Chương 1 TẦM QUAN TRỌNG, NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN TUYÊN QUANG HIỆN NAY 1. Tầm quan trọng của giáo dục đạo đức cho thanh niên Tuyên Quang hiện nay 1. Đạo đức và giáo dục đạo đức Xã hội loài người từ trước đến nay, dù ở phương Đông hay phương Tây đều thừa nhận vai trò to lớn của đạo đức trong việc duy trì trật tự ổn định và phát triển xã hội. Chính đạo đức đã giúp con người xây dựng nhân cách của mình và tạo dựng nên một cuộc sống tốt đẹp.
Đạo đức là “những tiêu chuẩn, nguyên tắc được dư luận xã hội thừa nhận, quy định hành vi, quan hệ của con người đối với nhau” [58, tr. Hiểu cụ thể hơn đạo đức là một lĩnh vực tinh thần của đời sống xã hội, “là một hình thái ý thức xã hội, tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội. Chúng thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội” [24, tr. Đạo đức được hình thành và phát triển trong quá trình con người hoạt động và lao động sản xuất, từ những mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với xã hội, là nhu cầu cuộc sống của con người và xã hội đặt ra.
Trong tác phẩm Chống Đuy Rinh, Ph.Ăngghen đã viết: “Xét cho đến cùng, mọi học thuyết về đạo đức đã có từ trước đến nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế xã hội lúc bấy giờ” [40, tr. Với tư cách là phương thức điều chỉnh hành vi con người và quan hệ giữa cá nhân với xã hội, đạo đức có chức năng nhận thức, chức năng giáo dục và chức năng điều chỉnh hành vi. Mỗi chức năng có vai trò, vị trí nhất định đồng thời có mối liên hệ mật thiết, tác động lẫn nhau. Nhờ các chức năng này mà con người tự giác 8 (LUAN.phap TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.phap điều chỉnh hành vi của mình, bảo đảm hài hoà quan hệ lợi ích giữa cá nhân và cộng đồng, tạo nên sự đồng thuận giữa phát triển cá nhân và phát triển xã hội.
Trong xã hội, đạo đức được xây dựng thành hệ thống các tiêu chuẩn, quy tắc được mọi thành viên của xã hội thừa nhận. Mỗi cá nhân đều phải thực hiện theo để phù hợp với lợi ích của toàn xã hội, từ đó hình thành những phẩm chất, đức tính phù hợp với chuẩn mực, nguyên tắc, giá trị đạo đức và yêu cầu mà xã hội đã đặt ra. Mỗi cá nhân với tư cách vừa là chủ thể, vừa là khách thể trong việc thực hiện nghĩa vụ đạo đức mà xã hội đặt ra, thể hiện là một nhân cách đạo đức. Trong điều kiện hiện nay, với tư cách là nguồn lực để phát triển xã hội đòi hỏi con người nhất là thế hệ thanh niên phát triển toàn diện, có tri thức khoa học, được đào tạo chuyên môn nghiệp vụ, có năng lực sáng tạo trong tiếp thu và ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ hiện đại cùng với những phẩm chất đạo đức cần thiết.
Nếu chưa thực sự trưởng thành về phẩm chất đạo đức, lý tưởng sống, ý thức pháp luật, trình độ giác ngộ về trách nhiệm và nghĩa vụ công dân thì mỗi người nói chung và thanh niên nói riêng chưa thể trở thành nhân cách hoàn thiện. Mỗi cá nhân đảm bảo lợi ích chính đáng của mình được thực hiện trong sự thống nhất biện chứng với lợi ích xã hội. Những giá trị đạo đức như lòng yêu nước, lòng nhân ái, ý thức cộng đồng, tình yêu lao động, tính trung thực, ý chí tự lực tự cường vẫn giữ vai trò chi phối mọi hoạt động của con người, đặc biệt với thanh niên, giúp mỗi người hoàn thiện hơn về nhân cách. Yêu cầu của một nhân cách phát triển toàn diện là những con người “có lý tưởng cao đẹp, ý thức trách nhiệm công dân, có tri thức, có sức khoẻ và lao động giỏi, sống có văn hoá, có tình nghĩa, giàu lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính [11, tr.
Để hoàn thiện nhân cách đạo đức, mỗi thanh niên luôn phải trau dồi trong đời sống hàng ngày thông qua quá trình rèn luyện học tập và lao động.phap TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.phap Sự năng động, linh hoạt và sáng tạo của mỗi cá nhân nếu không dựa trên nền tảng những giá trị phẩm chất đạo đức sẽ không đưa đến sự phát triển và hoàn thiện nhân cách. Nhân cách đạo đức của con người không tự nhiên mà có, mà cần phải được giáo dục hàng ngày thông qua nhiều hoạt động sống của con người. Ngay cả khi con người ta đạt được những chuẩn mực đạo đức ở một thời điểm nào đó, thì không có nghĩa là sẽ có đạo đức và nhân cách trong suốt cuộc đời. Thiếu sự rèn luyện đạo đức sẽ dẫn đến sự lệch lạc, tha hoá về nhân cách, nó là nguyên nhân dẫn đến những hiện tượng tiêu cực và tệ nạn xã hội.
Vì vậy giáo dục nói chung và giáo dục đạo đức nói riêng giữ một vị trí quan trọng. Giáo dục – hiểu theo nghĩa rộng của từ này – là quá trình trao đổi và chuyển giao tri thức, là sự đạt được những giá trị và các mô hình hành vi theo một mục đích, yêu cầu định sẵn. Hiểu theo nghĩa hẹp, giáo dục là một quá trình hình thành nhân cách con người dưới ảnh hưởng của hoạt động có mục đích của nhà giáo dục trong hệ thống các cơ quan giáo dục và dạy học. Từ điển Tiếng việt định nghĩa: giáo dục, đó là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra.
Đối tượng của giáo dục là con người và giáo dục là một quá trình thường xuyên và liên tục. Từ lúc sinh ra, rồi lớn lên và trưởng thành, con người luôn ở trong những ảnh hưởng và tác động của giáo dục. Mỗi con người chúng ta đều được giáo dục từ nhiều mặt, và giáo dục đạo đức là một trong những phương diện hợp thành nội dung giáo dục con người. Giáo dục đạo đức là quá trình hình thành và phát triển đạo đức của con người thông qua quá trình tác động qua lại giữa xã hội và cá nhân để chuyển hoá những nguyên tắc, yêu cầu, chuẩn mực đạo đức nhằm góp phần hoàn thiện nhân cách mỗi cá nhân và thúc đẩy sự phát triển tiến bộ của xã hội.phap TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.phap Nội dung của giáo dục đạo đức bao gồm giáo dục nhận thức để hình thành và phát triển những xúc cảm, tình cảm đạo đức trong sáng thuộc về mỗi con người; xây dựng niềm tin đạo đức trên cơ sở kết hợp hài hoà giữa nhận thức và tình cảm đạo đức đã đạt được; tập luyện hành vi và trau dồi thói quen trong những ứng xử đạo đức hàng ngày giữa mỗi cá nhân với nhau, giữa cá nhân và tập thể xã hội.
Nội dung giáo dục đạo đức sẽ được cụ thể hoá vào trong thực tiễn giáo dục đạo đức cho từng lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp trong những môi trường, hoàn cảnh giáo dục cho phù hợp. Theo đó, giáo dục đạo đức cho thanh niên là con đường, là cách thức cơ bản và chủ yếu để hình thành những phẩm chất đạo đức cho thanh niên. Giáo dục đạo đức góp phần chuyển những quan niệm đạo đức, những chuẩn mực và nguyên tắc đạo đức từ yêu cầu xã hội thành sự thôi thúc nội tâm của mỗi thanh niên, giúp cho họ nhận thức một cách đầy đủ, đúng đắn và chủ động nội dung, yêu cầu, quy tắc đạo đức, qua đó góp phần điều chỉnh hành vi của thanh niên cho phù hợp yêu cầu của xã hội. Cùng với việc nâng cao trình độ nhận thức các chuẩn mực, giá trị đạo đức, giáo dục đạo đức là một phương thức để xây dựng những quan điểm, phẩm chất đạo đức mới, quan niệm và lẽ sống tích cực cho thanh niên.
Đồng thời, thông qua giáo dục đạo đức giúp cho họ nhận diện phê phán và đấu tranh loại bỏ những biểu hiện vi phạm đạo đức, những quan niệm đạo đức sai lầm, lạc hậu, lệch chuẩn hay không còn phù hợp với điều kiện mới. Giáo dục đạo đức là truyền lại cho thế hệ đang lớn lên những giá trị đạo đức truyền thống. Trên cơ sở đó họ sẽ nhận thức được những giá trị đích thực của cuộc sống hiện tại, đó là tính nhân bản, nhân ái và nhân văn sâu sắc. Giáo dục đạo đức góp phần to lớn cho việc nhân đạo hoá môi trường sống của thanh niên, củng cố những phẩm chất, những giá trị bền vững.
Chẳng hạn, thông qua giáo dục chủ nghĩa yêu nước mà hình thành nên niềm tự hào dân 11 (LUAN.phap TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.phap tộc, yêu hoà bình, độc lập, tự do, sẵn sàng đấu tranh, hy sinh bảo vệ Tổ quốc và tôn trọng chủ quyền của dân tộc khác. Thông qua giáo dục đạo đức, hình thành những xúc cảm, tình cảm đạo đức như tình yêu quê hương, đất nước, yêu thương con người, tôn trọng lao động. Chính tình cảm đạo đức là động lực thúc đẩy thanh niên thực hiện những hành vi đạo đức, là động lực làm tăng thêm sự phong phú, sâu sắc và tinh tế của thế giới nội tâm, thúc đẩy con người vươn lên trong cuộc sống. Có được tình cảm đạo đức là nguồn sức mạnh tinh thần giúp thanh niên phấn đấu cho những giá trị Chân, Thiện, Mỹ.
Giáo dục đạo đức không chỉ hình thành những phẩm chất đạo đức mà gắn liền với việc hình thành và phát triển tài năng. Tài và đức, phẩm chất và năng lực là hai mặt không thể tách rời. Tài năng được khẳng định và phát triển trên cơ sở đạo đức. Không có những phẩm chất, những giá trị đạo đức làm cơ sở làm nền tảng thì tài năng khó đem lại những giá trị chân chính, thậm chí có khi dẫn đến những hành vi lệch lạc, phản đạo đức, gây tai hoạ cho người khác.
Tài năng được bộc lộ, được phát triển khi nó thực hiện có mục đích tích cực, chủ động, sáng tạo, tạo ra những giá trị xã hội, với năng xuất, chất lượng và hiệu quả cao, đó là biểu hiện về mặt đạo đức. Đồng thời, người có đạo đức không chỉ thể hiện ở thái độ, động cơ mà khẳng định ở kết quả, hành động, thống nhất giữa động cơ và hiệu quả.