CHƯƠNG 1 M Ộ T SÔ VÂN ĐÊ C ơ BẲN VỀ X Ẩ Y D Ụ N G C H IÊ N L ư ợ c K IN H D O A N H N G Â N HÀNG 1. TỔNG QUAN VỂ CHIẾN Lược KINH DOANH NGÂN HÀNG 1. Khái niệm chiến lược kinh doanh ngân hàng Thuật ngữ "chiến lược" đã được du nhập vào đời sống kinh tế và đã được sử dụng phổ biến ở cả phạm vi vĩ mô cũng như vi mô. Có khá nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm này.
Có người cho rằng "Chiến lược là một dạng kế hoạch thống nhất và tổng hợp nhằm dẫn dắt doanh nghiệp đi đến mục tiêu mong muốn, nó là cơ sở để xác định chính sách và thủ pháp tác nghiệp". Quan điểm này coi chiến lược là một kế hoạch đặc biệt. Raymond Alain Thietart quan niệm: "Chiến lược là tổng thể các quyết định, các hành động liên quan tới việc lựa chọn các phương tiện và phân bổ nguồn lực nhằm đạt được một mục tiêu nhất định". Porter lại coi: "Chiến lược là nghệ thuật xây dựng các lợi thế cạnh tranh vững chắc để phòng thủ".
Quan điểm này cho rằng kinh doanh là phải có mưu kế, tức phải biết chớp cơ hội đầu tư nhanh, thu hồi vốn nhanh, song để tồn tại lâu dài thì mưu kế phải đi liền với đạo đức kinh doanh. Như vậy, trường phái này coi chiến lược là một nghệ thuật. General Aileret cl» rằng: "Chiến lược là việc xấc định những con đường và những phương tiện vận dụng để đạt tới các mục tiêu đã được xác định thông qua các chính sách". Thông qua các quan niệm về chiến lược nêu trên, chúng ta có thể coi " C h iế n lư ợ c k in h d o a n h là đ ịn h h ư ớ n g k in h d o a n h n h ằ m đ ạ t m ụ c tiê u đ ã đ ề r a c ủ a d o a n h n g h iệ p ".
Chiến lược kinh doanh được nhìn nhận như một nguyên tắc, một tôn chỉ trong kinh doanh. Chính vì vậy doanh nghiệp muốn thành công 5 trong kinh doanh, điều kiện tiên quyết là phải xây dựng được chiến lược kinh doanh phù hợp với đặc thù phát triển của doanh nghiệp. Có nhiều quan niệm về chiến lược kinh doanh nói chung và chiến lược kinh doanh ngân hàng nói riêng, tuy nhiên theo cách thông dụng có thể hiểu: Chiến lược kinh doanh của NHTM là một chương trình hoạt động tổng thể và dài hạn nhằm tạo ra một bước phát triển nhất định của ngân hàng, là sự cam kết trước về các mục tiêu cơ bản, toàn diện mà một ngân hàng cần phải đạt dược và sự phân bổ các nguồn lực quan trọng để đạt được các mục tiêu đó trong môi trường hoạt động tương lai 1.Đ ặc điểm chiến lược kinh doanh ngân hàng Thứ nhất: Chiến lược kinh doanh của NHTM là một loại chiến lược tổng hợp đa dạng của lĩnh vực kinh doanh đặc thù là kinh doanh quyền sử dụng hàng hoá tiền tệ và các dịch vụ phục vụ cho việc sử dụng đồng tiền. Thứ hai: Chiến lược kinh doanh của NHTM mang tính nhạy cảm cao bởi nó chịu sự tác động mạnh mẽ của môi trường kinh doanh, của quá trình hội nhập và sự thay đổi của các định chế tài chính trong và ngoài nước.Chính vì sự nhạy cảm đối với môi trường kinh doanh nên chiến lược kính doanh của các NHTM cần được đánh giá thường xuyên để có những điều chỉnh kịp thời nếu thấy cần thiết.
Thứ ba: Chiến lược kinh doanh của các NHTM có tính hệ thống cao. Các NHTM là các doanh nghiệp kinh doanh trên rất nhiều lĩnh vực, bên cạnh đó thường có một hệ thống tổ chức lớn với phạm vi rộng chính vì vậy chiến lược ngân hàng có tính hệ thống rất cao, từ chiến lược tổng thể đến các chiến lược chức năng cụ thể, các chính sách, chương trình. Thứ tư: Hiệu quả của chiến lược kinh doanh của các NHTM không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả của nền kinh tế. Vì vậy, khi đánh giá hiệu quả chiến lược phải đánh giá cả tác động ảnh hưởng của nó đối với nền kinh tế 6 1.Phân loại chiến lược kinh doanh ngân hàng Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về chiến lược kinh doanh.
Đứng trên mỗi góc độ khác nhau lại có những phân loại khác nhau. Cãn cứ vào phạm vi chiến lược - Chiến lược chung (hay chiến lược tổng quát): Chiến lược chung của NHTM thường đề cập tới những vấn đề quan trọng nhất, bao trùm nhất và có ý nghĩa lâu dài. Chiến lược chung quyết định những vấn đề sống còn của NHTM - Chiến lược bộ phận. Đây là chiến lược cho các lĩnh vực cụ thể.
Thông thường trong các NHTM loại chiến lược bộ phận này gồm: Chiến lược huy động và sử dụng vốn, chiến lược marketing, chiến lược nhân sự, chiến lược công nghệ thông tin, chiến lược tài chính. Căn cứ vào cấp xây dựng chiến lược - Chiến lược cấp doanh nghiệp: Là các quyết định chiến lược của một ngân hàng, nó xác định và vạch rõ mục đích, các mục tiêu của ngân hàng, xác định các hoạt động kinh doanh mà ngân hàng theo đuổi, tạo ra các chính sách và các kế hoạch cơ bản để đạt được các mục tiêu của ngân hàng. Như vậy chiến lược cấp doanh nghiệp là chiến lược áp dụng chung cho toàn bộ ngân hàng. - Chiến lược cấp kinh doanh ( SBU): NHTM có thể tổ chức các đơn vị kinh doanh chiến lược(SBƯ_ Strategy Business Unit) chuyên kinh doanh một nhóm sản phẩm dịch vụ tương tự nhau.
Ban quản trị cấp cao của ngân hàng thường coi mỗi SBU như là một đơn vị tương đối độc lập có quyền phát triển chiến lược riêng cho minh để hỗ trợ thực hiện chiến lược cấp công ty. - Chiến lược cấp chức năng: Là các chiến lược xác định cho từng lĩnh vực hoạt động cụ thể của ngân hàng. Trong hệ thống các chiến lược mà ngân hàng xây dựng thì các chiến lược cấp chức năng đóng vai trò là các chiến lược giải pháp để thực hiện chiến lược tổng quát của ngân hàng. Căn cứ vào tính chất phạm vi chiến lược Chiến lươc đươc chia thành 2 nhóm: 7 Thứ nhất: Nhóm chiến lược tăng trưởng.
Bao gồm: Chiến lược tăng trưởng tập trung: Đây là loại chiến lược đặt trọng tâm vào việc cải tiến mở rộng thêm các dịch vụ hoặc thị trường hiện có mà không thay đổi bất kỳ yếu tố nào. Chiến lược tăng trưởng mở rộng: Đây là loại chiến lược đặt trọng tâm vào đưa thêm các dịch vụ tài chính mới để tạo cơ sở thị trường mới hay đi vào các lĩnh vực phi tài chính khác. Chiến lược này đòi hỏi phải mở rộng quy mô, nguồn lực, kiến thức về nhiều lĩnh vực khác. : Chiến lược sáp nhập: Một NHTM sáp nhập với NHTM khác tạo thành NHTM mới.
Do xu hướng cạnh tranh toàn cầu nên đây cũng là một hình thức được nhiều ngân hàng lựa chọn. Chiến lược mua lại: Một NHTM tiến hành mua lại NHTM khác bằng con đường mua lại cổ phẩn để nắm quyền kiểm soát ngân hàng đó nhưng vẫn giữ tên và cơ cấu tổ chức như cũ hoặc mua lại các công ty tài chính, công ty chứng khoán để bổ sung vào danh mục dịch vụ mới. Chiến lược liên doanh: Liên doanh diễn ra khi hai hoặc nhiều NHTM hợp lực để thực thi một vấn đề mà một NHTM không làm được, hoặc các ngân hàng liên doanh để chia sẻ rủi ro. T hứ hai: Nhóm chiến lược thu hẹp hoạt động.
Bao gồm: Chiến lược cắt giảm chi phí: Đây là loại chiến lược mang tính tạm thời để sắp xếp lại hoạt động kinh doanh hiệu quả hơn, khi một lĩnh vực nào đó năng suất kém làm cho chi phí trở nên quá cao hoặc do những khó khăn tạm thời liên quan đến điều kiện môi trường kinh doanh. Chiến lược cắt bỏ một số lĩnh vực kinh doanh: Chiến lược này xảy ra theo hướng nhượng, bán hoặc đóng cửa một số cơ sở kinh doanh trực thuộc với mục đích thu hồi vốn đầu tư ở những bộ phận kinh doanh không còn khả năng sinh lời hay tập trung vốn cho một số lĩnh vực kinh doanh đang có khả năng sinh lời cao và có triển vọng lâu dài. 8 Chiến lược thu hoạch: Thu hoạch là để tìm cách tối đa hoá dòng tiền thu về vì mục đích trước mắt, bất chấp hậu quả lâu dài. Chiến lược này thường áp dụng đối với các ngân hàng hay các đơn vị thành viên của ngân hàng đã hoạt động thua lỗ, không có hiệu quả và không thể khắc phục được nữa.
Chiến lược giải thể: Đây là chiến lược bắt buộc cuối cùng, ngừng hoạt động kinh doanh, chi trả tiền gửi cho công chúng và các khoản nợ để chấp nhận sự thất bại hoàn toàn. Trên đây là một số chiến lược thường được sử dụng nhưng trên thực tế rất nhiều ngân hàng đi theo hướng chiến lược hỗn hợp. Tức là cùng một lúc vận động theo nhiều hướng chiến lược để tìm kiếm sự cân bằng và bù trừ lẫn nhau.Vai trò chiến lược kinh doanh trong hoạt động kinh doanh ngân hàng Chiến lược kinh doanh đóng một vai trò hết sức quan trọng trong quá trình hoạt động của các NHTM, vai trò đó thể hiện qua một số lý do sau đây: Thứ nhất, trong bối cảnh hội nhập kinh tể quốc tế ngày càng sâu sắc và cạnh tranh ngày càng gay gắt, trong nền kinh tế hiện nay xuất hiện ngày càng nhiều các tổ chức tài chính lớn, quá trình mua bán và sáp nhập của các ngân hàng là xu thế tất yếu. Do đó, để tổn tại và phát triển buộc các NHTM phải xây dựng cho mình một lộ trình phát triển để đối mặt với những sức ép cạnh tranh đó.
Vì vậy, việc xây dựng chiến lược trở thành một nhu cầu cấp thiết, mang ý nghĩa sống còn đối với sự tồn tại của các NHTM. Thứ hai, trong điéu kiện khoa học kỹ thuật và những định chế về kinh tế- kỹ thuật ngày càng thay đổi không ngừng, các NHTM cần phải xây dựng cho mình một kế hoạch hành động trong cả tương lai gần vầ xa để tạo điểu kiện định hướng cho ngân hàng có thể thay đổi cho phù hợp với điều kiện nhất định. Thứ ba, các nhu cầu của khách hàng ngày càng đa dạng phong phú và thay đổi nhanh chóng buộc các NHTM phải có chiến lược phát triển sản phẩm, dịch vụ để đáp ứng với sự thay đổi đó. 9 Thứ tư, chiến lược kinh doanh giúp cho các NHTM thấy rõ mục đích và hướng đi của mình.