mở đầu cho thanh toán không dùng tiền mặt. Cùng với sự phát triển của xã hội, dịch vụ thanh toán ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong hoạt động của NHTM, là cầu nối giữa các doanh nghiệp. Đặc biệt trong xu thế hội nhập, ngân hàng như một cầu nối giữa các doanh nghiệp trên thế giới. Trong bối cảnh các quốc gia đều đặt hoạt động đối ngoại lên hàng đầu, coi hoạt động kinh tế đối ngoại là hoạt động tất yếu với nền kinh tế mỗi nước.
Về khía cạnh ngân hàng, việc phát triển HVTH: Bùi Kim Khuyên 7 Khoá 2011-2013 LUẬN VĂN CAO HỌC QTKD ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI hoạt động này mang lại thu nhập đáng kể cho ngân hàng dưới dạng phí ngày một tăng không những về số lượng và về mặt tỉ trọng, góp phần phát triển các dịch vụ khác như: tín dụng, mua bán ngoại tệ, mở rộng quan hệ tài khoản, bảo lãnh ngân hàng, tăng cường vốn huy động… Đồng thời góp phần quảng bá, nâng cao uy tín, vị thế của ngân hàng trên thị trường tài chính tiền tệ. Các dịch vụ thanh toán chủ yếu mà ngân hàng cung cấp đó là: a, Thanh toán chuyển tiền trong nước Thanh toán chuyển tiền trong nước là dịch vụ mà theo đó khách hàng yêu cầu ngân hàng trích từ tài khoản để chuyển một số tiền nhất định thanh toán cho một khách hàng khác trong hoặc ngoài hệ thống. Để đáp ứng yêu cầu của khách hàng cũng như thực hiện tốt hoạt động thanh toán của các ngân hàng, ngân hàng sử dụng các phương tiện thanh toán chuyển tiền trong nước sau: - Uỷ nhiệm thu: Là giấy đòi tiền do người thụ hưởng lập gửi cho ngân hàng để uỷ nhiệm cho ngân hàng thu hộ tiền hàng hoá, dịch vụ đã cung ứng. - Uỷ nhiệm chi: Là lệnh chi tiền của chủ tài khoản được lập theo mẫu in sẵn của ngân hàng để yêu cầu ngân hàng trích tiền từ tài khoản của mình trả cho người thụ hưởng.
- Séc: Séc là một lệnh viết vô điều kiện do chủ tài khoản phát hành để ngân hàng trả một số tiền cho người thụ hưởng là chính mình hoặc người thứ ba. Séc có một số loại sau: Séc bảo chi, séc ngân hàng, séc du lịch, séc cá nhân, séc chuyển tiền cầm tay, séc tiền mặt, séc chuyển khoản. - Thẻ thanh toán: Là thẻ do ngân hàng phát hành và bán cho khách hàng sử dụng để trả tiền hàng hoá, dịch vụ, các khoản thanh toán khác và rút tiền mặt tại các ngân hàng hay các quầy trả tiền mặt tự động. b, Thanh toán chuyển tiền quốc tế Thanh toán quốc tế là việc thực hiện chi trả bằng tiền, liên quan đến các dịch vụ mua bán hàng hoá hay cung ứng dịch vụ không mang tính chất hàng hoá giữa tổ chức, cá nhân nước ngoài với tổ chức, cá nhân trong nước, hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước liên quan.
HVTH: Bùi Kim Khuyên 8 Khoá 2011-2013 LUẬN VĂN CAO HỌC QTKD ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI * Các phương tiện thanh toán quốc tế: - Hối phiếu: Là một tờ mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do người xuất khẩu (người bán) ký phát đòi tiền người nhập khẩu yêu cầu người này phải trả một số tiền nhất định cho người hưởng lợi quy định trong hối phiếu, tại một địa điểm nhất định và trong thời gian quy định. - Hứa phiếu: Là một tờ cam kết vô điều kiện, theo đó người lập hứa phiếu tiến hành trả một số tiền nhất định cho người thụ hưởng hoặc theo lệnh của người này, có ghi trên hứa phiếu tại một ngày nhất định. - Thẻ tín dụng: Là phương tiện thanh toán với hạn mức chi tiêu nhất định mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng trên cơ sở khả năng tài chính hoặc số tiền ký quỹ, tài sản thế chấp. Người sử dụng thẻ có thể thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ và rút tiền mặt tại các ngân hàng hoặc tại các máy rút tiền ở Việt Nam cũng như các nước trên thế giới.
* Các phương thức thanh toán quốc tế: - Chuyển tiền: Là một phương thức thanh toán trong đó một khách hàng (người trả tiền) yêu cầu ngân hàng phục vụ mình, chuyển một số tiền nhất định cho một người khác (người nhận tiền) ở một địa điểm nhất định. - Nhờ thu: Là một phương thức thanh toán, theo đó người xuất khẩu (người bán) sau khi hoàn thành nghĩa vụ giao hàng hoặc cung ứng dịch vụ, họ sẽ ký phát hối phiếu đòi tiền người nhập khẩu (người mua), nhờ ngân hàng thu hộ số tiền ghi trên tờ hối phiếu đó. - Thư tín dụng: Là một văn bản cam kết dùng trong thanh toán, trong đó một ngân hàng (ngân hàng bên người nhập khẩu) theo yêu cầu của một khách hàng (người nhập khẩu) mở thư tín dụng uỷ nhiệm cho chi nhánh hay đại lý của mình ở nước ngoài (ngân hàng nhà xuất khẩu) trả tiền cho người hưởng (người xuất khẩu) ghi rõ trong thư tín dụng một số tiền nhất định, trong phạm vi thời hạn quy định với điều kiện là người thừa hưởng (người xuất khẩu) xuất trình đầy đủ các chứng từ phù hợp với các điều kiện quy định trong thư tín dụng. HVTH: Bùi Kim Khuyên 9 Khoá 2011-2013 LUẬN VĂN CAO HỌC QTKD ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI 1.2 Dịch vụ bảo lãnh Bảo lãnh ngân hàng là cam kết bằng văn bản của tổ chức tín dụng với bên có quyền về việc thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh.
Ngân hàng thực hiện các loại bảo lãnh chủ yếu sau: bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước, bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh mua thiết bị trả chậm, bảo lãnh vay vốn.3 Dịch vụ kinh doanh ngoại tệ Một trong những dịch vụ ngân hàng đầu tiên được thực hiện là trao đổi (mua bán) ngoại tệ, ngân hàng đứng ra mua một loại tiền này lấy một loại tiền khác và hưởng phí dịch vụ. Ngày nay, trong điều kiện toàn cầu hoá hệ thống tài chính, việc trao đổi ngoại tệ là hoạt động thường xuyên và quy mô ngày càng mở rộng gắn với sự phát triển của thương mại và đầu tư quốc tế.4 Dịch vụ quản lý ngân quỹ Các ngân hàng mở tài khoản và giữ tiền của phần lớn các doanh nghiệp và cá nhân. Nhờ đó, ngân hàng thường có mối quan hệ chặt chẽ với nhiều khách hàng. Do có kinh nghiệm trong quản lý ngân quỹ và khả năng trong việc thu ngân, ngân hàng cung cấp cho khách hàng dịch vụ quản lý ngân quỹ, theo đó ngân hàng đồng ý quản lý việc thu chi cho khách hàng và tiến hành đầu tư phần thặng dư tiền mặt tạm thời vào các chứng khoán sinh lợi và tín dụng ngắn hạn cho đến khi khách hàng cần tiền mặt để thanh toán.5 Dịch vụ bảo quản vật có giá và cho thuê két sắt Các ngân hàng thực hiện việc lưu giữ các giấy tờ có giá, vàng và các vật có giá khác cho khách hàng trong kho bảo quản và giao cho khách hàng tờ biên nhận (giấy chứng nhận do ngân hàng phát hành).
Do khả năng chi trả bất cứ lúc nào của giấy chứng nhận, nên giấy chứng nhận đã được sử dụng như tiền, dùng để thanh toán các khoản nợ trong phạm vi ảnh hưởng của ngân hàng phát hành. Ngày nay, dịch vụ bảo quản vật có giá được thực hiện dưới hình thức bảo quản các chứng khoán và cho thuê két sắt để cất giữ các tài sản quý. HVTH: Bùi Kim Khuyên 10 Khoá 2011-2013 LUẬN VĂN CAO HỌC QTKD ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI 1. Dịch vụ môi giới đầu tư chứng khoán Nhiều ngân hàng đang phấn đấu cung cấp đủ các dịch vụ tài chính thoả mãn mọi nhu cầu khách hàng.
Đây là một trong những lý do chính khiến cho các ngân hàng bắt đầu bán các dịch vụ môi giới chứng khoán, cung cấp cho khách hàng cơ hội mua cổ phiếu, trái phiếu và các chứng khoán khác mà không phải nhờ đến người kinh doanh chứng khoán. Hiện nay, các ngân hàng đã thành lập các công ty chứng khoán hoặc công ty môi giới chứng khoán trực thuộc nhằm kinh doanh chứng khoán.7 Dịch vụ tư vấn Do hoạt động trong lĩnh vực tài chính, các ngân hàng có rất nhiều chuyên gia về quản lý tài chính. Ngân hàng cung cấp dịch vụ tư vấn dựa trên nhu cầu của khách hàng và đội ngũ chuyên gia tài chính của mình. Ngân hàng có thể tư vấn về thuế, tư vấn về xây dựng dự án đầu tư, tư vấn về phát hành cổ phiếu và trái phiếu cho các doanh nghiệp, tư vấn về thiết lập kế hoạch tài chính cho doanh nghiệp và cá nhân.8 Dịch vụ uỷ thác Dịch vụ uỷ thác là dịch vụ quản lý tài sản và quản lý hoạt động tài chính cho cá nhân và doanh nghiệp.
Dịch vụ này phát triển mạnh khi đời sống được nâng cao và thị trường tài chính phát triển; thông qua dịch vụ này sẽ giúp khách hàng tiết kiệm được chi phí quản lý tài sản và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn tài chính của mình. Dịch vụ uỷ thác bao gồm các loại chính sau: Uỷ thác trong quản lý tài sản và thực hiện di chúc; uỷ thác trong quản trị danh mục đầu tư chứng khoán; uỷ thác trong thực hiện chi trả lương; uỷ thác trong việc phát hành cổ phiếu, trái phiếu, thanh toán lãi hoặc cổ tức và thanh toán vốn khi trái phiếu đáo hạn… 1.9 Dịch vụ bảo hiểm Các ngân hàng cung cấp nhiều loại dịch vụ bảo hiểm cho khách hàng. Theo đó ngân hàng bán bảo hiểm cho khách hàng, bảo đảm việc hoàn trả trong trường hợp khách hàng bị chết, bị tàn phế hay gặp rủi ro trong hoạt động, mất khả năng thanh toán. Các dịch vụ bảo hiểm này được thực hiện thông qua một công ty bảo hiểm của ngân hàng hoặc qua các nhà môi giới bảo hiểm.
HVTH: Bùi Kim Khuyên 11 Khoá 2011-2013 LUẬN VĂN CAO HỌC QTKD ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI 1.10 Dịch vụ đại lý Nhiều ngân hàng trong quá trình hoạt động không có khả năng thiết lập chi nhánh hoặc văn phòng ở một số nơi. Vì vậy, các ngân hàng (thường là những ngân hàng lớn) cung cấp dịch vụ ngân hàng đại lý cho các ngân hàng khác như: thanh toán hộ, phát hành hộ các chứng chỉ tiền gửi, làm ngân hàng đầu mối trong đồng tài trợ.