Luận văn thạc sĩ về giảm nghèo bền vững tại tỉnh Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ phân tích các giải pháp quản lý nhà nước nhằm giảm nghèo bền vững tại tỉnh Đắk Lắk, góp phần phát triển kinh tế xã hội.

• Tác giả: Trần Thị Bích Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Từ
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Về Giảm Nghèo Bền Vững Trên Địa Bàn Tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
• 1.1. Giảm nghèo bền vững
• 1.2. Những vấn đề chung về nghèo
• 1.3. Giảm nghèo và giảm nghèo bền vững
• 1.4. Các yếu tố tác động đến công tác giảm nghèo bền vững
• 1.5. Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững
• 1.5.1. Khái niệm quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững
• 1.5.2. Nội dung quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững
• 1.5.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững
• 1.5.3.1. Chính trị
• 1.5.3.2. Phong tục tập quán
• 1.5.3.3. Hội nhập quốc tế
• 1.5.4. Kinh nghiệm quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững ở một số địa phương
• 1.5.4.1. Kinh nghiệm của tỉnh Lào Cai
• 1.5.4.2. Kinh nghiệm của tỉnh Quảng Nam
• 1.5.4.3. Bài học từ kinh nghiệm quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững ở các địa phương
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên tỉnh Đắk Lắk
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế, xã hội tỉnh Đắk Lắk
• 2.1.3. Khái quát thực trạng nghèo và giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.1.4. Những kết quả đạt được trong thực hiện công tác giảm nghèo của tỉnh Đắk Lắk
• 2.2. Kết quả đạt được trong quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.2.1. Ban hành chính sách, chương trình, kế hoạch thực hiện giảm nghèo bền vững
• 2.2.2. Tổ chức thực hiện các chính sách, chương trình, kế hoạch để giảm nghèo bền vững
• 2.2.3. Về xây dựng, kiện toàn tổ chức bộ máy, bố trí nguồn nhân lực để thực hiện giảm nghèo bền vững
• 2.2.4. Về huy động và phân bổ nguồn lực tài chính thực hiện giảm nghèo bền vững
• 2.2.5. Thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện giảm nghèo bền vững
• 2.2.6. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.2.7. Nguyên nhân hạn chế
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.1. Quan điểm, phương hướng
• 3.1.1. Mục tiêu, phương hướng
• 3.2. Một số giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 3.2.1. Hoàn thiện văn bản pháp luật, chính sách về giảm nghèo bền vững
• 3.2.2. Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, quản lý điều hành của chính quyền, sự tham gia tích cực của các cơ quan, đoàn thể và cộng đồng dân cư trong công tác giảm nghèo bền vững
• 3.2.3. Hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo
• 3.2.4. Tăng cường huy động nguồn lực, khuyến khích đầu tư và lồng ghép các chương trình, dự án phát triển kinh tế, xã hội để thực hiện có hiệu quả giảm nghèo bền vững
• 3.2.5. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, thông tin và nâng cao năng lực cho người nghèo để thoát nghèo bền vững
• 3.2.6. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với công tác giảm nghèo, bền vững
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giảm nghèo bền vững tại Đắk Lắk

Giảm nghèo bền vững là một trong những mục tiêu quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại tỉnh Đắk Lắk. Tình hình nghèo đói tại đây vẫn còn phức tạp, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa và đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp phát triển nhằm giảm nghèo và nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, việc xóa đói giảm nghèo vẫn gặp nhiều thách thức, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng. Theo báo cáo, tỷ lệ hộ nghèo tại Đắk Lắk vẫn còn cao, đặc biệt là ở các huyện miền núi. Do đó, việc tìm kiếm và thực hiện các giải pháp hiệu quả là rất cần thiết.

1.1. Tình hình thực tế về nghèo đói tại Đắk Lắk

Tỉnh Đắk Lắk có nhiều đặc điểm tự nhiên và xã hội ảnh hưởng đến tình hình giảm nghèo. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo tại tỉnh này vẫn ở mức cao, đặc biệt là trong cộng đồng dân tộc thiểu số. Các yếu tố như thiếu đất sản xuất, thiếu việc làm, và hạn chế trong tiếp cận dịch vụ xã hội đã làm cho tình trạng nghèo đói trở nên nghiêm trọng hơn. Việc phát triển kinh tế và nâng cao đời sống cho người dân là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của chính quyền địa phương. Các chương trình hỗ trợ như hỗ trợ nông dân, đào tạo nghề, và cung cấp tín dụng đã được triển khai, nhưng vẫn cần nhiều nỗ lực hơn nữa để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững.

II. Các giải pháp giảm nghèo bền vững

Để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững, tỉnh Đắk Lắk đã đề ra nhiều giải pháp phát triển cụ thể. Một trong những giải pháp quan trọng là đầu tư vào hạ tầng cơ sở, giúp người dân tiếp cận dễ dàng hơn với các dịch vụ thiết yếu như giáo dục, y tế và nước sạch. Bên cạnh đó, việc tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo cũng rất cần thiết. Các chương trình hỗ trợ nông dân và phát triển nông thôn cần được chú trọng hơn nữa để tạo ra việc làm và thu nhập ổn định cho người dân. Chính sách hợp tác xã cũng cần được khuyến khích để người dân có thể cùng nhau phát triển sản xuất, từ đó nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

2.1. Đầu tư vào hạ tầng cơ sở

Đầu tư vào hạ tầng cơ sở là một trong những giải pháp quan trọng để giảm nghèo tại Đắk Lắk. Việc xây dựng đường giao thông, trường học, và trạm y tế sẽ giúp người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Hạ tầng tốt không chỉ tạo điều kiện cho việc phát triển kinh tế mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Các dự án đầu tư cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả, đảm bảo rằng mọi người dân đều được hưởng lợi từ sự phát triển này. Chính quyền địa phương cần có kế hoạch cụ thể và lộ trình rõ ràng để thực hiện các dự án hạ tầng, từ đó góp phần vào việc giảm nghèo bền vững.

III. Đánh giá và triển vọng

Việc thực hiện các giải pháp giảm nghèo tại Đắk Lắk đã đạt được một số kết quả tích cực, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Tình trạng tái nghèo và nghèo mới vẫn đang diễn ra, đặc biệt là trong các cộng đồng dân tộc thiểu số. Để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, tổ chức xã hội và cộng đồng. Việc tăng cường tuyên truyền và giáo dục cho người dân về các chính sách giảm nghèo cũng rất quan trọng. Các chương trình hỗ trợ cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với nhu cầu và điều kiện cụ thể của từng địa phương.

3.1. Tương lai của công tác giảm nghèo tại Đắk Lắk

Tương lai của công tác giảm nghèo bền vững tại Đắk Lắk phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự quyết tâm của chính quyền và sự tham gia của cộng đồng. Các chính sách cần được điều chỉnh và cải tiến để phù hợp với thực tế địa phương. Việc huy động nguồn lực từ các tổ chức xã hội và doanh nghiệp cũng rất cần thiết để tạo ra những thay đổi tích cực. Đắk Lắk cần tiếp tục phát huy những thành tựu đã đạt được, đồng thời khắc phục những hạn chế còn tồn tại để hướng tới một tương lai không còn nghèo đói.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Đắk Lắk, với đặc điểm đa dân tộc và tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tới 44,45% so với tỷ lệ hộ nghèo chung của tỉnh là 16,57%, đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác giảm nghèo bền vững. Giai đoạn nghiên cứu từ năm 2015 đến nay tập trung phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý nhà nước nhằm giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Đắk Lắk. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, từ đó cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người nghèo, giảm thiểu nguy cơ tái nghèo và thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng, dân tộc trong tỉnh. Các chỉ số giảm nghèo trong giai đoạn 2014-2018 cho thấy sự chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết phát triển bền vững và lý thuyết quản lý nhà nước. Lý thuyết phát triển bền vững nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, trong đó giảm nghèo bền vững là một yếu tố cấu thành quan trọng. Lý thuyết quản lý nhà nước tập trung vào vai trò của nhà nước trong việc xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện và giám sát các chương trình giảm nghèo. Các khái niệm chính bao gồm: nghèo đa chiều, chuẩn nghèo đa chiều, quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững, và các yếu tố tác động như chính trị, kinh tế, pháp luật, phong tục tập quán và hội nhập quốc tế. Khung lý thuyết này giúp phân tích toàn diện các yếu tố ảnh hưởng và cơ chế quản lý nhà nước trong công tác giảm nghèo bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật lịch sử và duy vật biện chứng, kết hợp phân tích tài liệu, tổng hợp và thống kê. Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu điều tra, rà soát hộ nghèo của tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2014-2018, các văn bản pháp luật, chính sách liên quan đến giảm nghèo bền vững, cùng các báo cáo, tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các hộ nghèo, hộ cận nghèo và các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí đại diện cho các vùng có tỷ lệ nghèo cao và đặc thù dân tộc. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ giảm nghèo qua các năm, đồng thời phân tích định tính các yếu tố ảnh hưởng và hiệu quả quản lý. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến 2019, đảm bảo đánh giá toàn diện quá trình thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại Đắk Lắk.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng chưa bền vững: Từ năm 2014 đến 2018, tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh Đắk Lắk giảm từ khoảng 20% xuống còn 16,57%, tuy nhiên tỷ lệ tái nghèo và nghèo mới vẫn còn cao, đặc biệt ở đồng bào dân tộc thiểu số với tỷ lệ 44,45%, cao gấp gần 3 lần so với bình quân tỉnh.

2. Chính sách giảm nghèo đa chiều được triển khai nhưng hiệu quả chưa đồng đều: Các chính sách hỗ trợ về sản xuất, y tế, giáo dục, nhà ở và tín dụng ưu đãi đã được thực hiện, song việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản vẫn còn hạn chế ở nhiều vùng sâu, vùng xa. Khoảng 30% hộ nghèo vẫn thiếu hụt từ 3 chỉ số trở lên về tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin.

3. Tổ chức bộ máy và nguồn lực còn nhiều bất cập: Mặc dù đã thành lập Ban Chỉ đạo các cấp và các văn phòng điều phối, nhưng công tác phối hợp giữa các ngành, địa phương chưa hiệu quả, dẫn đến việc phân bổ nguồn lực tài chính và nhân lực chưa đồng đều. Ngân sách địa phương chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu thực hiện các chương trình giảm nghèo.

4. Yếu tố văn hóa, phong tục tập quán và hội nhập quốc tế ảnh hưởng đến hiệu quả giảm nghèo: Phong tục tập quán lạc hậu, tư tưởng ỷ lại và hạn chế trong tiếp cận thông tin làm giảm tính chủ động của người nghèo. Hội nhập quốc tế tạo cơ hội việc làm nhưng đòi hỏi trình độ lao động cao, trong khi đa số lao động nghèo có trình độ thấp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc giảm nghèo chưa bền vững là do sự chênh lệch lớn về điều kiện kinh tế - xã hội giữa các vùng, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số. So với các nghiên cứu trong nước, kết quả này tương đồng với báo cáo của ngành lao động xã hội về tình trạng tái nghèo và nghèo mới gia tăng do thiên tai, dịch bệnh và hạn chế trong tiếp cận dịch vụ. Việc tổ chức bộ máy còn cồng kềnh, thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp và ngành cũng làm giảm hiệu quả quản lý. Các biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ nghèo theo năm và phân bố theo vùng dân tộc thiểu số sẽ minh họa rõ nét sự chênh lệch này. Ngoài ra, việc áp dụng chuẩn nghèo đa chiều giúp nhận diện chính xác hơn các nhóm đối tượng cần hỗ trợ, tuy nhiên việc triển khai còn hạn chế do thiếu nguồn lực và năng lực cán bộ. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc nâng cao nhận thức, thay đổi phong tục tập quán và tăng cường đào tạo nghề để người nghèo có thể thích ứng với yêu cầu hội nhập kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống chính sách giảm nghèo bền vững: Cần rà soát, điều chỉnh các chính sách hiện hành để phù hợp với đặc thù vùng dân tộc thiểu số và vùng khó khăn, tập trung vào hỗ trợ đa chiều về thu nhập, giáo dục, y tế và nhà ở. Thời gian thực hiện trong 2 năm tới, do Sở Lao động – Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với các sở ngành.

2. Tăng cường năng lực tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý: Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác giảm nghèo, đồng thời tinh gọn bộ máy, tăng cường phối hợp liên ngành để nâng cao hiệu quả quản lý. Kế hoạch thực hiện trong vòng 1 năm, do UBND tỉnh và Ban Chỉ đạo giảm nghèo tỉnh triển khai.

3. Huy động và phân bổ nguồn lực tài chính hiệu quả: Đa dạng hóa nguồn vốn từ ngân sách địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội, ưu tiên đầu tư cho các dự án phát triển sản xuất, cơ sở hạ tầng và đào tạo nghề cho người nghèo. Thời gian thực hiện liên tục trong giai đoạn 2023-2025, do Sở Tài chính và Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp thực hiện.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và hỗ trợ người nghèo: Phổ biến chính sách giảm nghèo, vận động người nghèo chủ động vươn lên, đồng thời hỗ trợ đào tạo nghề, tiếp cận thông tin và dịch vụ xã hội cơ bản. Thời gian triển khai liên tục, do các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội và UBND các cấp thực hiện.

5. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát: Thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ việc thực hiện các chương trình giảm nghèo, phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm, đảm bảo nguồn lực được sử dụng hiệu quả. Thực hiện định kỳ hàng năm, do Thanh tra tỉnh và các cơ quan chức năng đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững, từ đó nâng cao hiệu quả công tác quản lý và triển khai chính sách.

2. Nhà nghiên cứu và giảng viên trong lĩnh vực quản lý công và phát triển xã hội: Cung cấp tài liệu tham khảo khoa học, cập nhật các khái niệm, mô hình và phương pháp nghiên cứu về giảm nghèo bền vững.

3. Các tổ chức chính trị - xã hội và tổ chức phi chính phủ: Hỗ trợ xây dựng chương trình, dự án phù hợp với đặc điểm vùng miền, nâng cao hiệu quả hỗ trợ người nghèo.

4. Sinh viên chuyên ngành quản lý công, phát triển kinh tế xã hội: Là tài liệu học tập, nghiên cứu thực tiễn về công tác giảm nghèo bền vững tại địa phương, giúp phát triển kỹ năng phân tích và đề xuất giải pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Giảm nghèo bền vững khác gì so với giảm nghèo thông thường?
   Giảm nghèo bền vững không chỉ giảm tỷ lệ hộ nghèo mà còn đảm bảo người dân thoát nghèo lâu dài, không tái nghèo, thông qua cải thiện đồng thời các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường.

2. Chuẩn nghèo đa chiều được áp dụng như thế nào tại Đắk Lắk?
   Chuẩn nghèo đa chiều tại Đắk Lắk dựa trên thu nhập và mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin, giúp xác định chính xác đối tượng cần hỗ trợ.

3. Nguyên nhân chính khiến tỷ lệ tái nghèo còn cao là gì?
   Nguyên nhân bao gồm điều kiện kinh tế khó khăn, hạn chế trong tiếp cận dịch vụ xã hội, phong tục tập quán lạc hậu, trình độ lao động thấp và sự phối hợp chưa hiệu quả trong quản lý nhà nước.

4. Vai trò của cộng đồng và doanh nghiệp trong giảm nghèo bền vững?
   Cộng đồng và doanh nghiệp đóng vai trò hỗ trợ nguồn lực, tạo việc làm, đào tạo lao động và phát triển thị trường, góp phần thúc đẩy người nghèo tự lực vươn lên.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo?
   Cần hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp liên ngành, huy động nguồn lực đa dạng và thực hiện giám sát chặt chẽ quá trình triển khai.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước trong công tác giảm nghèo bền vững tại tỉnh Đắk Lắk, làm rõ các yếu tố tác động và nội dung quản lý chính.
• Thực trạng giảm nghèo cho thấy tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng chưa bền vững, đặc biệt là ở đồng bào dân tộc thiểu số với nhiều khó khăn về tiếp cận dịch vụ xã hội.
• Các hạn chế trong tổ chức bộ máy, nguồn lực tài chính và sự phối hợp liên ngành là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực cán bộ, huy động nguồn lực và tăng cường tuyên truyền, giám sát nhằm nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững.
• Tiếp tục nghiên cứu, đánh giá định kỳ và triển khai các giải pháp trong giai đoạn 2023-2025 để đảm bảo mục tiêu giảm nghèo bền vững tại Đắk Lắk được thực hiện hiệu quả.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng một Đắk Lắk phát triển bền vững, không còn nghèo đói!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG 1. Giảm nghèo bền vững 1. Những vấn đề chung về nghèo 1. Khái niệm nghèo Nghèo đói là một hiện tượng kinh tế - xã hội mang tính chất toàn cầu, là một trong những rào cản lớn làm giảm khả năng phát triển của con người, cộng đồng cũng như mỗi quốc gia.

Cho đến nay có nhiều định nghĩa về nghèo đói được đưa ra, tùy theo từng quốc gia quan niệm về nghèo đói có vài điểm khác biệt. Tại Hội nghị về chống nghèo đói do Ủy ban kinh tế xã hội khu vực Châu Á – Thái Bình Dương tổ chức tại Thái Lan năm 1993, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cao cho rằng:“Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán địa phương”[3, tr. Có thể xem đây là định nghĩa chung nhất về nghèo đói, trong đó các tiêu chí chuẩn mực và đánh giá còn mang tính động, bởi nó chưa tính đến sự khác biệt và độ chênh lệch giữa các quốc gia, các vùng miền, các điều kiện lịch sử cụ thể quy định sự phát triển ở mỗi nơi. Theo Liên Hợp Quốc (UN) trong Tuyên bố vào tháng 6 năm 2008 đã xác định: “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội.

Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được đi khám, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là sự không an toàn, không có quyền và bị loại trừ của cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng. Nghèo có nghĩa dễ bị bạo hành, phải sống ngoài lề xã hội 8 Luan van hoặc trong các điều kiện rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh an toàn” [8, tr. Ngoài ra cũng có quan niệm khác về nghèo đói của chuyên gia kinh tế học người Mỹ Galbraith cũng quan niệm: “con người bị coi là nghèo khổ khi mà thu nhập của họ, ngay dù thích đáng để họ có thể tồn tại, rơi xuống rõ rệt dưới mức thu nhập cộng đồng.

Khi đó họ không thể có những gì mà đa số trong cộng đồng coi như cái cần thiểu để sống một cách đúng mực”[33, tr. Quan điểm về nghèo luôn mang tính động, nó tùy thuộc vào tính chất không gian, thời gian, từng thời kỳ cụ thể hay từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội của từng địa phương hay từng quốc gia. Cũng như trên thế giới, quan niệm về nghèo ở Việt Nam khá đa dạng, trong “Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo”, năm 1993 tại Hội nghị chống nghèo đói do Ủy ban kiểm tra – xã hội khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Thái Lan, Việt Nam thừa nhận định nghĩa chung về nghèo đói như sau “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương” [14, tr. Có thể nói rằng, nghèo là tình trạng mà thu nhập thực tế của người dân chỉ dành hầu như toàn bộ cho nhu cầu ăn, thậm chí không đủ chi cho ăn, không có phần tích lũy và họ không thể vươn tới các nhu cầu văn hóa – tinh thần hoặc những nhu cầu này phải cắt giảm tới mức tối thiểu nhất để ưu tiên cho mưu sinh hằng ngày.

Chuẩn nghèo đơn chiều và chuẩn nghèo đa chiều. Xác định được mức độ giàu nghèo là một việc không dễ dàng vì nó gắn với từng thời kỳ, từng quốc gia và được xem xét ở nhiều góc độ khác nhau. Ở Việt Nam, kể từ khi có chủ trương xóa đói giảm nghèo, các cơ quan trong nước và quốc tế cũng đã đưa ra những chuẩn mực để xác định tình hình nghèo 9 Luan van đói làm cơ sở cho việc xây dựng các Chương trình xóa đói giảm nghèo phù hợp với tập quán và mức sống của người dân. Chuẩn nghèo là thước đo nhằm xác định ai là người nghèo hoặc không nghèo để thực hiện các chính sách hỗ trợ giảm nghèo của nhà nước, nhằm bảo đảm công bằng trong thực hiện các chính sách giảm nghèo.

Ở Việt Nam, căn cứ vào mức sống thực tế của các địa phương, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, đến nay nước ta đã qua 7 lần điều chỉnh chuẩn nghèo theo hướng ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người nghèo. Các tiêu chí này thay đổi theo thời gian cùng với sự thay đổi mặt bằng thu nhập quốc gia. Ngày 19/11/2015, Thủ tường Chính phủ đã ban hành Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg quy định Chuẩn nghèo giai đoạn 2016 – 2020, nội dung về các tiêu chí tiếp cận đo lường nghèo đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 - 2020; chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình áp dụng cho giai đoạn 2016 – 2020. Các tiêu chí tiếp cận đo lường nghèo đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 - 2020 gồm tiêu chí về thu nhập, mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

Về tiêu chí về thu nhập, chuẩn nghèo ở khu vực nông thôn là 700.000 đồng/người/tháng; ở khu vực thành thị 900.000 đồng/người/tháng; chuẩn cận nghèo ở khu vực nông thôn là 1.000 đồng/người/tháng; ở khu vực thành thị 1.000 đồng/người/tháng. Về tiêu chí mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản: Gồm 5 dịch vụ xã hội cơ bản: y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, thông tin. Các chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản gồm 10 chỉ số: tiếp cận các dịch vụ y tế; bảo hiểm y tế; trình độ giáo dục của người lớn; tình trạng đi học của trẻ em; chất lượng nhà ở; diện tích nhà ở bình quân đầu người; nguồn nước sinh hoạt; hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh; sử dụng dịch vụ viễn thông; tài sản phục vụ tiếp cận thông tin. 10 Luan van Chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình áp dụng cho giai đoạn 2016 – 2020, cụ thể: - Hộ nghèo khu vực nông thôn là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 700.000 đồng trở xuống hoặc có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên; - Hộ nghèo khu vực thành thị là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 900.000 đồng trở xuống hoặc có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên; - Hộ cận nghèo khu vực nông thôn là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản; - Hộ cận nghèo khu vực thành thị là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản; - Hộ có mức sống trung bình ở khu vực nông thôn là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 1.000 đồng; - Hộ có mức sống trung bình ở khu vực thành thị là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 1.

Mức chuẩn nghèo trên là căn cứ để đo lường và giám sát mức độ thiếu hụt về thu nhập và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân; là cơ sở xác định đối tượng để thực hiện các chính sách giảm nghèo và an sinh xã hội; hoạch định các chính sách kinh tế - xã hội khác trong giai đoạn 2016 – 2020 [7]. 11 Luan van Chuẩn nghèo đơn chiều: Trong những năm trước đây, nghèo đói thường được đo lường thông qua thu nhập hoặc chi tiêu, người ta thường đánh đồng nghèo đói với mức thu nhập thấp. Chuẩn nghèo đơn chiều được xác định dựa trên mức chi tiêu đáp ứng những nhu cầu tối thiểu và được quy ra bằng tiền (đo bằng chi tiêu cho lương thực, thực phẩm đáp ứng nhu cầu năng lượng tối thiểu cần thiết để duy trì sinh hoạt bình thường của con người, khoảng 2.100 Kcal/người/ngày và chi tiêu phi lương thực thực phẩm). Hộ nghèo là những đối tượng có mức thu nhập thấp hoặc chi tiêu thấp hơn chuẩn nghèo.

Cách đo lường này đã duy trì trong thời gian dài và có ưu điểm là thuận lợi trong việc xác định số người nghèo dựa theo chuẩn nghèo, ngưỡng nghèo. Nhưng thực tế đã chứng minh việc xác định đói nghèo theo thu nhập chỉ đo được một phần của cuộc sống, thu nhập thấp không phản ánh hết được các khía cạnh của nghèo đói, một số nhu cầu cơ bản của con người không thể quy ra tiền hoặc không thể mua được bằng tiền. Có những trường hợp hộ gia đình có tiền nhưng không chi tiêu vào việc đáp ứng những nhu cầu tối thiểu. Mặc dù một số hộ không có tên trong danh sách hộ nghèo nhưng lại thiếu thốn các dịch vụ y tế, nước sạch, ở vùng sâu vùng xa học sinh phải học trong những căn nhà lá đơn sơ, bốn bề gió lùa.

Do đó, nếu chỉ dùng thước đo duy nhất dựa trên thu nhập hay chi tiêu sẽ dẫn đến tình trạng bỏ sót đối tượng nghèo, dẫn đến sự thiếu công bằng, chưa chính xác, từ đó các chính sách hỗ trợ mang tính cào bằng và chưa phù hợp với nhu cầu [7]. Chuẩn nghèo đa chiều: Bắt đầu từ năm 2007, Alkire và Foster đã nghiên cứu về cách thức đo lường mới về nghèo đói để đáp ứng tính đa chiều, đây cũng là cách đo lường mà UNDP sử dụng để tính toán chỉ số nghèo đa chiều MPI và đã được đề xuất áp dụng trên thế giới sau năm 2015 để theo dõi, đánh giá đói nghèo. Chỉ số đo lường đa chiều được tính toán dựa trên 3 chiều nghèo Y tế, Giáo dục và Điều kiện sống với 10 chỉ số về phúc lợi, chuẩn 12 Luan van nghèo được xác định bằng 1/3 tổng số thiếu hụt.