GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KHẢ NĂNG THANH KHOẢN CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM i TÓM TẮT CÔNG TRÌNH LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Thanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản là yếu tố quyết định sự an toàn trong hoạt động của bất kỳ một ngân hàng thƣơng mại nào. Trên thế giới ngày nay, nhiều ngân hàng phải đối mặt với tình trạng căng thẳng thanh khoản khi mà sự cạnh tranh khốc liệt về thu hút tiền gửi buộc các ngân hàng phải tìm kiếm các nguồn tài trợ khác. Khả năng thanh khoản không hợp lý là dấu hiệu đầu tiên của tình trạng bất ổn về tài chính –là mối rủi ro có thể gây sụp đổ cả một hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, lƣợng vốn dự trữ quá lớn sẽ tác động trực tiếp làm giảm khả năng đầu tƣ, sinh lời của ngân hàng.
Thị trƣờng tài chính càng phát triển, các cơ hội và rủi ro trong quản trị thanh khoản cũng gia tăng tƣơng ứng. Từ đó, tầm quan trọng của việc hoạch định, quản lý thanh khoản càng đƣợc nâng cao hơn. Với tốc độ tăng trƣởng kinh tế khá cao và vị thế ngày càng đƣợc khẳng định trên trƣờng quốc tế, Việt Nam đang là điểm đến của nhiều dòng vốn đầu tƣ nƣớc ngoài. Đóng góp vào thành công đó, không thể không kể đến ngành ngân hàng, đƣợc xem là “mạch máu của nền kinh tế”.
Trong thời gian vừa qua, trƣớc những tác động tiêu cực cả sự bất ổn nền kinh tế vĩ mô (lạm phát) và các chính sách của Nhà nƣớc (kiềm chế làm phát) thanh khoản của hệ thống NHTM bị ảnh hƣởng nghiêm trọng, cá biệt có trƣờng hợp ngân hàng rơi vào tình trạng thiếu thanh khoản. Xu thế hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế khu vực và thế giới, cùng với những gì diễn ra trên thị trƣờng tiền tệ Việt Nam những năm cuối 2007 và đầu năm 2008 cho thấy vấn đề thanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản của các NHTM có ý nghĩa cấp bách về cả lý luận thực tiễn. Trên cơ sở vận dụng những lý thuyết đƣợc học, bài nghiên cứu bàn luận về vấn đề “Tính thanh khoản của hệ thống NHTM cổ phần Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2012”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU oPhân tích các nguyên nhân gây căng thẳng thanh khoản trong thời gian qua; oPhân tích tính thanh khoản của một số NHTM Việt Nam thông qua các chỉ số; oNhững tồn tại trong lĩnh vực này và một số giải pháp để hoàn thiện, nâng cao hiệu quả ii oquản trị rủi ro thanh khoản cho các ngân hàng TMCP niêm yết tại Việt Nam.
PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU oPhƣơng pháp phân tích, tổng hợp, diễn dịch thông tin số liệu từ các nguồn báo chí, báo mạng và báo cáo thƣờng niên của các ngân hàng; oPhƣơng pháp so sánh ngang – dọc, đối chiếu phân tích đối với các chỉ số thanh khoản tính toán đƣợc của các ngân hàng. oPhƣơng pháp mô tả - giải thích, tổng hợp thông tin, … NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Phần 1. Tổng quan lý thuyết. Phân tích và đánh giá tính thanh khoản nhóm các ngân hàng TMCP niêm yết; Phần 3.
Giải pháp hoàn thiện tính thanh khoản các ngân hàng TMCP niêm yết tại Việt Nam. Kết luận và hạn chế của đề tài. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI Trong bài nghiên cứu này, chúng tôi đƣa ra một cái nhìn toàn cảnh về hệ thống NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008 - 2012, đặc biệt là những khó khăn cũng nhƣ vấn đề cần phải giải quyết của hệ thống trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu tác động mạnh mẽ. HƢỚNG PHÁT TRIỂN ĐỀ TÀI Bài nghiên cứu có thể mở rộng bằng cách tiến hành phân tích dựa trên dữ liệu của nhiều ngân hàng hơn, kể cả ngân hàng nhỏ, ngân hàng liên doanh và ngân hàng 100% vốn đầu tƣ nƣớc ngoài.
Tuy nhiên, dữ liệu công khai của các ngân hàng vẫn còn rất hạn chế, đây là một trong những nguyên nhân cản trở chúng tôi thực hiện đề tài này. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Ý nghĩa từ viết tắt NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc NHTM Ngân hàng Thƣơng mại TMCP Thƣơng mại Cổ phần NH Ngân hàng TCTD Tổ chức tín dụng CTG Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam VCB Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam EIB Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam STB Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thƣơng Tín ACB Ngân hàng TMCP Á Châu SHB Ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội MBB Ngân hàng TMCP Quân đội NVB Ngân hàng TMCP Nam Việt IPO Initial Public Offer – phát hành cổ phần lần đầu ra công chúng TTCK Thị trƣờng chứng khoán TG Tiền gửi TGTT Tiền gửi thanh toán KH Khách hàng TM Tiền mặt NR Ngân hàng Northern Rock (Anh) NHNNo & PTNT Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam iv MỤC LỤC TÓM TẮT CÔNG TRÌNH. i CHƢƠNG 1 – GIỚI THIỆU. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG VÀ KẾT CẤU BÀI NGHIÊN CỨU. 9 CHƢƠNG 2 – TỔNG QUAN LÝ THUYẾT.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG. Hoạt động ngân hàng thƣơng mại (NHTM). Khái niệm, định nghĩa NHTM. Nhiệm vụ, chức năng, vai trò cơ bản .2 Vấn đề thanh khoản của các NHTM.
Định nghĩa thanh khoản. Cung – cầu thanh khoản và đánh giá trạng thái thanh khoản. Các chỉ tiêu đánh giá. CAR – tỷ lệ an toàn tối thiểu.
Hệ số giới hạn huy động vốn. Hệ số tỷ lệ giữa vốn tự có so với tổng tài sản có H2. Chỉ số trạng thái tiền mặt H3. Chỉ số năng lực cho vay H4.
Chỉ số dƣ nợ trên tiền gửi khách hàng H5. Chỉ số chứng khoán thanh khoản H6. Chỉ số trạng thái ròng đối với các TCTD H7. Tỷ lệ tiền mặt và tiền gửi các TCTD khác trên tiền gửi khách hàng H8.
KINH NGHIỆM QUẢN LÝ THANH KHOẢN CÁC NƢỚC KHÁC TRÊN THẾ GIỚI. Kinh nghiệm quản lý thanh khoản tại Mỹ. Các trƣờng hợp căng thẳng thanh khoản nổi bật trên thế giới. Thảm họa Northern Rock (2007).
Rủi ro thanh khoản của các NHTM tại Argentina (2001). Rủi ro thanh khoản năm 2004 tại Nga. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam. 20 CHƢƠNG 3 – PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ TÍNH THANH KHOẢN NHÓM CÁC v NGÂN HÀNG TMCP NIÊM YẾT.
BỐI CẢNH HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM. THỰC TRẠNG THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG NIÊM YẾT. Vốn điều lệ. Hệ số an toàn vốn CAR.
Hệ số giới hạn huy động vốn H1. Hệ số tỷ lệ giữa vốn tự có so với tổng tài sản H2. Chỉ số trạng thái tiền mặt H3. Chỉ số năng lực cho vay H4.
Chỉ số dƣ nợ trên tiền gửi khách hàng H5. Chỉ số chứng khoán thanh khoản H6. Chỉ số trạng thái ròng đối với các TCTD H7. Tỷ lệ tiền mặt và tiền gửi các TCTD khác trên tiền gửi khách hàng H851 3.
ĐÁNH GIÁ CHUNG THỰC TRẠNG THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG NIÊM YẾT .53 CHƢƠNG 4 - GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TÍNH THANH KHOẢN CÁC NGÂN HÀNG TMCP NIÊM YẾT VIỆT NAM. ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN CỦA HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM. Định hƣớng phát triển của hệ thống NHTM Việt Nam. Những thành quả ban đầu trong lộ trình cơ cấu lại hệ thống NHTM.
GIẢi PHÁP HOÀN THIỆN TÍNH THANH KHOẢN NHÓM CÁC NGÂN HÀNG TMCP NIÊM YẾT. Tăng cƣờng năng lực tài chính. Thực thiện cân đối giữa tài sản nợ và tài sản có. Đẩy lùi nợ xấu.
Hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ. ĐỀ XUẤT ĐỐI VỚI CHÍNH PHỦ VÀ NHNN ĐỂ CẢI THIỆN TÍNH THANH KHOẢN CỦA HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM. Tiếp tục phát huy đề án tái cơ cấu hệ thống ngân hàng. Quy định chặt chẽ về đảm bảo thanh khoản NHTM .1 Tỷ lệ dự trữ bắt buộc.
Quản lý về vốn. Sử dụng chính sách tiền tệ linh hoạt, vừa đủ. Củng cố, phát triển thị trƣờng liên ngân hàng .69 TÀI LIỆU THAM KHAO vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Biểu đồ 3.1 – Tổng sản phẩm trong nƣớc (GDP) từ 2008-2012 .2 – Chỉ số CPI từ 2008-2012 .3 – Tình hình biến động lãi suất 2008 .4 – Tình hình biến động lãi suất liên ngân hàng năm 2012 .5 – Tăng trƣởng tín dụng từ năm 2007-2012 .6 – Tỷ lệ nợ xấu từ 2007-2012 .7 – Vốn điều lệ từ 2008-2012 .8 – Hệ số an toàn vốn CAR từ 2008-2012 .9 – Hệ số giới hạn huy động vốn H1.10 – Hệ số tỷ lệ giữa vốn tự có và tổng tài sản H2 .11 – Chỉ số trạng thái tiền mặt H3 .12 – Chỉ số năng lực cho vay H4 .13 – Tỷ lệ dƣ nợ trên tiền gửi khách hàng H5 .14 – Chỉ số chứng khoán thanh khoản của CTG, VCB, STB, SHB và MBB .15 – Chỉ số chứng khoán thanh khoản của EIB, ACB và NVB .16 – Chỉ số trạng thái ròng đối với các TCTD khác H7 .17 – Tỷ lệ tiền mặt và tiền gửi tại các TCTD trên tiền gửi của khách hàng H8 .1 – Quá trình điều chỉnh lãi suất năm 2012.2 – Cơ cấu tiền mặt và tiền gửi tại các TCTD năm 2012 .3 – Cơ cấu dƣ nợ các ngân hàng năm 2012 .4 – Tăng trƣởng trong tiền gửi của khách hàng 2008-2012 .5 – Hệ số H3 và H6 .6 – Hệ số H4 và H5 .7 – Hệ số H3 và H8. 52 7 CHƢƠNG 1 – GIỚI THIỆU 1.
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Thanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản là yếu tố quyết định sự an toàn trong hoạt động của bất kỳ một ngân hàng thƣơng mại nào. Trên thế giới ngày nay, nhiều ngân hàng phải đối mặt với tình trạng căng thẳng thanh khoản (liquidity strains), khi mà sự cạnh tranh khốc liệt về thu hút tiền gửi buộc các ngân hàng phải tìm kiếm các nguồn tài trợ khác. Nhiều cuộc khủng hoảng thanh khoản (nhƣ Argentina năm 2001-2002, ngân hàng Northern Rock tại Anh năm 2007, …) trên thế giới đã càng khẳng định hơn tầm quan trọng, thiết yếu của quản trị thanh khoản tại ngân hàng. Khả năng thanh khoản không hợp lý là dấu hiệu đầu tiên của tình trạng bất ổn về tài chính – là mối rủi ro có thể gây sụp đổ cả một hệ thống ngân hàng.
Tuy nhiên, lƣợng vốn dự trữ quá lớn sẽ tác động trực tiếp làm giảm khả năng đầu tƣ, sinh lời của ngân hàng. Thị trƣờng tài chính càng phát triển, các cơ hội và rủi ro trong quản trị thanh khoản cũng gia tăng tƣơng ứng.