Giải Pháp Tăng Cường Thu Hút Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Giai Đoạn Hậu COVID-19

Đại dịch COVID-19 đã tác động sâu sắc đến dòng vốn đầu tư toàn cầu, trong đó có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). 83 trang · Học viện Ngân hàng · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Ngọc Loan
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Giải Pháp Tăng Cường Thu Hút Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Hậu COVID-19
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.1. Mục tiêu chung
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu
• 0.6. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.6.1. Các công trình nghiên cứu
• 0.7. Tính mới của đề tài
• 0.8. Kết cấu của Khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.1. Khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.2. Đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.3. Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.4. Các yếu tố tác động tới thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.5. Vai trò của nguồn vốn FDI tới phát triển kinh tế- xã hội của các quốc gia nhận đầu tư
• 1.1.6. Kinh nghiệm quốc tế về thu hút FDI của một số quốc gia
• 1.1.6.1. Thu hút FDI tại Trung Quốc
• 1.1.6.2. Thu hút FDI tại Malaysia
• 1.1.6.3. Thu hút FDI tại Singapore
• 1.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI GIAI ĐOẠN 2016- 2021
• 2.1. Đặc điểm kinh tế- xã hội của Việt Nam
• 2.2. Lợi thế giúp Việt Nam tăng cường thu hút đầu tư FDI
• 2.3. Bất lợi của Việt Nam trong việc thu hút FDI
• 2.4. Tình hình thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam trong giai đoạn 2016-2021
• 2.4.1. Khái quát chung về kết quả thu hút và sử dụng vốn FDI
• 2.4.2. Cơ cấu FDI theo lĩnh vực sản xuất
• 2.4.3. Cơ cấu FDI theo địa phương, vùng kinh tế
• 2.4.4. Cơ cấu FDI theo đối tác đầu tư
• 2.5. Đánh giá thực trạng thu hút và sử dụng vốn FDI tại Việt Nam giai đoạn 2016- 2021
• 2.5.1. Các thành tựu đạt được trong thu hút và sử dụng vốn FDI
• 2.5.2. Các tồn tại, hạn chế trong việc thu hút FDI
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT NHẰM TĂNG CƯỜNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM THỜI KỲ HẬU COVID-19
• 3.1. Mục tiêu và định hướng thu hút hút FDI đến năm 2030 của Việt Nam
• 3.1.1. Mục tiêu chiến lược
• 3.1.2. Định hướng thu hút và sử dụng nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong bối cảnh mới
• 3.2. Giải pháp đề xuất nhằm tăng cường thu vốn và sử dụng vốn FDI tại Việt Nam hậu Covid-19
• 3.2.1. Về phía Chính phủ
• 3.2.2. Về phía các doanh nghiệp trong nước
• 3.2.3. Một số kiến nghị của bản thân
• LỜI CAM ĐOAN (Cuối tài liệu)

Tóm tắt

I. Tổng Quan FDI Hậu COVID Vai Trò Cơ Hội Thách Thức 55 ký tự

Đại dịch COVID-19 đã tác động sâu sắc đến dòng vốn đầu tư toàn cầu, trong đó có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, quá trình phục hồi kinh tế đang mở ra những cơ hội mới cho các quốc gia, đặc biệt là Việt Nam. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích vai trò của FDI hậu COVID, những cơ hội và thách thức đặt ra, từ đó đề xuất các giải pháp để tăng cường thu hút FDI hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và vai trò của FDI trong bối cảnh mới

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức đầu tư mà nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn và tham gia quản lý hoạt động đầu tư. Trong bối cảnh kinh tế hậu COVID, FDI đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi kinh tế, tạo việc làm, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia. Theo Sổ tay Cán cân Thanh toán Quốc tế (IMF), FDI mang lại lợi ích lâu dài cho doanh nghiệp tại nước nhận đầu tư, đồng thời giúp nhà đầu tư giành quyền quản lý doanh nghiệp. FDI là yếu tố then chốt giúp Việt Nam giải quyết vấn đề vốn, tiếp nhận CNC và mở rộng thị trường.

1.2. Ảnh hưởng của COVID 19 đến dòng vốn FDI toàn cầu

Đại dịch COVID-19 đã gây ra sự sụt giảm đáng kể trong dòng vốn FDI toàn cầu. Các biện pháp phong tỏa, hạn chế đi lại và gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu đã ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động đầu tư. Tuy nhiên, một số quốc gia, trong đó có Việt Nam, vẫn duy trì được khả năng thu hút FDI nhờ kiểm soát dịch bệnh hiệu quả và môi trường đầu tư tương đối ổn định.

1.3. Cơ hội và thách thức cho Việt Nam trong thu hút FDI

Việt Nam đang đứng trước những cơ hội lớn để tăng cường thu hút FDI nhờ vị trí địa lý thuận lợi, lực lượng lao động dồi dào, chi phí cạnh tranh và quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng. Tuy nhiên, Việt Nam cũng phải đối mặt với những thách thức như cơ sở hạ tầng còn hạn chế, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng đủ nhu cầu và thủ tục hành chính còn phức tạp.

II. Thực Trạng Thu Hút Vốn FDI Tại Việt Nam Phân Tích 2016 2021 58 ký tự

Giai đoạn 2016-2021 chứng kiến sự tăng trưởng đáng kể trong thu hút FDI của Việt Nam. Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã gây ra những tác động không nhỏ đến dòng vốn này. Phân tích thực trạng thu hút FDI theo lĩnh vực, địa phương, đối tác đầu tư sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những thành tựu và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

2.1. Tổng quan về kết quả thu hút và sử dụng vốn FDI

Trong giai đoạn 2016-2021, Việt Nam đã thu hút được một lượng lớn vốn FDI, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng vốn FDI còn chưa cao, đặc biệt là trong việc chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Theo khóa luận, "trong năm 2020, Việt Nam vẫn ghi nhận xuất khẩu dương và duy trì được đà tăng trưởng GDP bất chấp những ảnh hưởng nặng nề của đại dịch.".

2.2. Cơ cấu FDI theo lĩnh vực địa phương và đối tác đầu tư

Cơ cấu FDI tại Việt Nam có sự phân hóa rõ rệt theo lĩnh vực, địa phương và đối tác đầu tư. Lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút nhiều vốn FDI nhất, trong khi các địa phương như TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai dẫn đầu về thu hút FDI. Các đối tác đầu tư lớn nhất là Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore... Điều này cho thấy Việt Nam còn có thể định hướng để thu hút nhiều hơn vốn đầu tư xanh và ESG.

2.3. Đánh giá thành tựu và hạn chế trong thu hút FDI

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong thu hút FDI, như tạo việc làm, tăng trưởng xuất khẩu và cải thiện cán cân thanh toán. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như tình trạng chuyển giá, ô nhiễm môi trường và thiếu liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Theo khóa luận, "tình trạng chuyển dịch đơn hàng sang các nước khác của các DN FDI tăng lên hay thậm chí một số NĐT còn có tâm lý chuyển dịch sang các quốc gia khác để đầu tư do tình hình dịch chưa có dấu hiện khả quan."

III. Giải Pháp Thu Hút Đầu Tư Hướng Đến Phát Triển Bền Vững 60 ký tự

Để tăng cường thu hút FDI trong bối cảnh kinh tế hậu COVID, Việt Nam cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này cần tập trung vào cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển cơ sở hạ tầng và thúc đẩy chuyển đổi số. Đồng thời cần tập trung vào các lĩnh vực năng lượng tái tạo và đầu tư xanh.

3.1. Cải thiện môi trường đầu tư Thủ tục chính sách ưu đãi

Cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm thiểu chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tạo môi trường đầu tư minh bạch, công bằng và ổn định. Rà soát, sửa đổi, bổ sung các chính sách ưu đãi đầu tư theo hướng có chọn lọc, khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, thân thiện với môi trường, và có giá trị gia tăng cao. Đảm bảo tính ổn định và dễ dự đoán của chính sách là yếu tố then chốt.

3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Kỹ năng đào tạo

Tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là kỹ năng nghề, kỹ năng mềm và khả năng ngoại ngữ. Đẩy mạnh hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Tạo điều kiện thuận lợi cho lao động nước ngoài đến làm việc tại Việt Nam, đặc biệt là các chuyên gia, kỹ sư có trình độ cao.

3.3. Phát triển cơ sở hạ tầng Giao thông năng lượng viễn thông

Đẩy mạnh đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, đặc biệt là giao thông, năng lượng và viễn thông. Nâng cao chất lượng dịch vụ logistics, giảm chi phí vận chuyển và thời gian giao hàng. Phát triển các khu công nghiệp, khu kinh tế theo hướng hiện đại, xanh, sạch và thông minh. Cần tạo ra các kết nối vùng để hỗ trợ cho các khu kinh tế và khu công nghiệp.

IV. Thúc Đẩy Chuyển Đổi Số Nền Tảng Thu Hút FDI Hậu Đại Dịch 60 ký tự

Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu và là yếu tố quan trọng để tăng cường thu hút FDI trong bối cảnh mới. Việt Nam cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, phát triển hạ tầng số, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho chuyển đổi số.

4.1. Xây dựng hạ tầng số đồng bộ và hiện đại

Đầu tư xây dựng hạ tầng số đồng bộ và hiện đại, bao gồm mạng lưới băng thông rộng, trung tâm dữ liệu và các nền tảng số. Phát triển các dịch vụ số, đặc biệt là trong lĩnh vực chính phủ điện tử, thương mại điện tử và thanh toán điện tử. Tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ số với chi phí hợp lý.

4.2. Phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao

Tăng cường đào tạo và phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh chuyển đổi số. Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo và phát triển kỹ năng số cho người lao động. Thu hút và giữ chân các chuyên gia công nghệ thông tin giỏi.

4.3. Tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho chuyển đổi số

Rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến công nghệ thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Xây dựng khung pháp lý thử nghiệm (sandbox) cho các công nghệ mới. Tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ mới.

V. Chính Sách Ưu Đãi Đầu Tư Điều Chỉnh Để Tối Ưu Hiệu Quả 58 ký tự

Chính sách ưu đãi đầu tư đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút FDI. Tuy nhiên, cần có những điều chỉnh để chính sách này phát huy hiệu quả tối đa, tránh tình trạng lạm dụng và gây thất thu ngân sách nhà nước. Rà soát và định hướng lĩnh vực ưu tiên thu hút FDI là một giải pháp hiệu quả.

5.1. Rà soát đánh giá hiệu quả các chính sách ưu đãi hiện hành

Tiến hành rà soát, đánh giá hiệu quả của các chính sách ưu đãi đầu tư hiện hành, xác định những bất cập, hạn chế và đề xuất các giải pháp khắc phục. Đánh giá tác động của các chính sách ưu đãi đầu tư đến ngân sách nhà nước, môi trường và xã hội. Cần có cơ chế giám sát chặt chẽ việc thực hiện các chính sách ưu đãi đầu tư.

5.2. Điều chỉnh chính sách theo hướng có chọn lọc

Điều chỉnh chính sách ưu đãi đầu tư theo hướng có chọn lọc, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao, thân thiện với môi trường, và có giá trị gia tăng cao. Khuyến khích đầu tư vào các địa phương còn khó khăn, vùng sâu, vùng xa. Hạn chế các hình thức ưu đãi đầu tư tràn lan, gây thất thu ngân sách nhà nước.

5.3. Tăng cường giám sát kiểm tra thanh tra

Tăng cường công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các chính sách ưu đãi đầu tư, kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm. Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc giám sát, kiểm tra, thanh tra. Công khai, minh bạch thông tin về các dự án được hưởng ưu đãi đầu tư.

VI. Định Hướng Thu Hút FDI Ưu Tiên Lĩnh Vực Công Nghệ Cao 59 ký tự

Việt Nam cần có định hướng thu hút FDI rõ ràng, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng tái tạo, và các dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Đồng thời, cần chú trọng đến chất lượng của dự án FDI, đảm bảo tính bền vững và thân thiện với môi trường.

6.1. Xác định rõ lĩnh vực ưu tiên thu hút FDI

Xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên thu hút FDI dựa trên chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng tái tạo, và các dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực có tiềm năng tạo ra nhiều việc làm và đóng góp vào ngân sách nhà nước.

6.2. Nâng cao tiêu chuẩn lựa chọn dự án FDI

Nâng cao tiêu chuẩn lựa chọn dự án FDI, đảm bảo tính bền vững và thân thiện với môi trường. Yêu cầu các dự án FDI phải tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và lao động. Khuyến khích các dự án FDI chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước.

6.3. Đảm bảo tính bền vững và thân thiện môi trường

Thúc đẩy các dự án đầu tư xanh, hướng đến phát triển bền vững. Xây dựng các tiêu chí đánh giá dự án FDI dựa trên các tiêu chuẩn ESG (Environmental, Social, Governance). Ưu tiên các dự án sử dụng công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và giảm thiểu khí thải.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Kể từ công cuộc Đổi mới năm 1986, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được những bước tăng trưởng rõ rệt, đưa đất nước từ nhóm quốc gia nghèo vươn lên thành quốc gia có mức thu nhập bình quân trung bình thấp. Trong tiến trình này, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giữ vai trò là một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bổ sung vốn đầu tư phát triển, tiếp nhận chuyển giao công nghệ cao và mở rộng thị trường quốc tế.

Giai đoạn 2020 - 2021, đại dịch COVID-19 xuất hiện đã gây ra những xáo trộn lớn đối với kinh tế toàn cầu và Việt Nam. Mặc dù năm 2020 Việt Nam duy trì được tăng trưởng GDP dương (2,91%), xuất khẩu thặng dư và lần đầu tiên lọt vào top 20 quốc gia thu hút FDI hàng đầu thế giới, nhưng đợt bùng phát dịch lần thứ tư vào nửa đầu năm 2021 đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng. Việc áp dụng giãn cách xã hội kéo dài và quy định sản xuất "3 tại chỗ" tại các khu công nghiệp trọng điểm (TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Bắc Giang, Bắc Ninh) đã khiến nhiều doanh nghiệp FDI phải tạm ngừng hoạt động hoặc chuyển dịch đơn hàng sang các quốc gia khác. Tuy nhiên, sau chiến dịch tiêm chủng diện rộng bắt đầu từ ngày 08/03/2021 và chủ trương chuyển hướng sang trạng thái "thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19", Việt Nam tiếp tục mở ra cơ hội phục hồi thu hút vốn ngoại. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thu Hương (ngành Kinh tế, Học viện Ngân hàng) được thực hiện nhằm phân tích thực trạng và đưa ra hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thu hút FDI trong giai đoạn hậu COVID-19.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định thành mục tiêu chung và các nhiệm vụ cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Dựa trên cơ sở lý luận và hệ thống dữ liệu thực tế đã công bố về tình hình thu hút FDI tại Việt Nam, đề xuất các nhóm giải pháp nhằm nâng cao công tác thu hút và sử dụng dòng vốn này trong thời kỳ hậu COVID-19.
2. Mục tiêu cụ thể (gồm 3 nhiệm vụ):
   • Khái quát cơ sở lý luận chung về FDI, vai trò của nguồn vốn đối với sự phát triển kinh tế và tổng hợp kinh nghiệm thu hút FDI của các quốc gia trong khu vực gồm Trung Quốc, Malaysia, Thái Lan và Singapore.
   • Phân tích thực trạng thu hút FDI tại Việt Nam giai đoạn 2016 - 2021, đánh giá tính hai mặt (thành tựu và hạn chế) của dòng vốn đối với nền kinh tế.
   • Đề xuất các giải pháp khả thi cho Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp trong nước nhằm nâng cao chất lượng hoạt động thu hút FDI thời kỳ hậu đại dịch.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề lý luận về FDI, thực trạng thu hút FDI tại Việt Nam giai đoạn 2016 - 2021, bài học kinh nghiệm quốc tế và các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp tới dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể:

• Nội dung: Tập trung nghiên cứu thực trạng thu hút và sử dụng vốn FDI tại Việt Nam, nhận diện thành tựu, bất cập và xây dựng giải pháp đến năm 2030.
• Không gian: Toàn bộ lãnh thổ Việt Nam.
• Thời gian: Dữ liệu thứ cấp được thu thập, xử lý trong giai đoạn 2016 - 2021; định hướng chiến lược và giải pháp đề xuất có tầm nhìn đến năm 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý thuyết dựa trên các định nghĩa chuẩn hóa và khung pháp lý hiện hành:

• Định nghĩa FDI: Tiếp cận theo Sổ tay Cán cân Thanh toán Quốc tế (BPM) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Báo cáo Đầu tư Thế giới 1999 của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), cùng quy định tại Luật Đầu tư năm 2005 và Luật Đầu tư năm 2020 của Việt Nam. Về bản chất, FDI là quá trình nhà đầu tư nước ngoài chuyển vốn và các nguồn lực (công nghệ, thương hiệu, kinh nghiệm quản trị) sang quốc gia nhận đầu tư để thiết lập quyền sở hữu và trực tiếp quản lý nhằm tối đa hóa lợi nhuận dài hạn.
• Hình thức FDI: Doanh nghiệp liên doanh (căn cứ Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 và Luật Đầu tư số 61/2020/QH14, quy định vốn pháp định tối thiểu bằng 30% vốn đầu tư); Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài; Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC - không thành lập pháp nhân mới); cùng các hình thức hợp đồng Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT), Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh (BTO), Xây dựng - Chuyển giao (BT) và Mua bán - Sáp nhập doanh nghiệp (M&A).
• Các nhân tố tác động: Phân loại thành nhóm nhân tố bên ngoài (tình hình kinh tế thế giới, chiến lược kinh doanh của nhà đầu tư, tiềm lực tài chính và trình độ công nghệ của doanh nghiệp đi đầu tư) và nhóm nhân tố bên trong (sự ổn định kinh tế vĩ mô, độ mở cửa kinh tế quốc tế, cơ sở hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả triển khai kết hợp:

• Phương pháp định tính: Thu thập, tổng hợp dữ liệu thứ cấp từ các văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo, kỷ yếu hội thảo và số liệu từ cổng thông tin điện tử của các cơ quan quản lý (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Cục Đầu tư nước ngoài) cùng các tổ chức quốc tế (UNCTAD, Ngân hàng Thế giới - WB, Diễn đàn Kinh tế Thế giới - WEF, Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới - WIPO, Cơ quan Phát triển Đầu tư Malaysia - MIDA).
• Phương pháp thống kê, so sánh: Sử dụng hệ thống bảng biểu, đồ thị để lượng hóa biến động của vốn đăng ký, vốn thực hiện, cơ cấu ngành nghề, vùng kinh tế và đối tác đầu tư theo chuỗi thời gian 2016 - 2021.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

Nội dung chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về FDI. Tác giả chỉ rõ 4 đặc điểm cốt lõi của FDI: (1) mục đích ưu tiên là tìm kiếm lợi nhuận; (2) quyền hạn và nghĩa vụ gắn liền với tỷ lệ vốn góp; (3) gắn liền với việc chuyển giao công nghệ, tri thức quản lý; (4) tác động sâu rộng tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế của nước nhận đầu tư.

Chương này đi sâu phân tích tính hai mặt của dòng vốn FDI đối với phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia tiếp nhận:

• Tác động tích cực: Bổ sung nguồn vốn thiếu hụt cho đầu tư phát triển; thúc đẩy chuyển giao công nghệ và hoạt động R&D; giải quyết việc làm và nâng cao trình độ tay nghề lao động; chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa; gia tăng kim ngạch xuất khẩu, cải thiện cán cân thanh toán quốc tế và thúc đẩy hội nhập.
• Tác động tiêu cực/bất lợi: Nguy cơ gây mất cân đối giữa khu vực kinh tế trong nước và nước ngoài; hiện tượng chuyển giá (transfer pricing) nhằm trốn thuế gây thất thu ngân sách; áp lực cạnh tranh không bình đẳng dẫn tới triệt tiêu doanh nghiệp nội địa; nguy cơ biến nước tiếp nhận thành "bãi thải công nghệ" lạc hậu; làm gia tăng chênh lệch giàu nghèo và các xung đột lao động.

Về kinh nghiệm quốc tế, tác giả nghiên cứu chính sách thu hút FDI của 3 quốc gia:

• Trung Quốc: Ban hành Luật Đầu tư nước ngoài mới từ ngày 01/01/2020 nhằm bảo đảm đối xử bình đẳng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa; cho phép chuyển đổi hình thức đầu tư linh hoạt; phân cấp quản lý mạnh cho địa phương; ưu đãi miễn tiền thuê đất tại vùng khó khăn và cấp phép liên doanh lên tới 99 năm.
• Malaysia: Đạt 49,88 tỷ USD vốn FDI năm 2021 (theo MIDA) nhờ môi trường chính trị ổn định; tập trung ưu đãi đặc biệt cho các dự án công nghệ cao; cam kết không quốc hữu hóa hoặc tịch thu tài sản hợp pháp của nhà đầu tư.
• Singapore: Đạt 91 tỷ USD vốn FDI năm 2020 (đứng thứ 4 thế giới theo UNCTAD) nhờ mô hình "một cửa" của Hội đồng Phát triển Kinh tế (EDB); tiếp cận theo cụm ngành chiến lược (điện tử - bán dẫn, hóa dầu, công nghiệp chế biến); áp dụng mức thuế thu nhập doanh nghiệp tối đa 17% và ký kết hiệp định tránh đánh thuế hai lần với hơn 70 quốc gia.

Từ đó, tác giả đúc kết 6 bài học kinh nghiệm cho Việt Nam: tối giản thủ tục hành chính; cải thiện tính minh bạch của môi trường đầu tư; tăng cường ưu đãi tài chính tiền tệ; hiện đại hóa hạ tầng giao thông và bến cảng; đào tạo nhân lực chuyên môn cao; áp dụng các chính sách dịch vụ hỗ trợ nhà đầu tư.

Chương 2: Thực trạng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam giai đoạn 2016 - 2021

Chương 2 phân tích chi tiết môi trường kinh tế - xã hội của Việt Nam với các lợi thế cạnh tranh: vị trí địa lý đắc địa với hơn 3.000 km bờ biển; quy mô dân số trên 98 triệu người với hơn 60% dưới 35 tuổi; tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định (GDP bình quân đầu người giai đoạn 2002 - 2020 tăng 2,7 lần); mức độ hội nhập sâu rộng với 16 hiệp định thương mại tự do (FTA), là thành viên của WTO, CPTPP, AEC, EVFTA/IPA; năng lực cạnh tranh quốc gia được cải thiện (xếp thứ 67/141 theo WEF 2019, xếp thứ 44/132 về Đổi mới sáng tạo theo WIPO, xếp thứ 51/165 về Phát triển bền vững theo Liên Hợp Quốc năm 2021). Song song đó là các bất lợi: công nghiệp phụ trợ yếu kém khiến tỷ lệ nội địa hóa thấp; hạ tầng giao thông, điện nước quá tải; thủ tục pháp lý còn phức tạp; nguồn lao động thiếu kỹ năng kỹ thuật cao.

Về kết quả thu hút vốn, số liệu lũy kế đến ngày 20/12/2021 ghi nhận Việt Nam thu hút được 34.527 dự án FDI với tổng vốn đăng ký đạt 408,1 tỷ USD. Diễn biến dòng vốn phân kỳ thành 2 giai đoạn:

• Giai đoạn 2016 - 2019: Tăng trưởng mạnh mẽ, năm 2017 vốn đăng ký tăng gấp 1,4 lần so với năm 2016; năm 2019 vốn đăng ký đạt mức đỉnh.
• Giai đoạn 2020 - 2021: Suy giảm về quy mô vốn đăng ký và số lượng dự án do chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các đợt dịch COVID-19.

Cơ cấu FDI theo ngành kinh tế (lũy kế đến 20/12/2021): Nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào 19/21 ngành kinh tế quốc dân, nhưng có sự phân hóa rõ rệt:

STT	Lĩnh vực kinh tế	Số dự án	Vốn đăng ký (Triệu USD)	Tỷ trọng vốn (%)
1	Công nghiệp chế biến, chế tạo	15.592	241.936,51	59,28%
2	Kinh doanh bất động sản	993	61.773,58	15,14%
3	Sản xuất, phân phối điện, khí, nước	175	33.876,67	8,30%
4	Dịch vụ lưu trú và ăn uống	897	12.917,06	3,12%
5	Bán buôn, bán lẻ; sửa chữa ô tô, xe máy	-	5.091,10	-
6	Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản	516	3.723,72	0,91%

Cơ cấu FDI theo địa bàn phân bổ: Cả 63 tỉnh, thành phố đều nhận vốn FDI nhưng dòng vốn tập trung chủ yếu tại các đô thị lớn và trung tâm công nghiệp phát triển. Mặc dù tỷ trọng của 10 địa phương đứng đầu có xu hướng giảm nhẹ từ 70,58% (năm 2016) xuống 68,92% (năm 2019) và còn 66,76% (năm 2021), sự chênh lệch vùng miền vẫn hiện hữu rõ:

Địa phương	Vốn đăng ký lũy kế năm 2021 (Tỷ USD)	Tỷ trọng vốn năm 2021 (%)
TP. Hồ Chí Minh	49,47	12,12%
Bình Dương	37,17	9,11%
Hà Nội	37,03	9,08%
Bà Rịa - Vũng Tàu	32,90	8,06%
Đồng Nai	32,71	8,01%
Hải Phòng	23,30	5,71%
Bắc Ninh	21,12	5,18%
Thanh Hóa	14,69	3,60%
Long An	12,31	3,02%
Hà Tĩnh	11,74	2,88%

Cơ cấu FDI theo đối tác đầu tư: Đến năm 2021, có 140 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Dẫn đầu là các đối tác khu vực Đông Á: Hàn Quốc (74,66 tỷ USD), Nhật Bản (64,40 tỷ USD), Singapore (64,36 tỷ USD), Đài Loan (35,33 tỷ USD), Hồng Kông (27,84 tỷ USD), Trung Quốc (22,04 tỷ USD). Các đối tác nắm giữ công nghệ nguồn từ phương Tây chiếm tỷ trọng khá khiêm tốn: Hoa Kỳ (2,52%), Vương quốc Anh (0,99%), Pháp (0,89%), Đức (0,56%).

Chương 2 cũng nêu bật đóng góp của các tập đoàn đa quốc gia tiêu biểu:

• Samsung (Hàn Quốc): Đầu tư gần 18 tỷ USD, xây dựng 6 nhà máy tại Thái Nguyên, Bắc Ninh, TP. Hồ Chí Minh và 1 trung tâm R&D tại Hà Nội. Năm 2021, doanh thu đạt 74,2 tỷ USD, đóng góp khoảng 20% vào GDP Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu đạt 65,5 tỷ USD (chiếm gần 1/5 tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước), giải quyết việc làm cho hơn 170.000 lao động.
• LG (Hàn Quốc): Tổng vốn đầu tư đạt 4,65 tỷ USD (năm 2021 điều chỉnh tăng 1,4 tỷ USD tại KCN Tràng Duệ).
• Intel (Hoa Kỳ): Vốn đầu tư 1,5 tỷ USD cho nhà máy đóng gói và thử nghiệm chip, giá trị xuất khẩu lũy kế sau 15 năm đạt trên 50 tỷ USD.
• Panasonic (Nhật Bản): Tổng vốn đầu tư trên 243 triệu USD với 5 nhà máy, tạo việc làm cho hơn 7.000 lao động.
• General Electric - GE (Hoa Kỳ): Cung ứng trang thiết bị đóng góp gần 30% công suất nguồn điện lắp đặt của Việt Nam.

Song song với thành tựu, tác giả chỉ ra các hạn chế lớn: chuyển giá trốn thuế ở một số doanh nghiệp FDI; tỷ lệ chuyển giao công nghệ cao còn thấp; liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa còn lỏng lẻo; ô nhiễm môi trường do thẩm định công nghệ chưa chặt chẽ.

Chương 3: Giải pháp đề xuất nhằm tăng cường thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam thời kỳ hậu Covid-19

Căn cứ vào định hướng thể chế tại Nghị quyết số 50-NQ/TW ngày 20/08/2019 của Bộ Chính trị về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030, chương 3 vạch ra hệ thống giải pháp:

1. Mục tiêu và định hướng đến năm 2030: Thu hút dòng vốn FDI có chọn lọc, ưu tiên công nghệ cao, công nghệ sạch, quản trị hiện đại, có giá trị gia tăng cao và tác động lan tỏa, gắn kết chặt chẽ với chuỗi giá trị toàn cầu.
2. Giải pháp đối với Chính phủ:
   • Hoàn thiện khung pháp lý và thể chế liên quan đến đầu tư kinh doanh, loại bỏ các thủ tục hành chính chồng chéo, đơn giản hóa quy trình cấp phép đầu tư theo mô hình một cửa.
   • Nâng cấp đồng bộ cơ sở hạ tầng kỹ thuật (giao thông, cảng biển, mạng lưới điện, viễn thông) phục vụ khu công nghiệp, khu kinh tế.
   • Đổi mới chính sách xúc tiến đầu tư, chuyển từ thu hút đại trà sang tiếp cận có mục tiêu các tập đoàn công nghệ đa quốc gia từ Mỹ, EU.
   • Siết chặt công tác thanh tra, kiểm tra để ngăn ngừa hành vi chuyển giá, gian lận thương mại và vi phạm quy chuẩn môi trường; nâng cao tiêu chí chuyển giao công nghệ.
   • Đổi mới chiến lược đào tạo nghề và giáo dục đại học nhằm chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất công nghệ cao.
3. Giải pháp đối với các doanh nghiệp trong nước:
   • Chủ động đổi mới dây chuyền công nghệ, quy trình sản xuất và nâng cao năng lực quản trị để đáp ứng tiêu chuẩn nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 cho các tập đoàn FDI.
   • Tăng cường liên kết, hợp tác theo cụm ngành với doanh nghiệp FDI nhằm tiếp nhận chuyển giao công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
4. Kiến nghị cá nhân của tác giả: Đẩy mạnh thực thi cơ chế giám sát sau cấp phép và hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài ổn định hoạt động kinh doanh sau đại dịch.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và cung cấp bức tranh số liệu xác thực về hoạt động FDI tại Việt Nam trong giai đoạn 2016 - 2021:

• Lượng hóa quy mô FDI lũy kế đến cuối năm 2021 với 34.527 dự án và 408,1 tỷ USD vốn đăng ký, phản ánh rõ nét tác động suy giảm trong giai đoạn dịch COVID-19 (2020 - 2021) so với thời kỳ tăng trưởng đỉnh cao 2016 - 2019.
• Xác lập cơ cấu ngành với tỷ trọng áp đảo của ngành Công nghiệp chế biến, chế tạo (chiếm 59,28% vốn đăng ký) và sự khiêm tốn của ngành Nông, lâm, thủy sản (0,91%); cùng sự mất cân đối phân bổ không gian khi 10 tỉnh, thành phố dẫn đầu chiếm tới 66,76% tổng vốn FDI cả nước năm 2021.
• Ghi nhận vai trò chi phối của các đối tác châu Á (Hàn Quốc dẫn đầu với 74,66 tỷ USD, kế tiếp là Nhật Bản 64,40 tỷ USD, Singapore 64,36 tỷ USD) và chỉ rõ tỷ lệ thấp từ các nước nắm giữ công nghệ nguồn phương Tây (Mỹ 2,52%, Đức 0,56%).
• Đánh giá đóng góp định lượng thực tế từ các tập đoàn lớn (tiêu biểu là Samsung với 74,2 tỷ USD doanh thu, đóng góp 20% GDP và 65,5 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu năm 2021).
• So với các công trình nghiên cứu trước năm 2020, đề tài cập nhật tính mới khi phân tích dữ liệu trong bối cảnh đại dịch COVID-19 và giai đoạn chuyển đổi trạng thái thích ứng linh hoạt sau chiến dịch vaccine, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp bám sát Nghị quyết 50-NQ/TW định hướng tới năm 2030.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp được công bố đến cuối năm 2021; thời điểm này các tác động kinh tế dài hạn của trạng thái bình thường mới hậu COVID-19 vẫn đang trong quá trình định hình nên chưa thể phân tích sâu toàn diện các biến động chính sách quốc tế phát sinh sau năm 2021.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu thực nghiệm hoặc điều tra khảo sát định lượng (khảo sát trực tiếp doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa) về mức độ liên kết chuỗi cung ứng và hiệu quả chuyển giao công nghệ trong giai đoạn phục hồi kinh tế toàn diện từ năm 2022 trở đi.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế, Kinh tế quốc tế, Quản lý kinh tế và Kinh doanh quốc tế khi nghiên cứu về hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Nội dung đặc biệt có giá trị tham khảo bao gồm hệ thống dữ liệu thống kê chi tiết về cơ cấu FDI theo ngành, theo địa phương, theo đối tác giai đoạn 2016 - 2021 (Chương 2) và phần tổng hợp các bài học kinh nghiệm quốc tế thực tiễn từ mô hình của Trung Quốc, Malaysia, Singapore (Chương 1).

Câu hỏi thường gặp

1. Tính đến ngày 20/12/2021, tổng quy mô vốn và số lượng dự án FDI đăng ký lũy kế vào Việt Nam đạt mức nào?
Theo số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài được trích dẫn trong khóa luận, tính đến ngày 20/12/2021, Việt Nam đã thu hút được tổng cộng 34.527 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký lũy kế đạt 408,1 tỷ USD.

2. Ngành kinh tế nào chiếm tỷ trọng thu hút vốn FDI lớn nhất và tỷ trọng cụ thể là bao nhiêu?
Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đứng đầu tuyệt đối về thu hút FDI, chiếm 15.592 dự án (tương đương 45,2% tổng số dự án) và 241,9 tỷ USD vốn đăng ký (chiếm 59,28% tổng vốn FDI đăng ký lũy kế cả nước).

3. Ba quốc gia/vùng lãnh thổ nào có số vốn FDI đăng ký lũy kế lớn nhất vào Việt Nam tính đến cuối năm 2021?
Ba đối tác đầu tư lớn nhất đều thuộc khu vực châu Á, bao gồm: Hàn Quốc đứng thứ nhất với 74,66 tỷ USD; Nhật Bản đứng thứ hai với 64,40 tỷ USD; Singapore đứng thứ ba với 64,36 tỷ USD.

4. Tập đoàn Samsung (Hàn Quốc) có những đóng góp cụ thể nào đối với kinh tế Việt Nam được ghi nhận trong văn bản?
Samsung đã đầu tư gần 18 tỷ USD, xây dựng 6 nhà máy và 1 trung tâm R&D tại Việt Nam. Năm 2021, Samsung Việt Nam đạt doanh thu 74,2 tỷ USD, đóng góp khoảng 20% vào GDP, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 65,5 tỷ USD (chiếm gần 1/5 tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước) và giải quyết việc làm cho hơn 170.000 lao động.

5. Cơ cấu phân bổ vốn FDI giữa 10 địa phương dẫn đầu giai đoạn 2016 - 2021 có sự biến động như thế nào?
Tỷ trọng vốn FDI đăng ký của 10 địa phương đứng đầu cả nước giảm dần từ mức 70,58% năm 2016 xuống 68,92% năm 2019 và còn 66,76% năm 2021, cho thấy dòng vốn có sự dịch chuyển nhẹ sang các địa bàn khác nhưng TP. Hồ Chí Minh (12,12%), Bình Dương (9,11%) và Hà Nội (9,08%) vẫn duy trì vị thế dẫn đầu.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thu Hương đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về FDI và bài học kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc, Malaysia, Singapore. Tác giả đã phân tích toàn diện thực trạng thu hút dòng vốn FDI tại Việt Nam giai đoạn 2016 - 2021, chỉ ra các thành tựu về bổ sung nguồn vốn, tăng trưởng xuất khẩu bên cạnh các hạn chế về chuyển giá, trình độ công nghệ và mất cân đối vùng miền. Trên cơ sở đó, công trình đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ cho Chính phủ và doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong bối cảnh phục hồi kinh tế hậu COVID-19 đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI 1.1 Những vấn đề cơ bản về đầu tư trực tiếp nước ngoài 1.1 Khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài Đầu tư trực tiếp nước ngoài (tên tiếng Anh: Foreign Direct Investment- viết tắt: FDI) là hoạt động đầu tư phổ biến trên thế giới, là nguồn cung cấp vốn đầu tư quan trọng cho các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển. Hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài được định nghĩa như sau: ­ Theo Sổ tay Cán cân Thanh toán Quốc tế ( Balance of Payments Manual) của Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF): ➢ FDI là một hình thức đầu tư mang lại cho một doanh nghiệp hoạt động tại một nền kinh tế khác nền kinh tế của quốc gia chủ đầu tư lợi ích lâu dài, mục đích của nhà đầu tư là giành được quyền trong hoạt động quản lý doanh nghiệp. ­ Báo cáo Đầu tư Thế giới (World Invesment Report) 1999 của Liên hiệp quốc ( Hội nghị Liên hiệp quốc về Thương mại và Phát triển, UNCTAD, 1999) ➢ FDI là một hoạt động đầu tư có liên quan tới mối quan hệ dài hạn, phản ánh lợi ích và quyền kiểm soát lâu dài của một chủ thể tại một nền kinh tế ( nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài hoặc công ty mẹ tại nước ngoài) đối với một doanh nghiệp cư trú tại một nền kinh tế khác nền kinh tế nơi nhà đầu tư nước ngoài cư trú. ­ Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD): ➢ FDI là một hoạt động đầu tư được thực hiện nhằm mục đích thiết lập các mối quan hệ kinh tế dài hạn với một doanh ngiệp, hoạt động này có khả năng tạo sự ảnh hưởng đối với việc quản lý doanh nghiệp đó.

­ Theo Luật Đầu tư năm 2005 của Việt Nam thì: “ Đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư” và theo Luật Đầu tư năm 2020 “ Nhà đầu tư nước ngoài là cá nhân có quốc tịch 7 nước ngoài, tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam”. Như vậy, căn cứ theo Luật đầu tư có thể hiểu đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư do các nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn đầu tư thực hiện hoạt động kinh doanh tại Việt Nam và trực tiếp quản lý hoạt động đầu tư. Dù được định nghĩa theo các cách khác nhau nhưng xét theo bản chất của FDI thì các quan điểm về FDI đều có sự đồng nhất là: 1. Bản chất của hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc thiết lập quyền sở hữu của một doanh nghiệp tại một quốc gia khác với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận lâu dài.

Đầu tư trực tiếp nước ngoài đồng nghĩa với việc nhà đầu tư mang nguồn vốn và các nguồn lực khác như: công nghệ sản xuất, thương hiệu,.của mình sang quốc gia khác trong thời gian dài hạn. Đây còn là hình thức vừa giúp nhà đầu tư mở rộng quy mô kinh doanh, sản xuất đồng thời hỗ trợ quốc gia nhận đầu tư phát triển kinh tế xã hội. Hoạt động đầu tư FDI có mối liên quan đến sự kết hợp giữa quyền sở hữu và quyền quản lý các nguồn vốn đã đầu tư. Các nhà đầu tư nước ngoài luôn có tầm ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp tiếp nhận vốn đầu tư nước ngoài thông qua các hình thức như: nắm giữ lượng cổ phần nhất định, các yếu tố trong mối quan hệ trực tiếp như đại diện của công ty mẹ thuộc thành phần trong ban quản trị hoặc ban giám đốc của công ty con.

Như vậy, có thể đưa ra định nghĩa chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) như sau: Đầu tư trực tiếp nước ngoài là một quá trình các nhà đầu tư ở một quốc gia khác (quốc gia nguồn) đưa tiền và các nguồn lực cần thiết vào một quốc gia khác ( quốc gia nhận đầu tư) nhằm mục tiêu phát triển kinh doanh, tối đa hóa lợi nhuận cho mình. Đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài Dựa vào khái niệm và bản chất của đầu tư trực tiếp nước ngoài, có thể thấy đầu tư trực tiếp nước ngoài sẽ có những đặc điểm như sau: 8 ­ Thứ nhất, tìm kiếm lợi nhuận là mục đích ưu tiên hàng đầu của FDI. Doanh thu của doanh nghiệp FDI phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp mà họ bỏ vốn vào đầu tư nên dòng doanh thu này không có tình chất ổn định như hình thức đầu tư gián tiếp nước ngoài. Tuy nhiên, các nhà đầu tư lại hoài toàn có quyền tự chủ trong hoạt động kinh doanh, có quyền đưa ra quyết định tài chính và chịu trách nhiệm lãi lỗ đối với các khoản đầu tư của mình.

­ Thứ hai, quyền và nghĩa vụ cũng như rủi ro phải chịu và lợi nhuận được hưởng của mỗi bên phụ thuộc vào tỷ lệ vốn góp. Ví dụ như nếu công ty hoặc doanh nghiệp có vốn 100% là vốn đầu tư nước ngoài thì nhà đầu tư có toàn quyền điều hành và quản lý công ty, doanh nghiệp đó. ­ Thứ ba, FDI đồng nghĩa việc các quốc gia nhận đầu tư sẽ được nhận chuyển giao công nghệ từ quốc gia nguồn. Khi thực hiện hoạt động đầu tư nước ngoài, bên cạnh đầu tư vốn và các tài sản hữu hình khác như máy móc, thiết bị, công xưởng, dây chuyền sản xuất,.

nhà đầu tư còn mang cả kinh nghiệm và kỹ năng quản lý, các phát minh sáng chế, quy trình sản xuất tiên tiến,. đến nước nhận đầu tư. Đây là điểm quan trọng mà các quốc gia nhận đầu tư, đặc biệt là các nước đang phát triển với trình độ khoa học còn kém, năng lực quản lý chưa cao quan tâm, chú ý. ­ Thứ tư, FDI có tác động trực tiếp và lâu dài tới cơ cấu nền kinh tế, tốc độ phát triển của quốc gia nhận đầu tư.

Khi được nhận chuyển giao công nghệ từ hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài, sự phát triển của các khu vực FDI tạo ra những ngành nghề, lĩnh vực mới, điều này trực tiếp làm thay đổi cơ cấu kinh tế tại quốc gia tiếp nhận đầu tư. Mặt khác, FDI làm tăng lượng cung các mặt hàng khan hiếm, tăng nhập khẩu các thiết bị cần thiết cho sản xuất, từ đó làm gia tăng xuất nhập khẩu, khả năng cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, cải thiện cán cân thanh toán, cũng như gia tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước, qua đó cải thiện tốc độ tăng trưởng kinh tế tại nước chủ nhà. Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Doanh nghiệp liên doanh Doanh nghiệp liên doanh ( Joint Venture) là doanh nghiệp thuộc đồng sở hữu của một công ty và chính phủ hoặc hai công ty độc lập với nhau.

Liên doanh cho phép tập hợp lượng nguồn lực lượng lớn hơn để cung cấp hàng hóa và dịch vụ. Nó đặc biệt có hiệu quả trong quá trình khai thác các nguồn lực bổ sung, trong đó một bên có công nghệ và bên kia có hiểu biết thị trường. ( Theo Từ điển Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân của tác giả Nguyễn Văn Ngọc) Căn cứ theo Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 và Luật Đầu tư số 61/2020/QH14: Doanh nghiệp liên doanh là doanh nghiệp có hai bên hoặc nhiều bên hợp tác thành lập tại Việt Nam trên cơ sở hợp đồng kinh doanh hoặc hiệp định ký giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và chính phủ nước ngoài hoặc là doanh nghiệp do doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam hoặc do doanh nghiệp liên doanh hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh. Hình thức này có đặc điểm như sau: ­ Là sự đóng góp vốn đầu tư sản xuất kinh doanh của cả các nhà đầu tư nước ngoài và các nhà đầu tư trong nước.

­ Tỷ lệ góp vốn của các bên là yếu tố quyết định tới mức độ tham gia quản lý doanh nghiệp và lợi nhuận được hưởng cũng như rủi ro mà mỗi bên phải gánh chịu. ­ Vốn pháp định của doanh nghiệp liên doanh ít nhất phải bằng 30% vốn đầu tư. Doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài Doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài là doanh nghiệp có quyền sở hữu thuộc về nhà đầu tư nước ngoài và nhà đầu tư nước ngoài đóng góp 100% vốn pháp định. Nhà đầu tư nước ngoài thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam theo quy định của pháp luật Việt Nam, có quyền quản lý và tự chịu trách nhiệm về các hoạt động kinh doanh của mình.

10 Đặc điểm của hình thức này như sau: ­ Vốn pháp định của doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài ít nhất phải bằng 30% vốn đầu tư. Trong suốt quá trình hoạt động doanh nghiệp không được giảm vốn pháp định, nhưng được quyền tăng vốn pháp định, vốn đầu tư. ­ Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài thành lập theo các hình thức doanh nghiệp quy định tại Việt Nam và chỉ phải chịu trách nhiệm hữu hạn bằng số vốn đưa vào hoạt động kinh doanh. Hợp đồng hợp tác kinh doanh Hợp đồng hợp tác kinh doanh ( Business Corporation Contract) là một hình thức hợp đồng ký kết giữa hai hoặc nhiều nhà đầu tư với nhau với mục tiêu hợp tác kinh doanh, tìm kiếm thị trường và phân chia lợi nhuận mà không phải thành lập tổ chức kinh tế.

Hình thức này có đặc điểm là: ­ Số lượng chủ thể trong hợp đồng hợp tác kinh doanh có thể có 2 hoặc nhiều hơn phụ thuộc vào số lượng đại diện muốn tham gia hợp tác kinh doạnh. ­ Các bên tham gia vào hợp đồng hợp tác kinh doanh sẽ hoạt động độc lập theo số vốn đầu tư ban đầu của mình và tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động kinh doanh. ­ Lợi nhuận trong quá trình thực hiện hợp đồng được chia theo thỏa thuận ban đầu và nếu có phát sinh lỗ, tỷ lệ gánh chịu dựa vào tỷ lệ đóng góp tài sản.