đặt vấn đề nghiên cứu đô thị hóa và những vấn đề kinh tế-xã hội vùng ven đô ở Việt Nam hiện nay. Nghiên cứu đô thị hoá ở Việt Nam Không nam ngoài xu hướng nghiên cứu đô thị và đô thị hóa trên thé giới, ở Việt Nam trong những thập kỷ gần đây, đặc biệt từ khi đất nước thực hiện công cuộc Đổi mới, việc nghiên cứu đô thị, đô thị hóa từ truyền thống đến hiện đại của các học giả trong nước có bước phát triển vượt bậc. Đối tượng nghiên cứu là toàn bộ đời sống đô thị trên bình diện cả nước, từng vùng miền hoặc từng đô thị cụ thé, bao gồm cả những nghiên cứu có tính tổng hợp, cả những nghiên cứu có tính chuyên biệt, trong đó, vấn đề đô thị hóa là một nội dung trọng tâm, thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới nghiên cứu cũng như các nhà quản lý đô thị. Trên cơ sở các nghiên cứu chúng ta có thê phân ra thành các chủ đề nghiên cứu về đô thị hóa ở Việt Nam như sau: Thứ nhất, các nghiên cứu về vấn dé chung của đô thị hóa: Trong số những nghiên cứu về van dé chung của đô thị hóa phải kê đến nghiên cứu của Nguyễn Quang Ngoc-Nguyén Văn Chính (1985), Khu Thập Tam Trại: Nguôn gốc dân cư, tin ngưỡng thành hoàng và đặc điển kinh tế đã đem đến cho người đọc quan điểm về cấu trúc thành cô Hà Nội và quá trình đô thị hoá của một thành phố thời tiền thực dân ''.
Tiếp cho hướng nghiên cứu này chuyên khảo của Trịnh Duy Luân, Hans Schenk (2000), Noi ở và cuộc sống của cu dân Ha Noi’? đã mô tả về quá trình hình thành, thay đổi và cuộc sống của cư dân khu phố Tây-khu phố thời kỳ thực dân. Trong đó, các tác giả đặc biệt nhắn mạnh đến vai trò của thực quyền phải xác định lại phương cách quan lý mới và tái cấu trúc lại lãnh thé thì mới mong phát triển hai hòa cho công cuộc đô thị hóa vùng ven đô. Nhìn chung các chuyên gia nhìn van đề đô thị và đô thị hóa ở nước ta theo lối quy hoạch đô thị công nghiệp phương Tây thế kỷ XX. Và như vậy thì họ đã chưa đưa ra được những góp ý tích cực hơn để giúp ta phát triển đô thị theo hướng hậu công nghiệp mang tính nhân văn và bền vững của thế kỷ XXL Ị Nguyễn.
Quang Ngọc, Nguyễn Văn Chính, Khu Thập tam trại: nguồn gốc dân cư, tín ngưỡng Thành hoàng và đặc điểm kinh tế, Tiap chi Khoa học, Đại học Tổng hợp Hà Nội, sô 1-1986; Nguyễn Quang Ngọc, Góp thêm ý kiến về vấn dé Hoàng thành Thăng Long thời Ly, Tran và lịch sử “Thập tam trại”, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, số 1-1986, tr. !' Trịnh Duy Luân, Hans Schenk (2000), Noi ở và cuộc sống của cư dân Hà Nội, NXB Văn hóa-thông tin, Ha Nội. 12 dân Pháp trong thời kỳ phố Tây. Chính công cuộc khai thác thuộc địa của người Pháp ở Đông Dương đã làm nảy sinh nhu cầu phát triển Hà Nội thành một đô thị kiểu châu Au với những đường phó rộng, các khuôn viên và các khu biệt thự kiểu pha trộn kiến trúc châu Âu và bản địa mà ngày nay chúng ta vẫn còn quan sát được.
Đáng chú ý là dự án dao tạo chuyên ngành đô thị Hà Nội: Ha Nội-Chu kỳ của những đổi thay: Hình thái kiến trúc và đô thị, do UBND thành phô Hà Nội hợp tác với vùng Ilede France là tập hợp các bài nghiên cứu của các kiến trúc sư người Pháp và Việt Nam đã bé khuyết lĩnh vực này của Hà Nội ý. Bước sang thời kỳ đổi mới, với chính sách phát triển kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa, đô thi hoá được coi trọng hơn, nhà nước đã bắt đầu có những chính sách khuyến khích phát triển đô thị. Từ đó người ta bắt đầu nghiên cứu về van đề quy hoạch, chính sách phát triển đô thị và nghèo đói đô thị. Lê Thanh Sang (2008) với Đô thị hoá và cấu trúc đô thị Việt Nam trước và sau đổi mới 1979-1989 và 1989-1999 đã đem đến cái nhìn tông quan về đô thị hoá và các lý thuyết đô thị hóa ở Việt Nam từ quá khứ đến hiện tại, tăng trưởng đô thị ở Việt Nam trước và sau đổi mới.
Cùng với đó, cuốn Thang Long-Hà Nội, mười thé kỷ đô thi hoá của Trần Hùng, Nguyễn Quốc Thông (2004), đã nhấn mạnh quá trình đô thị hóa của Thăng Long-Hà Nội qua từng thời kỳ lịch sử, các giai đoạn, triển vọng phát triển Hà Nội trong tương lai. Truong Quang Thao (2003) với nghiên cứu Đồ thi học, những khải niệm mo dau đã nêu những luận điểm rất cơ bản và toàn diện về đô thị hoá. Tác giả đã đưa ra những khái niệm cơ bản về đô thị hoá và các tác nhân của quá trình đô thị hóa như: sự phát triển khoa học kỹ thuật và công nghệ sản xuất, sự phát triển của nền kinh tế hay các hệ quả như: hệ quả kinh tế xã hội (vẫn đề dịch cư, cấu trúc xã hội, lao động, nghề nghiệp), hệ quả văn hoá xã hội (mức sống, lối sống và nhu cầu giao tiếp), hệ quả không gian-môi trường (biến động trong cấu trúc quần cư và hệ thống quần cư). Tuy nhiên những khái niệm về đô thị hoá có liên quan đến đặc thù của Việt Nam chưa được nêu một cách đầy đủ trong cuốn sách này.
Trong cuốn Đô thi Việt Nam, tác giả Dam Trung Phường (1995) lại nhấn mạnh đô thị hóa là một quá trình chuyển dịch lao động nhằm khai thác thiên nhiên sẵn có như: nông-lâm-ngư nghiệp, khai khoáng. phân tán trên một diện tích rộng khắp toàn quốc chuyên sang những hoạt động tập trung hơn như công nghiệp chế biến, sản xuất, xây dựng cơ bản, vận tải, sửa chữa, dịch vụ, thương mại, khoa học kỹ thuật. cũng có thé nói là chuyên dich từ hoạt động nông nghiệp (hiéu rộng) phân tan sang hoạt động phi nông nghiệp tập trung trên một số địa bàn thích hợp gọi là đô thị. 6 Pierre Clément, Nathalie Lancret (chủ biên), Ha Nội-Chu kỳ của những đổi thay: Hình thái kiến trúc và đô thị, NXB Khoa học và kỹ thuật, Nà Nội.
13 Nguyễn Thế Bá (1998) trong cuốn Quy hoạch xây dựng phát triển đô thị cho rằng quá trình đô thị hóa là quá trình công nghiệp hóa đất nước. Vì vậy cũng có người cho rằng đô thị hóa là người bạn đồng hành của công nghiệp hóa. Quá trình đô thị hóa cũng là quá trình biến đổi sâu sắc về cơ cau sản xuất, cơ cau nghề nghiệp, cơ cau tô chức sinh hoạt xã hội, cơ cau không gian kiến trúc xây dựng từ dạng nông thôn sang thành thị và diễn ra song song với động thái phát triển không gian kinh tế xã hội. Trình độ đô thị hóa phản ánh trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, của nền văn hóa và của phương thức tô chức cuộc sống xã hội.
Đồng thời gan liền với tiến bộ của khoa học kỹ thuật và sự phát triển của các ngành nghề mới. Trong cuốn Đô thi hóa và chính sách phát triển đô thị trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam của Trần Ngọc Hiên,Trần Văn Chử (1998) chủ biên, đã phân tích công nghiệp hoá và tác động của nó đến quá trình đô thị hoá ở Việt Nam trong thời đại hiện nay. Trong nghiên cứu, ngoải việc nêu rõ kể từ khi có cuộc cách mạng công nghiệp, loài người đã trải qua 4 dot công nghiệp hóa, đô thị hóa, các tác gia còn nhấn mạnh một số chính sách đối với đô thị hóa ở Việt Nam trong thời kỳ CNH- HDH của đất nước. Vũ Hào Quang (2005), Những biến đổi xã hội ở nông thôn dưới tác động của đô thị hóa và chính sách tích tụ ruộng đất (nghiên cứu trường hợp tỉnh Hải Dương) đã nêu rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của đô thị hóa và chính sá ch dồn điền đổi thửa tới câu trúc xã hội nông thôn hiện nay.
Trong công trình nay, tác giả chủ yếu chỉ tập trung nghiên cứu và phân tích những nguyên nhân chủ quan đó là khả năng thích ứng của người nông dân đưới tác động của những nhân tố đô thị hoá, tích tụ ruộng dat và dồn điền đổi thửa với tư cách là những nhân tố khách quan. Những biến đổi về hệ thống giá trị với tư cách là cái điều chỉnh hành vi của các chủ thể hành động sẽ cho chúng ta thấy khả năng thích ứng của những người dân đang sống ở nông thôn hiện nay. Thứ hai, nghiên cứu đô thị hóa tác động đến kinh té-xa hội: Ở lĩnh vực này, nghiên cứu của Trịnh Duy Luân (1998) về Tac động kinh tế, xã hội của đổi mới trong lĩnh vực nhà ở đô thị, đã đi vào nghiên cứu tác động kinh tế- xã hội của đôi mới trên địa bàn đô thi và van dé nhà ở; động thai của quá trình sản xuất nhà ở đô thị trong thời kỳ đổi mới; phát triển và hoàn thiện lĩnh vực nhà ở đô thị. Cùng nghiên cứu biến đổi kinh tế-xã hội trong quá trình đô thị hoá, Nguyễn Hữu Minh (2003), Biến đổi kinh tế-xã hội ở vùng ven đô Hà Nội trong quá trình đô thị hóa đã chỉ ra sự chuyên biến quá đột ngột về hành chính có thể làm cho một bộ phận dân cư chưa kịp chuẩn bị với những đòi hỏi của cuộc song đô thị, dẫn đến những hang hụt.
Nhịp sống, cơ cấu xã hội và các mối quan hệ xã hội ở nông thôn có thé thay đổi một cách cơ bản. Tuy nhiên, ở nghiên cứu này, tác giả chi tập trung nghiên cứu 14 về sự thay đối các chuan mực văn hóa cộng đồng là sự thay đôi thái độ, hành vi và ứng xử của mỗi cư dân khu vực ven đô trong đời sống gia đình và xã hội. Lê Tiêu La (2007) với nghiên cứu Một số biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội trong thời kỳ đổi mới đã trình bày một số khía cạnh lý luận và thực tiễn của biến đôi xã hội. Phân tích thực trạng và các nhân tố tác động đến sự biến đôi của một số van dé xã hội ở vùng nông thôn ven đô Hà Nội trong thời kỳ đổi mới.
Đồng thời đã đưa ra các dự báo một số xu hướng biến đổi về xã hội, đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển bền vững xã hội nông thôn vùng ven đô Hà Nội.