CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỞ RỘNG TÍN DỤNG XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TÍN DỤNG XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tín dụng ngân hàng Tín dụng là sự chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng một lượng giá trị được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ hay hiện vật, từ người sở hữu sang người sử dụng trong một thời gian nhất định và khi đến thời hạn của khoản thời gian trên, người sử dụng phải hoàn trả lại cho người sở hữu một lượng giá trị lớn hơn. Phần tăng thêm về giá trị được gọi là phần lời hay lợi tức.
Đây chính là cái giá mà người sử dụng phải trả cho người sở hữu để được quyền sử dụng một lượng tiền tệ hay hiện vật nhất định. Ngân hàng thương mại cấp tín dụng dưới các hình thức cho vay, chiết khấu, bảo lãnh, cho thuê tài chính, bao thanh toán và các hình thức khác theo qui định của Ngân hàng Nhà nước. Trong các hoạt động tín dụng, cho vay là hoạt động quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn nhất và mang lại thu nhập cao nhất cho các Ngân hàng. Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi1.
Tín dụng xuất nhập khẩu Các sản phẩm tín dụng mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng đa dạng 1 Quốc hội (2010), Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12, Điều 4. Luan van 8 về kỳ hạn, phương thức và mục đích sử dụng. Cho vay XNK là một trong các loại hình tín dụng của NHTM chuyên để phục vụ cho hoạt động XNK của các tổ chức, doanh nghiệp. Cho vay xuất nhập khẩu là việc ngân hàng cung cấp vốn nhằm giúp các doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ của mình khi tham gia vào hoạt động xuất nhập khẩu.
Cho vay xuất nhập khẩu thể hiện mối quan hệ kinh tế giữa một bên là ngân hàng – bên tài trợ và một bên là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu – bên được tài trợ. Đặc điểm của cho vay xuất nhập khẩu: - Người được tài trợ là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, đang thực hiện các phương án xuất hoặc nhập khẩu, phục vụ cho hoạt động kinh doanh của mình. - Số vốn mà ngân hàng cung ứng cho doanh nghiệp thường không phải là toàn bộ thương vụ, nhằm yêu cầu người được tài trợ phải góp vốn của mình, từ đó sẽ tạo ra động lực để họ có thể thực hiện tốt phi vụ kinh doanh. - Thời hạn tài trợ chủ yếu là ngắn hạn và trung hạn, tài trợ dài hạn chiếm tỷ trọng thấp.
Cho vay xuất nhập khẩu bao gồm cho vay để bổ sung vốn lưu động thu mua nguyên liệu, vật liệu hoặc hàng hóa nhằm phục vụ cho các phương án kinh doanh có thời gian ngắn hoặc cho vay để nhập khẩu máy móc, thiết bị làm tài sản cố định phục vụ cho hoạt động kinh doanh lâu dài của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cho vay để thực hiện các phương án sản xuất kinh doanh ngắn hạn mang tính phổ biến hơn nên chiếm tỷ trọng cao hơn so với cho vay trung hạn. - Thường gắn liền với dịch vụ thanh toán quốc tế mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng của mình: hoạt động xuất nhập khẩu gắn liền với sự dịch chuyển dòng tiền giữa các quốc gia với nhau. Do đó, các ngân hàng thường gắn liền cho vay xuất nhập khẩu với hoạt động thanh toán quốc tế.
Điều này, Luan van 9 tạo cho khách hàng sự thuận tiện trong giao dịch cũng như tạo cho ngân hàng sự thuận tiện trong quản lý. Cho vay XNK làm giảm rủi ro của hoạt động XNK, là kênh cung ứng vốn và yếu tố quan trọng giúp các doanh nghiệp XNK ký kết được các hợp đồng giá trị lớn, hoàn thành nghĩa vụ theo đúng hợp đồng ngoại thương đã thỏa thuận. Cho vay XNK thúc đẩy hoạt động XNK diễn ra thuận lợi, nhanh chóng. Chính vì vậy, ngân hàng và tín dụng xuất nhập khẩu có mối quan hệ mật thiết với nhau.
Các hình thức cho vay xuất nhập khẩu Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu về cho vay XNK nên các hình thức tín dụng cũng chủ yếu là các hình thức cho vay XNK. Căn cứ theo loại hình cho vay - Đối với cho vay nhập khẩu: Cho vay tài trợ nhập khẩu là các khoản ngân hàng cho người nhập khẩu vay với mục đích chính là thanh toán tiền hàng cho người xuất khẩu. + Cho vay thanh toán bộ chứng từ hàng nhập khẩu Đối với nhà NK khi hàng vừa cập bến thì họ phải nộp tiền cho ngân hàng thanh toán cho nhà XK, sau đó mới nhận đuợc chứng từ để nhận hàng, bán hàng và thu hồi vốn. Đó là khoảng thời gian khá dài, do đó nhà NK cần có khoản tài trợ từ ngân hàng, vay ngân hàng để thanh toán hàng NK.
Ngân hàng sẽ tiến hành thẩm định, tính toán hiệu quả sử dụng vốn vay và khả năng tài chính, khả năng trả nợ, thế chấp tài sản để quyết định. + Cho vay ứng trước cho nhà nhập khẩu Nhà nhập khẩu phát sinh nhu cầu được tài trợ để thanh toán cho bộ chứng từ khi hàng hóa chưa về đến cảng hoặc khi doanh nghiệp chưa bán được hàng để thu hồi vốn. Khoản tài trợ này được xem như là khoản ứng trước, ngân hàng trong trường hợp này có thể dùng bộ chứng từ làm vật đảm Luan van 10 bảo. Và đây cũng chỉ là việc tài trợ cho các mục tiêu thanh toán ngắn hạn của ngân hàng dành cho các nhà NK.
- Đối với cho vay xuất khẩu Cho vay xuất khẩu là các khoản ngân hàng cho người xuất khẩu vay với mục đích bổ sung vốn lưu động cho doanh nghiệp để họ có khả năng thực hiện hợp đồng ngoại thương đã ký. + Tài trợ vốn lưu động trong giai đoạn chuẩn bị hàng xuất Giai đoạn chuẩn bị hàng XK bao gồm: thu mua nguyên vật liệu, gia công, chế biến nguyên vật liệu thành sản phẩm. Và với những hợp đồng lớn, thời gian sản xuất kéo dài, người XK thường không đủ vốn lưu động để đáp ứng nhu cầu sản xuất của mình. Do vậy người xuất khẩu cần phải nhờ đến sự tài trợ của ngân hàng trong giai đoạn này.
Người xuất khẩu sẽ đến ngân hàng và xuất trình các chứng từ chứng minh mục đích sử dụng vốn tài trợ như hợp đồng ngoại thương, tín dụng thư, tài sản thế chấp… Sau khi xem xét ngân hàng sẽ đưa ra quyết định cho vay hay không và hạn mức cho vay đối với khách hàng. Khi chấp nhận cho vay, nhằm tăng cường trách nhiệm của người XK, ngân hàng yêu cầu người XK phải có phải có một số vốn nhất định cộng thêm với số tiền vay ngân hàng, để thu mua hàng hóa, chế biến hàng xuất khẩu. + Cho vay trên cơ sở bộ chứng từ theo phương thức nhờ thu Trong quá trình chuẩn bị hàng cho các hợp đồng XK đã ký kết, sau khi lập xong bộ chứng từ hàng hóa, bảo hiểm…, nhà XK sẽ nộp lên ngân hàng của mình nhờ thu hộ tiền, Ngân hàng của nhà XK sẽ chuyển đến ngân hàng của nhà NK với chỉ thị giao chứng từ khi đã thanh toán hoặc chấp nhận một hối phiếu đòi nợ. Tuy vậy, thời gian để có tiền thanh toán do nhà NK trả làm cho nhà XK có thể thiếu vốn tạm thời.
Nhà XK lúc này có thể yêu cầu ngân hàng đáp ứng một phần giá trị bộ chứng từ nhờ thu làm đảm bảo. Trong một Luan van 11 số trường hợp, vật đảm bảo được chấp nhận cho khoản ứng trước sẽ là các chứng từ gửi hàng đem lại quyền kiểm soát hàng hóa cùng với các tờ hối phiếu đang trong quá trình chờ thu. Căn cứ vào thời hạn cho vay Dựa vào tiêu thức này cho vay XNK có thể chia thành các loại sau: - Cho vay ngắn hạn: là loại cho vay với thời hạn dưới 12 tháng, mục đích thường tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản ngắn hạn. Loại cho vay này thường chiếm tỷ trọng cao nhất trong ngân hàng thương mại.
- Cho vay trung hạn: là loại hình cho vay có thời hạn từ 12 tháng đến 60 tháng, mục đích cho vay là để mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới máy móc thiết bị công nghệ, mở rộng kinh doanh. - Cho vay dài hạn: là loại cho vay có thời hạn trên 60 tháng, mục đích cho vay để tài trợ các dự án đầu tư xây dựng nhà ở, thiết bị, xây dựng các xí nghiệp mới. Căn cứ vào phương thức cho vay Dựa vào tiêu thức này cho vay XNK chia làm 2 loại như sau: - Cho vay từng lần: là hình thức cho vay phổ biến đối với khách hàng không có nhu cầu thường xuyên, vốn vay ngân hàng chỉ tham gia một giai đoạn nhất định của chu kỳ sản xuất kinh doanh. Ngân hàng sẽ xác định quy mô cho vay, thời hạn trả nợ, thời hạn giải ngân, lãi suất và yêu cầu các điều kiện khác nếu cần trong từng lần vay vốn của khách hàng.
Mỗi món vay được tách biệt thành các hồ sơ khác nhau và ngân hàng kiểm soát từng hồ sơ đó. - Cho vay theo hạn mức tín dụng: là nghiệp vụ theo đó ngân hàng thỏa thuận cấp cho khách hàng một hạn mức tín dụng và duy trì hạn mức này trong một thời hạn nhất định. Trong kỳ, mỗi lần vay khách hàng chỉ cần trình bày phương án sử dụng tiền vay, cung cấp các chứng từ chứng minh đã mua hàng hoặc dịch vụ phù hợp với yêu cầu vay. Ngân hàng sẽ dựa trên tính chất hợp Luan van 12 pháp, hợp lệ của các tài liệu này để giải ngân cho khách hàng.
Do các lần vay không tách biệt thành các kì hạn nợ cụ thể nên ngân hàng khó kiểm soát hiệu quả sử dụng trong từng lần vay. Đây là hình thức cho vay thuận tiện đối với những khách hàng có nhu cầu sử dụng vốn vay thường xuyên vào quá trình sản xuất kinh doanh. Vai trò của cho vay xuất nhập khẩu a. Đối với ngân hàng thương mại Tài trợ thương mại gắn liền với các thương vụ, dễ dàng kiểm soát khách hàng sử dụng vốn đúng mục đích, đồng vốn gắn liền với thương vụ và thực hiện thanh toán thông qua ngân hàng nên quản lý được số tiền thu nợ, an toàn trong cho vay.
Mức tài trợ thường là vừa và lớn cho mỗi doanh nghiệp, ít tốn chi phí lại thu được nhiều lãi và phí nên mang lại hiệu quả rất cao.