Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghệ thông tin và mạng Internet phát triển mạnh mẽ, việc ứng dụng tin học hóa vào hoạt động kinh doanh đã trở thành yêu cầu thiết yếu đối với các doanh nghiệp và cửa hàng bán lẻ. Kinh doanh máy tính và linh kiện điện tử là lĩnh vực phục vụ nhiều nhóm đối tượng khách hàng khác nhau, từ học sinh, sinh viên, người đi làm, giới văn phòng đến người cao tuổi. Tuy nhiên, việc quản lý một cửa hàng bán máy tính trên nền tảng website gặp nhiều khó khăn nếu thực hiện theo phương thức thủ công:

  • Khó khăn trong quản lý hàng hóa: Danh mục sản phẩm máy tính và linh kiện có thông số kỹ thuật đa dạng, số lượng biến động liên tục, dễ dẫn đến sai sót khi cập nhật thông tin và kiểm tra tồn kho.
  • Xử lý đơn hàng và giao nhận: Quy trình tiếp nhận đơn hàng, xử lý trạng thái và chuyển giao đơn vị vận chuyển phức tạp, có nguy cơ gây thất thoát hoặc chậm trễ.
  • Lưu trữ và truy xuất thông tin: Việc lưu trữ hồ sơ khách hàng, hóa đơn thanh toán và chứng từ trên giấy tờ hoặc bảng tính rời rạc gây tốn kém thời gian, chi phí và giảm tính an toàn của dữ liệu.

Đề tài "Xây dựng Website bán máy tính" được nhóm sinh viên thuộc Viện Kỹ thuật và Công nghệ – Trường Đại học Vinh thực hiện nhằm giải quyết các bất cập trên thông qua việc tin học hóa toàn bộ quy trình bán hàng và quản trị.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:

  1. Khảo sát thực trạng nghiệp vụ quản lý và bán hàng tại các cửa hàng kinh doanh máy tính.
  2. Nghiên cứu các giải pháp phần mềm quản lý bán hàng thương mại hiện có trên thị trường.
  3. Phân tích các yêu cầu chức năng và phi chức năng của hệ thống bán máy tính trực tuyến.
  4. Thiết kế mô hình dữ liệu quan hệ và đặc tả các ca sử dụng (Use Case) của hệ thống.
  5. Lựa chọn công nghệ, công cụ hỗ trợ và xây dựng giao diện tương tác cho người dùng và người quản trị.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình nghiệp vụ bán lẻ máy tính trực tuyến, cơ sở dữ liệu quản trị sản phẩm, đơn hàng và các ca sử dụng của hệ thống website.
  • Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực tế và khảo sát nghiệp vụ tại một số cơ sở, cửa hàng kinh doanh máy tính trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An.
  • Phạm vi thời gian: Đồ án được hoàn thành và nghiệm thu vào tháng 11 năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án vận dụng các nguyên lý cơ bản của công nghệ phần mềm trong phân tích, thiết kế hệ thống thông tin quản lý và phát triển ứng dụng web:

  • Mô hình kiến trúc và phân tích hệ thống: Sử dụng phương pháp hướng đối tượng kết hợp ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất (UML) để biểu diễn các biểu đồ ca sử dụng (Use Case Diagram), bảng đặc tả ca sử dụng và thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ (RDBMS).
  • Khảo sát hệ thống tương đương: Phân tích chức năng của 4 phần mềm quản lý bán hàng thương mại phổ biến trên thị trường: Nhanh.vn, KiotViet, Ebiz và Sapo.
Phần mềm Đặc điểm chức năng chính được tác giả ghi nhận
Nhanh.vn Hỗ trợ nhập liệu danh mục sản phẩm, quản lý kho hàng thông minh, xử lý đơn hàng online, quản lý nhân viên và phân nhóm khách hàng, báo cáo doanh thu theo chi nhánh.
KiotViet Bán hàng đa nền tảng (máy POS, máy tính, điện thoại), tự động hóa báo cáo xuất nhập tồn kho, cập nhật chi phí bán hàng, xuất hóa đơn ra file Excel, ứng dụng điện toán đám mây.
Ebiz Hỗ trợ bán hàng offline và online, tương thích máy in/máy quét mã vạch (Barcode128, Barcode39), in hóa đơn VAT, tích điểm thẻ thành viên (VIP), gửi tin nhắn SMS và Email chăm sóc khách hàng.
Sapo Tối ưu hóa bán hàng đa kênh trên các sàn thương mại điện tử, tự động hóa xử lý đơn hàng và kiểm soát chi phí bán hàng.

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu của đề tài:

  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, tổng hợp các tài liệu chuyên ngành trong và ngoài nước; nghiên cứu tài liệu trên website, bài báo khoa học và các khóa luận, đồ án khóa trước liên quan đến công nghệ phần mềm.
  • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Phương pháp quan sát: Trực tiếp theo dõi quy trình bán hàng và quản lý tại các cửa hàng kinh doanh máy tính tại thành phố Vinh.
    • Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn trực tiếp chủ cửa hàng, nhân viên bán hàng và khách hàng để xác định các yêu cầu nghiệp vụ thực tế.
  • Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu: Phân loại thông tin thu thập từ phỏng vấn, thống kê các luồng xử lý dữ liệu và xác định các ràng buộc của hệ thống.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế theo cấu trúc phần mềm quản lý tương tác cơ sở dữ liệu, phân định quyền hạn giữa khách hàng và quản trị viên.

Công nghệ và công cụ phát triển

  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu: MySQL (hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ mã nguồn mở theo mô hình client-server, tích hợp môi trường Apache/PHP).
  • Bộ công cụ xây dựng giao diện: Java Swing (bộ thư viện JFC phát triển giao diện đồ họa GUI) và công cụ Figma để thiết kế mẫu giao diện (UI/UX).
  • Công cụ quản lý dự án và mã nguồn: Trello (quản lý luồng công việc theo dạng bảng Kanban) và GitHub (quản lý phiên bản mã nguồn phân tán dựa trên nền tảng web Git).

Cấu trúc cơ sở dữ liệu

Hệ thống thiết kế 14 bảng dữ liệu để phục vụ lưu trữ thông tin nghiệp vụ và vận hành:

STT Tên bảng Khóa chính / Khóa ngoại Chức năng lưu trữ dữ liệu
1 user id (PK), email (FK) Lưu trữ thông tin tài khoản người dùng, mật khẩu mã hóa và trạng thái sắp xếp.
2 tài khoản ID (PK) Quản lý tên tài khoản (username), mật khẩu (password) và thời gian xác thực.
3 roles id (PK) Quản lý tên nhóm quyền và chi tiết phân quyền hệ thống (permission).
4 user_roles user_id (PK), role_id (PK) Bảng liên kết trung gian xác định vai trò của từng người dùng trong hệ thống.
5 khách hàng id (PK) Lưu thông tin định danh khách hàng gồm họ tên, số điện thoại, địa chỉ và trạng thái.
6 products id (PK) Chứa danh mục sản phẩm máy tính, mô tả, nội dung chi tiết, giá bán, giá khuyến mãi (price_sale), số lượng tồn (count), ảnh đại diện (thumb).
7 giỏ hàng Id (PK), customer_id (FK) Quản lý thông tin giỏ hàng tạm thời, mã sản phẩm (product_id), số lượng (pty) và đơn giá.
8 menus id (PK) Lưu cấu trúc danh mục phân cấp (parent_id), mô tả và trạng thái hoạt động (active).
9 post id (PK), menu_id Quản lý bài viết tin tức, tiêu đề, tóm tắt, tác giả, đường dẫn URL và hình ảnh đại diện.
10 slides id (PK) Lưu trữ banner quảng cáo, hình ảnh slide trình chiếu, liên kết URL và thứ tự hiển thị.
11 password_reset email (PK) Quản lý mã token và thời gian phục vụ quy trình khôi phục mật khẩu người dùng.
12 personal_access_tokens id (PK), tokenable_id (FK) Lưu trữ mã token xác thực phiên làm việc, quyền hạn truy cập và thời hạn hết hạn token.
13 failed_jobs id (PK), uuid (FK) Ghi nhận nhật ký các tác vụ hệ thống bị lỗi, chuỗi kết nối, payload và ngoại lệ.
14 migrations id (PK) Quản lý lịch sử thực thi các tệp cấu trúc cơ sở dữ liệu (migration).

Đặc tả các Use Case chính

  • UseCaseDangKy: Cho phép khách hàng chưa có tài khoản thực hiện đăng ký thông tin cá nhân trên giao diện trang chủ để tạo tài khoản thành viên mới.
  • UseCaseDangNhap: Cung cấp cơ chế xác thực cho cả khách hàng và quản trị viên dựa trên tên tài khoản và mật khẩu đã lưu trữ trong cơ sở dữ liệu.
  • UseCaseDatHang: Cho phép khách hàng đã đăng nhập chọn các sản phẩm từ giỏ hàng, xác nhận số lượng, nhập địa chỉ giao hàng và hoàn tất đặt hàng.
  • UseCaseQuanLyDonDatHang: Khách hàng có thể theo dõi tiến trình đơn hàng (chưa duyệt, đã duyệt, đang giao, đã nhận, đã hủy) và hủy đơn khi chưa được duyệt; Quản trị viên thực hiện duyệt đơn hàng và điều phối giao hàng.
  • UseCaseQuanLySanPham: Quản trị viên thực hiện tìm kiếm, thêm mới, cập nhật thông số kỹ thuật/giá bán, kích hoạt hoặc khóa sản phẩm; Khách hàng xem danh mục sản phẩm hiển thị.
  • UseCaseThongKe: Quản trị viên xem các báo cáo tổng hợp bao gồm thống kê hàng tồn kho, danh sách khách hàng tiềm năng, danh sách sản phẩm bán chạy, tổng doanh thu, số lượng đơn đặt hàng và doanh số theo nhà cung cấp.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: MÔ TẢ BÀI TOÁN QUẢN LÝ WEB BÁN MÁY TÍNH

Chương 1 trình bày tổng quan về sự cần thiết của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động kinh doanh máy tính. Tác giả chỉ ra các điểm nghẽn của phương pháp quản lý thủ công và khảo sát mô hình nghiệp vụ bán hàng gồm 5 bước: xem sản phẩm, chọn sản phẩm, thanh toán trực tuyến, xử lý đơn hàng và thống kê doanh thu.

Chương này tiến hành phân tích tính năng của các phần mềm quản lý bán hàng thương mại (Nhanh.vn, KiotViet, Ebiz, Sapo) nhằm rút ra các yêu cầu thực tiễn cần xây dựng cho hệ thống mới. Tác giả đề xuất ý tưởng thiết kế phần mềm với các phân hệ chức năng: quản lý đăng nhập - phân quyền, quản lý danh mục sản phẩm máy tính, quản lý bán hàng, quản lý đơn hàng và hệ thống báo cáo thống kê. Cuối chương, các phương pháp nghiên cứu tài liệu, quan sát thực tế tại thành phố Vinh và phỏng vấn người dùng được trình bày chi tiết.

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH VÀ THIẾT KẾ HỆ THỐNG

Chương 2 tập trung vào việc mô hình hóa hệ thống thông qua các bảng mô tả chức năng, bảng đặc tả chi tiết và thiết kế cơ sở dữ liệu:

  • Đặc tả luồng xử lý chức năng: Thiết lập các bảng mô tả chi tiết cho từng nghiệp vụ: Đăng nhập (kiểm tra tài khoản, thông báo lỗi khi thiếu thông tin hoặc sai tài khoản), Đổi mật khẩu, Tạo mới/Sửa/Xóa tài khoản người dùng, Thêm/Sửa/Xóa sản phẩm, Thêm vào giỏ hàng và Quy trình thanh toán đơn hàng.
  • Thiết kế cơ sở dữ liệu: Chi tiết hóa 14 bảng quan hệ với đầy đủ định dạng kiểu dữ liệu (bigint, varchar, timestamp, longtext, int), thiết lập ràng buộc khóa chính (PK), khóa ngoại (FK) và thuộc tính chấp nhận giá trị Null/Not Null.
  • Xây dựng biểu đồ ca sử dụng (Use Case Diagram): Phân định ranh giới tác nhân (Khách hàng, Quản trị viên) và mô hình hóa 6 sơ đồ ca sử dụng then chốt (UseCaseDangKy, UseCaseDangNhap, UseCaseDatHang, UseCaseQuanLyDonDatHang, UseCaseQuanLySanPham, UseCaseThongKe).

CHƯƠNG 3: TRIỂN KHAI HỆ THỐNG

Chương 3 giới thiệu các công cụ kỹ thuật được sử dụng để xây dựng và quản trị đồ án, bao gồm hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL, thư viện giao diện đồ họa Java Swing, phần mềm thiết kế giao diện Figma, công cụ điều phối dự án Trello và kho lưu trữ mã nguồn GitHub.

Nội dung chương trình bày danh mục các giao diện người dùng đã được thiết kế và xây dựng, bao gồm: giao diện đăng nhập hệ thống, giao diện quản lý chung, giao diện quản trị tài khoản người dùng (với các tính năng thêm, sửa, xóa tài khoản và xử lý ngoại lệ khi thiếu thông tin nhập liệu), giao diện quản lý danh mục sản phẩm, giao diện giỏ hàng - bán hàng và giao diện thống kê hóa đơn/doanh thu.


Kết quả và đóng góp

  • Mô hình hóa quy trình nghiệp vụ: Xác lập quy trình quản lý bán máy tính trực tuyến khép kín từ khâu duyệt danh mục, chọn hàng, đặt hàng, xử lý trạng thái đơn hàng đến lưu trữ thông tin thanh toán.
  • Đặc tả hệ thống hoàn chỉnh: Xây dựng hệ thống bảng đặc tả ca sử dụng chi tiết cho các tác vụ của khách hàng và quản trị viên, xác định rõ điều kiện tiên quyết, luồng sự kiện chính, luồng bổ sung và xử lý ngoại lệ.
  • Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ chi tiết: Hoàn thiện sơ đồ cấu trúc dữ liệu gồm 14 bảng quan hệ, bao gồm các bảng nghiệp vụ bán hàng (products, khách hàng, giỏ hàng), bảng bảo mật phân quyền (user, roles, user_roles) và các bảng hỗ trợ vận hành hệ thống (failed_jobs, personal_access_tokens, migrations).
  • Hiện thực hóa giao diện chức năng: Thiết kế bộ giao diện tương tác hỗ trợ đầy đủ các thao tác quản trị người dùng, quản lý kho hàng, quản lý đơn đặt hàng và thống kê doanh thu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Tính nhất quán trong tài liệu: Văn bản đồ án còn tồn tại một số điểm không đồng nhất về mặt câu chữ giữa đề tài bán máy tính và một số tiêu đề/nhãn mục mang tên quán cà phê, thực đơn, đồ uống do việc kế thừa tài liệu mẫu trong quá trình biên soạn.
  • Mức độ hoàn thiện chức năng: Hệ thống chủ yếu tập trung vào phần phân tích, thiết kế cơ sở dữ liệu và xây dựng khung giao diện; các chức năng thanh toán trực tuyến qua cổng trung gian hoặc tích hợp API vận chuyển tự động chưa được đề cập chi tiết trong văn bản.
  • Phạm vi triển khai: Đồ án mới dừng lại ở mức độ nghiên cứu học phần và thử nghiệm giao diện cục bộ, chưa có dữ liệu đo lường hiệu năng chịu tải khi triển khai thực tế trên môi trường Internet công cộng.

Giá trị tham khảo

Tài liệu đồ án có giá trị tham khảo chuyên môn đối với các đối tượng sau:

  • Sinh viên ngành Công nghệ phần mềm và Công nghệ thông tin: Làm tài liệu tham khảo cho học phần Công nghệ phần mềm hoặc đồ án tốt nghiệp về quy trình phân tích thiết kế hệ thống thông tin bán hàng trực tuyến.
  • Người học cần tài liệu thiết kế cơ sở dữ liệu: Cung cấp mẫu cấu trúc bảng quan hệ chi tiết theo chuẩn Laravel/PHP kết hợp MySQL (bao gồm cấu trúc quản lý token, migration, phân quyền người dùng và quản lý giỏ hàng).
  • Tham khảo phương pháp đặc tả nghiệp vụ: Cách thức xây dựng bảng đặc tả Use Case, thiết kế luồng xử lý ngoại lệ và phân tích so sánh các phần mềm thương mại trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Đồ án khảo sát và so sánh các phần mềm quản lý bán hàng thương mại nào?
Văn bản khảo sát và phân tích tính năng của 4 phần mềm quản lý bán hàng thương mại gồm: Nhanh.vn, KiotViet, Ebiz và Sapo.

2. Cơ sở dữ liệu của hệ thống gồm bao nhiêu bảng và những bảng nào quản lý phân quyền?
Hệ thống thiết kế tổng cộng 14 bảng cơ sở dữ liệu. Việc quản lý người dùng và phân quyền được xử lý thông qua 4 bảng chính: user, tài khoản, roles và user_roles.

3. Khách hàng và Quản trị viên có những quyền hạn gì trong UseCaseQuanLyDonDatHang?
Khách hàng có quyền theo dõi các trạng thái đơn hàng (chưa duyệt, đã duyệt, đang giao, đã nhận, đã hủy), thực hiện hủy đơn khi đơn chưa được duyệt và xác nhận đã nhận hàng. Quản trị viên có quyền duyệt đơn đặt hàng và chuyển trạng thái giao hàng.

4. Những công cụ và công nghệ nào được sử dụng trong quá trình triển khai đồ án?
Nhóm tác giả sử dụng hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL, bộ công cụ Java Swing, công cụ thiết kế giao diện Figma, công cụ quản lý dự án Trello và dịch vụ lưu trữ mã nguồn GitHub.

5. Nhóm tác giả đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu thực tiễn nào để thu thập dữ liệu?
Nhóm sử dụng hai phương pháp nghiên cứu thực tiễn chính: phương pháp quan sát việc quản lý tại các cơ sở bán máy tính trên địa bàn thành phố Vinh và phương pháp phỏng vấn trực tiếp chủ cửa hàng, nhân viên và khách hàng.


Kết luận

Đồ án "Xây dựng Website bán máy tính" của nhóm sinh viên Viện Kỹ thuật và Công nghệ – Trường Đại học Vinh đã mô tả chi tiết bài toán quản lý bán hàng máy tính trực tuyến và khảo sát thực tế tại thành phố Vinh. Đề tài đã phân tích nghiệp vụ, thiết kế hoàn chỉnh hệ thống ca sử dụng (Use Case) cùng cơ sở dữ liệu quan hệ gồm 14 bảng dữ liệu trên nền tảng MySQL. Mặc dù văn bản còn một số điểm chưa đồng nhất về mặt thuật ngữ giữa các phần, đồ án vẫn cung cấp một khung thiết kế hệ thống thông tin bán hàng rõ ràng và có giá trị tham khảo tốt cho sinh viên ngành công nghệ phần mềm.