Foundations of Pragmatics - Handbooks of Pragmatics Vol.1 | Bublitz & Norrick

Giới thiệu các nhân vật nền tảng và lý thuyết quan trọng của ngành ngữ dụng học. Bài viết phân tích đóng góp của các nhà nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực

• Tác giả: Wolfram Bublitz
• Chuyên ngành: Ngữ dụng học
• Đề tài: Nền tảng của ngữ dụng học
• Loại tài liệu: Sách tham khảo
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Berlin

Tóm tắt

I. Tổng quan về nền tảng ngữ dụng học

Ngữ dụng học là một ngành khoa học nghiên cứu hành vi ngôn ngữ. Ngành này xem xét các khía cạnh đa chiều của giao tiếp. Trọng tâm là ý nghĩa được tạo ra trong ngữ cảnh cụ thể. Ngữ dụng học phân tích các nguyên tắc tổ chức của văn bản và diễn ngôn. Nó cũng nghiên cứu các loại suy luận và các nguyên tắc giao tiếp. Lĩnh vực này có tính liên ngành cao. Nó kết nối giữa hệ thống ngôn ngữ và cách sử dụng ngôn ngữ. Các nghiên cứu ngữ dụng học thường tập trung vào hành động lời nói. Ngành này có nguồn gốc từ triết học và tu từ học cổ điển. Nó đã phát triển mạnh mẽ từ cuối thập niên 1960.

1.1. Định nghĩa và phạm vi nghiên cứu

Ngữ dụng học được định nghĩa là nghiên cứu khoa học về tất cả các khía cạnh của hành vi ngôn ngữ. Phạm vi của nó bao gồm các mô hình hành động ngôn ngữ, chức năng ngôn ngữ, và các loại suy luận. Nó cũng xem xét các nguyên tắc giao tiếp và khung tri thức, thái độ, niềm tin. Ngữ dụng học đặc biệt quan tâm đến ý nghĩa-trong-ngữ-cảnh. Đây là điểm khác biệt cơ bản so với các ngành ngôn ngữ học khác.

1.2. Vị trí trong khoa học ngôn ngữ

Ngữ dụng học đóng vai trò cầu nối giữa hệ thống ngôn ngữ và cách sử dụng ngôn ngữ. Nó liên kết cả hai khía cạnh này một cách đồng thời. Không giống cú pháp học hay ngữ nghĩa học, ngữ dụng học được định nghĩa bởi góc nhìn nhiều hơn là đối tượng nghiên cứu. Góc nhìn này tạo ra các đối tượng nghiên cứu mới. Các nhà nghiên cứu ngữ dụng học làm việc trong nhiều lĩnh vực ngôn ngữ học. Công việc của họ mang tính ngữ dụng học rõ rệt.

II. Các vấn đề cốt lõi trong ngữ dụng học

Ngữ dụng học đối mặt với nhiều vấn đề lý thuyết và thực tiễn quan trọng. Một vấn đề trung tâm là ranh giới giữa ngữ dụng học và ngữ nghĩa học. Việc xác định rõ ranh giới này là thách thức lớn. Vấn đề khác liên quan đến vai trò của ngữ cảnh trong việc tạo dựng ý nghĩa. Ngữ cảnh được chia thành ngữ cảnh nhận thức, ngữ cảnh ngôn ngữ và ngữ cảnh xã hội. Ngữ cảnh nhận thức là nền tảng cho suy luận và lập luận. Ngữ cảnh ngôn ngữ bao gồm việc sử dụng ngôn ngữ, bị giới hạn bởi các yêu cầu của thể loại. Ngữ cảnh xã hội liên quan đến các yếu tố xã hội và tâm lý xã hội. Các vấn đề về hàm ý hội thoại và tiền giả định cũng rất phức tạp. Việc phân biệt giữa tiền giả định và hàm ý là một chủ đề nghiên cứu lớn.

2.1. Ranh giới giữa ngữ dụng học và ngữ nghĩa học

Một vấn đề nổi bật là việc vạch ra sự phân biệt giữa ngữ dụng học và ngữ nghĩa học. Ngữ nghĩa học thường tập trung vào ý nghĩa của từ và câu một cách trừu tượng. Ngữ dụng học thì quan tâm đến ý nghĩa được người nói dự định và người nghe diễn giải trong giao tiếp thực tế. Các khái niệm như hàm ý hội thoại thách thức sự phân biệt này. Có những quan điểm song song như explicature và lập luận rằng hàm ý hội thoại không nên được coi là suy luận.

2.2. Vai trò của ngữ cảnh trong diễn giải

Ngữ cảnh đóng vai trò quyết định trong việc sản xuất và diễn giải ngôn ngữ. Ngữ cảnh nhận thức bao gồm các biểu diễn tinh thần, mệnh đề, và các giả định bối cảnh. Các ngữ cảnh nhận thức này cần chứa các giả định về môi trường nhận thức chung. Ngữ cảnh ngôn ngữ được xây dựng từ các quan hệ kề cận cục bộ và toàn cục. Việc sản xuất và diễn giải các cấu trúc ngôn ngữ bị giới hạn bởi các quy tắc ngữ pháp.

III. Phương pháp và lý thuyết ngữ dụng học

Ngữ dụng học sử dụng nhiều phương pháp và lý thuyết để nghiên cứu ngôn ngữ. Các phương pháp chức năng về ngữ pháp cho rằng ngữ pháp được hình thành bởi nhận thức, văn bản hoặc tương tác xã hội. Các phương pháp này bao gồm ngữ pháp chức năng, ngôn ngữ học chức năng hệ thống, ngữ pháp kiến tạo. Phương pháp dựa trên sử dụng cung cấp hiểu biết tâm lý ngôn ngữ học. Phân tích hội thoại là một phương pháp quan trọng để nghiên cứu mối quan hệ giữa ngữ pháp và ngữ dụng học. Các nghiên cứu lịch sử về con đường ngữ pháp hóa cũng cung cấp cái nhìn sâu sắc. Thuyết hành vi lời nói là một lý thuyết nền tảng. Nó phân tích các điều kiện thành tựu và các quy tắc điều chỉnh. Lý thuyết hàm ý hội thoại của Grice giải thích cách người nghe suy ra ý nghĩa ẩn. Các nghiên cứu ngữ dụng học so sánh cũng được thực hiện rộng rãi.

3.1. Các lý thuyết nền tảng

Thuyết hành vi lời nói, do Austin và Searle phát triển, là một lý thuyết cốt lõi. Nó tập trung vào việc thực hiện hành động thông qua ngôn ngữ. Lý thuyết hàm ý hội thoại của Grice giải thích cách người nghe suy ra ý nghĩa ngầm. Nguyên tắc hợp tác và các phương châm hội thoại là trung tâm của lý thuyết này. Các lý thuyết này giúp giải thích sự khác biệt giữa nghĩa đen và nghĩa hàm ý.

3.2. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Phân tích hội thoại là một phương pháp thực nghiệm quan trọng. Phương pháp này xem xét cách thức tổ chức của tương tác ngôn ngữ thực tế. Các nghiên cứu lịch sử về ngữ pháp hóa cho thấy sự phát triển của các cấu trúc ngôn ngữ. Phương pháp dựa trên sử dụng nhấn mạnh vào dữ liệu ngôn ngữ thực tế. Các nghiên cứu ngữ dụng học so sánh cũng được áp dụng để hiểu sự khác biệt liên văn hóa.

IV. Ứng dụng và triển vọng của ngữ dụng học

Ngữ dụng học có nhiều ứng dụng trong thực tiễn và triển vọng phát triển lớn. Kiến thức ngữ dụng học rất quan trọng trong giảng dạy ngôn ngữ. Nó giúp người học hiểu cách sử dụng ngôn ngữ phù hợp với ngữ cảnh xã hội. Ngữ dụng học cũng được ứng dụng trong phân tích diễn ngôn, truyền thông và luật học. Việc hiểu các nguyên tắc giao tiếp giúp cải thiện hiệu quả truyền thông liên văn hóa. Ngữ dụng học cung cấp công cụ phân tích cho văn học và phê bình văn học. Trong thời đại kỹ thuật số, ngữ dụng học hỗ trợ phân tích giao tiếp trực tuyến. Các nghiên cứu về ngữ cảnh nhận thức có ứng dụng trong trí tuệ nhân tạo. Triển vọng của ngành bao gồm việc tích hợp chặt chẽ hơn với các ngành khoa học nhận thức. Ngữ dụng học tiếp tục mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các dạng thức giao tiếp phi ngôn ngữ.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Trong giảng dạy ngôn ngữ, ngữ dụng học giúp người học nắm vững cách sử dụng ngôn ngữ thực tế. Người học được dạy về các quy tắc xã hội chi phối việc sử dụng ngôn ngữ. Điều này bao gồm lời chào, lời xin lỗi, lời mời và các hành vi lời nói khác. Hiểu biết ngữ dụng học giúp tránh những hiểu lầm giao tiếp liên văn hóa. Nó cũng nâng cao năng lực giao tiếp tổng thể của người học.

4.2. Các hướng nghiên cứu tương lai

Các hướng nghiên cứu tương lai của ngữ dụng học rất đa dạng. Việc tích hợp với khoa học nhận thức và thần kinh học đang được đẩy mạnh. Nghiên cứu về giao tiếp trong môi trường kỹ thuật số và mạng xã hội ngày càng quan trọng. Phân tích ngữ dụng học về các dạng thức giao tiếp đa phương thức cũng là một hướng đi mới. Ngữ dụng học lịch sử và so sánh tiếp tục cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự phát triển ngôn ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Foundations of Pragmatics HoPs 1 Handbooks of Pragmatics Editors Wolfram Bublitz Andreas H. Schneider Volume 1 De Gruyter Mouton Foundations of Pragmatics Edited by Wolfram Bublitz Neal R. Norrick De Gruyter Mouton ISBN 978-3-11-021425-3 e-ISBN 978-3-11-021426-0 Library of Congress Cataloging-in-Publication Data Foundations of pragmatics / edited by Wolfram Bublitz, Neal R. ⫺ (Handbook of pragmatics; 1) Includes bibliographical references and index.45⫺dc22 2011013980 Bibliographic information published by the Deutsche Nationalbibliothek The Deutsche Nationalbibliothek lists this publication in the Deutsche Nationalbibliografie; detailed bibliographic data are available in the Internet at http://dnb. ” 2011 Walter de Gruyter GmbH & Co. KG, Berlin/Boston Cover image: Vetta Collection/iStockphoto Typesetting: Dörlemann Satz GmbH & Co. KG, Lemförde Printing: Hubert & Co. KG, Göttingen ⬁ Printed on acid-free paper Printed in Germany www.com Preface to the handbook series Wolfram Bublitz, Andreas H. Jucker and Klaus P. Schneider The series Handbooks of Pragmatics, which comprises nine self-contained vol- umes, provides a comprehensive overview of the entire field of pragmatics. It is meant to reflect the substantial and wide-ranging significance of pragmatics as a genuinely multi- and transdisciplinary field for nearly all areas of language de- scription, and also to account for its remarkable and continuously rising popularity in linguistics and adjoining disciplines. All nine handbooks share the same wide understanding of pragmatics as the scientific study of all aspects of linguistic behaviour. Its purview includes patterns of linguistic actions, language functions, types of inferences, principles of com- munication, frames of knowledge, attitude and belief, as well as organisational principles of text and discourse. Pragmatics deals with meaning-in-context, which for analytical purposes can be viewed from different perspectives (that of the speaker, the recipient, the analyst, etc. It bridges the gap between the system side of language and the use side, and relates both of them at the same time. Unlike syn- tax, semantics, sociolinguistics and other linguistic disciplines, pragmatics is de- fined by its point of view more than by its objects of investigation. The former pre- cedes (actually creates) the latter. Researchers in pragmatics work in all areas of linguistics (and beyond), but from a distinctive perspective that makes their work pragmatic and leads to new findings and to reinterpretations of old findings. The focal point of pragmatics (from the Greek prãgma ,act’) is linguistic action (and inter-action): it is the hub around which all accounts in these handbooks revolve. Despite its roots in philosophy, classical rhetorical tradition and stylistics, prag- matics is a relatively recent discipline within linguistics. Morris introduced pragmatics into semiotics early in the twentieth century. But it was not until the late 1960s and early 1970s that linguists took note of the term and began referring to performance phenomena and, subsequently, to ideas developed and ad- vanced by Wittgenstein, Ryle, Austin and other ordinary language philosophers. Since the ensuing pragmatic turn, pragmatics has developed more rapidly and di- versely than any other linguistic discipline. The series is characertised by two general objectives. Firstly, it sets out to re- flect the field by presenting in-depth articles covering the central and multifarious theories and methodological approaches as well as core concepts and topics char- acteristic of pragmatics as the analysis of language use in social contexts. All ar- ticles are both state of the art reviews and critical evaluations of their topic in the light of recent developments. Secondly, while we accept its extraordinary com- plexity and diversity (which we consider a decided asset), we suggest a definite structure, which gives coherence to the entire field of pragmatics and provides vi Wolfram Bublitz, Andreas H. Jucker and Klaus P. Schneider orientation to the user of these handbooks. The series specifically pursues the fol- lowing aims: – it operates with a wide conception of pragmatics, dealing with approaches that are traditional and contemporary, linguistic and philosophical, social and cul- tural, text- and context-based, as well as diachronic and synchronic; – it views pragmatics from both theoretical and applied perspectives; – it reflects the state of the art in a comprehensive and coherent way, providing a systematic overview of past, present and possible future developments; – it describes theoretical paradigms, methodological accounts and a large number and variety of topical areas comprehensively yet concisely; – it is organised in a principled fashion reflecting our understanding of the struc- ture of the field, with entries appearing in conceptually related groups; – it serves as a comprehensive, reliable, authoritative guide to the central issues in pragmatics; – it is internationally oriented, meeting the needs of the international pragmatic community; – it is interdisciplinary, including pragmatically relevant entries from adjacent fields such as philosophy, anthropology and sociology, neuroscience and psy- chology, semantics, grammar and discourse analysis; – it provides reliable orientational overviews useful both to students and more advanced scholars and teachers. The nine volumes are arranged according to the following principles. The first three volumes are dedicated to the foundations of pragmatics with a focus on micro and macro units: Foundations must be at the beginning (volume 1), followed by the core concepts in pragmatics, speech actions (micro level in volume 2) and dis- course (macro level in volume 3). The following three volumes provide cognitive (volume 4), societal (volume 5) and interactional (volume 6) perspectives. The remaining three volumes discuss variability from a cultural and contrastive (vol- ume 7), a diachronic (volume 8) and a medial perspective (volume 9): 1. Foundations of pragmatics Wolfram Bublitz and Neal R. Pragmatics of speech actions Marina Sbisà and Ken Turner 3. Pragmatics of discourse Klaus P. Schneider and Anne Barron 4. Cognitive pragmatics Hans-Jörg Schmid 5. Pragmatics of society Gisle Andersen and Karin Aijmer Preface to the handbook series vii 6. Interpersonal pragmatics Miriam A. Locher and Sage L. Pragmatics across languages and cultures Anna Trosborg 8. Historical pragmatics Andreas H. Jucker and Irma Taavitsainen 9. Pragmatics of computer-mediated communication Susan Herring, Dieter Stein and Tuija Virtanen Acknowledgements This initial, foundational volume in this series of handbooks represents the work of a large number of individuals over a fairly long period of time. We must, of course, thank our contributors for producing high quality articles reflecting scholarly rigor and a strong sense of what our readers seek in a handbook of this scope. Without conscientious, willing reviewers, projects like this are simply impossible. Our sin- cere thanks go out to all our reviewers, though we cannot identify them by name. We editors are surrounded by competent, trustworthy staff in Augsburg and Saar- brücken, Germany. We own a debt of gratitude to Claudia Enzweiler for proofread- ing and Sylvia Monzon for her clerical services, to Katharina Rüters, Katrin Stuis and Claudia Rieger for their help with the desk editing and compilation of the in- dexes. Finally, we are grateful to the De Gruyter team: Barbara Karlson, Wolfgang Konwitschny and Anke Beck. Table of contents Preface to the handbook series . ix Introduction: the burgeoning field of pragmatics Wolfram Bublitz and Neal R. 1 Part I – Conceptual foundations 1. Pragmatics as a linguistic concept Anita Fetzer . Micropragmatics and macropragmatics Piotr Cap . Pragmalinguistics and sociopragmatics Sophia Marmaridou . Metapragmatics Axel Hübler . 107 Part II – Theoretical foundations 5. The rise of pragmatics: a historiographic overview Wataru Koyama . Semiotic foundations of pragmatics Winfried Nöth . Pragmatics in modern philosophy of language Nikola Kompa and Georg Meggle . Foundations of pragmatics in functional linguistics Saskia Daalder and Andreas Musolff . Foundations: ethnomethodology and Erving Goffman Christine Domke and Werner Holly . 261 xii Table of contents 10. Pragmatics in Habermas’ Critical Social Theory Maeve Cooke . 289 Part III – Key topics in pragmatic description 11. Deixis and indexicality William F. Reference and anaphora Monika Schwarz-Friesel and Manfred Consten . Speech acts Elena Collavin . Types of inference: entailment, presupposition, and implicature Yan Huang . 397 Part IV – The place of pragmatics in the description of discourse 15. Pragmatics and grammar Arnulf Deppermann . Pragmatics and semantics John Saeed . Pragmatics and prosody: prosody as social action Elizabeth Couper-Kuhlen . Pragmatics and literature Jacob L. 511 Part V – Methods and tools 19. Approaching the data of pragmatics Monika Bednarek . Experimental pragmatics Richard Breheny . 561 Table of contents xiii 21. Corpus-based pragmatics I: qualitative studies Gisle Andersen . Corpus-based pragmatics II: quantitative studies Christoph Rühlemann . The transcription of face-to-face interaction Roger J. Kreuz and Monica A. 657 About the authors . 706 xiv Table of contents Introduction: the burgeoning field of pragmatics Wolfram Bublitz and Neal R. The aim of the handbook The present volume, as the initial handbook in the nine volume series Handbooks of Pragmatics, provides a comprehensive overview of the foundations of prag- matics. Its in-depth articles cover the roots and evolution of those central theories and approaches as well as key concepts and topics that are characteristic of twen- ty-first century pragmatics as an approach to the means and ways of using language in authentic social contexts. The articles provide reliable orientational overviews useful to researchers, students, and teachers. They offer both state-of-the-art re- views of their topics and critical evaluations in the light of on-going developments. Thus, topics are considered not only within their contemporary scholarly context but are also critically evaluated from one or more current perspectives. As the opening volume in the series, Foundations of Pragmatics provides historical, con- ceptual, theoretical and methodological vantage points from which the articles in the following eight volumes can be related to each other and to the development of the entire field. The series as a whole seeks to be reasonably comprehensive to account for the exceptionally vast, unusually heterogeneous and still rapidly expanding field of pragmatics. At the same time, it sets out to give structure and coherence to the field through its organization and choice of topics as well as by revealing traits and con- tours that have evolved during the past half-century. The nine volumes are meant to reflect the substantial and wide-ranging significance of this transdisciplinary sub- ject for nearly all areas of language description, to trace its origins and influences, as well as to account for its remarkable and continuously rising popularity in lin- guistics and adjoining disciplines. The history of pragmatics Even though its roots can be traced back to early classical traditions of rhetoric and stylistics, to Immanuel Kant’s conception of pragmatics as empirical and purpos- ive and to William James, who pointed out its practical nature, modern pragmatics is a fairly recent discipline. Its inauguration as an independent field of study within semiotics took place early in the 20th century by C. Carnap and ulti- mately C. The classic division between syntax, semantics, and prag- matics goes back to Morris, who distinguished three separate “dimensions of se- miosis” within his science of signs: 2 Wolfram Bublitz and Neal R. Norrick One may study the relations of signs to the objects to which the signs are applicable. This relation will be called the semantical dimension of semiosis, symbolized by the sign ‘DSEM’; the study of this dimension will be called semantics. Or the subject of study may be the relation of signs to interpreters. This relation will be called the pragmatical dimension of semiosis, symbolized by the sign ‘DP’; the study of this dimension will be named pragmatics. One important relation of signs has not yet been introduced: the for- mal relations of signs to one another. […] This third dimension will be called the syn- tactical dimension of semiosis, symbolized by the sign ‘DSYN’, and the study of this di- mension will be named syntactics. (Morris 1938: 21–22) Syntax studies the relations signs bear to other signs, semantics the relation be- tween signs and objects, and pragmatics the relation between signs and their inter- preters. Of course, there were and are differences of opinion on where exactly to draw the line between semantics and pragmatics, as many of the chapters in this volume will show.