LỜI GIỚI THIỆU Mô đun Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống khởi động và đánh lửa là mô đun chuyên môn ngành bắt buộc, được thực hiện sau khi học xong các môn học và mô đun sau: Giáo dục thể chất; Giáo dục quốc phòng; Ngoại ngữ; Cơ kỹ thuật; Vật liệu cơ khí; Vẽ kỹ thuật; Thực hành nguội cơ bản; Thực hành hàn cơ bản; Kỹ thuật chung về ô tô; Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật; Điện kỹ thuật, Điện tử cơ bản, Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền; Chính trị; Pháp luật; Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống làm mát; Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống nhiên liệu động cơ xăng; Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống nhiên liệu động cơ diesel;. Mô đun này được bố trí giảng dạy ở học kỳ IV của khóa học và có thể bố trí dạy song song với các môn học, mô đun sau: Tin học; Bảo dưỡng và sửa chữa trang bị điện ô tô; bảo dưỡng và sửa chữa- hệ thống truyền lực; bảo dưỡng và sửa chữa- hệ thống phanh, bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái;. Giáo trình được biên soạn theo chương trình khung do tổng cục dạy nghề ban hành. Mặc dù trong quá trình biên soạn, người biên soạn đã sưu tầm rất nhiều nguồn tài liệu khác nhau và chỉnh sửa nhiều lần song không tránh khỏi thiếu sót.
Chúng tôi xin trân thành cảm ơn sự đóng góp quý báu của các độc giả để lần tái bản sau quyển sách sẽ hoàn chỉnh hơn. 1 MỤC LỤC TT TRANG 1 Lời giới thiệu 1 2 Mục lục 2 3 Giáo trình mô đun 3 4 Bài 1: Hệ thống khởi động 4 5 Bài 2: Sửa chữa và bảo dưỡng máy khởi động 11 6 Bài 3: Sửa chữa , bảo dưỡng rơ le khởi động 27 7 Bài 4: Bảo dưỡng và sửa chữa ắc quy 34 Bài 5: Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống đánh lửa bằng ắc 8 47 quy Bài 6: Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống đánh lửa bằng 9 58 điện tử có tiếp điểm Bài 7: Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống đánh lửa bằng 10 67 điện tử không tiếp điểm, có rô to Bài 8: Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống đánh lửa bằng 11 83 điện tử không tiếp điểm và rô tô Bài 9: Bài 6: Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống đánh lửa 12 107 ma nhê tô 13 Bài 10: Sửa chữa và bảo dưỡng bộ chia điện 112 Bài 11: Sửa chữa và bảo dưỡng cơ cấu điều chỉnh góc 14 118 đánh lửa sớm bằng ly tâm Bài 12: Sửa chữa và bảo dưỡng cơ cấu điều chỉnh góc 15 122 đánh lửa sớm bằng ốc tan Bài 13: Sửa chữa và bảo dưỡng cơ cấu điều chỉnh góc 16 125 đánh lửa sớm bằng chân không 17 Bài 14: Bảo dưỡng bô bin cao áp 128 18 Bài 15: Bảo dưỡng bugi và khóa điện 134 2 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG KHỞI ĐỘNG, ĐÁNH LỬA Mã số mô đun: MĐ 38 Vị trí, tính chất của mô đun. - Vị trí của mô đun: mô đun được thực hiện sau khi học xong các môn học và mô đun sau: Giáo dục thể chất; Giáo dục quốc phòng; Ngoại ngữ; Cơ kỹ thuật; Vật liệu cơ khí; Vẽ kỹ thuật Thực hành nguội cơ bản; Thực hành hàn cơ bản; Kỹ thuật chung về ô tô; Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật;điện kỹ thuật, điện tử cơ bản, SC-BD cơ cấu trục khuỷu thanh truyền. Mô đun này được bố trí giảng dạy ở học kỳ III của khóa học và có thể bố trí dạy song song với các môn học, mô đun sau: chính trị; pháp luật; SC-BD hệ thống làm mát; SC-BD hệ thống nhiên liệu động cơ xăng;.
- Tính chất của mô đun: mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. Mục tiêu mô đun: Học xong mô đun này học viên sẽ có khả năng: Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ chung của hệ thống khởi động và hệ thống đánh lửa trên ô tô. Giải thích được sơ đồ cấu tạo và nguyên tắc hoạt động chung của hệ thống khởi động và hệ thống đánh lửa. Trình bày được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của các bộ phận của hệ thống khởi động và hệ thống đánh lửa ô tô.
Phân tích được những hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng trong hệ thống khởi động và hệ thống đánh lửa ô tô. Trình bày đúng phương pháp kiểm tra, sữa chữa và bảo dưỡng những hư hỏng của các bộ phận thuộc hệ thống khởi động và hệ thống đánh lửa. Tháo lắp, kiểm tra và bảo dưỡng, sửa chữa các chi tiết, bộ phận đúng quy trình, quy phạm và đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa. Sử dụng đúng, hợp lý các dụng cụ kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa đảm bảo chính xác và an toàn.
3 Bài 1: HỆ THỐNG KHỞI ĐỘNG Mục tiêu của bài: Học xong bài này người học có khả năng: - Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ hệ thống khởi động trên ô tô. - Giải thích được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hệ thống khởi động. - Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dưỡng bên ngòai các bộ phận của hệ thống khởi động ô tô đúng yêu cầu kỹ thuật. - Nghiêm túc trong quá trình học tập, đảm bảo an toàn cho người và thiết bị, đảm bảo vệ sinh nơi thực tập.
Nội dung bài học 1. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống khởi động. Để khởi động động cơ đốt trong cần phải truyền cho trục khuỷu của nó một mô men làm cho trục khuỷu quay với số vòng quay nhất định đủ để nổ máy. Muốn làm cho trục khuỷu động cơ quay cần phải cấp cho nó một mô men thắng được lực ma sát của động cơ, mô men quán tính của các chi tiết trong động cơ nhất là bánh đà và lực cản của khí bị nén trong xi lanh.
Cơ cấu khởi động chủ yếu trên ô tô hiện nay là khởi động bằng động cơ điện một chiều. tốc độ khởi động của động cơ xăng phải trên 50 v/p, đối với động cơ diesel phải trên 100 v/p. - Máy khởi động phải quay được trục khuỷu động cơ với tốc độ thấp nhất mà động cơ có thể nổ được. - Nhiệt độ làm việc không được quá giới hạn cho phép.
- Phải bảo đảm khởi động lại nhiều lần. - Tỷ số truyền từ bánh răng của máy khởi động đến bánh răng của bánh đà nằm trong giới hạn từ 9 đến 18 lần. - Chiều dài, điện trở dây dẫn nối từ ắc quy máy khởi động phải nằm trong giới hạn quy định ( thường nhỏ hơn 1m ). - Moment truyền động phải đủ để khởi động động cơ.
Phân loại hệ thống khởi động: Để khởi động động cơ, người ta dùng nhiều phương pháp khác nhau: - Khởi động bằng tay quay: Dùng tay quay quay trục khuỷu động cơ với tốc độ tối thiểu để động cơ nổ máy. Hiện nay loại này không còn dùng trên ô tô. - Khởi động bằng động cơ điện: Dùng động cơ điện dẫn động trục khuỷu động cơ quay với tốc độ nhất định. Loại này giảm được lực tác động và đảm bảo an toàn cho người lái khi khởi động động cơ.
Hệ thống khởi động bằng điện có 2 loại: Loại điều khiển trực tiếp, loại điều khiển gián tiếp - Khởi động bằng khí nén có áp suất cao: Dùng khí nén có áp suất cao cung cấp vào xi lanh động cơ làm cho trục khuỷu quay đến tốc độ khởi động. Loại này ít được dùng vì cần có bình chứa khí nén áp suất cao nên rất nguy hiểm. - Khởi động bằng máy lai: Loại này dùng động cơ có công suất nhỏ để khởi động cho động cơ chính có công suất lớn. Động cơ chính thường là động cơ diesel.
Sơ đồ cấu tạo và nguyên hoạt động của hệ thống khởi động bằng điện. Máy khởi động 5 1- Khóa điện 5- Rô tô 2- Cuộn hút 6- Khớp nối một chiều 3- Cuộn giữ 7- Bánh răng máy khởi động 4- Stato 8- Bánh đà động cơ 2. Nguyên lý hoạt động: ❖ Khi bật khoá điện về vị trí khởi động. Khi bật công tắc ở vị trí start trong mạch xuất hiện thành hai dòng điện đi như sau.
+ Ắc quy→khóa điện (start)→Cực 50→Cuộn hút (Wh)→Cực C→Chổi than dương→Cuộn dây rô to→Chổi than âm→mass→ - ắc quy. + Ắc quy→khóa điện (start)→Cực 50→Cuộn giữ (Wg)→mass→ắc quy. Dòng điện qua cuộn hút và cuộn giữ sẽ tạo ra lực từ để hút lõi thép đi vào bên trong ( Tổng lực từ của hai cuộn dây ). Lực hút sẽ đẩy bánh răng máy khởi động lao về phía bánh đà.
Đồng thời đẩy lá đồng nối tắt cực 30 và cực C để cho dòng điện chính xuống máy khởi động: + Ắc quy→Cực 30→Tiếp điểm lá đồng →Cực 6 C→Chổi than dương →Cuộn dây→Chổi than âm→mass→- ắc quy: Lúc này hai đầu cuộn hút là đẳng thế nên dòng điện qua cuộn hút bằng 0, chỉ có dòng đi qua cuộn giữ do đó lúc này chỉ có lực từ của cuộn giữ để giữ lõi thép. Do lõi thép đi vào bên trong mạch từ khiến từ trở giảm nên lực từ tác dụng lên lõi thép tăng lên. Vì thế chỉ cần một lực từ của cuộn giữ để giữ lõi thép là đủ. ❖ Khi trả khoá điện về vị trí ON.
Khi động cơ đã nổ, tài xế trả khoá điện về vị trí ON, mạch hở nhưng do quán tính, dòng điện vẫn qua lá đồng: Như vậy dòng điện vẫn đi từ: + Ắc quy→Cuộn giữ Wh→Cuộn Wg→mass→- ắc quy. Lúc này, hai cuộn dây mắc nối tiếp nên dòng điện là như nhau, dòng trong cuộn giữ không đổi chiều, còn dòng trong cuộn hut ngược với chiều ban đầu, vì vậy lực từ trong hai cuộn dây là triệt tiêu nhau. Kết quả là, dưới tác dụng của lò xo, bánh răng và lá đồng trở về vị trí ban đầu. Đối với xe có hộp số tự động, mạch khởi động có thêm công tắc an toàn ( Inhibitor switch ).
Công tắc này chỉ nối mạch khi tay số ở vị trí N, P. trên một số xe có hộp số cơ khí, công tắc an toàn được bố trí ở bàn đạp ly hợp. Kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống khởi động. Hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng và cách khắc phục.
TT Hiện tượng Nguyên nhân Khắc phục 1 Hệ thống khởi - Cầu chì đứt. - Thay cầu chì. động không hoạt - Rơ le trung gian hỏng. - Khoá điện hỏng.
-Sửa chữa hoặc thay. - Rơ le gài hỏng. - Sửa chữa, thay thế. - Motor điện hỏng.
- Kiểm tra sửa chữa. - Dây dẫn đứt. - Kiểm tra nối lại. 2 Hệ thống khởi - Đầu bình ắc quy lỏng.
- Kiểm tra siết lại. động hoạt động - Đầu bình ắc quy mô - Kiểm tra đánh sạch.