ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: DUNG SAI VẼ KỸ THUẬT NGÀNH: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-CĐKTKT ngày tháng năm 20 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh) Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2020 ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ KỸ THUẬT TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: DUNG SAI VẼ KỸ THUẬT GIÁO TRÌNH NGÀNH: CÔNG NGHỆ Ô TÔ MÔN HỌC: NGUYÊN LÝ – CHI TIẾT MÁY TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP NGÀNH: CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG THÔNG TIN CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI Họ tên: NGUYỄN PHAN KHÁNH TÂM THÔNG TIN CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI Học vị: Thạc sĩ Họ tên: NGUYỄN PHAN KHÁNH TÂM Đơn vị: Khoa Công nghệ kỹ thuật Cơ khí Học vị: Thạc sĩ Email: nguyenphankhanhtam@hotec.vn Đơn vị: Khoa Công nghệ kỹ thuật Cơ khí Email: nguyenphankhanhtam@hotec.vn TRƯỞNG KHOA TỔ TRƯỞNG CHỦ NHIỆM BỘ MÔN ĐỀ TÀI TRƯỞNG KHOA TỔ TRƯỞNG CHỦ NHIỆM BỘ MÔN ĐỀ TÀI HIỆU TRƯỞNG HIỆU TRƯỞNG DUYỆT DUYỆT Tháng 12, năm 2017 Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2020 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Ngành Công nghệ kỹ thuật Ô tô là một trong những ngành công nghiệp có tốc độ phát triển nhanh nhất của Việt Nam. Ngành này đã và đang là một trong những ngành công nghiệp quan trọng đảm bảo sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế hiện nay. Chương trình đào tạo của ngành trang bị cho người học những kiến thức cơ bản, trong đó có môn học dung sai - vẽ kỹ thuật, môn học này cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản về dung sai và vẽ kỹ thuật phục vụ cho quá trình học tập và làm việc của người học. Hồ Chí Minh, năm 2018 MỤC LỤC Chương 1: Khái niệm cơ bản về dung sai lắp ghép. Khái niệm về lắp lẫn trong ngành cơ khí. Dung sai và sai lệch giới hạn. Lắp ghép và các loại lắp ghép. Hệ thống dung sai. 17 Chương 2: Dung sai lắp ghép bề mặt trơn 1.1 Hệ thống dung sai lắp ghép 19 1.2 Cách ghi kích thước có sai lệch giới hạn trên bản vẽ chi tiết và trên bản vẽ lắp 29 1.3 Bài tập 33 Chương 3: Dung sai hình dạng và vị trí của các bề mặt, nhám bề mặt 1.1 Nguyên nhân chủ yếu gây ra sai số trong quá trình gia công 36 1.2 Sai số về kích thước 37 1.3 Sai số về hình dạng và vị trí giữa các bề mặt của chi tiết gia công 37 1.4 Nhám bề mặt 47 1.5 Bài tập 53 Chương 4: Dung sai chi tiết điển hình 1.1 Dung sai ren 55 1.2 Dung sai lắp ghép then và then hoa 58 1.3 Dung sai lắp ghép ổ lăn 64 1.4 Bài tập 66 Chương 5: Chuỗi kích thước 1. Khái niệm cơ bản 72 1.2 Giải chuỗi kích thước 73 1.3Bài tập 75 Chương 6: Hình chiếu vuông góc Khái niệm về các phép chiếu 78 Hình chiếu của điểm, đường thẳng, mặt phẳng 80 Hình chiếu của các khối hình học 81 Bài tập 87 Chương 7: Biểu diễn vật thể Hình chiếu 89 Hình cắt 94 Mặt cắt 100 Bài tập 103 Chương 8: Hình chiếu trục đo Khái niệm về hình chiếu trục đo 104 Các loại hình chiếu trục đo 105 Cách dựng hình chiếu trục đo 109 Bài tập 111 Chương 9: Vẽ quy ước các mối ghép cơ khí Mối ghép ghép ren 113 Mối ghép then, then hoa và chốt 126 Mối ghép hàn, đinh tán 133 Chương 10:Bánh răng – Lò xo Khái niệm chung về bánh răng lò xo 144 Một số yếu tố của bánh răng trụ 145 Cách vẽ quy ước bánh răng 145 Vẽ quy ước các bộ truyền bánh răng (trụ, côn, bánh vít và trục vít) 147 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Dung sai – Vẽ kỹ thuật Mã môn học: MH 2103623 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: - Vị trí: Là môn học cơ sở ngành Bảo trì và Sửa chữa ô tô. - Tính chất: môn lý thuyết cơ sở các môn học, mô đun đào tạo nghề bắt buộc Mục tiêu môn học: - Về mục tiêu: + Trình bày được bản chất của tính đổi lẫn trong lắp ghép; + Giải thích được hệ thống dung sai lắp ghép theo TCVN 2244 - 2245; + Trình bày được các phương pháp đo, đọc, sử dụng, bảo quản các loại dụng cụ đo thông dụng và phổ biến trong kỹ thuật ô tô; - Về kỹ năng: + Vận dụng được để tra, tính toán dung sai kích thước, dung sai hình dạng và vị trí, độ nhám bề mặt và dung sai lắp ghép các mối ghép thông dụng; + Xác định được dung sai một số chi tiết điển hình và các kích thước cần chú ý khi chế tạo; + Ghi được ký hiệu dung sai kích thước, dung sai hình dạng và vị trí, nhám bề mặt lên bản vẽ; + Đọc được kết quả đo trên thước cặp, panme Thời gian Số Tên chương, mục Tổng Lý Bài Kiểm TT số thuyết tập tra Khái niệm cơ bản về dung sai lắp ghép. Khái niệm về lắp lẫn trong ngành cơ khí. Dung sai và sai lệch giới hạn. Lắp ghép và các loại lắp ghép. Hệ thống dung sai. Dung sai lắp ghép bề mặt trơn 7 Hệ thống dung sai lắp ghép 8 Cách ghi kích thước có sai lệch giới II hạn trên bản vẽ chi tiết và trên bản 5 3 2 0 vẽ lắp 9 Các bảng dung sai 10 Bài tập Dung sai hình dạng và vị trí của các bề mặt, nhám bề mặt 1. Nguyên nhân chủ yếu gây ra sai số trong quá trình gia công 2. Sai số về kích thước III 5 3 2 00 3. Sai số về hình dạng và vị trí giữa các bề mặt của chi tiết gia công 4. Nhám bề mặt 5. Bài tập Dung sai chi tiết điển hình 1. Dung sai ren 2. Dung sai lắp ghép then và then IV 6 3 3 00 hoa 3. Dung sai lắp ghép ổ lăn 4. Bài tập Chuỗi kích thước 1. Khái niệm cơ bản V 2. Giải chuỗi kích thước 6 3 2 01 3. Kiểm tra Hình chiếu vuông góc 1. Khái niệm về các phép chiếu 2. Hình chiếu của điểm, đường thẳng, VI mặt phẳng 7 4 2 01 3. Hình chiếu của các khối hình học 4. Hình chiếu của vật thể đơn giản 5. Bài tập Biểu diễn vật thể 1. Hình cắt VII 8 3 5 00 3. Hình trích 5. Bài tập Hình chiếu trục đo 1. Khái niệm về hình chiếu trục đo 2. Các loại hình chiếu trục đo VIII 8 3 4 01 3. Cách dựng hình chiếu trục đo 4. Kiểm tra Vẽ quy ước các mối ghép cơ khí 1. Mối ghép ghép ren IX 5 3 2 0 2. Mối ghép then, then hoa và chốt 3. Mối ghép hàn, đinh tán Bánh răng – Lò xo 1. Khái niệm chung về bánh răng X 4 3 1 00 lò xo 2. Một số yếu tố của bánh răng trụ 3. Cách vẽ quy ước bánh răng 4. Vẽ quy ước các bộ truyền bánh răng (trụ, côn, bánh vít và trục vít) Cộng 60 30 27 3 CHƯƠNG I : KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ DUNG SAI LẮP GHÉP CHƯƠNG I : KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ DUNG SAI LẮP GHÉP Mã chương: MH 2103623-01 Mục tiêu - Phát biểu được những kiến thức cơ bản về dung sai lắp ghép, những kiến thức về dung sai kích thước trong gia công cơ khí. - Sử dụng được bảng dung sai theo tiêu chuẩn Việt Nam “TCVN”. - Nhận thức được tầm quan trọng của kích thước trên bản vẽ. - Chủ động và sáng tạo trong học tập.1 Khái niệm về lắp lẫn trong ngành cơ khí 1.1 Bản chất của tính lắp lẫn Là khả năng có thể thay thế cho nhau giữa các chi tiết cùng loại, cùng cỡ mà không cần phải sửa chữa hoặc lựa chọn nhưng vẫn đảm bảo mọi yêu cầu về kỹ thuật và kinh tế. Trong sản xuất lớn ( Sản xuất hàng loạt) các chi tiết máy phải được thiết kế và chế tạo trên cơ sở đảm bảo tính đổi lẫn chức năng. Muốn thế từng chi tiết phải được qui định giá trị dung sai hợp lý và theo tiêu chuẩn. ý nghĩa thực tiễn của tính lắp lẫn Tính đổi lẫn chức năng có vai trò to lớn trong nền sản xuất hiện đại. Hiệu quả của nó đảm bảo sản xuất ra những sản phẩm đạt yêu cầu về chất luợng, giá thành hạ. Hiệu quả đó được thể hiện qua các mặt sau: + Về mặt kinh tế: Nhờ có tính đổi lẫn chức năng mà không cần phải thiết kế những chi tiết được tiêu chuẩn hóa. Do đó giảm được thời gian, công sức và chi phí cho quá trình thiết kế. + Về sản xuất: Nhờ có tính đổi lẫn chức năng nên có thể tiến hành phân công sản xuất và chuyên môn hóa sản xuất. Nhờ đó các nhà máy có điều kiện áp dụng những máy móc chuyên dùng hiện đại, các biện pháp công nghệ tiên tiến để tăng năng suất, hạ giá thành sản phẩm. + Về sử dụng: Nhờ có tính đổi lẫn chức năng nên luôn có sẵn các chi tiết, phụ tùng dự trữ để thay thế ngay khi máy có hư hỏng. Do đó giảm được thời gian chết của máy, giảm nhẹ thời gian công sức để chế tạo các chi tiết hư 1. Dung sai và sai lệch giới hạn 1. Các loại kích thước Kích thước là giá trị bằng số của đại lượng đo chiều dài theo đơn vị đo được lựa chọn. Đơn vị đo thường dùng là mm nhưng không ghi trên bản vẽ. Kích thước danh nghĩa( d, D ) Là kích thước mà người thiết kế căn cứ vào chức năng và điều kiện làm việc của chi tiết để tính toán xác định . KHOA CÔNG NGHỆ Ô 1 CHƯƠNG I : KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ DUNG SAI LẮP GHÉP Hình 1.1: Kích thước danh nghĩa của trục (a) và lỗ (b) Ký hiệu: D: Đường kính danh nghĩa của lỗ d: Đường kính danh nghĩa của trục Kích thước thực ( dt, Dt) Là kích thước đo được trên chi tiết bằng dụng cụ đo, phương pháp đo chính xác nhất mà kỹ thuật đo có thể đạt được.
