CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Ngân hàng thương mại trong nền kinh tế. Khái niệm Ngân hàng thương mại ( NHTM ) trong nền kinh tế.
Ngân hàng là một trong các tổ chức tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế. NHTM xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử nhân loại. Sự ra đời của hệ thống NHTM có tác động lớn đến quá trình phát triển kinh tế hàng hoá và ngược lại khi kinh tế hàng hoá phát triển đến giai đoạn cao nhất của nó là nền kinh tế thị trường thì hoạt động của NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và Ngân hàng trở thành tổ chức không thể thiếu trong nền kinh tế. Đứng trên góc độ pháp luật, mỗi nước có một đạo luật khác nhau để thực hiện quản lý Ngân hàng, trong đó có nêu ra định nghĩa Ngân hàng.Theo điều 20 luật các tổ chức tín dụng của nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ( Số 20/2004/ QH ): “ Ngân hàng thương mại là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động của Ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan “ , trong đó “ Hoạt động Ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ Ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán “ Như vậy, nhìn chung có thể hiểu: Ngân hàng thương mại là một tổ chức kinh tế hoạt động trên lĩnh vực tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả, sử dụg số tiền đó để cho vay, làm phương tiện thanh toán hay thực hiện các dịch vụ theo uỷ thác của khách hàng.
Rõ ràng NHTM đóng một vai trò quan trọng trong việc tăng nguồn vốn cho nền kinh tế cũng như đảm bảo cho nền kinh tế hoạt động nhịp nhàng, có hiệu quả. Các hoạt động cơ bản của NHTM Hoạt động kinh doanh của NHTM có rất nhiều nghiệp vụ khác nhau, ngày càng đa dạng, phong phú và hoàn thiện. Song để khái quát được toàn bộ hoạt động, người ta quy các nghiệp vụ kinh doanh của NHTM thành 3 nghiệp vụ chủ yếu sau a. Nghiệp vụ nguồn vốn ( Huy động vốn ) Đây là nghiệp vụ tạo nguồn vốn hoạt động cho NHTM và các tổ chức tín dụng.
Nguyễn Thị Hồng Vân 9 Lớp K44/15.04 Luận văn tốt nghiệp Khoa Tài Chính – Ngân hàng Vốn của NHTM là những giá trị tiền tệ do NHTM tạo lập hoặc huy động được, dùng để cho vay, đầu tư hoặc thực hiện các dịch vụ kinh doanh khác. Vốn chi phối toàn bộ hoạt động và có vai trò quyết định đối với việc thực hiện các chức năng của NHTM. Xuất phát từ vai trò và tính chất như vậy, nghiệp vụ huy động vốn ( hay còn gọi là nghiệp vụ tạo lập vốn ) luôn được coi là nghiệp vụ khởi đầu tạo điều kiện cho sự hoạt động của NHTM. Ngoài vốn ban đầu cần thiết - tức là đủ vốn pháp định theo luật, thì Ngân hàng phải thường xuyên chăm lo tới việc tăng trưởng vốn trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh của mình.
Thông thường, kết cấu nguồn vốn của một NHTM gồm có: Vốn tự có, Vốn huy động, Vốn đi vay,Vốn khác. Mỗi loại vốn đều có một tính chất, vai trò riêng trong tổng nguồn vốn của NHTM cũng như trong suốt quá trình hoạt động của NHTM. Các nghiệp vụ huy động theo từng loại vốn kể trên sẽ được tiến hành xen kẽ lẫn nhau tuỳ thuộc vào yêu cầu của hoạt động kinh doanh và thực trạng hiện có của Ngân hàng. Hoạt động sử dụng vốn Sau khi huy động được vốn, NHTM phải sử dụng thế nào để hiệu quả hoá những Nguồn vốn này.
Thông thường hoạt động sử dụng vốn của Ngân hàng tập trung vào một số nghiệp vụ cơ bản sau: + Nghiệp vụ ngân quĩ: là hoạt động của Ngân hàng nhằm đảm bảo khả năng thanh toán thường xuyên, bao gồm: Các quĩ tiền mặt, các khoản tiền gửi thanh toán ở Ngân hàng Trung ương, các Ngân hàng thương mại, các TCTD và các khoản tiền đang trong quá trình thu về… + Nghiệp vụ cho vay: là một trong những hoạt động kind doanh chủ trốt của Ngân hàng để tạo ra lợi nhuận. Các khoản cho vay thường chiếm tỉ trọng lớn từ 60 % – 80 % tổng số tài sản có của NHTM và đem lại hơn 60% doanh lợi cho Ngân hàng. Đại bộ phận tiền huy động được Ngân hàng cho vay theo 2 loại chính là: cho vay ngắn hạn và cho vay trung – dài hạn ( phân loại theo thời hạn khoản vay ) để thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đời sống…Tuy nhiên trên thực tế cùng với sự phát triển của kinh tế thị trưòng và của các Ngân hàng khác, các NHTM còn đưa ra nhiều loại hình tín dụng khác, đáp ứng nhu cầu tín dụng của các thành phần trong nền kinh tế như: Tín dụng thông thường cho các đơn vị kinh doanh, tín dụng chứng từ, tín dụng thuê mua… + Nghiệp vụ đầu tư: hoạt động đầu tư của NHTM diễn ra chủ yếu trên thị trường Tài chính thông qua việc mua bán các chứng khoán. Thu nhập của Ngân hàng thu được từ hoạt động này là khoản chênh lệch giữa giá mua và giá bán.
Ngoài ra, Ngân hàng còn có thể tiến hành đầu tư thông qua việc mua cổ phiếu Nguyễn Thị Hồng Vân 10 Lớp K44/15.04 Luận văn tốt nghiệp Khoa Tài Chính – Ngân hàng hoặc hùn vốn, góp vốn liên doanh với các DN và sẽ được phân chia lợi nhuận trong quá trình hoạt động kinh doanh của DN. Nghiệp vụ trung gian Để phát triển toàn diện và đem lại những khoản thu nhập khá quan trọng, NHTM còn tiến hành các nghiệp vụ trung gian gồm rất nhiều loại dịch vụ khác nhau nhằm bổ sung thêm vào các nghiệp vụ cơ bản, đáp ứng mọi nhu cầu, làm tăng sự thoả mãn, hài lòng của khách hàng, tạo ra giá trị gia tăng và có thể tạo ra sự khác biệt của Ngân hàng trong cạnh tranh. Các dịch vụ trung gian thường gặp là: dịch vụ chuyển khoản, dịch vụ cung cấp các dịch vụ thanh toán, dịch vụ thu hộ, chi hộ, dịch vụ chuyển tiền, dịch vụ thuê mua và bảo lãnh, dịch vụ kiều hối - thu ngoại tệ ,… 1. Hoạt động cho vay của NHTM 1.
Khái niệm cho vay NHTM Cho vay là hoạt động đem lại nguồn thu chủ yếu của NHTM. Để đảm bảo cho NHTM có thể duy trì và phát triển vững chắc, đòi hỏi hoạt động cho vay của NHTM phải an toàn, hiệu quả. Muốn vậy, các khâu của hoạt động cho vay phải được thực hiện một cách trôi chảy theo những nguyên tắc nhất định để đảm bảo cho NHTM thu hồi được cả vốn và lãi khi hết thời hạn cho vay. Cho vay là một mặt của hoạt động tín dụng ngân hàng, thông thường hoạt động cho vay ngân hàng thực hiện điều hoà vốn trong nền kinh tế dưới hình thức phân phối nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi huy động được từ trong xã hội ( quỹ cho vay ) để đáp ứng nhu cầu về vốn phục vụ sản xuất kinh doanh và đời sống.
Cho vay là quyền của NHTM với tư cách là người cho vay ( chủ nợ ) yêu cầu khách hàng của mình - người đi vay muốn vay được vốn phải tuân thủ những điều kiện nhất định, những điều kiện này là cơ sở ràng buộc về mặt pháp lý đảm bảo cho người cho vay có thể thu hồi được vốn ( gốc + lãi ) sau một thời gian nhất định. Để thu hồi được vốn, các ngân hàng có quyền yêu cầu người đi vay đáp ứng những điều kiện vay cụ thể dựa trên cơ sở mức độ tin tưởng, tín nhiệm lẫn nhau giữa ngân hàng và khách hàng. Mặt khác, cho vay là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu ( NHTM ) sang người sử dụng ( người vay – khách hàng ), sau một thời gian nhất định lại quay về với lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu, hay: Cho vay là một quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể (NHTM và người vay), trong đó một bên ( NHTM ) chuyển giao tiền hoặc tài sản cho bên kia (người vay) sử dụng trong một thời gian nhất định, đồng thời bên nhận tiền hoặc tài sản cam kết hoàn trả vốn ( gốc và lãi ) cho bên vay vô điều kiện theo thời hạn đã thoả thuận. Nguyễn Thị Hồng Vân 11 Lớp K44/15.04 Luận văn tốt nghiệp Khoa Tài Chính – Ngân hàng Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Qua các khái niệm trên cho ta thấy bản chất của cho vay là một giao dịch về tiền hoặc tài sản trên cơ sở có hoàn trả mà thực chất là sự vay mượn dựa trên cơ sở tin tưởng, tín nhiệm lẫn nhau. Trong đó sự hoàn trả là đặc trưng thuộc về bản chất của cho vay là nguyên tắc để phân biệt phạm trù cho vay với cấp phát của ngân sách nhà nước. Các nguyên tắc trong hoạt động cho vay của NHTM Nguyên tắc cho vay có hiệu quả là điều kiện và biện pháp hàng đầu đảm bảo cho ngân hàng duy trì sự tồn tại và phát triển ổn định. Muốn vậy, hoạt động cho vay của ngân hàng phải lành mạnh và có hiệu quả.
Cụ thể, các tổ chức tín dụng phải thực hiện tốt việc kiểm tra khả năng hoàn trả của người xin vay trước khi cho vay, đảm bảo tính độc lập trong quá trình kiểm tra, kiểm soát, tuân thủ quy trình cho vay, cho vay chỉ tiến hành trên cơ sở bảo đảm theo đúng qui định. Ngân hàng chỉ cho vay khi khách hàng đảm bảo được các nguyên tắc sau: - Sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng. Đây là nguyên tắc cơ bản, vì có sử dụng vốn đúng mục đích thì khách hàng mới có thể thực hiện được dự án, phương án sản xuất kinh doanh theo lợi ích dự kiến, do vậy mới có thể thu hồi được vốn để hoàn trả nợ cho khách hàng. Nguyên tắc này nhằm hạn chế rủi ro đạo đức và hạn chế khả năng khách hàng dùng vốn vay để thực hiện các hành vi mà pháp luật cấm.
- Phải hoàn trả gốc và lãi đúng thời hạn.