Chương 1: Lý luận chung về bản quyền và độc quyền bản quyền trong lĩnh vực truyền hình trả tiền. Chương 2: Thực trạng độc quyền bản quyền truyền hình tại Việt Nam. Chương 3: Kiến nghị một số giải pháp chống độc quyền bản quyền truyền hình trả tiền ở Việt Nam. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢN QUYỀN VÀ ĐỘC QUYỀN BẢN QUYỀN TRONG LĨNH VỰC TRUYỀN HÌNH TRẢ TIỀN.
Khái quát về bản quyền và bản quyền truyền hình 1. Khái niệm về bản quyền và bản quyền truyền hình truyền hình Trong tiếng Latinh, Bản quyền là copyright và được ký hiệu bằng chữ cái C nằm trong vòng tròn dùng chỉ cho quyền sở hữu, sao chép tác phẩm của mình (copy tức là sao chép, right tức là quyền). Quyền này tương tự như quyền tác giả với tiếng Pháp là droit d'auteur; tiếng Đức là Urheberrecht. Theo Từ điển tiếng Việt do Viện Khoa học xã hội Việt Nam và Viện ngôn ngữ học biên soạn thì bản quyền có nghĩa là “ quyền tác giả hay nhà xuất bản về một tác phẩm, được luật pháp quay định” [14,tr.
Nếu nhìn nhận dưới góc độ luật học thì “Bản quyền là quyền tác giả, quyền liên quan, được quy định trong pháp luật. Nó được quy định là một dạng quyền độc quyền. Nó thuộc về một cá nhân, một tổ chức. Người sáng tạo ra tác phẩm, tổ chức là người sở hữu các sản phẩm đó.
Thường cái tổ chức sở hữu là đơn vị cấp kinh phí để tạo ra tác phẩm đó”. (Phỏng vấn sâu, LS. Quách Minh Trí, Hội Luật gia Việt Nam) Dưới góc độ thương mại thì “Việc xác định quyền sở hữu với sản phẩm của mình được gọi là bản quyền. Bản quyền nếu xét dưới góc độ thương mại thì cũng là một loại hàng hóa mà khi mua nó thì anh mua quyền sử dụng, quyền phân phối và những quyền khác từ người sáng tạo ra đã đăng ký bản quyền của mình”.(Phỏng vấn sâu, GĐ.
Nguyên Hạnh, Qnet) Quyền tác giả tại Việt Nam đã được quy định chi tiết trong Bộ luật Dân sự 2005, Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị định 100/NĐ*CP/2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan. Theo đó, Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo hoặc sở hữu, bao gồm các quyền sau đây [37]: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Quyền Nhân thân: Đặt tên cho tác phẩm, đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; Được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng; Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm; Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả. - Quyền tài sản: Làm tác phẩm phái sinh; Biểu diễn tác phẩm trước công chúng; Sao chép tác phẩm; Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm; Truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác; Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính. Tác phẩm được bảo hộ theo cơ chế quyền tác giả là các tác phẩm trong lĩnh vực văn học, khoa học và nghệ thuật.
Như vậy có thể thấy rằng bản quyền là một tài sản xác định được sở hữu bởi một cá nhân cụ thể và cá nhân này là chủ thể có quyền định đoạt với tài sản do mình tạo ra. Để được luật pháp bảo vệ, chủ tài sản phải đăng ký bản quyền theo quy định của pháp luật.Việc sử dụng ký hiệu bản quyền sẽ thông tin cho công chúng biết tác phẩm được bảo hộ bản quyền, xác định chủ sở hữu bản quyền, và thể hiện năm xuất bản đầu tiên. Sử dụng ký hiệu bản quyền là trách nhiệm của chủ sở hữu bản quyền và không bắt buộc phải có sự cho phép trước hoặc đăng ký với Cục Bản quyền. Về nguồn gốc của bản quyền, từ khi con người có sự sở hữu về mặt vật chất thì việc xác định quyền sở hữu đã trở thành một việc quan trọng và đương nhiên.
Những vật dụng quen thuộc như dụng cụ sinh hoạt hàng ngày hay những sản phẩm có tính trí tuệ cao đều mang dấu ấn cá nhân của người tạo ra nó. Tuy nhiên, luôn có những cá nhân vì nguyên nhân chủ quan hoặc khách quan, do vô tình hay cố ý đã chiếm đoạt những sản phẩm không thuộc sở hữu của họ. Và những việc làm này được quy vào tội trộm cắp và bị xử 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phạt rất nặng. Đây cũng có thể coi là một hình thức “bản quyền” sơ khai được công nhận bởi cộng đồng và những vi phạm về “bản quyền” này cũng được xử lý bởi cả cộng đồng chứ không riêng chủ sở hữu tài sản.
Theo Bộ luật Hồng Đức, tội trộm cắp tài sản là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cao trong các tội phạm xảy ra trong xã hội phong kiến. Người phạm tội trộm cắp tài sản trong một số trường hợp cụ thể bị đe dọa áp dụng hình phạt cao nhất là chém đầu. Trong chương “Đạo tặc” của Bộ luật Hồng Đức, tội trộm cắp tài sản được quy định sau các tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm con người như các tội mưu làm phản, tội mưu đại nghịch, tội phản nước theo giặc, tội giết người, tội làm người bị thương, tội hiếp dâm [58]. Như vậy, theo cách sắp xếp này thì tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội trộm cắp tài sản chỉ thấp hơn các tội xâm phạm an ninh quốc gia và các tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự nhân phẩm con người.
Có thể thấy việc xác định quyền sở hữu cá nhân là điều hết sức quan trọng trong cộng đồng, xã hội. Trên thế giới, khởi nguồn của bản quyền được cho là xuất hiện ở Vương quốc Anh. Theo Kard Erick Tallo, tác giả cuốn sách về lịch sử truyền hình The History of Copyright: A Critical Overview thì năm 1709 Quốc hội Anh ban hành Điều lệ Anne một đạo luật cho Khuyến khích học tập, bằng cách trao bản quyền của sách cho tác giả hoặc người mua bản quyền này. Tên của đạo luật được đặt theo tên của nữ hoàng Anh , Scotland và Ireland- Anne người đăng quang vào ngày 08-03- 1702[105,tr.
Anne là đạo luật đầu tiên cung cấp cho bản quyền theo quy định của chính phủ và tòa án, chứ không phải do các bên tư nhân. Đạo luật này có hiệu lực vào ngày 10-04-1710. Đạo luật Anne quy định những vi phạm bản quyền phải trả tiền phạt một xu cho mỗi tờ của cuốn sách, số tiền phạt được trích một nửa cho tác giả còn lại sung vào ngân quỹ quốc gia. Tuy nhiên, vì cho rằng các đạo luật chủ yếu nhằm 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khuyến khích học tập cộng đồng và để điều chỉnh thương mại bản quyền sách, nên lợi ích của tác giả vẫn chưa được thực sự coi trọng.
Trong suốt thế kỷ XVIII, các đạo luật như vậy phần lớn đều nhằm khuyến khích các nhà sách, chứ không phải là tác giả, trong khi bản quyền có nguồn gốc từ quyền tác giả cho các sản phẩm của lao động của mình. Theo sự phát triển của kinh tế xã hội với những biến động, thăng trầm của lịch sử thì quyền sở hữu tài sản cá nhân vẫn luôn được coi trọng, không chỉ với những sản phẩm hữu hình mà còn đối với những sản phẩm trí tuệ vô hình cũng được xác định là một“ bản quyền” và được luật pháp bảo vệ. Bản quyền truyền hình nói riêng cũng mang đầy đủ những đặc trưng của bản quyền nói chung về việc xác định quyền sở hữu, sử dụng với tác phẩm của cá nhân, tổ chức. Bên cạnh đó, “bản quyền truyền hình bao gồm bản quyền về kênh truyền hình và bản quyền về nội dung của chương trình truyền hình như chương trình phim chuyện, ca nhạc, thể thao, game show…Cá nhân, tổ chức phát sóng là chủ sở hữu đối với chương trình phát sóng do mình thực hiện hoặc là người được ủy quyền để phát sóng chương trình tại một tần số sóng truyền hình trên một địa bàn cụ thể.
(Phỏng vấn sâu,Ông Nguyễn Đức Hùng, GĐ Kênh Thể thao 24h) Cũng có ý kiến cho rằng bản quyền thực chất là một từ để chỉ đến quyền sở hữu, dấu ấn cá nhân của người sáng tạo ra tác phẩm và có sự bảo hộ của pháp luật hiện hành: “Bản quyền thể hiện dấu ấn cá nhân của tác giả tạo ra tác phẩm, thể hiện quyền sở hữu của tác giả được pháp luật bảo vệ”. (Phỏng vấn sâu, Nguyên Thứ trưởng Đỗ Quý Doãn, Bộ TT&TT) Theo Luật sư Quách Minh Trí thì bản quyền truyền hình được bảo hộ bao gồm các quyền: + Quyền phát sóng, tái phát sóng chương trình phát sóng của mình; + Quyền phân phối đến công chúng chương trình phát sóng + Quyền định hình chương trình phát sóng của mình; 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Quyền sao chép chương trình phát sóng của mình. Với bản quyền truyền hình, dấu ấn bắt đầu từ vụ kiện Betamax tại Mỹ những năm 1980 khi Sony phát triển một lọai máy sử dụng cho băng video ở nhà. Loại máy đó sử dụng kỹ thuật Betamax, và đạt được doanh thu cao vào năm 1975.
Năm 1979, Universal Studios và Disney đã kiện hợp pháp Sony với lý do là Betamax đã xâm phạm bản quyền của những nhà sản xuất phim của hãng này[109,tr. Một số nhà chuyên môn cho rằng sự kiện đó đã gây một ấn tượng bất lợi cho việc Sony tiếp tục tiếp thị sản phẩm Betamax của mình, Betamax nhanh chóng đánh mất sự yêu mến của người tiêu dùng. Vấn đề bản quyền lúc đó đã được nhìn nhận một cách nghiêm túc và được sự ủng hộ của nhiều người dân. Bản quyền truyền hình là vấn đề then chốt trong kinh tế truyền hình và suy cho cùng “vấn đề kết nối nội dung chương trình truyền hình thực chất là vấn đề bản quyền”[100].
Chính vì vậy mà hầu hết các quốc gia trên thế giới đều có những quy định riêng để bảo hộ quyền tác giả, trong đó có quyền sở hữu của tác phẩm báo chí truyền hình. Phân loại bản quyền truyền hình 1.