CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 1. An toàn giao thông đường bộ 1. Khái niệm về an toàn giao thông: [4] An toàn giao thông (ATGT) trên đường ô tô tên tiếng Anh là “Road Traffic Safety”. Đó là một hệ thống Cơ sở hạ tầng - Phương tiện giao thông - Người lái dưới sự tác động của quá trình xây dựng đường, luật lệ giao thông, điều kiện thời tiết và mức độ an toàn của các phương tiện giao thông.
Một con đường trong quá trình khai thác sử dụng, cùng với hệ thống trang thiết bị giao thông tương ứng sẽ luôn tồn tại hai thành phần.1: Mối quan hệ Người – xe - đường; (nguồn: GDV – Berlin, 2007) Thành phần thứ nhất là: Rủi ro tai nạn cơ bản (còn gọi là: Rủi ro không có có khả năng tránh). Thành phần thứ hai là: Tiềm năng an toàn (được gọi là: Mật độ chi phí tai nạn có khả năng tránh được). Tỉ lệ giữa hai thành phần này phản ánh mức độ “Giao thông – không – an toàn” trên mạng lưới đường. Học viên: Trần Hữu Khái GVHD: TS.Vũ Thế Sơn Luận văn Thạc sĩ kỹ thuật 6 Trường đại học Giao thông vận tải Hình 1.2: Giao thông – không – an toàn 1.
Cơ cấu tổ chức an toàn giao thông ở Việt Nam: [4] Uỷ ban an toàn giao thông Quốc gia (UBATGTQG) được thành lập vào ngày 29/10/1997 theo quyết định số: 917/1997/QĐ-TTg của Thủ Tướng Chính Phủ. Trách nhiệm chính của UBATGTQG là phối hợp với các cơ quan và tổ chức liên quan để triển khai hiệu quả các biện pháp liên ngành đảm bảo ATGT và trình các đề xuất lên Thủ tướng Chính phủ. UBATGTQG đề xuất hoạch định chính sách, giúp Thủ tướng Chính phủ nghiên cứu, chỉ đạo, phối hợp các bộ, ngành và các địa phương thực hiện chương trình Quốc gia về ATGT và các giải pháp liên ngành nhằm bảo đảm trật tự an toàn giao thông trong phạm vi cả nước. Hiện nay, chủ tịch UBATGTQG là phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc và phó chủ tịch là bộ trưởng bộ giao thông vận tải.
Ngoài ra, ủy ban còn có các ủy viên là lãnh đạo các bộ, ngành liên quan. Bộ giao thông vận tải là cơ quan thường trực của UBATGTQG. Các ban ATGT tỉnh chịu sự lãnh đạo và chỉ đạo của ủy ban nhân dân tỉnh, đồng thời chịu sự chỉ đạo và hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ của UBATGTQG. Trong công tác chuyên môn, các ban ATGT tỉnh sẽ đóng vai trò cụ thể trong công việc chuẩn bị đến khi triển khai các biện pháp ATGT dựa trên điều kiện của từng địa phương.
Phối hợp với các sở, ban, ngành có liên quan, các tổ chức, đoàn thể, ủy ban nhân dân các huyện, thị xã, thành phố trong việc Học viên: Trần Hữu Khái GVHD: TS.Vũ Thế Sơn Luận văn Thạc sĩ kỹ thuật 7 Trường đại học Giao thông vận tải tuyên truyền, vận động, giáo dục, phổ biến sâu rộng trong nhân dân những quy định của pháp luật về trật tự ATGT và giáo dục ý thức chấp hành nghiêm chỉnh các quy định đó. Trong báo cáo nghiên cứu quy hoạch tổng thể ATGTĐB Việt Nam tới năm 2020, cơ quan Hợp tác Quôc tế Nhật Bản (JICA) đã đề xuất cơ cấu tổ chức cho việc phát triển an toàn giao thông toàn diện như hình (1.3: Cơ cấu tổ chức cho việc phát triển An toàn giao thông Việt Nam (Nguồn: JICA) 1. Các văn bản hướng dẫn về an toàn giao thông: [4] Liên quan đến vấn đề khảo sát, xử lý điểm đen, thẩm tra an toàn giao thông và phân tích kiểm tra tai nạn giao thông cũng như lựa chọn các giải pháp để đảm bảo an toàn trên mạng lưới đường có những tài liệu hướng dẫn sau đây: - Luật giao thông đường bộ năm 2008. - Quyết định 23/2007/QĐ-BGTVT “Quy định về thẩm định an toàn giao thông đường bộ”.
- Quyết định số 13/2005/QĐ-BGTVT ngày 02/02/2005 “Quy định về việc xác định và xử lý vị trí nguy hiểm thường xảy ra tai nạn giao thông trên đường bộ khai thác”. - Thông tư số 13/2009/TT-BGTVT “Quy định về tốc độ & khoảng cách của xe cơ giới, xe máy chuyên dùng tham gia giao thông đường bộ”. Học viên: Trần Hữu Khái GVHD: TS.Vũ Thế Sơn Luận văn Thạc sĩ kỹ thuật 8 Trường đại học Giao thông vận tải - Thông tư số 39/2011/TT-BGTVT về quản lý và bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ. - Thông tư số 45/2011/TT - BGTVT “Quy định về chi phí thẩm tra ATGT đối với công trình đường bộ xây dựng mới; công trình nâng cấp cải tạo”.
Tai nạn giao thông và các chỉ tiêu mức độ an toàn giao thông 1. Khái niệm về tai nạn giao thông: [4] Tai nạn giao thông (TNGT) là một biến cố, trong biến cố đó có sự sai khác giữa quá trình chạy xe và thực tiễn thực hiện quá trình này. Sự sai khác này thông thường là sự vượt quá một giới hạn cho phép hoặc không tuân thủ luật lệ giao thông. Do vậy kết quả trực tiếp của tai nạn sẽ là mức độ thiệt hại trong quá trình xung đột và mức độ chấn thương liên quan đến người tham gia giao thông.
Chỉ tiêu đánh giá mức độ an toàn giao thông: Tiêu chuẩn để đánh giá tính ATGT cho một con đường hay một mạng lưới đường ô tô là sự xuất hiện các TNGT, đặc biệt là các TNGT gây tổn thất về người. ATGT của một nước hoặc một vùng thông thường được đo bằng tần suất xảy ra tai nạn. Các chỉ số thể hiện là số tai nạn (chết người, bị thương và tổn thất tài sản). Chỉ số thông thường sử dụng để so sánh các số liệu thống kê là chỉ số “An toàn giao thông”.
Dựa trên định nghĩa, chỉ số “An toàn giao thông” được tính bằng số người chết theo một đơn vị số lần đi lại, theo số phương tiện đăng ký, hoặc theo đơn vị là chiều dài của hệ thống đường. Các chỉ số này được sử dụng bởi vì các tổng số không thể hiện mức độ hiểm nguy tương đối của các nhóm điều kiện khác nhau trên một mặt bằng chung. Học viên: Trần Hữu Khái GVHD: TS.Vũ Thế Sơn Luận văn Thạc sĩ kỹ thuật 9 Trường đại học Giao thông vận tải Hình 1.4: Số người chết do TNGT từ năm 2002-2010 (Nguồn: Ủy ban ATGT quốc gia) Theo những số liệu được phân tích trên, số người chết do tai nạn giao thông là con số đáng tin cậy hơn cả, vì người ta khó dàn xếp nhất trong số các vụ TNGT. Vì vậy số người chết như là một chỉ tiêu điển hình về ATGT.
Thiệt hại do tai nạn giao thông đường bộ ở Việt Nam: Thiệt hại ước tính, mỗi năm Việt Nam mất khoảng 900 triệu USD do TNGTĐB gây ra, mỗi ngày Việt Nam có khoảng 33 người chết do TNGT đường bộ.5: Ước tính thiệt hại kinh tế do TNGT đường bộ ở Việt Nam (Nguồn: Ủy ban ATGT quốc gia) Học viên: Trần Hữu Khái GVHD: TS.Vũ Thế Sơn Luận văn Thạc sĩ kỹ thuật 10 Trường đại học Giao thông vận tải 1. Các nguyên nhân gây ra tai nạn giao thông: TNGT không chỉ gây ra những tổn thất nghiêm trọng về người và của, làm hư hỏng và phá huỷ nhiều phương tiện giao thông mà còn gây nên một gánh nặng rất lớn đối với xã hội. Trong giai đoạn 21 năm từ năm 1990 đến 2011 số vụ TNGT tăng nhanh do lưu lượng xe ôtô, xe máy và các loại phương tiện khác tăng trưởng vượt quá khả năng của đường xá. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ ở Việt Nam chưa đáp ứng đủ cho sự phát triển chóng mặt của xe ôtô, xe máy.
Các loại phương tiện khác nhau (ôtô và môtô) cùng chuyển động trên một làn xe chạy. Tình hình này đã trở thành một vấn đề xã hội nghiêm trọng. Số các vụ tai nạn và tính chất nghiêm trọng gia tăng một cách đột biến đã gây ra những thiệt hại lớn về người và phương tiện. Phân tích nguyên nhân gây TNGT đường bộ: Vì sao TNGT vẫn tiếp tục gia tăng dù đã có nhiều biện pháp được áp dụng? Nguyên nhân gây nên trình trạng TNGT đường bộ bao gồm một số nguyên nhân chính như sau: - Dòng xe hỗn hợp với sự phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ TNGT cao.
Đứng về khía cạnh dòng giao thông, ở mức độ nào đó có thể nói là sự giao thông hỗn loạn. - Hạ tầng cơ sở còn lạc hậu, yếu kém. Số lượng đường có nhiều làn xe còn rất ít, các loại khác nhau cùng lưu thông trên cùng một phần xe chạy. - Ý thức người tham gia giao thông yếu kém, thiếu tự giác.
- Vai trò quản lý nhà nước về ATGT chưa hiệu quả. - Công tác tổ chức giao thông chưa đáp ứng thực tế. - Xe buýt lưu hành và đỗ đón khách gây cản trở giao thông đô thị. - Dân số và số lượng phương tiện tham gia giao thông tăng nhanh.
- Dòng xe môtô, xe máy chưa được quản lý và tổ chức khai thác hợp lý. - Các sự cố TNGT xảy ra trên đường gây tắc nghẽn giao thông. - Việc sửa chữa, nâng cấp các tuyến đường thực sự gây trở ngại, ùn tắc. - Công tác sát hạch cấp phép lái xe chưa được chú trọng, chưa nghiêm túc.
Học viên: Trần Hữu Khái GVHD: TS.Vũ Thế Sơn Luận văn Thạc sĩ kỹ thuật 11 Trường đại học Giao thông vận tải Qua số liệu thống kê năm 2010, đối với các vụ TNGT đặc biệt nghiêm trọng do vi phạm chạy quá tốc độ, tránh vượt sai qui định, tranh giành khách chiếm 80% trong tổng số vụ nghiêm trọng. Vì vậy, công tác tuyên truyền phổ biến cưỡng chế thi hành theo pháp luật để làm chuyển biến ý thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông là hết sức quan trọng. Hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ tuy đã được Đảng và Chính phủ ưu tiên đầu tư nhưng chưa đáp ứng được so với tốc độ gia tăng phương tiện giao thông.6: Các nguyên nhân gây tai nạn giao thông Ngoài ra còn một số nguyên nhân: - Tình hình biến đổi khí hậu hết sức phức tạp: tình hình bão lũ, triều cường cũng góp phần ảnh hưởng đến ATGT. - Một số chính quyền địa phương nhất là ở cơ sở chưa quan tâm đúng mức đến công tác đảm bảo ATGT.
- Các vụ vi phạm hành lang an toàn giao thông đường bộ (HLATGTĐB) chưa được kịp thời phát hiện và xử lý đúng mức. - Công tác tuần tra kiểm soát xử lý vi phạm của CSGT, thanh tra giao thông còn hạn chế và mỏng lực lượng, cơ sở vật chất chưa được đồng bộ đầy đủ.