Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu tiềm năng thủy điện lớn với tổng lượng mưa trung bình từ 1570-2000 mm/năm, tạo ra khoảng 300 tỷ kWh điện năng hàng năm, tương đương 150 triệu tấn than. Từ năm 1954 đến nay, nhiều dự án thủy điện lớn như Hòa Bình (1920 MW), Yaly (720 MW), Sơn La (2400 MW) đã được xây dựng, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội. Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng và Phát triển Năng lượng VINACONEX (VINACONEX P&C) là một trong những doanh nghiệp chủ lực trong lĩnh vực đầu tư, xây dựng và vận hành các nhà máy thủy điện vừa và nhỏ tại Việt Nam, với các dự án như thủy điện Bái Thượng (6 MW), Cửa Đạt (7 MW), Xuân Minh (15 MW).

Tuy nhiên, công tác quản lý chất lượng thi công xây dựng công trình thủy điện còn nhiều khó khăn, dẫn đến các sự cố nghiêm trọng như vỡ đập, thấm nước, sạt lở, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Các sự cố điển hình gồm hiện tượng thấm qua thân đập thủy điện Sông Tranh 2 (2012), vỡ đập Đakrông 3 (2012), vỡ cống dẫn dòng thủy điện Sông Bung 2 (2016). Những vấn đề này xuất phát từ năng lực quản lý còn hạn chế của chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị giám sát, cũng như việc áp dụng chưa nghiêm các quy định pháp luật về quản lý chất lượng thi công.

Mục tiêu nghiên cứu là hoàn thiện một số giải pháp quản lý chất lượng thi công xây dựng công trình thủy điện tại VINACONEX P&C, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, đảm bảo chất lượng, an toàn, tiến độ và hiệu quả kinh tế cho các dự án thủy điện do công ty làm chủ đầu tư. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào công tác quản lý chất lượng thi công tại dự án thủy điện Bái Thượng, tỉnh Thanh Hóa, trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2018. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hệ thống hóa lý luận quản lý chất lượng thi công công trình thủy điện, đồng thời có giá trị thực tiễn giúp VINACONEX P&C và các doanh nghiệp trong ngành nâng cao năng lực quản lý chất lượng thi công xây dựng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý chất lượng xây dựng, bao gồm:

  • Lý thuyết quản lý chất lượng tổng thể (TQM): Nhấn mạnh vai trò của việc kiểm soát chất lượng toàn diện từ khâu khảo sát, thiết kế, thi công đến nghiệm thu, bảo trì công trình nhằm đảm bảo chất lượng và an toàn công trình thủy điện.

  • Mô hình chu trình PDCA (Plan-Do-Check-Act): Áp dụng trong quản lý thi công để lập kế hoạch, thực hiện, kiểm tra và điều chỉnh các hoạt động nhằm nâng cao chất lượng thi công.

  • Khái niệm chất lượng công trình xây dựng: Được hiểu là sự phù hợp với các yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, đồng thời đảm bảo an toàn, mỹ thuật và hiệu quả kinh tế trong suốt vòng đời công trình.

Các khái niệm chính bao gồm: quản lý chất lượng thi công, vai trò của các chủ thể tham gia (chủ đầu tư, nhà thầu, tư vấn giám sát), các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng thi công (nhân lực, vật tư, máy móc thiết bị, giải pháp thi công, điều kiện khách quan), và các quy định pháp luật liên quan như Luật Xây dựng 2014, Nghị định 46/2015/NĐ-CP về quản lý chất lượng công trình xây dựng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích và so sánh các tài liệu pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật, báo cáo ngành và các nghiên cứu trước đây. Đồng thời, khảo sát thực tế tại công trình thủy điện Bái Thượng do VINACONEX P&C làm chủ đầu tư để thu thập dữ liệu về công tác quản lý chất lượng thi công.

Cỡ mẫu khảo sát gồm các cán bộ quản lý dự án, kỹ sư giám sát, nhà thầu thi công và công nhân trực tiếp thi công, với khoảng 50 phiếu khảo sát và phỏng vấn sâu. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất theo phương pháp thuận tiện và chuyên gia nhằm đảm bảo thu thập được thông tin chuyên sâu.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích SWOT để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 6/2017 đến tháng 12/2018, bao gồm các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và hoàn thiện đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Thực trạng quản lý chất lượng thi công còn nhiều tồn tại: Qua khảo sát, khoảng 65% cán bộ và kỹ sư cho biết công tác giám sát thi công chưa chặt chẽ, đặc biệt trong kiểm soát chất lượng vật liệu đầu vào và nghiệm thu các công đoạn thi công. Tỷ lệ mẫu bê tông không đạt cường độ thiết kế lên đến 40% tại một số hạng mục.

  2. Năng lực của các chủ thể tham gia còn hạn chế: Khoảng 55% nhà thầu và tư vấn giám sát chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chuyên môn và kinh nghiệm trong thi công công trình thủy điện. Việc lựa chọn nhà thầu chưa dựa trên năng lực thực tế dẫn đến chất lượng thi công không đồng đều.

  3. Giải pháp thi công và tổ chức quản lý chưa tối ưu: 70% ý kiến phản ánh các biện pháp thi công chưa phù hợp với điều kiện địa hình và khí hậu, gây ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng công trình. Công tác phối hợp giữa các bên còn thiếu đồng bộ, dẫn đến phát sinh chi phí và thời gian.

  4. Áp dụng quy định pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật chưa nghiêm túc: Việc tuân thủ các quy định của Luật Xây dựng 2014, Nghị định 46/2015/NĐ-CP và các tiêu chuẩn ngành còn hạn chế, đặc biệt trong công tác nghiệm thu và kiểm tra chất lượng thi công.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên là do năng lực quản lý của chủ đầu tư và nhà thầu chưa đồng đều, thiếu sự giám sát chặt chẽ và thiếu hệ thống kiểm soát chất lượng toàn diện. So sánh với các nghiên cứu trong ngành xây dựng thủy điện cho thấy, các dự án có hệ thống quản lý chất lượng bài bản và áp dụng nghiêm túc các quy định pháp luật thường đạt tỷ lệ công trình đạt chuẩn trên 90%, trong khi các dự án còn tồn tại ở Việt Nam chỉ đạt khoảng 60-70%.

Việc thiếu đồng bộ trong tổ chức thi công và lựa chọn giải pháp kỹ thuật phù hợp cũng làm giảm hiệu quả quản lý chất lượng. Các dữ liệu khảo sát có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ mẫu vật liệu không đạt chuẩn theo từng hạng mục thi công, bảng so sánh năng lực nhà thầu và kết quả nghiệm thu công trình.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực quản lý, tăng cường giám sát và áp dụng các quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng công trình thủy điện.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý và kỹ sư giám sát: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý chất lượng thi công thủy điện, cập nhật các quy định pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật mới. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ đạt chuẩn chuyên môn lên trên 90% trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: VINACONEX P&C phối hợp với các viện đào tạo chuyên ngành.

  2. Xây dựng hệ thống quản lý chất lượng thi công đồng bộ và áp dụng công nghệ giám sát hiện đại: Triển khai hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001, sử dụng phần mềm quản lý tiến độ và chất lượng thi công, lắp đặt thiết bị giám sát tự động tại công trường. Mục tiêu giảm tỷ lệ vật liệu không đạt chuẩn xuống dưới 10% trong 18 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý dự án và nhà thầu thi công.

  3. Tăng cường kiểm soát chất lượng vật liệu đầu vào và nghiệm thu công đoạn thi công: Thiết lập quy trình kiểm tra, thử nghiệm vật liệu nghiêm ngặt, phối hợp với các phòng thí nghiệm có uy tín. Thực hiện nghiệm thu từng công đoạn theo quy định pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật. Mục tiêu đạt 100% công đoạn thi công được nghiệm thu đúng quy trình trong 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Chủ đầu tư, tư vấn giám sát và nhà thầu.

  4. Hoàn thiện quy trình phối hợp giữa các bên tham gia thi công: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa chủ đầu tư, nhà thầu, tư vấn thiết kế và giám sát nhằm đảm bảo thông tin kịp thời, xử lý nhanh các phát sinh kỹ thuật và chất lượng. Mục tiêu giảm 30% thời gian xử lý sự cố thi công trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý dự án và các bên liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Chủ đầu tư các dự án thủy điện: Giúp nâng cao năng lực quản lý chất lượng thi công, đảm bảo dự án hoàn thành đúng tiến độ, chất lượng và an toàn.

  2. Nhà thầu thi công xây dựng công trình thủy điện: Cung cấp các giải pháp quản lý chất lượng thi công hiệu quả, cải thiện quy trình thi công và kiểm soát vật liệu.

  3. Tư vấn giám sát và thiết kế: Hỗ trợ trong việc xây dựng các tiêu chuẩn giám sát, kiểm tra chất lượng thi công phù hợp với đặc thù công trình thủy điện.

  4. Các cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng: Là tài liệu tham khảo để hoàn thiện chính sách, quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về chất lượng công trình thủy điện.

Câu hỏi thường gặp

  1. Tại sao quản lý chất lượng thi công thủy điện lại quan trọng?
    Quản lý chất lượng thi công đảm bảo công trình an toàn, bền vững, tránh các sự cố nghiêm trọng như vỡ đập, thấm nước, giúp tiết kiệm chi phí và thời gian sửa chữa sau này.

  2. Những yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến chất lượng thi công?
    Bao gồm năng lực nhân lực, chất lượng vật liệu, máy móc thiết bị, giải pháp thi công và điều kiện tự nhiên như địa hình, khí hậu.

  3. Luật Xây dựng 2014 có vai trò gì trong quản lý chất lượng thi công?
    Luật Xây dựng 2014 quy định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia xây dựng, các quy trình quản lý chất lượng, tạo hành lang pháp lý cho việc kiểm soát chất lượng công trình.

  4. Làm thế nào để nâng cao năng lực quản lý chất lượng thi công?
    Thông qua đào tạo chuyên môn, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế, sử dụng công nghệ giám sát hiện đại và tăng cường phối hợp giữa các bên.

  5. VINACONEX P&C đã áp dụng những giải pháp gì để cải thiện chất lượng thi công?
    Công ty đã xây dựng mô hình tổ chức quản lý chất lượng, tăng cường giám sát, kiểm soát vật liệu đầu vào và hoàn thiện quy trình nghiệm thu, đồng thời đào tạo nâng cao năng lực cán bộ.

Kết luận

  • Việt Nam có tiềm năng thủy điện lớn, nhưng công tác quản lý chất lượng thi công còn nhiều thách thức, ảnh hưởng đến hiệu quả và an toàn công trình.
  • Nghiên cứu đã phân tích thực trạng quản lý chất lượng thi công tại VINACONEX P&C, đặc biệt dự án thủy điện Bái Thượng, chỉ ra các tồn tại về năng lực quản lý, giám sát và áp dụng quy trình.
  • Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực quản lý, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng, kiểm soát vật liệu và hoàn thiện quy trình phối hợp giữa các bên.
  • Kết quả nghiên cứu có giá trị khoa học và thực tiễn, hỗ trợ VINACONEX P&C và các doanh nghiệp trong ngành nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng thi công thủy điện.
  • Các bước tiếp theo bao gồm triển khai áp dụng các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp trong thực tế thi công.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao chất lượng thi công công trình thủy điện, đảm bảo an toàn và phát triển bền vững ngành năng lượng Việt Nam!