BỘ LAO ĐỘNG THƢƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TỔNG CỤC DẠY NGHỀ GIÁO TRÌNH Môn học: ĐIỆN TỬ NÂNG CAO NGHỀ: ĐIỆN TỬ CÔNG NGHIỆP TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số:120/QĐ-TCDN ngày 25 tháng 02 năm 2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề Năm 2013 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Để thực hiện biên soạn giáo trình đào tạo nghề Điện tử công nghiệp ở trình độ Cao Đẳng Nghề và Trung Cấp Nghề, giáo trình Điện tử nâng cao là một trong những giáo trình môn học đào tạo chuyên ngành đƣợc biên soạn theo nội dung chƣơng trình khung đƣợc Bộ Lao động Thƣơng binh Xã hội và Tổng cục Dạy Nghề phê duyệt. Nội dung biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu, tích hợp kiến thức và kỹ năng chặt chẽ với nhau, logíc.
Khi biên soạn, nhóm biên soạn đã cố gắng cập nhật những kiến thức mới có liên quan đến nội dung chƣơng trình đào tạo và phù hợp với mục tiêu đào tạo, nội dung lý thuyết và thực hành đƣợc biên soạn gắn với nhu cầu thực tế trong sản xuất đồng thời có tính thực tiển cao. Nội dung giáo trình đƣợc biên soạn với dung lƣợng thời gian đào tạo 120 giờ gồm có: MĐ22-01: Đọc, đo, kiểm tra linh kiện SMD MĐ22-02: Kỹ thuật hàn IC MĐ22-03: Mạch điện tử nâng cao. MĐ22-04: Chế tạo mạch in phức tạp Trong quá trình sử dụng giáo trình, tuỳ theo yêu cầu cũng nhƣ khoa học và công nghệ phát triển có thể điều chỉnh thời gian và bổ sung những kiên thức mới cho phù hợp. Trong giáo trình, chúng ta có đề ra nội dung thực tập của từng bài để ngƣời học cũng cố và áp dụng kiến thức phù hợp với kỹ năng.
Tuy nhiên, tùy theo điều kiện cơ sơ vật chất và trang thiết bị, các trƣờng có thề sử dụng cho phù hợp. Mặc dù đã cố gắng tổ chức biên soạn để đáp ứng đƣợc mục tiêu đào tạo nhƣng không tránh đƣợc những khiếm khuyết. Rất mong nhận đƣợc đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo, bạn đọc để nhóm biên soạn sẽ hiệu chỉnh hoàn thiện hơn. Các ý kiến đóng góp xin gửi về Trƣờng Cao đẳng nghề Lilama 2, Long Thành Đồng Nai.
Đồng Nai, ngày 10 tháng 06 năm 2013 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: TS. Trần Minh Đức 3 MỤC LỤC TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN. 0 LỜI GIỚI THIỆU.
2 Bài 1: ĐỌC, ĐO VÀ KIỂM TRA LINH KIỆN. Linh kiện hàn bề mặt (SMD) .1 Khái niệm chung .2 Linh kiện thụ động. Khai thác sử dụng máy đo chuyên dụng. Sử dụng máy đo VOM ở thang đo dòng .3 Kết hợp các thiết bị đo lƣờng trong cân chỉnh sửa chữa.
Sử dụng các phần mềm chuyên dụng để kiểm tra sửa chữa. 73 Bài 2: KỸ THUẬT HÀN IC. Giới thiệu dụng cụ hàn và tháo hàn .1 Mỏ hàn vi mạch .2 Máy khò để tháo chân linh kiện. Phƣơng pháp hàn và tháo hàn .1 kỹ thuật tháo hàn .2 kỹ thuật hàn.
Phƣơng pháp xử lý vi mạch in sau khi hàn .1 Các yêu cầu về mạch, linh kiện sau hàn đối với vi mạch .2 Phƣơng pháp xử lý mạch in sau khi hàn. 121 Bài 3: MẠCH ĐIỆN TỬ NÂNG CAO. Nguồn ổn áp kỹ thuật cao .1 Mạch nguồn ổn áp kiểu xung dùng transitor .2 Mạch nguồn ổn áp kiểu xung dùng IC .3 Một số loại nguồn ổn áp khác .4 Kiểm tra, sửa chữa các nguồn ổn áp kỹ thuật cao. Mạch bảo vệ .1 Khái niệm chung về mạch bảo vệ .2 Mạch bảo vệ chống ngắn mạch dùng IC:.
Mạch bảo vệ chống quá áp dùng IC. Kiểm tra, sửa chữa các mạch bảo vệ. Mạch ứng dụng dùng IC OP-AMP .1 Khái niệm chung .Mạch khuếch đại dùng OP- AMP .3 Mạch dao động dùng OP-AMP. Mạch nguồn một chiều dùng OP-AMP .5 Kiểm tra, sửa chữa, thay thế IC trong các mạch ứng dụng dùng Opamp 173 4.
Một số mạch khuếch đại, lọc chất lƣợng cao dùng IC .1 Lắp ráp mạch theo sơ đồ .2 Sửa chữa mạch khuếch đại, mạch lọc dùng IC. Một số mạch báo động dùng IC và cảm biến .1 Lắp ráp mạch theo sơ đồ nguyên lý .2 Sửa chữa mạch báo động dùng IC và cảm biến. 185 Bài 4: CHẾ TẠO MẠCH IN PHỨC TẠP. Phần mềm chế tạo mạch in .1 Giới thiệu chung .2 Vẽ mạch nguyên lý và mạch in .3 Tạo thƣ viện và xử lý lỗi.
Các bƣớc thực hiện gia công mạch in .1 Chế bản trên phim .2 Chuẩn bị mạch in .3 In mạch in trên tấm mạch in. 208 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 211 5 MÔ ĐUN ĐIỆN TỬ NÂNG CAO Mã số mô đun: MĐ22 Vị trí, tính chất của mô đun Vị trí của mô đun: Mô đun đƣợc bố trí dạy cuối chƣơng trình sau khi học xong các môn chuyên môn nhƣ: Điện tử cơ bản, kỹ thuật xung - số, vi xử lý Tính chất: là mô đun nghiên cứu về phần điện tử chuyên sâu Mục tiêu của mô đun + Về kiến thức: - Nhận dạng, đọc, đo linh kiện điện tử hàn bề mặt chính xác. - Tìm, nhận dạng, thay thế tƣơng đƣơng, tra cứu đƣợc một số IC thông dụng.
- Phân tích, thiết kế đƣợc một số mạch ứng dụng phức tạp dùng IC + Về kỹ năng: - Lắp ráp, kiểm tra, thay thế đƣợc các linh kiện, mạch điện tử chuyên dụng đúng yêu cầu kỹ thuật - Hàn và tháo đƣợc các mối hàn trong mạch điện, điện tử phức tạp an toàn. - Chế tạo đƣợc các mạch in phức tạp đúng thiết kế và đạt chất lƣợng tốt. + Về thái độ: - Rèn luyện thái độ nghiêm túc, cẩn thận, chính xác trong học tập và thực hiện công việc III. NỘI DUNG MÔ ĐUN Thời gian ST Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm tra T số thuyết hành 1 Đọc, đo, kiểm tra linh kiện SMD 30 4 24 2 2 Kỹ thuật hàn IC 20 6 13 1 3 Mạch điện tử nâng cao 100 32 64 4 4 Chế tạo mạch in phức tạp 30 8 20 2 Cộng: 180 50 121 9 6 7 BÀI 1 ĐỌC, ĐO VÀ KIỂM TRA LINH KIỆN Mã bài: MĐ 24-1 Giới thiệu Linh kịên dán bao gồm các điện trở, tụ điện,transistor.
là các linh kiện đƣợc dùng phổ biến trong các mạch điện tử. Tuỳ theo yêu cầu sử dụng, những linh kiện này đƣợc chế tạo để sử dụng cho nhiều loại mạch điện tử khác nhau và có những đặc tính kỹ thuật tƣơng ứng với từng loại mạch điện tử. Thí dụ, các mạch trong thiết bị đo lƣờng cần dùng loại điện trở có độ chính xác cao, hệ số nhiệt nhỏ; các mạch trong thiết bị cao tần cần dùng loại tụ điện có độ tổn hao nhỏ; các mạch cao áp cần dùng tụ điện có điện áp công tác lớn. Những linh kiện này là những linh kiện rời rạc, khi lắp ráp các linh kiện này vào mạch điện tử cần hàn nối chúng vào mạch.
Trong kỹ thuật chế tạo mạch in và vi mạch, ngƣời ta có thể chế tạo luôn cả điện trở, tụ điện, vòng dây trong mạch in hoặc vi mạch. Mục tiêu: Phân biệt đƣợc các loại linh kiện điện tử hàn bề mặt rời và trong mạch điện. Đọc, tra cứu chính xác các thông số kỹ thuật linh kiện điện tử dán Đánh giá chất lƣợng linh kiện bằng máy đo chuyên dụng Rèn luyện tính tỷ mỉ, chính xác, an toàn và vệ sinh công nghiệp 1. Linh kiện hàn bề mặt (SMD) Mục tiêu + Nhận biết linh kiện SMD + Sử dụng đƣợc các máyđo chuyên dụng + Biết sử dụng các phần mềm để kiểm tra sữa chữa 1.1 Khái niệm chung Linh kiện SMD (Surface Mount Devices) - loại linh kiện dán trên bề mặt mạch in, sử dụng trong công nghệ SMT (Surface Mount Technology) gọi tắt là linh kiện dán.
Các linh kiện dán thƣờng thấy trong mainboard: Điện trở dán, tụ dán, cuộn dây dán, diode dán, Transistor dán, mosfet dán, IC dán. Rõ ràng linh kiện thông thƣờng nào thì cũng có linh kiện dán tƣơng ứng.2 Linh kiện thụ động 8 Hình1.1: Hình ảnh một số linh kiện SMD 1.1 Điện trở SMD Cách đọc trị số điện trở dán: Hình 1.2: Giá trị điện trở SMD Điện trở dán dùng 3 chữ số in trên lƣng để chỉ giá trị của điện trở. 2 chữ số đầu là giá trị thông dụng và số thứ 3 là số mũ (số không). Ví dụ: 334 = 33 × 10 4 ohms = 330 kilohms 222 = 22 × 102 ohms = 2.2 kilohms 473 = 47 × 103 ohms = 47 kilohms 105 = 10 × 105 ohms = 1.0 megohm 9 Đối với điện trở dƣới 100 ohms sẽ ghi: số cuối = 0 (Vì 100 = 1).
Ví dụ: 100 = 10 × 100 ohm = 10 ohms 220 = 22 × 100 ohm = 22 ohms Đôi khi nó đƣợc khi hẳn là 10 hay 22 để tránh hiểu nhầm là 100 = 100ohms hay 220 Điện trở nhỏ hơn 10 ohms sẽ đƣợc ghi kèm chữ R để chỉ dấu thập phân.3: Một số giá trị điện trở SMD thông dụng Trƣờng hợp điện trở dán có 4 chữ số thì 3 chữ số đầu là giá trị thực và chữ số thứ tƣ chính là số mũ 10 (số số không).9 kilohm 1000 = 100 × 100 ohm = 100 ohms Một số trƣờng hợp điện trở lớn hơn 1000 ohms thì đƣợc ký hiệu chữ K (tức Kilo ohms) và điện trở lớn hơn 1000.000 ohms thì ký hiệu chử M (Mega ohms). Các điện trở ghi 000 hoặc 0000 là điện trở có trị số = 0ohms. 10 Bảng tra mã điện trở SMD Đối với trở 3 số Ví dụ 330= 33Ω; 221 = 220 Ω; 683= 68000 Ω; 105= 1000000 Ω= 1M Ω; 8R2 = 8.2 Ω Đối với trở 4 số 1000 = 100 Ω 4992= 49900 Ω = 49,9K Ω 16234 = 162000 Ω= 162K Ω 0R56 hoặc R56 = 0,56 Ω Các chữ cái nhân nhƣ sau 11 Chú thích: Letter: chữ cái Mult: hệ số nhân Or: hoặc Ví dụ 22A = 165 Ω 68C = 49900 Ω 43E = 2470000 Ω = 2.47M Ω Các điện trở này có sai số 1% Sau đây là bảng tra các điện trở có sai số: 2%; 5% và 10% Ví dụ: A55 = 330 Ω có sai số 10% C31 = 18000Ω = 18K Ω có sai số 5% D18 = 520000 Ω = 510K Ω có sai số 2% Bảng tra ký hiệu chân của điện trở SMD 12 Hình dáng chân linh kiện SMD 13 14 1.