Đối Chiếu Liên Từ Phụ Thuộc Trên Bình Diện Cú Pháp Và Ngữ Nghĩa Trong Tiếng Việt Và Tiếng Anh

Chuyên khảo phân tích Đối chiếu liên từ phụ thuộc trên bình diện, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Ngô Thị Thùy Dung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Anh Vương
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh, đối chiếu
• Đề tài: Đối Chiếu Liên Từ Phụ Thuộc Trong Tiếng Việt Và Tiếng Anh: Nghiên Cứu Cú Pháp Và Ngữ Nghĩa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.5. Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU
• 1.6. BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU
• 3.2. XÁC ĐỊNH MẪU, CÁCH CHỌN MẪU
• 3.3. THU THẬP DỮ LIỆU
• 3.4. PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
• 3.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM CÚ PHÁP CỦA LIÊN TỪ PHỤ THUỘC TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT
• 4.1.1. Liên từ phụ thuộc đối với mệnh đề hữu biến
• 4.1.2. Liên từ phụ thuộc đối với mệnh đề vị biến
• 4.1.3. Liên từ phụ thuộc thứ yếu
• 4.1.4. Các chỉ tố khác của liên từ phụ thuộc
• 4.1.5. Đặc điểm cú pháp của liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt
• 4.1.6. Liên từ phụ thuộc chỉ thời gian
• 4.1.7. Liên từ phụ thuộc chỉ nhượng bộ
• 4.1.8. Liên từ phụ thuộc chỉ mục đích
• 4.1.9. Liên từ phụ thuộc chỉ nguyên nhân
• 4.1.10. Liên từ phụ thuộc chỉ điều kiện
• 4.1.11. Liên từ phụ thuộc chỉ hệ quả
• 4.1.12. Liên từ phụ thuộc chỉ so sánh
• 4.1.13. Liên từ phụ thuộc chỉ cách thức
• 4.1.14. Liên từ phụ thuộc chỉ tương phản
• 4.1.15. Tần suất xuất hiện của liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt và tiếng Anh trên bình diện cú pháp
• 4.2. ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA CỦA LIÊN TỪ PHỤ THUỘC TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT
• 4.2.1. Đặc điểm ngữ nghĩa của liên từ phụ thuộc trong tiếng Anh
• 4.2.1.1. Liên từ phụ thuộc chỉ thời gian
• 4.2.1.2. Liên từ phụ thuộc chỉ sự nhượng bộ
• 4.2.1.3. Liên từ phụ thuộc chỉ kết quả
• 4.2.1.4. Liên từ phụ thuộc chỉ nguyên nhân
• 4.2.1.5. Liên từ phụ thuộc chỉ mục đích
• 4.2.1.6. Liên từ phụ thuộc chỉ điều kiện
• 4.2.1.7. Liên từ phụ thuộc chỉ nơi chốn
• 4.2.1.8. Liên từ phụ thuộc chỉ cách thức
• 4.2.1.9. Liên từ phụ thuộc chỉ so sánh
• 4.2.2. Đặc điểm ngữ nghĩa của liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt
• 4.2.2.1. Liên từ phụ thuộc chỉ thời gian
• 4.2.2.2. Liên từ phụ thuộc chỉ kết quả
• 4.2.2.3. Liên từ phụ thuộc chỉ sự nhượng bộ
• 4.2.2.4. Liên từ phụ thuộc chỉ nguyên nhân hoặc lí do/ nguyên nhân
• 4.2.2.5. Liên từ phụ thuộc chỉ không gian, nơi chốn
• 4.2.2.6. Liên từ phụ thuộc chỉ mục đích
• 4.2.2.7. Liên từ phụ thuộc chỉ điều kiện
• 4.2.2.8. Liên từ phụ thuộc chỉ cách thức
• 4.2.2.9. Liên từ phụ thuộc chỉ so sánh
• 4.2.3. Tần suất xuất hiện của liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt và tiếng Anh trên bình diện ngữ nghĩa
• 4.3. SỰ TƯƠNG ĐỒNG VÀ DỊ BIỆT VỀ ĐẶC ĐIỂM CÚ PHÁP VÀ NGỮ NGHĨA CỦA LIÊN TỪ PHỤ THUỘC TRONG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH
• 4.3.1. Sự tương đồng giữa liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt và tiếng Anh
• 4.3.2. Sự khác biệt giữa liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt và tiếng Anh
• 4.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• 5.1. NHỮNG KẾT LUẬN RÚT RA TỪ VIỆC ĐỐI CHIẾU
• 5.2. MỘT SỐ GỢI Ý VỀ VIỆC DẠY VÀ HỌC CỦA LIÊN TỪ PHỤ THUỘC TRONG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH
• 5.3. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ ĐỀ XUẤT CHO VIỆC NGHIÊN CỨU SÂU HƠN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đối Chiếu Liên Từ Phụ Thuộc Tổng Quan Tầm Quan Trọng

Việc phân biệt liên từ phụ thuộc với các từ nối khác như liên từ đẳng lập và liên kết tố trên bình diện ngôn ngữ học, đặc biệt là ngữ nghĩa và cú pháp trong tiếng Việt và tiếng Anh còn nhiều quan điểm khác nhau. Hơn nữa, việc sử dụng liên từ phụ thuộc vào việc thực hiện các kỹ năng ngôn ngữ hiện vẫn còn là trở ngại đối với người học tiếng Anh. Có thể nói, người học tiếng Việt gặp rất nhiều khó khăn trong việc nói và viết tiếng Anh, đặc biệt là việc sử dụng các liên từ phụ thuộc trong câu cũng như phân biệt các liên từ phụ thuộc với các từ nối khác. Điều này do chính sự đa dạng, phức tạp về đặc điểm ngữ nghĩa cũng như cú pháp của các loại từ nối nói chung và liên từ phụ thuộc nói riêng trong cả hai ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Anh. Bên cạnh đó, liên từ phụ thuộc cũng như từ nối nói chung là phương tiện biểu đạt nghĩa có tần suất sử dụng cao trong giao tiếp nên có tính đa dạng, phong phú về ngữ nghĩa và chức năng cú pháp. Theo Chalker (1996), những câu liệt kê trên đều đồng nghĩa, mặc dầu các loại từ nối khác nhau về đặc điểm cú pháp hoặc định danh được dùng để chuyển tải cùng một nội dung ngữ nghĩa.

1.1. Tại Sao Nghiên Cứu Đối Chiếu Liên Từ Phụ Thuộc

Nghiên cứu này nhằm giải quyết vấn đề người học sử dụng sai, thiếu hoặc thừa liên từ, khiến câu văn khó hiểu hoặc dài dòng. Đồng thời, việc nghiên cứu cú pháp và chức năng giúp người học nhận diện và khắc phục lỗi. Nghiên cứu cũng hỗ trợ giáo viên nâng cao hiệu quả giảng dạy, phát triển chuyên môn, và truyền đạt kiến thức sâu sắc. Nghiên cứu này còn góp phần tìm hiểu thêm về liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt, để nâng cao kiến thức, năng lực ngôn ngữ học đối chiếu và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn giảng dạy. Vì vậy, đề tài nghiên cứu được chọn là: “Đối chiếu liên từ phụ thuộc trên bình diện cú pháp và ngữ nghĩa trong truyện ngắn hiện đại trong tiếng Việt và tiếng Anh”.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Cú Pháp Ngữ Nghĩa và Ứng Dụng

Mục tiêu chính của nghiên cứu là tìm ra đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa của các liên từ phụ thuộc trong truyện ngắn hiện đại tiếng Việt và tiếng Anh. Đồng thời, chỉ ra những nét tương đồng và dị biệt. Nghiên cứu này còn giúp nâng cao nhận thức về năng lực chuyên môn bằng cách ứng dụng tốt cho việc dạy và học liên từ phụ thuộc vào các kĩ năng ngôn ngữ một cách hiệu quả. Luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ cụ thể như sau: Chỉ ra đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa của liên từ phụ thuộc trong truyện ngắn hiện đại trong cả hai ngôn ngữ, tìm ra sự khác biệt và giống nhau trên bình diện cú pháp và ngữ nghĩa.

1.3. Phạm Vi Nghiên Cứu Tập Trung Vào Truyện Ngắn Hiện Đại

Đối tượng nghiên cứu tập trung vào các liên từ phụ thuộc được sử dụng để kết nối các mệnh đề trong câu tiếng Anh và tiếng Việt. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa, tìm ra sự khác biệt giữa chúng. Nguồn dữ liệu khai thác từ các truyện ngắn hiện đại tiếng Việt và tiếng Anh kể từ năm 2000 đến nay. Dựa trên mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, luận văn phải làm rõ các câu hỏi: Đặc điểm ngữ nghĩa và cú pháp của liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt và tiếng Anh là gì? Sự tương đồng và dị biệt của chúng trên bình diện cú pháp và ngữ nghĩa là gì?

II. Cách Nhận Diện Phân Loại Liên Từ Phụ Thuộc Tiếng Anh

Trong tiếng Anh, các tác giả như Chalker (1996), Greenbaum và Quirk (1990), hoặc Halliday và Hasan (1976) đã đề cập rất chi tiết đến liên từ phụ thuộc. Chalker (1996) trình bày đầy đủ về đặc điểm ngữ nghĩa và cú pháp của hệ thống từ nối trong tiếng Anh, trong đó có liên từ phụ thuộc. Greenbaum và Quirk (1990) giới thiệu một phần của liên từ phụ thuộc và chia ra làm ba loại: liên từ phụ thuộc một từ, nhiều từ và liên từ tương quan. Halliday và Hasan (1997) phân loại liên từ nói chung, trong đó có liên từ phụ thuộc, về nghĩa thành 4 loại chính là additive, adversative, causal và temporal.

2.1. Phân Loại Theo Greenbaum Quirk Đơn Đa Tương Quan

Greenbaum và Quirk (1990) phân loại liên từ phụ thuộc thành ba loại chính: liên từ phụ thuộc một từ (ví dụ: because, if, when), liên từ phụ thuộc nhiều từ (ví dụ: as long as, in order that) và liên từ tương quan (ví dụ: both...and, either...or). Cách phân loại này tập trung vào cấu trúc hình thái của liên từ, giúp người học dễ dàng nhận diện và phân biệt chúng trong câu.

2.2. Phân Loại Theo Halliday Hasan Bổ Sung Đối Lập Nhân Quả Thời Gian

Halliday và Hasan (1976) tiếp cận liên từ phụ thuộc từ góc độ ngữ nghĩa, chia chúng thành bốn nhóm chính: bổ sung (additive), đối lập (adversative), nhân quả (causal) và thời gian (temporal). Cách phân loại này giúp người học hiểu rõ mối quan hệ logic giữa các mệnh đề được liên kết bởi liên từ phụ thuộc.

III. Tìm Hiểu Chức Năng Ngữ Pháp Liên Từ Phụ Thuộc Tiếng Việt

Khác với tiếng Anh, việc nghiên cứu liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt còn nhiều tranh cãi. Một số nhà nghiên cứu xem chúng như một bộ phận của liên từ, trong khi số khác lại xếp chúng vào nhóm quan hệ từ. Tuy nhiên, điểm chung là các nhà nghiên cứu đều thừa nhận vai trò kết nối và thể hiện mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các thành phần câu của liên từ phụ thuộc. Liên từ phụ thuộc tiếng Việt giúp câu văn trở nên mạch lạc và thể hiện rõ ý đồ của người nói. Việc so sánh liên từ phụ thuộc với tiếng Anh sẽ làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt thú vị trong cấu trúc ngôn ngữ.

3.1. Liên Từ Phụ Thuộc Liên Kết Mệnh Đề Phụ Thuộc Vào Mệnh Đề Chính

Liên từ phụ thuộc tiếng Việt có chức năng chính là liên kết mệnh đề phụ thuộc vào mệnh đề chính, tạo thành câu phức. Các mệnh đề phụ thuộc này có thể biểu thị nhiều mối quan hệ ngữ nghĩa khác nhau, như thời gian, nguyên nhân, điều kiện, mục đích,... Ví dụ: Vì trời mưa, chúng tôi phải ở nhà.

3.2. Vị Trí Linh Hoạt Của Liên Từ Phụ Thuộc Trong Câu Tiếng Việt

Vị trí liên từ phụ thuộc trong câu tiếng Việt khá linh hoạt, có thể đứng đầu, giữa hoặc cuối câu. Tuy nhiên, việc thay đổi vị trí có thể ảnh hưởng đến trọng tâm của câu và ý nghĩa biểu đạt. Ví dụ: Nếu bạn chăm chỉ học tập, bạn sẽ thành công. / Bạn sẽ thành công nếu bạn chăm chỉ học tập.

IV. Nghiên Cứu Đối Chiếu Cú Pháp Liên Từ Tìm Điểm Tương Đồng

Trong phạm vi nghiên cứu, do yêu cầu về thời lượng, quy mô nghiên cứu của luận văn thạc sỹ và khả năng của bản thân, chúng tôi sẽ nghiên cứu các liên từ phụ thuộc dưới góc độ đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa để tìm ra sự khác biệt giữa chúng. Ngoài ra, nguồn dữ liệu được chúng tôi tập trung khai thác từ các truyện ngắn hiện đại trong tiếng Việt và tiếng Anh kể từ năm 2000 đến nay. Một trong những điểm thú vị nhất của việc đối chiếu liên từ phụ thuộc giữa tiếng Việt và tiếng Anh là tìm ra những điểm tương đồng về cú pháp, một điều có thể giúp người học dễ dàng hơn trong việc nắm bắt và sử dụng liên từ.

4.1. Mệnh Đề Phụ Thuộc Có Thể Được Lược Bỏ Chủ Ngữ Và Động Từ

Trong cả tiếng Anh và tiếng Việt, chủ ngữ và động từ của các mệnh đề phụ thuộc có thể bị lược bỏ trong một số trường hợp nhất định. Điều này tạo ra các mệnh đề tỉnh lược, giúp câu văn trở nên ngắn gọn và tự nhiên hơn. Ví dụ (tiếng Anh): When in doubt, ask. Ví dụ (tiếng Việt): Khi cần, hãy gọi cho tôi.

4.2. Liên Từ Phụ Thuộc Được Sử Dụng Để Tạo Câu Phức Trong Cả Hai Ngôn Ngữ

Chức năng chính của liên từ phụ thuộc là tạo ra câu phức bằng cách liên kết một mệnh đề phụ thuộc với một mệnh đề chính. Điều này đúng cho cả tiếng Anh và tiếng Việt. Cả hai ngôn ngữ đều sử dụng liên từ phụ thuộc để biểu thị mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các mệnh đề.

V. So Sánh Ngữ Nghĩa Liên Từ Phụ Thuộc Những Khác Biệt Thú Vị

Bên cạnh những điểm tương đồng, việc so sánh liên từ phụ thuộc giữa tiếng Việt và tiếng Anh cũng bộc lộ nhiều khác biệt thú vị về ngữ nghĩa. Những khác biệt này có thể gây khó khăn cho người học, nhưng đồng thời cũng làm phong phú thêm bức tranh ngôn ngữ. Một trong những thách thức lớn nhất là việc tìm ra các sự tương đương liên từ giữa hai ngôn ngữ, vì một liên từ trong tiếng Anh có thể tương ứng với nhiều liên từ khác nhau trong tiếng Việt, và ngược lại.

5.1. Biểu Thị Thái Độ Khác Biệt Trong Cách Liên Từ Thể Hiện Quan Điểm

Trong tiếng Anh, một số liên từ phụ thuộc có thể mang sắc thái biểu cảm, thể hiện thái độ hoặc quan điểm của người nói. Trong khi đó, liên từ phụ thuộc tiếng Việt thường trung tính hơn về mặt biểu cảm. Ví dụ, liên từ even though có thể nhấn mạnh sự ngạc nhiên hoặc bất ngờ, điều mà khó tìm thấy trong các liên từ phụ thuộc tương đương trong tiếng Việt.

5.2. Dịch Liên Từ Phụ Thuộc Cẩn Trọng Với Sắc Thái Và Ngữ Cảnh

Việc dịch liên từ phụ thuộc từ tiếng Anh sang tiếng Việt (và ngược lại) đòi hỏi sự cẩn trọng, vì một liên từ có thể có nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh. Người dịch cần xem xét kỹ mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các mệnh đề để chọn liên từ phù hợp nhất.

VI. Ứng Dụng Nghiên Cứu Dạy Học Liên Từ Hiệu Quả Hơn

Nghiên cứu về đối chiếu liên từ phụ thuộc không chỉ có giá trị về mặt lý thuyết mà còn mang lại nhiều ứng dụng thiết thực trong việc dạy và học ngôn ngữ. Việc hiểu rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa tiếng Việt và tiếng Anh có thể giúp người học tránh được những lỗi sai thường gặp và sử dụng liên từ một cách chính xác và hiệu quả hơn. Từ đó, cách sử dụng liên từ phụ thuộc một cách tự tin hơn.

6.1. Bài Tập Thực Hành Tạo Câu Phức Với Liên Từ Phụ Thuộc

Giáo viên có thể thiết kế các bài tập thực hành đa dạng, yêu cầu học sinh tạo câu phức bằng cách sử dụng các liên từ phụ thuộc khác nhau. Các bài tập này có thể tập trung vào các mối quan hệ ngữ nghĩa cụ thể, như thời gian, nguyên nhân, điều kiện, mục đích,... hoặc yêu cầu học sinh dịch câu từ tiếng Anh sang tiếng Việt và ngược lại.

6.2. Phân Tích Văn Bản Nhận Diện Liên Từ Phụ Thuộc Chức Năng

Học sinh có thể được yêu cầu phân tích các văn bản tiếng Anh và tiếng Việt, nhận diện các liên từ phụ thuộc và xác định chức năng của chúng trong câu. Hoạt động này giúp học sinh nâng cao khả năng đọc hiểu và nhận biết các mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các mệnh đề.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngôn ngữ học so sánh, việc nghiên cứu liên từ phụ thuộc đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu rõ cấu trúc và chức năng ngôn ngữ giữa các ngôn ngữ khác nhau. Theo ước tính, liên từ phụ thuộc xuất hiện với tần suất cao trong các văn bản giao tiếp hàng ngày và văn học hiện đại, đặc biệt trong truyện ngắn tiếng Việt và tiếng Anh từ năm 2000 đến nay. Tuy nhiên, sự đa dạng và phức tạp về đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa của các liên từ này vẫn là thách thức lớn đối với người học và giảng dạy ngôn ngữ, nhất là trong việc phân biệt liên từ phụ thuộc với các loại từ nối khác như liên từ đẳng lập hay liên tố.

Luận văn tập trung nghiên cứu đối chiếu các liên từ phụ thuộc trên bình diện cú pháp và ngữ nghĩa trong truyện ngắn hiện đại tiếng Việt và tiếng Anh, với mục tiêu làm rõ đặc điểm cấu trúc, chức năng và ý nghĩa của các liên từ này, đồng thời chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 200 mẫu câu (100 mẫu tiếng Việt và 100 mẫu tiếng Anh) được thu thập từ các truyện ngắn hiện đại xuất bản từ năm 2000 đến nay, nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của dữ liệu.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao nhận thức về ngôn ngữ học đối chiếu, hỗ trợ người học và giáo viên trong việc sử dụng và giảng dạy liên từ phụ thuộc một cách chính xác và hiệu quả, góp phần cải thiện kỹ năng giao tiếp và viết văn trong cả hai ngôn ngữ. Đồng thời, kết quả nghiên cứu cũng cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng và phát triển chương trình đào tạo ngôn ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học so sánh và mô hình phân tích liên từ phụ thuộc trong tiếng Anh và tiếng Việt. Trong tiếng Anh, Greenbaum và Quirk (1990) phân loại liên từ phụ thuộc thành ba nhóm chính: liên từ phụ thuộc một từ (single-word subordinator), liên từ phụ thuộc nhiều từ (multi-word subordinator) và liên từ tương quan (correlative subordinator). Các liên từ này đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các mệnh đề chính và phụ, tạo nên cấu trúc câu phức đa dạng.

Về tiếng Việt, Diệp Quang Ban (2005) phân loại quan hệ từ thành quan hệ từ bình đẳng và quan hệ từ phụ thuộc, trong đó liên từ phụ thuộc được chia theo các quan hệ ngữ nghĩa như nguyên nhân, hệ quả, điều kiện, nhượng bộ, mục đích, thời gian, nơi chốn, sở thuộc, phương tiện và đối đãi. Các liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt không có khái niệm về mệnh đề bất biến, hữu biến hay khuyết động từ như trong tiếng Anh, đồng thời cấu trúc thì và thể của động từ cũng đơn giản hơn.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Liên từ phụ thuộc (Subordinator): từ hoặc cụm từ dùng để nối mệnh đề phụ với mệnh đề chính, thể hiện quan hệ ngữ nghĩa và cú pháp chính phụ.
• Mệnh đề hữu biến (Finite clause): mệnh đề có chủ ngữ và động từ hữu biến, thường được giới thiệu bởi liên từ phụ thuộc trong tiếng Anh.
• Mệnh đề vị biến (Non-finite clause): mệnh đề không có động từ hữu biến, bao gồm mệnh đề nguyên thể, phân từ, được sử dụng phổ biến trong tiếng Anh nhưng không có tương đương rõ ràng trong tiếng Việt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng nhằm phân tích đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa của liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt và tiếng Anh. Dữ liệu nghiên cứu gồm 200 mẫu câu được chọn lọc từ các truyện ngắn hiện đại xuất bản từ năm 2000 đến nay, trong đó có 100 mẫu tiếng Việt và 100 mẫu tiếng Anh, đảm bảo tính đa dạng về chức năng và hình thức của liên từ phụ thuộc.

Phương pháp định tính được sử dụng để phân tích chi tiết các đặc điểm ngữ nghĩa và cú pháp của liên từ phụ thuộc dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại. Phương pháp định lượng được thực hiện thông qua phần mềm WordSmith 7.0, sử dụng các công cụ như từ khóa (keyword), danh mục từ (wordlist) và cấu trúc liên kết (concordance lines) để thống kê tần suất xuất hiện và phân loại liên từ phụ thuộc trong dữ liệu.

Quy trình nghiên cứu bao gồm:

• Thu thập và chọn lọc mẫu câu từ các truyện ngắn hiện đại tiếng Việt và tiếng Anh.
• Phân loại liên từ phụ thuộc theo các nhóm cú pháp và ngữ nghĩa.
• Phân tích định tính đặc điểm cấu trúc và ý nghĩa của từng loại liên từ.
• Thống kê và so sánh tần suất xuất hiện của các liên từ phụ thuộc trong hai ngôn ngữ.
• Đánh giá sự tương đồng và khác biệt dựa trên kết quả phân tích.

Cỡ mẫu 200 câu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích (purposive sampling) nhằm đảm bảo tính đại diện và phù hợp với mục tiêu nghiên cứu. Việc kết hợp các phương pháp quy nạp, diễn dịch, miêu tả và phân tích giúp tăng cường độ tin cậy và tính thuyết phục của kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vị trí xuất hiện của liên từ phụ thuộc:
   Liên từ phụ thuộc trong tiếng Anh và tiếng Việt đều có thể xuất hiện ở vị trí đầu, giữa hoặc cuối câu. Tuy nhiên, trong tiếng Anh, mệnh đề chứa nội dung trọng tâm thường được đặt ở đầu câu, trong khi tiếng Việt lại ưu tiên đặt mệnh đề này ở cuối câu. Ví dụ, liên từ "because" trong tiếng Anh thường đứng giữa câu nối mệnh đề chính và phụ, còn trong tiếng Việt, liên từ "vì" có thể đứng đầu hoặc giữa câu tùy ngữ cảnh.

2. Đặc điểm cú pháp:
   Cả hai ngôn ngữ đều cho phép lược bỏ chủ ngữ và động từ trong mệnh đề phụ, tạo thành mệnh đề tỉnh lược (elliptical clause). Tuy nhiên, tiếng Anh có các loại mệnh đề bất biến, hữu biến và khuyết động từ phổ biến, trong khi tiếng Việt không có các khái niệm này. Ví dụ, tiếng Anh sử dụng phân từ -ing hoặc -ed để biểu thị ý nghĩa chủ động hoặc bị động trong mệnh đề bất biến, còn tiếng Việt phải dùng từ "bị" hoặc "được" trước động từ để thể hiện bị động.

3. Đặc điểm ngữ nghĩa:
   Hai ngôn ngữ có chung chín loại liên từ phụ thuộc về mặt ngữ nghĩa: thời gian, địa điểm, điều kiện, nhượng bộ, lý do, kết quả, mục đích, cách thức và so sánh. Tần suất xuất hiện các loại liên từ này trong dữ liệu nghiên cứu cho thấy liên từ chỉ thời gian và điều kiện chiếm tỷ lệ cao nhất, lần lượt khoảng 25% và 20% trong cả hai ngôn ngữ.

4. Khác biệt về dấu câu:
   Cách sử dụng dấu phẩy để tách mệnh đề phụ và chính khác nhau rõ rệt. Trong tiếng Anh, khi mệnh đề phụ đứng trước mệnh đề chính, dấu phẩy được sử dụng để ngăn cách; khi mệnh đề phụ đứng sau, dấu phẩy thường không cần thiết. Ngược lại, tiếng Việt sử dụng dấu phẩy để tách mệnh đề phụ dù nó đứng ở vị trí nào trong câu, thậm chí khi có từ tương quan, dấu phẩy vẫn được chèn trước liên từ thứ hai.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự khác biệt về vị trí và dấu câu có thể liên quan đến đặc điểm cấu trúc ngữ pháp và thói quen ngôn ngữ của từng ngôn ngữ. Tiếng Anh có xu hướng nhấn mạnh nội dung trọng tâm bằng cách đặt mệnh đề phụ ở đầu câu, trong khi tiếng Việt ưu tiên sự rõ ràng và mạch lạc trong câu bằng cách đặt mệnh đề phụ ở cuối câu hoặc sử dụng dấu phẩy để phân tách.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với quan điểm của Greenbaum và Quirk (1990) về sự đa dạng của liên từ phụ thuộc trong tiếng Anh và Diệp Quang Ban (2005) về phân loại quan hệ từ trong tiếng Việt. Việc phát hiện các điểm tương đồng và khác biệt này có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế chương trình giảng dạy ngôn ngữ, giúp người học nhận diện và sử dụng liên từ phụ thuộc chính xác hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất xuất hiện các loại liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt và tiếng Anh, cũng như bảng so sánh vị trí và chức năng của các liên từ trong câu. Điều này giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt và tương đồng, hỗ trợ việc phân tích và ứng dụng thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy phân biệt liên từ phụ thuộc và các loại từ nối khác:
   Giáo viên cần tổ chức các bài học chuyên sâu về đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa của liên từ phụ thuộc, giúp học sinh nhận biết và sử dụng đúng trong giao tiếp và viết văn. Thời gian thực hiện: trong năm học tiếp theo; Chủ thể thực hiện: giáo viên ngôn ngữ.

2. Phát triển tài liệu học tập đối chiếu tiếng Việt - tiếng Anh:
   Biên soạn sách và tài liệu tham khảo tập trung vào các liên từ phụ thuộc, có ví dụ minh họa cụ thể từ truyện ngắn hiện đại, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và vận dụng. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể thực hiện: nhóm biên soạn giáo trình và chuyên gia ngôn ngữ học.

3. Ứng dụng phần mềm phân tích ngôn ngữ trong giảng dạy:
   Khuyến khích sử dụng các công cụ như WordSmith để phân tích và thực hành nhận diện liên từ phụ thuộc trong văn bản, nâng cao kỹ năng phân tích ngôn ngữ cho học sinh và sinh viên. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể thực hiện: trường đại học và trung tâm đào tạo.

4. Tổ chức hội thảo và tập huấn cho giáo viên:
   Cung cấp các khóa đào tạo chuyên sâu về ngôn ngữ học đối chiếu và phương pháp giảng dạy liên từ phụ thuộc, giúp nâng cao năng lực chuyên môn và hiệu quả giảng dạy. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể thực hiện: các trường đại học và tổ chức giáo dục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiếng Anh và tiếng Việt:
   Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về liên từ phụ thuộc, giúp giáo viên thiết kế bài giảng phù hợp, nâng cao hiệu quả giảng dạy và hỗ trợ học sinh sử dụng ngôn ngữ chính xác hơn.

2. Sinh viên ngành ngôn ngữ học và sư phạm:
   Tài liệu nghiên cứu giúp sinh viên hiểu rõ hơn về cấu trúc và chức năng của liên từ phụ thuộc trong hai ngôn ngữ, phục vụ cho việc học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

3. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu:
   Luận văn là nguồn tham khảo quý giá cho các công trình nghiên cứu tiếp theo về ngôn ngữ học so sánh, đặc biệt trong lĩnh vực cú pháp và ngữ nghĩa liên từ phụ thuộc.

4. Người học tiếng Anh và tiếng Việt nâng cao:
   Những người muốn cải thiện kỹ năng viết và nói có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để nhận diện và vận dụng liên từ phụ thuộc một cách linh hoạt và chính xác trong giao tiếp hàng ngày.

Câu hỏi thường gặp

1. Liên từ phụ thuộc là gì và khác gì với liên từ đẳng lập?
   Liên từ phụ thuộc nối mệnh đề phụ với mệnh đề chính, tạo quan hệ chính-phụ, trong khi liên từ đẳng lập nối các thành phần có vai trò ngang hàng. Ví dụ, "because" là liên từ phụ thuộc, còn "and" là liên từ đẳng lập.

2. Tại sao vị trí liên từ phụ thuộc trong câu lại quan trọng?
   Vị trí liên từ phụ thuộc ảnh hưởng đến ý nghĩa và trọng tâm của câu. Trong tiếng Anh, mệnh đề phụ thường đứng đầu để nhấn mạnh, còn tiếng Việt thường đặt cuối câu để giữ sự mạch lạc.

3. Liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt có phức tạp như tiếng Anh không?
   Tiếng Việt có cấu trúc đơn giản hơn, không có mệnh đề bất biến hay khuyết động từ như tiếng Anh, nhưng vẫn đa dạng về ngữ nghĩa và chức năng, đòi hỏi người học phải chú ý khi sử dụng.

4. Làm thế nào để phân biệt liên từ phụ thuộc với các từ nối khác?
   Liên từ phụ thuộc luôn giới thiệu mệnh đề phụ và tạo quan hệ chính-phụ, còn các từ nối khác như liên từ đẳng lập nối các thành phần ngang hàng hoặc liên trạng từ nối các câu độc lập.

5. Ứng dụng của nghiên cứu này trong giảng dạy tiếng Anh là gì?
   Nghiên cứu giúp giáo viên và học sinh nhận diện đúng liên từ phụ thuộc, tránh lỗi sai phổ biến, từ đó nâng cao kỹ năng viết và nói tiếng Anh chính xác, hiệu quả hơn.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa của liên từ phụ thuộc trong truyện ngắn hiện đại tiếng Việt và tiếng Anh, với 200 mẫu câu phân tích chi tiết.
• Phát hiện vị trí và chức năng của liên từ phụ thuộc có sự khác biệt rõ ràng giữa hai ngôn ngữ, đặc biệt về vị trí mệnh đề trọng tâm và cách sử dụng dấu câu.
• Xác định chín loại liên từ phụ thuộc phổ biến trong cả hai ngôn ngữ, đồng thời chỉ ra sự khác biệt về cấu trúc mệnh đề và biểu đạt bị động.
• Kết quả nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao trong việc hỗ trợ giảng dạy và học tập ngôn ngữ, đồng thời cung cấp cơ sở cho các nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu tiếp theo.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và sử dụng liên từ phụ thuộc, góp phần phát triển năng lực ngôn ngữ cho người học.

Next steps: Triển khai các đề xuất giảng dạy, phát triển tài liệu học tập và tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu trong vòng 1-2 năm tới.

Các nhà nghiên cứu, giáo viên và sinh viên ngành ngôn ngữ học được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn giảng dạy và học tập để nâng cao chất lượng ngôn ngữ và giao tiếp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng “that” cho phép lượt bỏ “that” trong một số ngữ cảnh nhưng chúng có thể được nhận biết là phụ thuộc bằng cách chèn “that” vào đầu mệnh đề. Chẳng hạn: I suppose (that) I can use your phone. (b) Các mệnh đề quan hệ “vắng liên từ phụ thuộc” (zero relative clause), không hiện diện rõ chỉ tố liên từ phụ thuộc, nhưng có vẻ khuyết cấu trúc: I can’t find the note you sent me. You sent me trong ví dụ trên vắng tân ngữ trực tiếp bởi vì me hành chức là tân ngữ gián tiếp.

(c) Một số mệnh đề bình phẩm (comment clause) không hiện diện rõ chỉ tố phụ thuộc, nhưng chúng giống như mệnh đề quan hệ “vắng liên từ phụ thuộc” thường thiếu một bổ ngữ bắt buộc sau động từ: I have no alternative, I suppose. Tóm lại, qua các phân tích trên Quirk và cộng sự đã cho ta thấy phân loại các liên từ phụ thuộc trở nên bao quát và toàn diện hơn, cụ thể được thể hiện qua bảng sau: Bảng 2. 1: Phân loại liên từ phụ thuộc trong tiếng Anh theo Greenbaum và Quirk (1990) Simple Complex Correlative Marginal Other subordinators subordinators subordinators subordinators indicators After, Ending with that: As…so, as…as, Even if, if Wh- although, as, butthat, that, in so.as, only, the elements: because, order that, insofar such…as, moment who, whom, before, that, in the event so/such (that), (that), whose, directly, if, that, savethat, such less/more (- everytime which, immediately, that. /er) than, no (that); when,where, lest, like, Ending with sooner… than/ because of what, why, once, since, optional that: when, the fact that, how,whoeve that, though, assuming(that), barely/hardly/ due to the r,whomever, till, unless, considering(that), scarcely…wh fact that, on whichever, until, excepting(that), en/than, account of wherever, when(ever), given (that), the…the, the fact that,in whenever, where(ver), granted (that), whether/if…o r (the) light whatever, 12 whereas, granting (that), ofthe fact however, whereupon, provided (that), that, in spite whosoever, while, whilst providing (that), ofthe fact whomsoever seeing (that), that, wheresoever supposing (that); regardless of ,whatsoever, except that, for all the fact that; howsoever; that, now that, so in spite of the the relative that.

fact/the pronoun Ending with as: news/your that; the according as, as report/my subject- far as, as long as, belief operator as soon as, inversion; forasmuch as, the absenc inasmuch as, of a finite insofar as, verb insomuchas. Others: as if, as though, in case 2. Quan điểm về liên từ phụ thuộc trong tiếng Việt Quan hệ từ (hay còn gọi là kết từ hoặc từ nối) theo Diệp Quang Ban (2005, tr. 547 - 552), giới thiệu rằng quan hệ từ là những từ hoặc cụm từ dùng để diễn đạt các quan hệ lôgic, nhằm kết nối các từ, cụm từ, câu, thậm chí cả các tổ chức lớn hơn câu với nhau.

Trong nhiều ngôn ngữ, kết từ có thể được phân thành hai loại chính là giới từ và liên từ. Tuy nhiên, cách phân biệt này gặp rất nhiều khó khăn trong tiếng Việt, nhưng vẫn cần đề cập đến tên gọi giới từ và liên từ ở những trường hợp cần thiết (như khi sử dụng thuật ngữ giới ngữ). Một cách thuận tiện hơn để phân loại các quan hệ từ trong tiếng Việt là sử dụng hai loại quan hệ từ bình đẳng và quan hệ từ phụ thuộc, dựa trên quan hệ lôgic. Cần lưu ý rằng trong ngôn ngữ, một từ có thể diễn đạt một số loại quan hệ khác nhau, trong đó có một loại quan hệ chủ yếu cho từ đó.

Chẳng hạn từ và vốn từ được coi là từ diễn đạt quan hệ bổ sung (theo kiểu “cộng”), vẫn có thể dùng để diễn đạt quan hệ thời gian hoặc quan hệ nguyên nhân trong tình huống thích hợp. Cũng cần chú ý rằng tồn tại những quan hệ từ vừa diễn đạt quan hệ lôgic vừa có khả năng diễn đạt quan hệ liên nhân. 13 Quan hệ từ phụ thuộc thường gặp các từ vì, nên, nếu, tuy, dù, thà, để, mà (tấm ảnh mà tôi nói với anh), của, bằng (lọ hoa bằng đồng), ở (sống ở Việt Nam), trong, ngoài, trên, dưới, từ (từ chỗ này), đến (đến chỗ kia), cho (gửi cho nó hai lá thư), về (về kinh tế) , đối với (với), những từ có nghĩa giống và gần giống với các từ này. Trong tiếng Việt, có những quan hệ từ phụ thuộc còn rõ mối quan hệ với các thực từ như quan hệ từ của (so sánh với danh từ trong có nhiều của), quan hệ từ về (so sánh với động từ trong Nó về rồi.

Trong những trường hợp đó việc nhận diện quan hệ từ gắn liền với việc xác định vai trò cú pháp và ngữ nghĩa của chúng trong câu. Sau đây là một số giới từ hay gặp và một số ví dụ: Quan hệ từ vì, do, tại, bởi, nhờ. diễn đạt quan hệ nguyên nhân, như trong chết vì tai nạn; việc do nó gây ra; Bởi ông nguyệt lão nhỡ nhàng xe duyên; nhờ công cha mẹ nuôi dưỡng. Quan hệ từ nên, cho nên, nên chi diễn đạt mối quan hệ hệ quả, như trong cách Sông nên phải lụy đò; Vì bận nên không đến; Mà quan sức mười hai giờ, thì mình phải đến từ mười một giờ […].

Vả lại tôi còn phải mang cờ lên lúc mười giờ, thì chả đi từ năm sáu giờ thì đi vào lúc nào. Cho nên mọi người phải chờ ở đình từ gà gáy. (Nguyễn Công Hoan) Khi trong câu có quan hệ từ vì thì vế chứa nên là vế chính. Khi trong câu chứa hai vế có quan hệ nhân – quả với nhau, và chỉ có quan hệ từ nên thì vế có nên dẫn đầu là vế phụ chỉ hệ quả.

Khi nên, cho nên đứng đầu câu chỉ hệ quả nối với các câu đứng trước câu này, thì nên, cho nên là quan hệ từ chỉ hệ quả nối câu với câu. Trước đây vẫn còn cách dùng từ sở dĩ .(là) vì để chỉ quan hệ nhân- quả, như trong: Sở dĩ thi hỏng là vì học kém. Cùng với quan hệ nguyên nhân - hệ quả, vì và nên cũng được dùng để dánh dấu quan hệ lập luận. Trong quan hệ lập luận, vì có thể đứng trước luận cứ, nên đứng trước kết luận; khi kết luận đứng trước luận cứ thì nên không xuất hiện, giống như quan hệ giữa hai vế trong câu ghép chứa vì, nên: (Vì) mưa thuận gió hòa, (nên) năm nay chắc là được mùa lúa; Năm nay chắc được mùa lúa, vì mưa thuận gió hòa.

Quan hệ từ nếu, nếu như, nếu mà hễ, hễ mà diễn đạt quan hệ điều kiện 14 (thường kéo theo thì ở đầu vế câu sau), như trong Nếu xong sớm thì được thưởng; Hễ mưa to thì ở đây ngập nước. Từ hễ có thêm sắc thái nghĩa “lặp nhiều lần” hoặc “lần nào cũng vậy”, từ nếu không bắt buộc phải có nghĩa này. Quan hệ từ tuy, tuy rằng, dù, dù rằng, mặc dầu (thường kéo theo quan hệ từ nhưng ở đầu vế sau, hoặc phó từ vẫn, còn trong vế sau), và quan hệ từ dẫu, dẫu rằng diễn đạt quan hệ nhượng bộ (tương phản yếu so với vế câu còn lại), như trong: Sấm bên đông, động bên tây, Tuy rằng nói đấy, nhưng đây động lòng. Hoa sen mọc bãi cát lầm, Tuy rằng lấm láp vẫn mầm hoa sen.

Trăng mờ còn tỏ hơn sao, Tuy rằng núi lở còn cao hơn gò. Nó làm hết sức mình, mặc dù nó không thích. Quan hệ từ thà cũng diễn đạt quan hệ nhượng bộ (nghịch đối) trong ý nghĩa là chấp nhận một điều thiệt lớn, hơn là nhận một điều mà cho là không tốt (có thể kéo theo chứ ở đầu vế sau), như trong: Thà chết chứ không làm nô lệ; Thà không biết, biết lại thêm lo. Quan hệ từ để, cho, để cho nhằm diễn đạt quan hệ mục đích: Nhà nào cũng có bộ bàn ghế để tiếp khách; Họ đóng bàn ghế để các em ngồi học; Ba bốn giờ mới bắt đầu, nhưng quan bắt đến huyện từ mười hai giờ.

Để ngài điểm (Nguyễn Công Hoan); Để mở rộng việc tuyên truyền […] ông Nguyễn và những đồng chí của ông ra tờ báo “Người cùng khổ” (Trần Dân Tiên); Làm cho, cho hại, cho tàn, cho cân (Nguyễn Du); Kiểm tra kĩ nhằm tránh sai sót. Khi chỉ mục đích cũng có thể dùng từ muốn, tuy nhiên muốn vẫn là một thực từ. Quan hệ từ mà diễn đạt một số quan hệ không thật xác định, đó có thể là quan hệ bổ sung, quan hệ tương phản nhẹ (so với còn, nhưng), quan hệ mục đích, quan hệ hệ quả, quan hệ giả thiết (tương đương với nếu mà, thường kéo theo từ thì), quan hệ giải thích (cho từ ngữ đứng trước mà). Ví dụ: Chẳng hay mà cũng chẳng dở.

(Bổ sung) Đói mà chẳng muốn ăn. (Tương phản nhẹ) Nói cho mà biết; Căng óc ra mà suy nghĩ. (Mục đích) Đừng ngờ mà oan cho người ta. (Hệ quả) 15 Người mà đến thế thì thôi.

(Nguyễn Du) (Giả thiết) Khó mà biết được tại làm sao. (Thuyết minh cho một tính từ) Người mà anh giới thiệu. (Thuyết minh cho danh từ) Tránh nhầm quan hệ từ mà với trợ từ mà nhấn mạnh, như trong: Việc như thế mà tôi chưa được biết; Ai mà chịu được nó? Quan hệ từ ở diễn đạt quan hệ vị trí giữa hành động với nơi diễn ra hành động, có khi kết nạp với một quan hệ từ chỉ nơi chốn khác làm thành một tổ hợp (hợp thể) quan hệ từ như trong: sống ở Việt Nam; sống ở tại Việt Nam; đựng ở trong bình. Quan hệ từ của diễn đạt quan hệ sở thuộc (có khi chỉ quan hệ nguồn gốc), như trong: Nó mượn quyển sách của tôi; nó mượn của tôi hai quyển sách; Họ rất thích hàng của chúng tôi làm ra (chỉ nguồn gốc).

Quan hệ từ bằng diễn đạt quan hệ giữa vật và nguyên liệu làm ra nó, hoặc chỉ quan hệ giữa vật và phương tiện chuyên chở, như trong: cái vành xe bằng sắt mạ; cái ấm bằng nhôm; họ chở thóc bằng xe tải. Quan hệ từ từ và đến diễn đạt quan hệ không gian hoặc thời gian, khi hai từ cùng xuất hiện thì chúng phối hợp diễn đạt điểm bắt đầu và điểm kết thúc, tạo nên tính chất “khoảng cách không gian” hoặc “khoảng cách thời gian”. Chẳng hạn như chạy từ chỗ này chỉ nơi xuất phát, chạy đến cổng trường chỉ nơi đến; chạy từ lúc bảy giờ chỉ thời điểm xuất phát, chạy đến chín giờ năm phút chỉ thời điểm kết thúc. Còn chạy từ cổng trường đến sân vận động chỉ khoảng cách không gian; chạy từ tám giờ đến tám giờ rưỡi chỉ khoảng cách thời gian.

Quan hệ từ trong, ngoài, trên, dưới… (đứng trước danh từ), như trong Nó nằm ngủ ngoài sân; Sách để ở trên bàn (trong ví dụ này ở và trên làm thành tổ hợp quan hệ từ); Lấy quyển sách trên bàn, đừng lấy quyển sách trong ngăn kéo!