Tổng quan nghiên cứu
Việt Nam sở hữu tiềm năng đa dạng sinh học phong phú với hơn 5.000 loài thực vật và nấm có công dụng làm thuốc, trong đó diện tích đồi núi thấp dưới 1.000m chiếm tới 85% lãnh thổ. Thị trường dược phẩm trong nước ghi nhận mức tăng trưởng nhanh chóng từ 6,4 tỷ USD năm 2020 và dự báo đạt quy mô 16,1 tỷ USD vào năm 2026. Bên cạnh cơ hội mở rộng ngành, thực trạng y tế cho thấy gánh nặng bệnh tật ngày càng gia tăng khi mỗi năm cả nước ghi nhận khoảng 182.563 ca mắc ung thư mới và hơn 122.690 trường hợp tử vong. Tỷ lệ tử vong do ung thư tại Việt Nam lên đến 73,5%, cao hơn đáng kể so với mức trung bình thế giới là 59,7%. Nhu cầu đối với các dòng thảo dược tự nhiên có khả năng bồi bổ sức khỏe và hỗ trợ điều trị bệnh nan y là vô cùng cấp thiết.
Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ nghịch lý thực tiễn: nguồn dược liệu quý bị khai thác cạn kiệt, tình trạng dược liệu bẩn trôi nổi phổ biến, trong khi các công trình khoa học chuyên sâu chưa được thương mại hóa bài bản. Công ty TNHH Sâm Nhất Dương Sinh dù sở hữu nguồn gen dược liệu quý và giải pháp sáng chế độc quyền nhưng gặp nhiều rào cản trong việc đưa sản phẩm ra thị trường tiêu dùng cá nhân. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về Marketing Mix, phân tích toàn diện thực trạng phối thức 4P tại doanh nghiệp, nhận diện các yếu tố vi mô và vĩ mô tác động, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp Marketing Mix hoàn thiện giai đoạn 2023-2027.
Phạm vi nghiên cứu không gian tập trung tại trụ sở chính Hà Nội cùng vùng trồng dược liệu bảo tồn 63 ha tại Sóc Sơn và Võ Nhai (Thái Nguyên). Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp từ năm 2016 đến năm 2022. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc xây dựng chiến lược kinh doanh B2C chuẩn hóa, góp phần nâng tầm thương hiệu dược liệu bản địa, hỗ trợ mục tiêu phát triển 21.000 ha sâm Việt Nam theo Quyết định 611/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Luận văn vận dụng nền tảng lý thuyết Marketing Mix 4P kinh điển được đề xuất bởi Jerome McCarthy và phát triển bởi Philip Kotler, bao gồm bốn trụ cột: Sản phẩm (Product), Giá (Price), Phân phối (Place), và Xúc tiến/Truyền thông (Promotion). Trong môi trường kinh doanh dược liệu hiện đại, mô hình 4P được kết hợp đối sánh chặt chẽ với mô hình 4Cs của Robert Lauterborn nhằm chuyển dịch từ góc nhìn sản phẩm sang giải pháp cho khách hàng (Customer Solutions), chi phí khách hàng bỏ ra (Customer Cost), sự tiện lợi (Convenience) và giao tiếp hai chiều (Communication).
Bên cạnh đó, khung lý thuyết về Chu kỳ sống của sản phẩm (Product Life Cycle - PLC) gồm 4 giai đoạn: Triển khai, Tăng trưởng, Bão hòa và Suy thoái được áp dụng để xác định rõ vị thế hiện tại của doanh nghiệp. Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa gồm:
- Marketing dược phẩm: Quá trình quản trị nhằm phát hiện, dự đoán và đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của bệnh nhân một cách an toàn, hiệu quả và có đạo đức.
- Chuỗi giá trị dược liệu sinh thái: Hệ thống liên kết khép kín từ nuôi cấy mô, trồng trọt hữu cơ dưới tán rừng, nghiên cứu hoạt chất, sơ chế sâu đến phân phối thành phẩm.
- Định vị thương hiệu y dược B2C: Thiết lập dấu ấn tin cậy về nguồn gốc chuẩn hóa và công năng hỗ trợ điều trị trong tâm trí người tiêu dùng cá nhân.
Phương pháp nghiên cứu
Nguồn dữ liệu nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo ngành dược của VIRAC, Viện Dược liệu, dữ liệu y tế của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các quyết định chính sách quốc gia và cơ sở dữ liệu giải trình tự gen quốc tế GenBank. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn sâu ban lãnh đạo công ty kết hợp phát phiếu khảo sát người tiêu dùng thực tế.
Cỡ mẫu khảo sát gồm 250 khách hàng cá nhân đã và đang quan tâm đến các dòng sản phẩm bồi bổ sức khỏe, phòng ngừa hoặc hỗ trợ điều trị ung thư. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp thuận tiện tại khu vực Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện cho phân khúc khách hàng B2C có thu nhập và nhu cầu y tế thực tế.
Dữ liệu sơ cấp được nhập liệu và xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 26. Thang đo Likert 5 điểm được sử dụng để định lượng các biến quan sát thuộc 4 yếu tố Marketing Mix. Các phương pháp thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha và phân tích tần số được ưu tiên lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác mức độ thỏa mãn của người tiêu dùng, loại bỏ các định kiến chủ quan của nhà quản lý. Timeline nghiên cứu được tiến hành bài bản từ khâu thu thập tài liệu lịch sử 2016-2020 đến khảo sát thực địa chuyên sâu trong giai đoạn 2021-2023.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Những phát hiện chính
Kết quả tổng hợp hoạt động kinh doanh năm 2022 của Công ty TNHH Sâm Nhất Dương Sinh ghi nhận tổng doanh thu thuần đạt 2.742.000.000 VNĐ với tổng sản lượng tiêu thụ 1.074 đơn vị sản phẩm. Quá trình phân tích thực trạng Marketing Mix mang lại các phát hiện cốt lõi:
Thứ nhất, cơ cấu doanh số có sự lệch pha rõ rệt giữa các dòng sản phẩm. Dòng nậm rượu Sâm Nhất Dương Sinh hạ thổ màu đỏ (loại 8-10 tuổi) chiếm tỷ trọng áp đảo với 486 nậm bán ra, đem lại doanh thu 972.000.000 VNĐ, tương đương 35,45% tổng doanh thu toàn công ty. Các dòng nậm hạ thổ màu vàng (11-15 tuổi) đạt 158 nậm (347.600.000 VNĐ, chiếm 12,68%) và màu xanh lam (16-20 tuổi) đạt 102 nậm (255.000.000 VNĐ, chiếm 9,30%).
Thứ hai, các sản phẩm sấy khô chế biến truyền thống thể hiện sức hút tốt đối với nhóm khách hàng chăm sóc sức khỏe gia đình. Tổng số lượng tiêu thụ của dòng sấy khô (gói 100g, 200g, 500g) đạt 279 gói, tạo ra 588.000.000 VNĐ, chiếm 21,44% tổng cơ cấu doanh thu. Ngược lại, sản phẩm cao sâm nguyên chất chỉ bán được 21 lạng, thu về 63.000.000 VNĐ, chiếm tỷ lệ khiêm tốn 2,30%.
Thứ ba, chính sách giá phản ánh chiến lược định giá hớt váng ở phân khúc cao cấp nhưng thiếu tính linh hoạt. Khoảng giá sản phẩm dao động từ 1.000.000 VNĐ cho gói sấy khô 100g đến 30.000.000 VNĐ cho bình hạ thổ 5 lít. Mức giá này đảm bảo tỷ suất lợi nhuận trên từng đơn vị sản phẩm nhưng tạo rào cản chi phí lớn cho những bệnh nhân cần sử dụng lâu dài.
Thứ tư, kênh phân phối và truyền thông bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. 100% doanh số năm 2022 vẫn đến từ kênh bán hàng trực tiếp nội bộ thông qua mối quan hệ cá nhân của ban sáng lập và giới thiệu truyền miệng. Doanh nghiệp chưa thiết lập kênh đại lý bán lẻ, nhà thuốc hay thương mại điện tử, trong khi ngân sách dành cho truyền thông tiếp thị chỉ chiếm dưới 5% tổng chi phí vận hành.
Thảo luận kết quả
Nguyên nhân căn bản của sự phân bổ doanh thu không đồng đều xuất phát từ việc doanh nghiệp đang ở giai đoạn đầu của chu kỳ tăng trưởng, tập trung phần lớn nguồn lực vào hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D). Doanh nghiệp đã đạt những thành tựu khoa học vượt bậc: giải mã hoàn thiện hệ gen lục lạp công bố trên GenBank với mã số MT777703.1 và MT966019.1, nhận Bằng độc quyền sáng chế số 37306 cho quy trình ức chế tế bào ung thư với hoạt lực cao gấp 5 đến 12 lần đối chứng. Tuy nhiên, rào cản lớn là công ty chưa chuyển hóa các giá trị khoa học này thành nội dung truyền thông tiếp thị dễ hiểu đối với đại chúng.
Khi so sánh với nghiên cứu quốc tế của Al Thabbah và cộng sự (2022) tại Jordan, điểm số ảnh hưởng của chiến lược giá đối với hành vi người mua y dược đạt mức cao nhất (83,3%), trong khi quảng cáo đạt mức thấp nhất (69,3%). Điều này hoàn toàn tương thích với thực tế tại Nhất Dương Sinh: khách hàng sẵn sàng chi trả mức giá cao khi họ tin tưởng tuyệt đối vào chất lượng dược liệu. So sánh với nghiên cứu của Novopharm giai đoạn 2016-2019 (doanh thu đạt 29,32 tỷ VNĐ nhờ phát triển 37 sản phẩm trên cả kênh trực tiếp và gián tiếp), Nhất Dương Sinh đang chậm chân trong việc đa dạng hóa danh mục và mở rộng độ phủ kênh phân phối.
Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, dữ liệu kinh doanh được cấu trúc thành biểu đồ hình tròn phân bổ tỷ trọng doanh thu theo từng nhóm sản phẩm và bảng thống kê ma trận đánh giá mức độ hài lòng khách hàng theo thang đo Likert. Các biểu đồ này chứng minh rằng dòng sản phẩm hạ thổ màu đỏ và sấy khô đóng vai trò là "nguồn thu tiền mặt" chủ đạo, tạo bệ phóng tài chính để tái đầu tư mở rộng dòng sản phẩm chế biến sâu.
Đề xuất và khuyến nghị
Nhằm hoàn thiện phối thức Marketing Mix 4P cho Công ty TNHH Sâm Nhất Dương Sinh giai đoạn 2023-2027, các nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất:
-
Hoàn thiện chính sách sản phẩm và chuẩn hóa chất lượng: Đẩy mạnh chế biến sâu, hoàn thiện bộ 3 dòng sản phẩm mới gồm trà hòa tan, viên nang mềm và mỹ phẩm chiết xuất sâm trước năm 2025. Nâng cấp 100% diện tích vùng trồng 63 ha tại Sóc Sơn và Võ Nhai đạt chuẩn thực hành nông nghiệp tốt GACP-WHO. Triển khai dán mã QR truy xuất nguồn gốc số CheckVN trên 100% bao bì sản phẩm thương mại nhằm bảo vệ bản quyền sáng chế số 37306. Chủ thể thực hiện: Phòng Kỹ thuật và R&D.
-
Tối ưu hóa chính sách định giá linh hoạt: Áp dụng chiến lược giá phân biệt và định giá trọn gói (combo). Thiết lập chính sách giảm giá 10% đến 15% cho người bệnh có hồ sơ điều trị ung thư dài hạn từ quý 2/2024. Đóng gói các combo quà tặng sức khỏe định kỳ dịp lễ tết nhằm gia tăng giá trị đơn hàng trung bình thêm 25%. Chủ thể thực hiện: Phòng Kinh doanh và Ban Giám đốc.
-
Tái cấu trúc mạng lưới phân phối đa kênh: Chuyển đổi mô hình phân phối từ đơn kênh trực tiếp sang mô hình hỗn hợp (Omnichannel). Ký kết hợp tác chiến lược với tối thiểu 30 nhà thuốc lớn và chuỗi thực phẩm chăm sóc sức khỏe cao cấp tại Hà Nội và các đô thị lớn đến hết năm 2026. Xây dựng gian hàng chính hãng trên các sàn thương mại điện tử uy tín, tích hợp mô hình du lịch sinh thái trải nghiệm vườn sâm tại Thái Nguyên để gia tăng điểm chạm thực tế. Chủ thể thực hiện: Giám đốc Kinh doanh và Bộ phận Phát triển thị trường.
-
Đột phá chính sách truyền thông marketing tích hợp: Nâng ngân sách marketing lên mức 12% tổng doanh thu hàng năm. Tận dụng tối đa bằng sáng chế độc quyền và công bố GenBank để xây dựng các chiến dịch truyền thông giáo dục sức khỏe (Content Marketing) trên website và mạng xã hội. Tổ chức định kỳ 04 hội thảo khoa học chuyên đề mỗi năm với sự tham gia của Hội đồng khoa học nhằm xây dựng uy tín chuyên môn và định vị thương hiệu "Ngọc bảo thuần Việt". Chủ thể thực hiện: Bộ phận Truyền thông tiếp thị.
Đối tượng nên tham khảo luận văn
Nội dung và hệ thống giải pháp của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:
- Ban lãnh đạo và nhà sáng lập các doanh nghiệp khởi nghiệp dược liệu: Cung cấp bài học kinh nghiệm về việc chuyển hóa kết quả nghiên cứu khoa học, bằng độc quyền sáng chế thành chuỗi giá trị thương mại trên thị trường B2C.
- Chuyên viên marketing và quản trị thương hiệu ngành y dược: Cung cấp khung tham chiếu chi tiết về việc kết hợp mô hình 4P với 4Cs trong việc định giá, truyền thông và giải quyết bài toán niềm tin cho các dòng sản phẩm chăm sóc sức khỏe chuyên sâu.
- Học viên cao học, giảng viên và sinh viên khối ngành Kinh tế - Quản trị kinh doanh: Nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu định lượng qua SPSS 26, cấu trúc phân tích dữ liệu thực tế và kỹ thuật xử lý đề tài luận văn thạc sĩ chuẩn học thuật.
- Cơ quan quản lý nhà nước và hiệp hội bảo tồn dược liệu: Tham khảo mô hình liên kết phát triển vùng trồng 63 ha bền vững dưới tán rừng, vừa tạo sinh kế cho nông dân miền núi vừa gắn liền với chiến lược phát triển sâm quốc gia theo Quyết định 611/QĐ-TTg.
Câu hỏi thường gặp
Cây sâm Nhất Dương Sinh có những bằng chứng khoa học nổi bật nào khẳng định chất lượng?
Dược liệu Nhất Dương Sinh đã được giải trình tự toàn vẹn hệ gen lục lạp và công bố trên Ngân hàng gen quốc tế GenBank với mã số MT777703.1 và MT966019.1. Sản phẩm sở hữu Bằng độc quyền sáng chế số 37306 do Cục Sở hữu Trí tuệ cấp cho quy trình ức chế tế bào ung thư gan, phổi, vú với hoạt lực thử nghiệm cao gấp 5 đến 12 lần so với chất đối chứng.
Tại sao doanh nghiệp cần tập trung vào thị trường khách hàng cá nhân B2C trong giai đoạn này?
Thị trường Việt Nam ghi nhận hơn 182.563 ca mắc ung thư mới mỗi năm cùng nhu cầu bồi bổ cơ thể rất lớn sau đại dịch. Mô hình B2C giúp doanh nghiệp kiểm soát trực tiếp hình ảnh thương hiệu, truyền tải chính xác công năng khoa học, đồng thời thu thập phản hồi trực tiếp từ người bệnh để cải tiến sản phẩm kịp thời.
Sản phẩm nào đóng góp tỷ trọng doanh thu cao nhất cho công ty trong năm 2022?
Dòng sản phẩm nậm rượu Sâm Nhất Dương Sinh hạ thổ màu đỏ (8-10 tuổi) dẫn đầu doanh số với 486 nậm tiêu thụ, đạt doanh thu 972.000.000 VNĐ, chiếm 35,45% tổng doanh thu thuần 2,742 tỷ VNĐ của công ty. Yếu tố thành công chính là sự kết hợp giữa chất lượng dược liệu chuẩn hóa và bao bì sang trọng phù hợp nhu cầu chăm sóc sức khỏe.
Phương pháp phân tích nào được sử dụng để lượng hóa thực trạng Marketing Mix trong luận văn?
Tác giả đã thu thập 250 mẫu phiếu khảo sát từ khách hàng mục tiêu và xử lý định lượng bằng phần mềm SPSS 26. Các kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích tần số và kiểm định thang đo Cronbach's Alpha được áp dụng để đánh giá khách quan mức độ thỏa mãn của người tiêu dùng đối với từng thành tố Sản phẩm, Giá, Phân phối và Chiêu thị.
Doanh nghiệp cần ưu tiên khâu đột phá nào trong giai đoạn 2023-2027 để mở rộng quy mô?
Doanh nghiệp cần ưu tiên chuyển đổi kênh phân phối từ 100% bán hàng trực tiếp sang hệ thống đa kênh tích hợp, phủ sóng tối thiểu 30 nhà thuốc đối tác uy tín. Đồng thời, công ty cần nâng ngân sách truyền thông lên 12% doanh thu để phổ biến giá trị bằng sáng chế độc quyền số 37306 trên các kênh truyền thông số.
Kết luận
- Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận Marketing Mix 4P kết hợp 4Cs và chu kỳ sống sản phẩm cho doanh nghiệp khởi nghiệp dược liệu.
- Phân tích thực chứng doanh thu 2,742 tỷ VNĐ năm 2022 của Nhất Dương Sinh chỉ ra sự thống trị của dòng nậm hạ thổ màu đỏ (35,45%) và điểm nghẽn lớn ở hệ thống phân phối đơn kênh.
- Giá trị khoa học vững chắc từ 2 mã số GenBank quốc tế và Bằng độc quyền sáng chế số 37306 là lợi thế cạnh tranh cốt lõi chưa được khai thác tối đa trong truyền thông.
- Hệ thống giải pháp 4P giai đoạn 2023-2027 vạch rõ lộ trình phát triển vùng trồng 63 ha đạt chuẩn GACP-WHO, chuẩn hóa bao bì CheckVN, mở rộng 30 điểm bán và tăng ngân sách marketing lên 12%.
- Nghiên cứu đóng góp thiết thực vào chiến lược phát triển 21.000 ha sâm Việt Nam theo Quyết định 611/QĐ-TTg, tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao và cung cấp giải pháp bảo vệ sức khỏe tin cậy cho cộng đồng. Các nhà quản trị và chuyên gia y dược có thể ứng dụng ngay khung giải pháp này để hoàn thiện chiến lược kinh doanh thực tiễn.