CHƯƠNG 1: Cơ SỞ LÝ LUẬN VÈ CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI • 1. Co’ sở lí luận về cho vay của NHTM 1. Khái niệm về cho vay của NHTM Cho vay là một trong những hoạt động chính của NHTM, được hiếu là giao dịch về tiền tệ giữa bên cho vay là ngân hàng và bên đi vay là các cá nhân, tổ chức. Trong đó, bên cho vay chuyển giao tiền cho bên đi vay sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện cả gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán.
Đặc điểm cho vay của NHTM Hoạt động cho vay là hoạt động truyền thống của ngân hàng. Nó phát triển đa dạng và hoàn thiện với nhiều loại hình khác nhau từ cho vay ngắn hạn đến cho vay dài hạn. Thời hạn cho vay càng dài thì rủi ro tín dụng càng lớn, do đó lãi suất cho vay dài hạn thường cao hơn lãi suất cho vay ngắn hạn. Cho vay ngắn hạn thường phục vụ chi tiêu sinh hoạt gia đình, mua sắm nguyên vật liệu, chi trả tiền lương, bo sung vốn lưu động,.
nhằm đáp ứng nhu cầu thanh toán ngắn hạn. Cho vay ngắn hạn có mức độ rủi ro thấp, có thể coi như bộ phận đảm bảo khả năng thanh toán của ngân hàng. Trái lại, cho vay trung và dài hạn thường đầu tư vào mở rộng, đầu tư mới sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, đổi mới trang thiết bị khoa học công nghệ, dây chuyền sản xuất hiện đại,.tức là những dự án chưa có khả năng sinh lời trong thời gian ngắn. Do đó có độ rủi ro cao nên lãi suất sè cao hơn nhiều so với cho vay ngắn hạn.
Từ quan hệ uy tín với khách hàng trong hoạt động cho vay, ngân hàng sẽ tạo lập được mối quan hệ với khách hàng trong các lĩnh vực khác như: mở tài khoản tiền gửi thanh toán, dịch vụ thanh toán hộ, thẻ tín dụng, bảo lãnh,. Mặt khác, thông qua hoạt động cho vay, ngân hàng cũng thực hiện được mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của Chính phủ bằng việc cho vay bằng vốn ngân sách dự phòng. Nhà nước ủy quyền cho ngân hàng phát hành trái phiếu, kì phiếu để huy động vốn đầu tư phát triển. Khi đó, ngân hàng sẽ được biết đến rộng rài hơn trong cộng đồng, không chỉ ở hoạt động 1 cho vay mà cả hoạt động huy động vốn cũng sè phát triển, tạo uy tín và danh tiếng cho ngân hàng.
Bên cạnh đó, lãi suất cho vay là một trong nhùng nguồn thu chính của ngân hàng thông qua các khoản cho vay hoàn trả. Lãi suất cho vay của ngân hàng tùy thuộc vào quy mô cùa các hợp đồng cho vay từ nhỏ đến lớn, mức độ rúi ro cao hay thấp, mức thu hồi vốn như thế nào cùng với tài sản thế chấp và uy tín khách hàng sẽ ảnh hưởng đến mức lãi suất quy định cụ the của ngân hàng. Ngoài ra, thời gian sử dụng vốn càng dài thì lãi suất càng cao và ngược lại. Vai trò cho vay của NHTM ❖ Đối với ngân hàng Cho vay là hoạt động chính của ngân hàng, là hoạt động mang lại lợi nhuận chủ yếu cho ngân hàng.
Hoạt động cho vay của ngân hàng càng sâu rộng chứng tỏ sự tín nhiệm của khách hàng càng cao. Từ đó cũng tạo lợi thế cho việc huy động vốn của ngân hàng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng quy mô cũng như chất lượng hoạt động của ngân hàng. Việc đa dạng hóa các sản phẩm cho vay, đồng thời nâng cao các dịch vụ đi kèm là công việc hết sức cần thiết, góp phần thiết thực vào việc phát trien lớn mạnh của mồi ngân hàng. Bên cạnh đó, NHTM huy động và tập trung các nguồn vốn nhàn rồi trong nền kinh tế, với số von này NHTM sè đáp ứng được nhu cầu vốn của nền kinh tế để sản xuất kinh doanh, qua đó thúc đẩy phát triển nền kinh tế.
❖ Đối với khách hàng Chất lượng cho vay tạo lòng tin đối với khách hàng. Trong nền kinh tế thị trường mở hiện nay, khách hàng có quyền lựa chọn ngân hàng làm đối tác. Chính vì vậy, ngân hàng nào có chất lượng tín dụng tốt sè thu hút được nhiều khách hàng đến thiết lập quan hệ tín dụng với ngân hàng. Với vai trò chủ đạo cung cấp nguồn vốn cho nền kinh tế, các ngân hàng hồ trợ và tạo điều kiện cho các cá nhân và to chức kinh tế tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.
Từ nguồn von vay được từ ngân hàng, khách hàng sẽ sử dụng nguồn vốn ấy đề hoạt động sản xuất kinh doanh, mua sắm thiết bị sản xuất, chi tiêu các nhu cầu đời sống hàng ngày,. Nhờ có nguồn vốn được đáp 2 ứng kịp thời ấy, khách hàng có thể chủ động hơn trong những dự định, dự án của mình; từ đó mang lại lợi nhuận cho khách hàng lần ngân hàng (lợi nhuận thu từ lãi vay của khách hàng). ❖ Đối với nền kinh tế Trong quá trình luân chuyển vốn của các doanh nghiệp thực hiện quá trình sản xuất kinh doanh, hoạt động cho vay của ngân hàng đóng vai trò trung gian lúc tạm thời thiếu vốn và trung gian đế giải quyết vốn ứ đọng ở nơi này bù đắp sự tạm thời thiếu hụt ở nơi khác. Trong phạm vi đó, hoạt động cho vay đóng vai trò điều hoà von từ nơi tạm thời thừa vốn đến nơi thiếu von mà không làm tăng thêm hay giảm bớt tổng thu nhập trong nền kinh tế.
Hoạt động cho vay của ngân hàng góp phần điều chỉnh cơ cấu kinh tế. Trong nền kinh tế, doanh nghiệp chủ động chọn lình vực đầu tư đe mang lại hiệu quả cao nhất, nhưng trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế phải có sự cân đối trong cơ cấu kinh tế giữa các vùng lành thổ, các ngành và trong nội bộ từng ngành kinh tế nhất là những ngành kinh tế mũi nhọn, những ngành kém phát trien nhưng cần thiết cho nền kinh tế. Thông qua chính sách tín dụng, lãi suất sè là đòn bấy kích thích đầu tư phát triển, góp phần điều chình cơ cấu nền kinh tế. Cho vay tác động đến che độ hạch toán kinh tế.
Các doanh nghiệp sử dụng phải trả lãi nên phải tính đúng, tính đủ, hạch toán kịp thời, tính toán giảm giá thành, tăng vòng quay vốn, nâng cao chất lượng sử dụng vốn, lợi nhuận đầu tư vào các ngành có lợi nhuận cao. giúp các doanh nghiệp chuyển hướng sản xuất đúng đắn. Tóm lại, cho vay có vai trò quan trọng trong mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội. Đe phát huy vai trò to lớn đó, nên sử dụng cho vay như một công cụ đắc lực để thúc đẩy quá trinh phát triến kinh tế.
Các hình thức cho vay của NHTM Phân loại cho vay là việc sắp xếp các khoản cho vay theo từng nhóm dựa trên một số tiêu chuẩn nhất định. Việc phân loại cho vay có cơ sở khoa học là tiền đề để thiết lập các quy trình cho vay thích họp và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng. Phân loại cho vay có thể dựa vào các căn cứ sau đây: 3 ❖ Theo mục đích vay - Cho vay kinh doanh: là loại tín dụng cấp cho các nhà sản xuất, các chủ thể kinh doanh để tiến hành sản xuất và luân chuyển hàng hóa. - Cho vay tiêu dùng: là loại cho vay đe đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng cùa cá nhân như mua sắm nhà cửa, xe cộ, khám bệnh nước ngoài.
- Cho vay nông nghiệp: là loại cho vay đe trang trải các chi phí sản xuất như: phân bón, thuốc trừ sâu, giống cây trồng, thức ăn gia súc, lao động, nhiên liệu. ❖ Theo mức độ tín nhiệm đối với khách hàng - Cho vay không tài sản đảm bảo: Là loại cho vay không có tài sản cầm cố, thế chấp hoặc bảo lãnh của người thứ ba, mà việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng đó. Đối với những khách hàng tốt, trung thực trong kinh doanh, tình hình tài chính vừng mạnh, quản trị hiệu quả, khách hàng làm ăn thường xuyên có lãi, ít xảy ra tình trạng nợ cần chú ý, hoặc món vay tương đối nhở so với vốn của người vay thì ngân hàng có the cấp tín dụng mà không cần một nguồn thu nợ bổ sung thứ hai. Các khoản cho vay theo chỉ thị của Chính phủ mà Chính phủ yêu cầu không cần tài sản đảm bảo, các khoản cho vay đối với các to chức tài chính lớn, các công ty lớn, hoặc những khoản cho vay trong thời gian ngắn mà ngân hàng có khả năng giám sát việc bán hàng cũng có thể không cần tài sản đảm bảo.
- Cho vay có tài sản đảm bảo: Là cho vay dựa trên cam kết đảm bảo, yêu cầu ngân hàng và khách hàng phải ký họp đồng đảm bảo. Ngân hàng phải kiểm tra đánh giá được tình trạng của tài sản đảm bảo (quyền sở hừu, giá trị pháp lý, khả năng thanh khoản, khả năng tài chính của người thứ ba.), có khả năng giám sát việc sử dụng hoặc có khả năng bảo quản tài sản đảm bảo. ❖ Theo đối tượng tham gia quy trình cho vay - Cho vay trực tiếp: là hình thức cho vay mà ngân hàng cấp vốn trực tiếp cho người có nhu cầu vay, đồng thời người đi vay trực tiếp hoàn trả nợ vay cho ngân hàng. 4 - Cho vay giản tiếp: là hình thức cho vay mà ngân hàng thông qua các tổ chức trung gian.
Các tố chức này thường liên kết các thành viên theo một mục đích riêng, song chủ yếu đều hồ trợ lẫn nhau, bảo vệ quyền lợi cho mồi thành viên. Ngân hàng cũng có the cho vay thông qua người bán lẻ các sản phẩm đầu vào của quá trình sản xuất. Việc cho vay theo cách này sè hạn chế người vay sử dụng tiền sai mục đích. ❖ Theo phương thức cho vay - Cho vay từng lần: Cho vay từng lần là hình thức cho vay tương đối phổ biến cùa ngân hàng đối với các khách hàng có nhu cầu vay von không thường xuyên hoặc khách hàng mà ngân hàng xét thấy cần thiết phải áp dụng cho vay từng lần để giám sát, kiếm tra, quản lý việc sử dụng vốn vay chặt chẽ, an toàn.
- Cho vay theo hạn mức: Đây là nghiệp vụ tín dụng theo đó ngân hàng thỏa thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng. Hạn mức tín dụng có the tính cho cả kỳ hoặc cuối kỳ. Đó là số dư tối đa tại thời điếm tính. Hạn mức tín dụng được cấp trên cơ sở nhu cầu von và nhu cầu sử dụng vốn của khách hàng.