CHƯƠNG 1 NHŨNG VẤN ĐÈ c o BẢN VÈ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VỚI VIỆC THựC HIỆN NGHIỆP v ụ ĐĂNG KÝ, L ư u KÝ, THANH TOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1. Tổng quan về Ngân hàng thưoiig mại 1. Các nghiệp vụ cơ bản của N tìTM “NHTM là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất - đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế”. Nghiệp vụ huy động vốn Huy động vốn là một trong những nghiệp vụ tạo vốn quan trọng hàng đầu của các NHTM.
Với chức năng nhiệm vụ của mình, các NHTM đã thu hút, tập trung các nguồn vốn tiền tệ tạm thời chưa sử dụng của các doanh nghiệp, các tầng lớp dân cư vào ngân hàng. Với nghiệp vụ huy động vốn, các NHTM đã thực sự huy động được sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế vào quá trình sản xuất, lưu thông hàng hoá. Nghiệp vụ huy động vốn của ngân hàng ngày càng mở rộng, uy tín và vị thế của ngân hàng sẽ càng được khẳng định, ngân hàng sẽ chủ động trong hoạt động kinh doanh, mở rộng quan hệ với các thành phần kinh tế, tố chức, dân cư. Nghiệp vụ sử dụng von Đây là nghiệp vụ trực tiếp đem lại lợi nhuận cho ngân hàng.
Đối tượng kinh doanh của NHTM là tiền tệ và quyền sử dụng tiền tệ, do vậy lợi tức của 6 ngân hàng có được chủ yếu từ việc đầu tư và cho vay. Trên cơ sở nguồn vốn huy động được, ngân hàng sẽ tiến hành hoạt động cho vay phục vụ cho nhu cầu phát triên sản xuất, cho các mục tiêu phát triển kinh tế của vùng, ngành kinh tế, các thành phần kinh tế, đáp ứng nhu cầu vốn của xã hội, nhằm thúc đấy nền kinh tế phát triển. Chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động chính là phần lợi nhuận mà ngân hàng được hưởng. Nghiệp vụ sử dụng vốn bao gồm các nghiệp vụ ngân quỹ, cho vay, đầu tư tài chính và các nghiệp vụ khác.
Một NHTM có nghiệp vụ sử dụng vốn với hiệu quả cao sẽ đem lại nguồn thu lớn, nguồn lợi nhuận lớn cho ngân hàng, đồng thời nâng cao vai trò, uy tín của ngân hàng, từ đó tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường, nhờ vậy sẽ thu hút được nhiều nhà đầu tư đến giao dịch, tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng nghiệp vụ huy động vốn và phát triển các nghiệp vụ ngân hàng khác. Các nghiệp vụ trung gian Đó là các nghiệp vụ mà trong đó, ngân hàng đứng ra thay mặt nhà đầu tư của mình, thực hiện các yêu cầu của nhà đầu tư, nền kinh tế ngày càng phát triển, các dịch vụ của ngân hàng cũng phát triển theo để đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú đa dạng của nhà đầu tư, ngân hàng thực hiện nghiệp vụ trung gian và được hưởng thu nhập từ phí hoa hồng. Các hoạt động trung gian phản ánh mức độ phát triển của ngân hàng. Ở các nước phát triển, NHTM thực hiện rất nhiều hoạt động trung gian và luôn có dịch vụ cung cấp nhiều tiện ích cho nhà đầu tư.
Thu nhập từ các hoạt động trung gian chiếm khoảng 30 -35% tổng thu nhập của ngân hàng. Ngân hàng thực hiện một số nghiệp vụ trung gian sau: Dịch vụ chuyển tiền, thanh toán uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, phát hành séc, bảo lãnh cho nhà đầu tư, thu chi hộ, quản lý tài sản hộ, các hình thức thanh toán thẻ. Nền kinh tế 7 càng phát triển, nhu cầu về các dịch vụ chú trọng phát triển các nghiệp vụ ngân hàng trung gian. Việc đa dạng hoá các sản phẩm dịch vụ cung ứng sẽ làm tăng thu nhập cho ngân hàng, tăng uy tín và khả năng cạnh tranh của ngân hàng.
Mặt khác, thực hiện tốt các nghiệp vụ này, ngân hàng sẽ thu hút đuợc nhiều nhà đầu tư hơn, điều đó cũng tạo điều kiện phát triển hoạt động huy động vốn và cho vay của ngân hàng. Các ngân hàng nói riêng và hệ thống tài chính - ngân hàng nói chung đang chiếm một vị trí ngày càng quan trọng và vô cùng nhạy cảm trong nền kinh tế, liên quan tới mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội. Hiện nay, có rất nhiều tổ chức tài chính, bao gồm cả các CTCK, các công ty bảo hiểm. đều đang cố gắng cung cấp các dịch vụ ngân hàng.
Ngược lại, ngân hàng cũng phải đôi phó với các đối thủ cạnh tranh bằng cách mở rộng phạm vi cung cấp dịch vụ về bất động sản, tham gia hoạt động trong lĩnh vực chứng khoán, bảo hiểm, đầu tư vào quỹ tương hồ và thực hiện nhiều dịch vụ mới khác. Các dịch vụ Ngân hàng liên quan đến hoạt động của TTCK: Dịch vụ cho vay trong lĩnh vực chứng khoán: Đây là nghiệp vụ mà Ngân hàng cho vay vốn đối với các khách hàng là nhà đầu tư, CTCK hay TVLK khi họ phát sinh nhu cầu hoặc thiếu hụt vốn tạm thời trong quá trình giao dịch. Một số loại hình cho vay trong lĩnh vực chứng khoán như sau: Cho vay cầm cố chứng khoán: Là nghiệp vụ ngân hàng cho khách hàng vay sử dụng vào các mục đích hợp pháp với tài sản đảm bảo là các chứngkhoán thuộc sở hữu của khách hàng vay. Cho vay bảo chứng: Là nghiệp vụ mà ngân hàng cho khách hàng vay vốn để thanh toán sổ tiền mua chứng khoán mà khách hàng phải thanh toán khi giao 8 dịch mua đã thành công và nhận chính những chứng khoán mua được này làm tài sản cầm cố cho khoản vay.
Cho vay ứng trước tiền bán chứng khoán: Là nghiệp vụ ngân hàng cho vay ứng trước tiền bán chứng khoán của khách hàng là nhà đầu tư trên TTCK đối với số chứng khoán thuộc sở hữu của nhà đầu tư đó được giao dịch thành công mà chưa được thanh toán. Cho vay đảm bảo khả năng thanh tóan đối với các TVLK: Là nghiệp vụ ngân hàng cho vay bắt buộc để đảm bảo khả năng thanh toán của các TVLK trong trường hợp trên tài khoản thanh toán chứng khoán của TVLK đó bị thiếu tiền tại thời điểm thanh toán. Nghiệp vụ môi giới chứng khoán: Môi giới chứng khoán là hoạt động trung gian theo đó NHTM đại diện, thay mặt khách hàng của mình thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng (NHTM chỉ đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch, còn chính khách hàng phải chịu trách nhiệm đối với kết quả giao dịch của mình). Thông qua hoạt động môi giới, NHTM sẽ chuyến đến khách hàng các sản phẩm, dịch vụ tư vấn đầu tư và kết nối giữa nhà đầu tư mua chứng khoán và nhà đầu tư bán chứng khoán.
Và tất nhiên trong hoạt động này, ngân hàng sẽ được hưởng tiền hoa hồng từ phía khách hàng, thường được xác định bằng một tỷ lệ phần trăm nhất định trên tổng giá trị giao dịch. Dịch vụ ngân hàng đăng ký, lưu ký chứng khoán: Đăng ký chứng khoán là việc ngân hàng đứng ra nhận đăng ký các thông tin về chứng khoán và quyền sở hữu chứng khoán của người nắm giữ chứng khoán. Lưu ký chứng khoán là việc ngân hàng thực hiện lưu giữ, bảo quản chứng khoán của khách hàng và giúp họ thực hiện các quyền của mình đối với chứng khoán lưu ký. Do giao dịch chứng khoán trên TTCK là hình thức ghi sổ nên lưu ký là quy định bắt buộc trong giao 9 dịch chứng khoán, theo đó khách hàng phải mở tài khoản lưu ký chứng khoán tại thành viên lưu ký là các CTCK hoặc các Ngân hàng lưu ký.
Khi thực hiện dịch vụ này, NHTM sẽ nhận được các khoản thu phí lưu ký chứng khoán, phí gửi, phí rút và phí chuyển nhượng chứng khoán. Bên cạnh đó các NHTM còn phải thực hiện việc hạch toán ghi sổ chứng khoán thông qua việc mở tài khoản lưu ký chứng khoán cho khách hàng và thực hiện các dịch vụ uỷ quyền của khách hàng có chứng khoán lưu ký. Dịch vụ ngân hàng giám sát: là dịch vụ mà theo đó ngân hàng thực hiện việc kiểm tra, giám sát, đảm bảo hoạt động quản lý quỹ của Công ty quản lý quỹ là phù hợp với quy định của pháp luật, với điều lệ hoạt động của quỹ. Bên cạnh đó, ngân hàng giám sát còn phải thực hiện đăng ký sở hữu chứng chỉ quỹ cho nhà đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi và thực hiện các hoạt động giúp nhà đầu tư thực hiện quyền phát sinh liên quan đến việc sở hữu chứng chỉ quỹ, lưu giữ và bảo quản an toàn tài sản quỹ, thay mặt quỹ thực hiện quyền phát sinh liên quan đến tài sản quỹ, thanh toán giao dịch quỹ.
Dịch vụ ngân hàng thanh toán bù trừ trong giao dịch chứng khoán: Đây là nghiệp vụ mà một ngân hàng được chỉ định để thực hiện việc thanh toán bù trừ tiền của các giao dịch chứng khoán. Thanh toán hoàn tất một giao dịch chứng khoán, trong đó các bên tham gia giao dịch trên TTCK sẽ thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền và chứng khoán của mình. Dịch vụ quản lý tài khoản tiền đầu tư chứng khoán cho nhà đầu tư: đây là nghiệp vụ mà một ngân hàng cung cấp dịch vụ quản lý tài khoản tiền để phục vụ cho các nhu cầu đầu tư kinh doanh chứng khoán của nhà đầu tư. Và một số dịch vụ khác như bảo lãnh phát hành chứng khoán, quản lý danh mục đầu tư, tư vấn đầu tư chứng khoán.
Tổ chức và cấu trúc của ngân hàng Hiện nay các NHTM trên thế giới đang phát triển theo hình thức tập đoàn tài chính, xu hướng toàn cầu hoá. Ngoài hoạt động trong lĩnh vực cung cấp các dịch vụ ngân hàng truyền thống, các NHTM lớn còn cung cấp các sản phẩm tài chính khác như bảo hiểm, chứng khoán, cho thuê tài chính, đầu tư tài chính. thông qua việc thành lập các công ty con hoạt động độc lập, các chi nhánh ngân hàng hoạt động theo uỷ quyền, phân nhiệm của ngân hàng mẹ trên khắp các quốc gia, các tỉnh thành. Các NHTM Việt Nam hiện nay cũng được tổ chức hoạt động theo mô hình tổng công ty, hoạt động đa năng trong lĩnh vực tài chính ngân hàng.