CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại (NHTM): “Năng lực cạnh tranh của NHTM là khả năng mà do chính ngân hàng tạo ra trên cơ sở duy trì và phát triển những lợi thế vốn có, nhằm cũng cố và mở rộng thị phần; gia tăng lợi nhuận và có khả năng chống đỡ và vượt qua những biến động bất lợi của môi trường kinh doanh”. Năng lực cạnh tranh của NHTM được đánh giá qua các yếu tố: năng lực tài chính; năng lực công nghệ; nguồn nhân lực; năng lực quản trị điều hành; mạng lưới hoạt động; mức độ đa dạng hóa sản phẩm kinh doanh; …trong đó, năng lực tài chính và năng lực công nghệ được xem là những yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định năng lực cạnh tranh của NHTM. Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của NHTM: Các đặc điểm trong hoạt động kinh doanh của một NHTM thể hiện năng lực cạnh tranh của NHTM đó, nhưng để phát huy năng lực cạnh tranh này, NHTM còn chịu ảnh hưởng bởi những nhân tố từ bên ngoài.
Môi trường kinh doanh: Môi trường kinh doanh của NHTM thể hiện ở các đặc điểm sau: Tình hình kinh tế trong và ngoài nước: Nội lực của nền kinh tế của một quốc gia được thể hiện qua quy mô và mức độ tăng trưởng của GPD, dự trữ ngoại hối… Độ ổn định của nền kinh tế vĩ mô thông qua các chỉ tiêu như chỉ số lạm phát, lãi suất, tỷ giá hối đoái, cán cân thanh toán quốc tế… GVHD: Hoàng Văn Hào Trang9 Một số biện pháp nâng cao cạnh tranh của ngân hàng Cổ phần thương mại Á Châu Độ mở cửa của nền kinh tế thể hiện qua các rào cản, sự gia tăng nguồn vốn đầu tư trực tiếp, sự gia tăng trong hoạt động xuất khẩu… Tiềm năng tài chính hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn trong nước cũng như xu tế chuyển hướng hoạt động của các doanh nghiệp nước ngoài vào trong nước. Các yếu tố này tác động đến khả năng tích lũy và đầu tư của người dân, khả năng thu hút tiền gửi, cấp tín dụng và phát triển các sản phẩm của NHTM, khả năng mở rộng hoặc thu hẹp mạng lưới hoạt động của các ngân hàng… Từ đó làm giảm hay tăng nhu cầu mở rộng tín dụng, triển khai các dịch vụ, mở rộng thị phần của NHTM. Để đạt được mục tiêu trên, các NHTM sẽ áp dụng các chiến lược khác nhau để nâng cao khả năng cạnh tranh của mình. Sự biến động của nền kinh tế thế giới sẽ tác động đến lưu lượng vốn của nước ngoài vào Việt Nam thông qua các hình thức đầu tư trực tiếp và gián tiếp.
Ngoài ra, chúng ảnh hưởng đến tình hình hoạt động chung của các NHTM, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân có tham gia quan hệ thanh toán, mua bán với các doanh nghiệp trong nước cũng như các NHTM trong nước. Điều này sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của NHTM trong nước và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các NHTM trong nước. - Hệ thống pháp luật, môi trường văn hóa, xã hội, chính trị: Với đặc điểm đặc biệt trong hoạt đông kinh doanh của NHTM chịu chi phối và ảnh hưởng của rất nhiều hệ thống pháp luật khác nhau, luật dân sự, luật xây dựng, luật đất đai, luật cạnh tranh, luật các tổ chức tín dụng… Bên cạnh đó, NHTM còn chịu sự quản lý chặt chẽ từ NHNN và được xem là 1 trung gian để NHNN thực hiện các CSTT của mình. Do vậy, sức mạnh cạnh tranh của các NHTM phụ thuộc rất nhiều vào CSTT, tài chính của chính phủ và NHNN.
GVHD: Hoàng Văn Hào Trang10 Một số biện pháp nâng cao cạnh tranh của ngân hàng Cổ phần thương mại Á Châu Ngoài những hệ thống và văn bản pháp luật trong nước, các NHTM còn phải chịu những quy định, chuẩn mực chung của tổ chức thương mại thế giới (WTO) trong việc quản trị hoạt động kinh doanh của mình. Do vậy, bất kỳ sự thay đổi nào trong hệ thống pháp luật, chuẩn mực quốc tế, cũng như CSTT của NHNN sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của các NHTM. Sự gia tăng nhu cầu sử dụng dịch vụ ngân hàng trong nền kinh tế: Với quá trinh mở cửa nền kinh tế, tự do hóa và hội nhập thị trường tài chính tiền tệ, sự canh tranh đối với ngành ngân hàng tất yếu sẽ càng ngày trở nên gây gắt và quyết liệt. Hiện nay, cạnh tranh giữa các NHTM không chỉ dừng ở các loại hình dịch vụ truyền thông (huy động và cho vay) mà còn cạnh tranh ở thị trường sản phẩm dịch vụ mới.
Phân tích những yếu tố dưới đây có thể thấy được nhu cầu dịch vụ ngân hàng trong tương lai gần sẽ càng ngày tăng cao: - Sự biến đổi về cơ cấu dân cư, sự tăng dân số (đặc biệt là khu vực đô thị), sự tăng lên của các khu công nghiệp, khu đô thị mới dẫn đến số doanh nghiệp và cá nhân có nhu cầu sử dụng dịch vụ ngân hàng tăng lên rõ rệt. - Thu nhập bình quân đầu người ở hầu hết các quốc gia đều được nâng lên, qua đó các dịch vụ ngân hàng cũng sẽ có những bước phát triển tương ứng. - Các hoạt động giao thương quốc tế ngày càng phát triển làm gia tăng nhu cầu thanh toán quốc tế qua ngân hàng. - Số lao động di cư giữa các quốc gia tăng lên nên nhu cầu chuyển tiền cũng như thanh toán qua ngân hàng có chiều hướng tăng cao.
Ngoài ra, thị trường tài chính càng phát triển thì khách hàng càng có nhiều sự lựa chọn. Các yêu cầu của khách hàng đối với dịch vụ ngân hàng sẽ ngày càng cao hơn cả về chất lượng, giá cả, các tiện ích lẫn phong cách phục vụ. Đây chính là áp lực buộc các NHTM phải đổi mới và hoàn thiện mình hơn nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng và nâng ca khả năng cạnh tranh của mình. GVHD: Hoàng Văn Hào Trang11 Một số biện pháp nâng cao cạnh tranh của ngân hàng Cổ phần thương mại Á Châu 1.
Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại: Để đánh giá năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại ta dựa vào các tiêu chí sau: - Tiềm lực tài chính - Năng lực về công nghệ - Nguồn nhân lực - Năng lực quản lý và cơ cấu tổ chức - Hệ thống kênh phân phối và mức độ đa dạng hóa dịch vụ cung cấp Chất lượng nhân sự: - Chất lượng nhân viên - Thủ tục giao dịch - Độ an toàn chính xác Tiềm lực tài chính: Sản phẩm dịch vụ: - Vốn tự có Sức cạnh - Tiện ích tối ưu - ROE - Dịch vụ đa dạng - ROA tranh - Kênh phân phối rộng - Chi phí /Thu nhập - Quan hệ khách hàng Liên tục đổi mới: - Dịch vụ mới - Địa điểm cung ứng mới - Công nghệ tiên tiến Hình 1.1: Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Ta đi vào từng tiêu chí: GVHD: Hoàng Văn Hào Trang12 Một số biện pháp nâng cao cạnh tranh của ngân hàng Cổ phần thương mại Á Châu 1. Tiềm lực tài chính: Tiềm lực tài chính là thước đo sức mạnh của 1 ngân hàng thương mại tại 1 thời điểm. Tiềm lực tài chính được thể hiện qua các tiêu chí: - Mức độ an toàn vốn và khả năng huy động vốn: tiềm năng vốn chủ sỡ hữu phản ánh sức mạnh tài chính của 1 ngân hàng và khả năng chống rủi ro của ngân hàng đó. Cách thức mà ngân hàng có thể cơ cấu lại vốn và huy động vốn cũng là khía cạnh phản ánh tiềm lực vốn của ngân hàng.
Đây là yếu tố quan trọng nhất để có thể thấy được năng lực cạnh tranh của bất cứ 1 ngân hàng thương mại. - Chất lượng tài sản có: đây là chỉ tiêu phản ánh “sức khỏe” của ngân hàng. Thông qua chỉ tiêu này ta có thể nhận thấy được: khả năng thu hồi các khoản nợ hay rủi ro tín dụng tiềm ẩn. - Khả năng thanh toán: tiêu chí này thể hiện khả năng thanh toán ngay hay khả năng thanh toán tức thì hoặc khả năng quản lý rủi ro thanh toán của NHTM.
Năng lực về công nghệ: Trong lĩnh vực ngân hàng, công nghệ ngày càng đóng vai trò như là 1 trong những nguồn lực tạo ra lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất của mỗi ngân hàng. Công nghệ ngân hàng bao gồm: hệ thống thanh toán điện tử, máy rút tiền tự động ATM, hệ thống báo cáo rủi ro… Như vậy, năng lực công nghệ không chỉ thể hiện ở số lượng, chất lượng công nghệ hiện tại mà còn bao gồm cả khả năng đổi mới của công nghệ hiện tại. Nguồn nhân lực: Nguồn nhân lực là nguồn lực quan trọng và không thể thiếu của bất kỳ ngân hàng nào. Nhân sự của một ngân hàng là yếu tố mang tính kết nối các nguồn lực của ngân hàng, đồng thời cũng là cái gốc của mọi cải tiến và đổi mới.
Năng lực cạnh tranh về nguồn nhân lực được thể hiện qua một số tiêu chí như: trình độ đào tạo, trình độ thành thạo công việc… GVHD: Hoàng Văn Hào Trang13 Một số biện pháp nâng cao cạnh tranh của ngân hàng Cổ phần thương mại Á Châu 1. Năng lực quản lý và cơ cấu tổ chức: Năng lực quản lý phản ánh năng lực điều hành của ban lãnh đạo của một ngân hàng. Năng lực quản lý thể hiện ở mức độ chi phối và khả năng giám sát của hội đồng quản trị đối với ban giám đốc, mục tiêu, động cơ, mức độ cam kết của ban lãnh đạo đối với việc duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng. Hệ thống kênh phân phối và mức độ đa dạng hóa dịch vụ cung cấp: Hệ thống kênh phân phối luôn là 1 yếu tố quan trọng trong hoạt động của các NHTM.
Hệ thống phân phối của các NHTM thể hiện ở số lượng các chi nhánh và các đơn vị trực thuộc khác nhau Trong điều kiện ở Việt Nam, vai trò của mạng lưới chi nhánh rộng khắp rất quan trọng, đặc biệt là trong điều kiện sản phẩm, dịch vụ truyền thông của ngân hàng còn phát triển. Mức độ đa dạng hóa các dịch vụ cũng là một tiêu chí phản ánh năng lực cạnh tranh của 1 ngân hàng. Sự đa dạng hóa các dịch vụ một mặt tạo cho ngân hàng phát triển ổn định hơn, mặt khác cho phép ngân hàng phát huy lợi thế nhờ quy mô. Tuy nhiên, sự đa dạng hóa các dich vụ cần phải thực hiện trong sự tương quan so với các nguồn lực hiện có của ngân hàng.