MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, Việt Nam đã và đang hội nhập ngày càng sâu rộng vào không gian mạng toàn cầu. Do đó, những diễn biến phức tạp của tình hình an ninh mạng trên thế giới hàng ngày tác động đến Việt Nam. Thời gian qua, mạng xã hội (MXH) đã có bƣớc phát triển mạnh mẽ, tác động lớn đến đời sống xã hội tại các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
MXH đã trở thành một thuật ngữ phổ biến với những tính năng đa dạng cho phép ngƣời dùng kết nối, chia sẻ, tiếp nhận thông tin một cách nhanh chóng, hiệu quả (Nguyễn Thị Kiều Anh, 2020). Ngày nay, ngƣời sử dụng muốn tham gia vào MXH chỉ cần có một thiết bị di động thông minh có kết nối Internet. Đối tƣợng sử dụng mạng internet thƣờng xuyên nhất là nhóm lứa tuổi từ 15-40 tuổi. Nhóm đối tƣợng này chủ yếu là học sinh, sinh viên và ngƣời lao động, cũng nhƣ đông đảo cán bộ công chức viên chức (CB, CC, VC) tại các khối cơ quan nhà nƣớc.
Với sự phát triển nhanh chóng của các dịch vụ MXH hiện nay, các nƣớc trên thế giới ngày càng có nhiều cơ hội tiếp xúc, giao lƣu văn hóa và hiểu biết lẫn nhau. Thông qua MXH, Việt Nam đã cho thế giới thấy đƣợc một dân tộc yêu chuộng hòa bình, tôn trọng công lý, năng động với một kho tàng các giá trị văn hóa phong phú, đầy bản sắc. Ngoài ra, các kênh thông tin của Đảng và Nhà nƣớc đã chủ động tham gia các nền tảng mạng xã hội (MXH) để gần hơn với nhu cầu và thói quen của đại đa số ngƣời dân. Hiện nay, MXH đƣợc xem là cách tiếp cận và lựa chọn đầu tiên của nhiều ngƣời khi cần thông tin, thậm chí có một số ngƣời đã trở thành ngƣời dùng MXH nhƣ một thói quen, phản xạ không cần điều kiện, họ tham gia MXH không chỉ để nhận thông tin mà còn để giải trí, tiêu khiển, giết thời gian.
MXH đã đƣợc coi là hàng rào quan trọng đối với an ninh quốc gia và là tuyến phòng thủ để duy trì sự ổn định của đời sống thông tin, chế độ chính trị, nền tảng tƣ tƣởng. Trong bối cảnh hiện nay, Đảng và Nhà nƣớc ta đã chủ trƣơng tăng cƣờng ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin nhằm đảm bảo an toàn an ninh mạng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng và an ninh. Một loạt văn bản pháp luật liên quan đã đƣợc ban hành, tiêu biểu có: Luật An ninh mạng, 1 Luật An toàn thông tin mạng, Luật Bảo vệ bí mật nhà nƣớc nhƣ: Nghị quyết số 52- NQ/TW, ngày 27-9-2019, của Bộ Chính trị, “Về một số chủ trƣơng, chính sách chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tƣ”, các chủ trƣơng về bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng, bảo vệ an ninh mạng quốc gia nhằm nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ cũng nhƣ năng lực bảo đảm an ninh mạng, phòng, chống chiến tranh mạng. Song song với những lợi ích tích cực, mạng xã hội cũng tồn tại nhiều yếu tố có tác động tiêu cực đến môi trƣờng xã hội, lợi ích cộng đồng và trật tự an toàn xã hội, cụ thể nhƣ: Các đối tƣợng phạm tội lợi dụng MXH để thực hiện hành vi trái pháp luật thông qua các thủ đoạn tinh vi nhƣ: Lừa đảo chiếm đoạt tài sản: Tạo tài khoản ảo để kết bạn, làm quen, lợi dụng lòng tin của nạn nhân để lừa đảo chiếm đoạt tiền hoặc tài sản; Đánh cắp mật khẩu: Thực hiện các hành vi xâm nhập trái phép để lấy cắp mật khẩu tài khoản MXH của nạn nhân; Chiếm quyền kiểm soát tài khoản: Sử dụng các thủ đoạn trái pháp luật để chiếm giữ quyền điều khiển tài khoản MXH của ngƣời khác.
Mục đích của những hành vi này là thu thập các thông tin cá nhân, đặc biệt là các thông tin bí mật về tài chính, để phục vụ cho việc đánh cắp, trục lợi bất chính. Hơn nữa, thông qua các trang MXH, các diễn đàn, hệ thống truyền thông đa phƣơng tiện, các thế lực thù địch gieo rắc các thông tin xấu, độc, xuyên tạc, tấn công trực diện, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lenin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh nhằm phá hủy nền tảng tƣ tƣởng của Đảng, bản chất cách mạng của Đảng và Nhà nƣớc. Bằng luận điệu xuyên tạc đƣợc lặp đi lặp lại nhiều lần, các thế lực thù địch sử dụng công nghệ để tạo ra sự “thu hút” ảo, nhƣ số lƣợng ngƣời đọc, ngƣời bình luận, ngƣời chia sẻ “khủng” để gây chú ý, hoài nghi, hoang mang và dần làm lung lay tƣ tƣởng của một số cán bộ, đảng viên. Chúng đội lốt, nhân danh “công lý”, “tập thể”, “quyền dân sự” để lập các hội, nhóm nhằm tập hợp, lôi kéo một số cán bộ thoái hóa, biến chất ; lập ra cái gọi là “thƣ ngỏ”, “tâm thƣ”, “kiến nghị” rồi phát tán nội dung trên các trang MXH (Minh Đức và Long Hồ, 2022).
Những thông tin sai trái và bịa đặt là "nền móng" cho các tƣ tƣởng "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" có cơ hội xuất hiện trong nội bộ đất nƣớc. Nếu không đƣợc nhận diện đúng đắn, chúng sẽ gieo rắc sự nghi ngờ trong quần chúng, phá hoại khối đoàn kết dân tộc, làm xói mòn an ninh 2 chính trị, trật tự an toàn xã hội và làm tổn hại đến hình ảnh của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế và xây dựng đất nƣớc. Theo thống kê, mỗi năm, qua các đợt thanh tra, kiểm soát, các cơ quan chức năng đã phát hiện hơn 850.000 tài liệu chiến tranh tâm lý, tuyên truyền trái phép, chống đối nhà nƣớc và gần 750.000 tài liệu tuyên truyền tà đạo. Từ năm 2010 đến nay, đã có 53.744 lƣợt cổng thông tin điện tử có tên miền ".vn" bị tấn công, trong số đó có tới 2.393 lƣợt là trang tin chính thức của các cơ quan Nhà nƣớc, đặc biệt có nhiều cuộc tấn công quy mô lớn mang động cơ chính trị, gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng (Lê Văn Thắng, 2020).
Do vậy, rất cần thiết phải nghiên cứu các biện pháp đảm bảo an toàn thông tin khi sử dụng MXH cho ngƣời dùng, đặc biệt đối với nhóm đối tƣợng là CB, CC, VC đang công tác trong các Bộ Ban Ngành. Từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO AN TOÀN THÔNG TIN KHI SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI CHO CÁN BỘ CÔNG CHỨC VÀ VIÊN CHỨC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG TÌNH HÌNH MỚI” làm đề tài luận văn Thạc sĩ. Tổng quan tình hình nghiên cứu Vấn đề quản lý và đảm bảo an ninh an toàn thông tin khi sử dụng MXH đã đƣợc đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu, đề tài khoa học trong và ngoài nƣớc, cụ thể: 2. Nghiên cứu nước ngoài Theo các tác giả Saeid Jamshidi, Hamidreza Sedaghatkhah, Rassoul Roustaei và Ali Asghar Jamshidi khi nghiên cứu đề tài “Challenges of Privacy and Security for OnlineSocial Networks” đã chỉ ra rằng các MXH trực tuyến đang trở thành một điểm tăng trƣởng chính của Internet, khi các công ty và chính phủ của từng cá nhân không ngừng mong muốn tƣơng tác với nhau, khả năng cung cấp khả năng kết nối mạng này của internet ngày càng mạnh mẽ.
Các công nghệ cá nhân hóa cung cấp các công cụ mạnh mẽ để nâng cao trải nghiệm ngƣời dùng trong nhiều hệ thống khác nhau, nhƣng đồng thời cũng gây ra những lo ngại mới về quyền riêng tƣ. Ví dụ: các hệ thống cá nhân hóa quảng cáo theo vị trí thực tế của ngƣời dùng hoặc theo lịch sử tìm kiếm của bạn bè ngƣời dùng, đƣa ra các rủi ro về quyền riêng tƣ mới có 3 thể ngăn cản việc áp dụng rộng rãi các công nghệ cá nhân hóa. Nó phụ thuộc vào thông tin thực sự đƣợc cung cấp, trong một số trƣờng hợp nhất định có thể rất rộng rãi và mật thiết. Rủi ro bao gồm từ hành vi trộm cắp danh tính đến theo dõi trực tuyến và thể chất, từ bối rối đến phân biệt giá cả và tống tiền.
Tuy nhiên, có một số ngƣời tin rằng các trang MXH cũng có thể đƣa ra giải pháp cho các vấn đề về quyền riêng tƣ trực tuyến. Trong bài báo này, tác giả đã xem xét những thách thức về quyền riêng tƣ và Bảo mật cho các MXH Trực tuyến. Các chính phủ sẽ phải đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo mức độ an toàn của các MXH với những nỗ lực lớn hơn nhiều cần thiết để trấn áp tội phạm mạng hiện tại. Trong đề tài nghiên cứu có tên “Privacy and Security Issues in Online Social Networks”, các tác giả Ikram Ud Din, Naveed Islam, Joel Rodrigues và Mohsen Guizani cho biết sự ra đời của MXH trực tuyến (OSN) đã biến ngƣời đọc thụ động thông thƣờng thành ngƣời đóng góp nội dung.
Nó đã cho phép ngƣời dùng chia sẻ thông tin và trao đổi ý kiến, đồng thời thể hiện bản thân trong các cộng đồng ảo trực tuyến để tƣơng tác với những ngƣời dùng khác có cùng sở thích. Tuy nhiên, OSN đã biến lĩnh vực xã hội của ngƣời dùng thành lĩnh vực thƣơng mại. Điều này sẽ tạo ra vấn đề về quyền riêng tƣ và bảo mật cho ngƣời dùng OSN. Các dữ liệu đƣợc thu thập từ các nhà cung cấp này có thể bị ngƣời thu thập dữ liệu, bên thứ ba hoặc ngƣời dùng trái phép sử dụng sai mục đích.
Trong bài báo này, các vấn đề bảo mật và quyền riêng tƣ phổ biến đƣợc giải thích cùng với các khuyến nghị cho ngƣời dùng OSN để tự bảo vệ mình khỏi những vấn đề này bất cứ khi nào họ sử dụng MXH. Tác giả Ishfaq Majid khi nghiên cứu đề tài “Social Media and Security : How To Ensure Safe Social Networking” đã chỉ ra rằng thế kỷ 21 là thế giới của công nghệ, nơi hầu hết mọi ngƣời thậm chí không thể tƣởng tƣợng đƣợc cuộc sống của họ nếu không có công nghệ. Các trang MXH đề cập đến nhiều ứng dụng, trang web hoặc phƣơng tiện trực tuyến mới cho phép nhiều cá nhân chia sẻ thông tin của họ và phát triển một liên hệ xã hội và chuyên biệt thích hợp. Các trang web này nhấn mạnh việc tạo ra sự kết nối giữa mọi ngƣời để cho phép họ chia sẻ sở thích của mình.
Tuy nhiên, việc chia sẻ thông tin và tạo kết nối với những ngƣời không quen biết đôi khi có mối quan tâm chính về bảo mật 4 phát sinh với hành động của chúng ta trên MXH. Bài viết cũng phân tích các mối lo ngại về bảo mật ngày càng tăng trong Social Media và đƣa ra một số biện pháp giúp ngƣời dùng tận hƣởng và đảm bảo MXH thông suốt và an toàn.