CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm tín dụng ngân hàng Trong chu trình phát triển của nền kinh tế thế giới, tín dụng đã manh nha xuất hiện đồng thời với chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất và quan hệ trao đổi hàng hóa. Tín dụng là một phạm trù kinh tế và nó cũng là một sản phẩm của kinh tế hàng hóa.
Hoạt động tín dụng làm phát sinh một khoản nợ là việc một bên (bên cho vay) cung cấp nguồn tài chính cho đối tượng khác (bên đi vay) trong đó bên đi vay sẽ hoàn trả tài chính cho bên cho vay trong một thời hạn thỏa thuận và thường kèm theo lãi suất. Quan hệ giữa hai bên một bên là đi vay, một bên là cho vay ràng buộc bởi cơ chế tín dụng, thỏa thuận thời gian cho vay, lãi suất phải trả. Thực chất, tín dụng là biểu hiện mối quan hệ kinh tế gắn liền với quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tín dụng nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu vốn tạm thời cho quá trình tái sản xuất và đời sống, theo nguyên tắc hoàn trả. Tín dụng ngân hàng là giao dịch tài sản gồm tiền tệ hoặc hàng hóa giữa một bên cho vay là NH, TCTD và một bên đi vay là các đối tác kinh tế gồm cá nhân, tổ chức, DN, cơ quan nhà nước.
NH sẽ chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm phải hoán trả cả vốn gốc và lãi cho Ngân hàng đến khi thanh toán. Theo Nguyễn Văn Tiến (2010), “Tín dụng ngân hàng là việc ngân hàng thỏa thuận để khách hàng sử dụng một tài sản (bằng tiền, tài sản thực hay uy tín) với nguyên tắc có hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu (tái chiết khấu), cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ khác”. Trong phạm vi nghiên cứu của khóa luận này, tín dụng được hiểu là hoạt động cho vay của NH (cấp tín dụng). Vai trò của tín dụng ngân hàng Trong thời kỳ hội nhập của nền kinh tế hiện nay thì vai trò tín dụng ngân hàng là yếu tố quan trọng trong việc phát triển nền kinh tế nước nhà.
Không những thế 8 HĐTD lại có vai trò lớn trong nền kinh tế, tạo ra lợi ích lớn cho toàn xã hội và trong đó có cả đối tượng đi vay. • Đối với nền kinh tế + Tín dụng NH làm tăng hiệu quả của nền kinh tế Vốn là yếu tố rất quan trọng đối với việc duy trì và phát triển kinh doanh sản xuất của DN. Các DN hoạt động đựa trên vốn chủ sở hữu và vốn vay. Một trong những nguồn vốn vay mà các DN có thể dễ dàng tiếp cận đó là vốn vay từ NH.
Để có thể vay vốn được từ NH thì các DN cần phải nâng cao uy tín của mình đối với NH, đảm bảo được các nguyên tắc tín dụng. Muốn vậy, trong các dự án kinh doanh của mình, DN phải chọn dự án có mức sinh lãi cao nhất. Để các dự án khả thi, DN phải tìm hiểu thị trường khai thác thông tin để định lượng hoạt động kinh doanh của mình sao cho có hiệu quả. Điều đó làm tăng hiệu quả kinh tế của dự án, phương án.
Hơn nữa, đi cùng với sự phát triển các dự án của DN là vai trò tư vấn của CBTD và khâu giám sát sử dụng vốn vay của NH. Với việc này, DN sẽ lường trước được những khó khăn, rủi ro trên thị trường, có những phương án sử dụng vốn vay đúng mục đích, nhạy bén với các thay đổi của thị trường nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao. Từ đó sẽ làm tăng hiệu quả của cả nền kinh tế. + Tín dụng thúc đẩy quá trình tập trung vốn và tập trung sản xuất Bản chất đặc trưng hoạt động NH là huy động vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi phân tán trong nền kinh tế, trong xã hội để thực hiện cho vay tới các đơn vị kinh tế có nhu cầu vốn phục vụ cho quá trình SXKD.
Đầu tư tập trung là yêu cầu tất yếu của nền kinh tế sản xuất hàng hoá, hạn chế sự lãng phí vốn, tiết kiệm mọi nguồn lực như thời gian, chi phí huy động vốn cho sản xuất. + Tín dụng NH góp phần thúc đẩy quá trình luân chuyển tiền tệ Do đặc điểm sản xuất và tiêu thụ hàng hóa trên thị trường là không đồng đều nên các DN luôn trong tình trạng mất cân bằng về lượng vốn cần thiết để cung cấp cho quá trình sản xuất hàng hóa. Vì vậy, luân chuyển tiền tệ của DN có lúc thừa vốn, có lúc thiếu vốn. Tín dụng NH góp phần vào quá trình vận động liên tục của nguồn vốn, đẩy nhanh quá trình lưu chuyển tiền tệ trong nền kinh tế thị trường, hạn chế thấp 9 nhất sự ứ đọng vốn trong quá trình sản xuất kinh doanh, đẩy nhanh vòng quay của vốn.
+ Tín dụng NH góp phần thúc đẩy quá trình mở rộng mối quan hệ giao lưu kinh tế quốc tế Với nền kinh tế mở hiện nay, sự giao lưu kinh tế giữa các quốc gia được chú trọng và đặt ra hàng đầu. Nền kinh tế sẽ không phát triển nếu không có sự giao thương, xuất nhập khẩu, trao đổi hàng hóa với các quốc gia khác trên thế giới. Vai trò của tín dụng NH đối với hoạt động nhập khẩu càng có ý nghĩa hơn khi NH thực hiện các chính sách của Nhà nước. NHTM có thể thúc đẩy mối quan hệ này thông qua hình thức bảo lãnh, cho vay,.đối với các DN để từ đó nâng cao uy tín của DN trên trường quốc tế.
NH cũng có thể sẽ cung cấp cho các nhà nhập khẩu những khoản tín dụng lớn với lãi xuất ưu đãi mà nhờ đó họ có thể giải quyết vấn đề thiếu vốn trong hoạt động kinh doanh của mình. Từ đó, các hoạt động xuất nhập sẽ diễn ra nhanh chóng và thuận lợi hơn + Tín dụng NH giúp gảm bớt gánh nặng cho nhà nước HĐTD có hiệu quả sẽ có tác động tới mọi lĩnh vực kinh tế - chính trị - xã hội. Phát triển cho vay tín dụng sẽ giảm bớt đáng kể các khoản bao cấp từ ngân sách cho đầu tư xây dựng cơ bản và giảm bớt thâm hụt ngân sách. + Giúp nhà nước kiểm soát được nền kinh tế Thông qua hoạt động tín dụng NH.
Nhà nước có thể kiểm soát các hoạt động SXKD trong nền kinh tế để ra các biện pháp chính sách quản lý kinh tế và hoạt động của các thành phần kinh tế thông qua các chính sách về tín dụng như là các chính sách ưu đãi về lãi suất và các điều kiện cho vay khác cho các DN đầu tư sản xuất theo mục tiêu định hướng phát triển kinh tế của Nhà nước. + Nguồn thu cho Ngân sách nhà nước Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước. Khối lượng sản phẩm lớn được sản xuất và tiêu thụ sẽ tạo ra một nguồn thu lớn cho ngân sách từ các loại thuế như VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế XNK Trong trường hợp hàng hoá được xuất khẩu thì chúng ta sẽ thu được một nguồn ngoại tệ đáp ứng nhu cầu nhập khẩu. 10 + Giảm tỷ lệ thất nghiệp, nâng cao mức sống Tín dụng NH góp phần ổn định đời sống, tạo ra công ăn việc làm và ổn định trật tự xã hội bởi lẽ tín dụng đầu tư vào những lĩnh vực mới, cải tạo và nâng cao năng lực sản xuất nên sẽ tạo nhiều công ăn việc làm cho người lao động.
Bên cạnh đó, do năng lực sản xuất được nâng lên số lượng sản phẩm tiêu thụ nhiều, đó là nguồn thu nhập của cán bộ trong xí nghiệp và góp phần ổn định đời sống cho chính họ. Muốn nâng dần thu nhập bình quân đầu người, giải quyết việc làm không thể chỉ dựa vào quỹ ngân sách Nhà nước hoặc trông chờ vào các khoản vay nước ngoài. Tín dụng NH thực sự giữ vai trò quan trọng trong việc đầu tư cho các dự án có ý nghĩa kinh tế và xã hội. • Đối với Ngân hàng + Tạo lợi nhuận cho NH Đối với NH - một doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng đặc biệt “tiền tệ”, thì lợi nhuận thu được của NH là sự chênh lệch giữa tiền lãi thu được thông qua hoạt động và tiền lãi phải trả cho các khoản huy động.
Thông qua HĐTD thì NHTM tạo lợi ích cho người gửi tiền, người vay tiền và cho cả NH thông qua chênh lệch lãi suất mà thu được lợi nhuận cho NH. Đối với hầu hết các NH, dư nợ tín dụng chiếm tới hơn 50% tổng tài sản có và thu nhập từ hoạt động cho tín dụng chiếm khoảng từ 1/2 đến 2/3 tổng thu nhập của NH. Như vậy, mặc dù hoạt động tín dụng chứa rất nhiều rủi ro nhưng nó là một trong những hoạt động chính giúp NH tạo lợi nhuận. + Tạo uy tín cho NH Bên cạnh đó NH sử dụng tín dụng như là một công cụ cuốn hút các KH, cũng cố lòng trung thành của các KH truyền thống, đồng thời tạo ra các mối quan hệ mới với các KH mới.
NH thông qua nguồn vốn tín dụng ưu đãi cung cấp tín dụng trung dài hạn cho các KH, không những thu được lợi nhuận từ HĐTD đem lại mà còn thu thêm được lợi nhuận từ những dịch vụ khác cung cấp cho KH. Hơn nữa năng lực cung cấp tín dụng cũng chứng tỏ NH có được niềm tin lớn từ KH cũng như công chúng, trong giai đoạn hiện nay nó cũng chứng tỏ khả năng cạnh tranh của NH. 11 Tín dụng NH có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế trong và ngoài nước. Nó thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển.
Bên cạnh đó, hoạt động tín dụng NH còn để đánh giá chất lượng hoạt động của NH. • Đối với doanh nghiệp Tín dụng đáp ứng nhu cầu vốn để duy trì và phát triển quá trình sản xuất của DN. Trong mọi hoạt động SXKD của DN thì vẫn luôn là yếu tố quan trọng nhất. Hiện nay, với nền kinh tế trong và ngoài nước đang bị suy thoái, khủng hoảng nghiêm trọng, điều này lại càng làm cho các DN bị bế tắc trong bài toán tìm vốn, tìm các nhà đầu tư uy tín.
Vì thế tín dụng là một trong những nguồn hình thành vốn cho DN, đã góp phần tạo điều kiện cho quá trình SXKD của DN được thực hiện.