mở đầu cho cách tiếp cận văn hoá chính trị trong truyền thống văn hoá chính trị phương Tây. Bởi trong quan điểm của mình, các ông đều coi quan điểm, thái độ cơ bản của con người đối với quyền lực, đối với việc làm thế nào để quản lý tốt các mối quan hệ xã hội và vai trò của chính thể với người dân là hết sức quan trọng. Trong học thuyết chính trị - xã hội của Platon, ông đặc biệt quan tâm đến vấn đề nhà nước và cùng với nó là các nhà triết học phải là những người cầm quyền. Theo ông, con người chỉ có thể hoàn thiện nhân cách trong một nhà nước được tổ chức một cách hợp lý.
Mục đích của triết học là xây dựng một nhà nước lý tưởng và hoàn thiện, trong đó những nhà triết học đóng vai trò quan trọng. Theo Platon, đó là những con người mà lý tính đóng vai trò chủ đạo trong hoạt động của họ. Họ luôn luôn hướng tới cảm thụ cái đẹp và trật tự các ý niệm, khát vọng vươn tới phúc lợi tối cao, tới sự thật và công lý. Đó là những con người biết kiềm chế, ôn hoà những thú vui cảm tính.
Họ có thể đảm nhận được các vai trò lãnh đạo, trị vì xã hội trong nhà nước lý tưởng. Ông cho rằng nhà nước chỉ có thể tránh khỏi tai họa khi các nhà triết học lên cầm quyền: “Loài người sẽ không tránh được cái ác cho tới khi các nhà triết học chân chính và biết tư duy đúng 11 đắn chưa giữ được các chức trách nhà nước hoặc là các nhà cầm quyền chưa trở thành các nhà triết học chân chính” [50, tr. Aritxtốt thì muốn nói đến vai trò của chính trị trong việc xác định tư cách tồn tại của con người khi ông coi con người là “động vật chính trị”. Xuất phát từ lý do đó, ông cho rằng mục đích cao nhất của chính trị là làm sao để mọi người có thể sống và sống tốt hơn.
Sứ mệnh của Nhà nước, của những nhà cầm quyền không chỉ là đảm bảo cho mọi người sống bình thường, mà còn phải làm sao để cho mọi người sống hạnh phúc. “Mục đích của nhà nước là cuộc sống phúc lợi…bản thân nhà nước là sự giao thiệp của các gia tộc và dân cư nhằm đạt được sự tồn tại một cách hoàn thiện và tự lập” [50, tr. Sự “tồn tại một cách hoàn thiện và tự lập” ở đây chính là nhà nước phải đảm bảo được một cuộc sống tốt đẹp không chỉ về phương diện của cải vật chất mà còn đảm bảo về phương diện công lý. Vào đầu thế kỷ XX, Alexis de Tocqueville được xem là người đặt nền móng cho việc nghiên cứu về văn hoá chính trị ở Mỹ và các nước phương Tây hiện đại khi ông đưa các giá trị và văn hóa lên vị trí hàng đầu trong sự phân tích về dân chủ nước Mỹ.
Trong các tác phẩm của mình, ông đặc biệt quan tâm đến các “tục lệ chính trị”, những “thói quen tình cảm”, và “thói quen tinh thần” đã ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành nên hành vi chính trị của người Mỹ. Thậm chí, theo ông: “Pháp luật sẽ luôn bị lung lay khi không được các tục lệ hỗ trợ”, “tục lệ là quyền lực bền bỉ và dẻo dai nhất của một quốc gia”. Và “nếu không có những quan điểm và thói quen thích hợp về vai trò của dân chúng thì đến cả những thể chế dân chủ sáng giá nhất cũng khó có thể tránh khỏi sự lung lay từ cơ sở” [83, tr. Từ những quan điểm trên, có thể khẳng định rằng: Văn hóa chính trị là vấn đề đã được đề cập khá sớm trong lịch sử nhân loại.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu từ thời cổ đại ở cả phương Đông và phương Tây đều không trực tiếp 12 nói về thuật ngữ văn hóa chính trị mà chỉ đề cập đến nội dung của văn hóa chính trị. Thuật ngữ văn hoá chính trị chỉ được hình thành và được gọi tên khi ngành chính trị học hiện đại ra đời. Khái niệm văn hoá chính trị ra đời tương tự như những khái niệm về văn hoá đạo đức, văn hoá thẩm mỹ, văn hoá khoa học… Điều này phản ánh một nhu cầu muốn gắn kết một khái niệm nào đó với phạm trù văn hoá nhằm tìm ra một cách tiếp cận mới đối với khái niệm này. Thuật ngữ văn hoá chính trị lần đầu tiên được nhà chính trị học người Mỹ G.
Almond sử dụng vào năm 1956 khi ông dùng để phân tích các chế độ chính trị trong bài “Các hệ thống chính trị so sánh” đăng trên tạp chí Chính trị học (Comparative polotical system; The Journal of Politics), số tháng 8 – 1956. Almond cũng là người sáng lập ra trường phái chủ nghĩa hành động trong khoa học chính trị ở Mỹ. Trường phái này không chỉ phân tích một cách trừu tượng các vấn đề như tư tưởng chính trị, chế độ chính trị và sự vận hành chính trị vĩ mô mà chú trọng nghiên cứu hành vi chính trị và gắn liền quá trình chính trị với hành vi của con người. Theo các nhà chính trị học của trường phái này, hành vi chính trị là một phần của hành vi xã hội cho nên khi phân tích hành vi chính trị phải gắn chặt với sự xem xét các nhân tố văn hoá, tâm lý.
Almond viết: Trước hết, mỗi hệ thống chính trị đều là một hệ thống hành động; phải dùng hành động để phán đoán hệ thống chính trị chứ không thể chỉ dựa vào luật pháp và luân lý. Nói gọn lại, người ta xem xét hệ thống chính trị hoặc cá nhân thông qua sự quan sát họ đang làm gì, làm thế nào và nhân tố ảnh hưởng tới họ là gì. Từ đó ông chủ trương cần thay đổi trọng điểm nghiên cứu chính trị học truyền thống: từ chỗ chỉ chú trọng nghiên cứu cơ chế chính trị vĩ mô sang tập trung nghiên cứu hành vi chính trị của các cá thể, quần thể; phải phân tích xem động cơ hành động chính trị của họ là gì – và ông gọi đó là định hướng (orientation): “Mỗi hệ thống chính trị đều bắt rễ từ trong một loại định hướng 13 xác định riêng, tôi phát hiện điều này rất hữu dụng và gọi nó là văn hoá chính trị”. Khái niệm trên của Almond khác nhiều so với các khái niệm văn hoá trên ý nghĩa truyền thống.
Theo ông, văn hoá chính trị là thứ định hướng tâm lý chính trị hoàn toàn dựa trên góc độ tâm lý chủ quan của các cá nhân, khác với các khái niệm vĩ mô như tinh thần dân tộc hoặc hình thái ý thức. Ông cũng đưa ra giải thích về khái niệm văn hoá chính trị như sau: Thứ nhất: Văn hoá chính trị không hoàn toàn nhất trí với một hệ thống chính trị hoặc một xã hội đã cho; loại hình định hướng chính trị có thể; hoặc nói chung thường là vượt ra ngoài giới hạn của hệ thống chính trị. Thứ hai, văn hoá chính trị cũng khác với văn hoá nói chung, tuy chúng luôn có mối quan hệ với nhau. Giải thích trên của Almond rất quan trọng bởi vì nếu coi văn hoá chính trị đồng nhất với hệ thống chính trị của xã hội thì nó tất sẽ trở thành hình thái ý thức của giai cấp thống trị, do đó khái niệm văn hoá chính trị đầy màu sắc sẽ trở thành một thứ khô khan, làm cho phạm vi nghiên cứu văn hoá chính trị trở nên chật hẹp và mất hết ý nghĩa.
Mặt khác, vì văn hoá chính trị nghiên cứu về định hướng tâm lý chính trị nên nó cũng chính là một loại văn hoá, song lại khác với văn hoá trên ý nghĩa chung. Trong cuốn Văn hoá công dân, Almond khẳng định thêm: “Văn hoá chính trị nói về một loại thái độ đối với hệ thống chính trị và thái độ đối với vai trò của mình trong hệ thống chính trị đó” [77, tr. Về sau, ông lại chia loại thái độ và khuynh hướng ấy làm các thành phần: tính nhận thức chính trị; tính tình cảm chính trị và tính giá trị chính trị. Năm 1987, Almond lại viết: “Văn hoá chính trị gồm các yếu tố về nhận thức, tình cảm và giá trị.
Nó hàm chứa nhận thức và ý kiến, quan niệm giá trị và tình cảm đối với chính trị”. Như vậy, có thể thấy rõ ràng trong quan niệm của Almond, ông muốn nhấn mạnh đến văn hóa chính trị ở các khía cạnh: từ nhận thức chính trị đến tình cảm chính trị và hình 14 thành các giá trị chính trị và tất cả các yếu tố này đều hình thành trong mỗi công dân nhất định. Do đó, muốn có một nền văn hóa chính trị cao thì trước hết, mỗi công dân phải có một sự nhận thức, hiểu biết nhất định về chính trị. Con người sẽ không thể hành động chính trị đúng nếu như không có sự hiểu biết gì về bản thân nó.
Trước tình hình phát triển nhanh chóng của lĩnh vực chính trị học và các khoa học giao thoa nhau trên thế giới từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, đặc biệt là ở Mỹ, khái niệm văn hóa chính trị của Almond sau khi ra đời đã được sự hưởng ứng nhiệt liệt của của giới chính trị học trên thế giới và phát triển rất nhanh, mở ra một hướng nghiên cứu mới. Năm 1961, trong cuốn “Bách khoa toàn thư khoa học xã hội quốc tế”, nhà chính trị học nổi tiếng người Anh Pye đã đưa ra định nghĩa rõ hơn về văn hóa chính trị. Theo ông: Văn hóa chính trị là một hệ thống thái độ, niềm tin và tình cảm; nó đem lại ý nghĩa và trật tự cho quá trình chính trị; nó đưa ra tiền đề cơ bản và quy tắc chế ước hành vi của hệ thống chính trị; nó bao gồm lý tưởng chính trị và quy phạm vận hành của một chỉnh thể [77, tr. Bởi vậy, ông cho rằng: Văn hóa chính trị là biểu hiện hình thức tập hợp tâm lý chính trị và góc độ chủ quan; một loại văn hóa chính trị vừa là lịch sử tập thể của một hệ thống chính trị, lại vừa là sản phẩm của lịch sử đời sống của các cá thể trong hệ thống đó.
Do đó, nó bắt rễ sâu xa trong lịch sử các sự kiện chung và lịch sử cá nhân [82, tr. Quan niệm về văn hóa chính trị, trường phái chính trị học Nga nổi tiếng với các tên tuổi như E.X Pirôparốp… cũng đưa ra nhiều ý kiến khác nhau.