Luận văn: Định hướng phát triển du lịch bền vững tại Đồng Nai - Bùi Thị Kim Chi, ĐH Mở TP. HCM

Khóa luận tốt nghiệp phân tích định hướng phát triển du lịch bền vững tại tỉnh Đồng Nai. Nghiên cứu chi tiết tài nguyên du lịch, chiến lược và giải pháp thực

• Tác giả: Bùi Thị Kim Chi
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại học Mở Bán Công TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Du lịch Đông Nam Á
• Đề tài: Định hướng phát triển du lịch bền vững tại Đồng Nai
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan định hướng du lịch bền vững tại Đồng Nai

Đồng Nai nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, cách TP.HCM khoảng 30km. Tỉnh có diện tích tự nhiên hơn 5.900 km² với dân số trên 2 triệu người thuộc 38 dân tộc anh em. Định hướng phát triển du lịch bền vững tại Đồng Nai hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hóa. Tỉnh sở hữu nhiều lợi thế du lịch. Tài nguyên thiên nhiên phong phú với hệ thống sông ngòi, rừng núi đa dạng. Di tích lịch sử và bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số tạo nên giá trị riêng biệt. Mô hình du lịch bền vững đảm bảo hài hòa giữa khai thác tài nguyên và gìn giữ hệ sinh thái. Phát triển phải dựa trên nguyên tắc bảo tồn có trách nhiệm. Khai thác du lịch cần gắn với lợi ích cộng đồng địa phương.

1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên Đồng Nai

Đồng Nai tiếp giáp TP.HCM, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu và Lâm Đồng. Vị trí chiến lược giúp tỉnh dễ dàng kết nối với các trung tâm kinh tế lớn. Hệ thống sông Đồng Nai chảy qua tỉnh tạo cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn. Khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa mưa nắng rõ rệt thuận lợi cho phát triển du lịch quanh năm. Rừng Nam Cát Tiên là khu dự trữ sinh quyển thế giới, điểm đến thu hút du khách quốc tế.

1.2. Tiềm năng du lịch đa dạng của tỉnh Đồng Nai

Đồng Nai có tiềm năng du lịch đa dạng trên nhiều phương diện. Tài nguyên thiên nhiên bao gồm hệ thống sông ngòi, hồ, rừng nguyên sinh. Tài nguyên nhân văn phong phú với lịch sử 300 năm hình thành và phát triển. Bản sắc văn hóa các dân tộc Chơ Ro, Mạ, Stiêng mang giá trị độc đáo. Đặc sản ẩm thực phong phú thể hiện sự giao thoa văn hóa Việt-Hoa-Nam Bộ. Đây là nền tảng vững chắc để xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng.

II. Phân tích thực trạng du lịch bền vững tại Đồng Nai

Thực trạng phát triển du lịch Đồng Nai cho thấy nhiều tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả. Tài nguyên thiên nhiên đa dạng nhưng thiếu đầu tư đồng bộ về cơ sở hạ tầng. Hệ thống sông Đồng Nai, rừng Nam Cát Tiên có giá trị du lịch cao nhưng chưa được phát triển tương xứng. Về tài nguyên nhân văn, Đồng Nai có lịch sử hình thành lâu đời với nhiều di tích kiến trúc cổ mang giá trị văn hóa lớn. Tuy nhiên, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích còn nhiều hạn chế. Bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số đang có nguy cơ mai một. Phong tục tập quán của người Chơ Ro, Mạ, Stiêng dần thay đổi theo hướng hiện đại hóa. Sản phẩm du lịch thiếu tính đặc trưng, chưa tạo được thương hiệu riêng. Nguồn nhân lực du lịch chưa đáp ứng yêu cầu chuyên nghiệp. Sự liên kết giữa các điểm du lịch còn lỏng lẻo.

2.1. Tài nguyên du lịch thiên nhiên và thách thức bảo tồn

Đồng Nai sở hữu hệ sinh thái đa dạng với rừng, sông, hồ phong phú. Vườn quốc gia Cát Tiên là điểm đến sinh thái hấp dẫn bậc nhất vùng Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, áp lực đô thị hóa và công nghiệp hóa đe dọa hệ sinh thái tự nhiên. Tình trạng ô nhiễm nguồn nước tại một số sông suối ảnh hưởng đến cảnh quan du lịch. Việc khai thác tài nguyên thiếu quy hoạch gây suy giảm đa dạng sinh học. Cần có chiến lược bảo tồn dài hạn gắn với phát triển du lịch.

2.2. Bản sắc văn hóa dân tộc và nguy cơ mai một

Đồng Nai là nơi cư trú của 38 dân tộc anh em với nền văn hóa đa dạng. Người Kinh chiếm 92,3% dân số, người Hoa 5,3%, còn lại là các dân tộc bản địa. Văn hóa người Chơ Ro, Mạ, Stiêng mang nhiều nét độc đáo về kiến trúc làng bản, phong tục tập quán. Tuy nhiên, quá trình hiện đại hóa khiến nhiều giá trị truyền thống đang dần biến mất. Làng bản chuyển dần theo mô hình người Việt, nếp sinh hoạt cổ truyền nhạt dần. Cần có giải pháp bảo tồn kịp thời để phát triển du lịch văn hóa.

III. Giải pháp phát triển du lịch bền vững tại Đồng Nai

Giải pháp đầu tiên là xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển du lịch bền vững. Chiến lược dài hạn cần dựa trên nguyên tắc hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn môi trường. Phân vùng phát triển hợp lý, tránh khai thác tràn lan tài nguyên thiên nhiên. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa là nhiệm vụ trọng tâm. Cần đầu tư tu bổ các di tích lịch sử, tổ chức hoạt động văn hóa truyền thống. Hỗ trợ cộng đồng dân tộc thiểu số giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với thế mạnh địa phương. Xây dựng tour du lịch sinh thái rừng Nam Cát Tiên, du lịch văn hóa cộng đồng. Phát triển du lịch ẩm thực với các đặc sản nổi tiếng. Đào tạo nguồn nhân lực du lịch chuyên nghiệp, nâng cao nhận thức cộng đồng. Tăng cường hợp tác liên kết vùng trong phát triển du lịch.

3.1. Chiến lược bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc

Chiến lược bảo tồn văn hóa cần triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện. Đầu tư phục dựng và bảo tồn kiến trúc truyền thống các dân tộc thiểu số. Tổ chức lễ hội, hoạt động văn hóa dân gian định kỳ để duy trì bản sắc. Xây dựng bảo tàng văn hóa dân tộc lưu giữ hiện vật, tư liệu. Hỗ trợ nghệ nhân truyền dạy nghề truyền thống cho thế hệ trẻ. Liên kết với trường đại học nghiên cứu, tư vấn bảo tồn văn hóa. Phát triển mô hình du lịch cộng đồng giúp người dân hưởng lợi từ bảo tồn.

3.2. Phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng và liên kết vùng

Xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng dựa trên thế mạnh riêng của Đồng Nai. Tour du lịch sinh thái rừng Cát Tiên kết hợp khám phá thiên nhiên và văn hóa dân tộc. Tour du lịch lịch sử tìm hiểu quá trình 300 năm hình thành vùng đất Biên Hòa. Tour du lịch ẩm thực trải nghiệm đặc sản Nam Bộ và ẩm thực người Hoa. Liên kết với TP.HCM, Bà Rịa-Vũng Tàu, Lâm Đồng tạo tour liên vùng hấp dẫn. Ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, đặt tour trực tiếp.

IV. Kết luận và ứng dụng định hướng du lịch bền vững Đồng Nai

Định hướng phát triển du lịch bền vững tại Đồng Nai là hướng đi đúng đắn và cần thiết. Tỉnh có nhiều lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, lịch sử văn hóa và vị trí địa lý chiến lược. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu bền vững cần đầu tư đồng bộ về cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và chính sách hỗ trợ. Kết quả đạt được phụ thuộc vào sự phối hợp giữa chính quyền các cấp, cộng đồng địa phương và doanh nghiệp du lịch. Ứng dụng thực tiễn cho thấy mô hình du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng mang lại hiệu quả cao. Du lịch bền vững giúp tăng thu nhập cho người dân, bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Tương lai, Đồng Nai cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng dịch vụ. Xây dựng thương hiệu du lịch bền vững riêng biệt để thu hút du khách trong và ngoài nước.

4.1. Định hướng quy hoạch tổng thể và chính sách hỗ trợ

Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch cần được xây dựng bài bản, khoa học. Phân vùng chức năng rõ ràng: khu bảo tồn, khu phát triển du lịch, khu dịch vụ. Chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp đầu tư du lịch xanh. Ban hành quy định bảo vệ môi trường nghiêm ngặt tại các điểm du lịch. Thành lập ban quản lý chuyên trách giám sát phát triển du lịch bền vững. Tăng cường đối thoại công-tư trong hoạch định chính sách du lịch.

4.2. Hợp tác liên vùng và đào tạo nguồn nhân lực du lịch

Liên kết vùng là yếu tố quan trọng để phát triển du lịch bền vững. Đồng Nai cần hợp tác chặt chẽ với TP.HCM, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu. Xây dựng tour liên vùng hấp dẫn, chia sẻ kinh nghiệm quản lý du lịch. Đào tạo nguồn nhân lực du lịch đạt chuẩn quốc tế. Mở các khóa đào tạo ngắn hạn cho cộng đồng địa phương về kỹ năng phục vụ du lịch. Hợp tác với trường đại học nghiên cứu, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1 I. Tác động của hoạt động con người lên môi trường sống. Phát triển kinh tế bền vững và chất lượng cuộc sống. Xu hướng phát triển du lịch bền vững.

4 CHƯƠNG 2: ĐẶT VAN đ ề I. Lý do chọn đề tà i. Phương pháp nghiên cứu. 9 PHẦN II: TÀI LIỆU ĐỌC CHƯƠNG 3: TổNG QUAN I.

Giới thiệu tổng quan về xã hội - chính trị - kinh tế việt n am. Giới thiệu tổng quan về Đồng Nai. 17 CHƯƠNG 4: TÀI NGUYÊN DU LỊCH Ở ĐồNG NAI I. Tài nguyên tự nhiên.

Phong cảnh tự nhiên. Phong cảnh tự nhiên gắn với văn hóa - lịch sử. Tài nguyên nhân văn. Đền, đình, đài và lăng mộ c ổ.

Thành cổ và văn m iếu. Di tích cách mạng. Bản sắc văn hoá. Nếp sống vật chất.

Tập quán tín ngưỡng dân gian. 44 PHẦN III: THU THẬP TÀI LIỆU CHƯƠNG 5: HIỆN TRẠNG CÁC NGUồN TÀI NGUYÊN DU LỊCH Ở ĐồNG NAI I. Tình trạng môi trường hiện nay tại Đồng Nai. Tinh trạng cơ sở hạ tầng.

Tình trạng phát triển du lịch tại Đồng Nai (2001-2005). Tác động của du lịch lên môi trường tại Đồng N ai.71 CHƯƠNG 6: CHIÊN l ư ợ c p h á t t r iể n d u l ịc h c ủ a t ỉn h ĐồNG n a i I. Phương hướng, nhiệm vụ 2006- 2010. Giải pháp thực hiện và các sản phẩm du lịch mới.

82 CHƯƠNG 7: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ CHIẾN l ư ợ c p h á t TRlỂN d u l ịc h c ủ a TỈNH ĐỒNG NAI I. Đánh giá về môi trường. Đánh giá cơ sở hạ tầng. Đánh giá hoạt động du lịch.

Đánh giá về chiến lược du lịch năm 2006 - 2010. 87 PHẦN IV: KẾT LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ Chương 8. KẾT LUẬN VÀ KlẾN n g h ị I. Kiến nghị 90 ĐỊNH NGHĨA TỪ NGỮ ■ Định hướng:Là xác định hướng đi đúng cách.

■ Phát triển: Là một quá trình kéo dài trong không gian và thời gian. ■ Bền vững: Là không làm mất đi cái hiện tại và không làm ảnh hưởng đến cái tương lai. ■ Du lịch:Là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong khoảng một thời gian nhất định. ■ Khách du lịch: Là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch , trừ trường hợp đi học, làm việc hoặc hành nghề để nhận thu nhập ở nơi đến.

■ Điểm du lịch: là nơi có chứa tài nguyên du lịch có sức hấp dẫn và thu hút du khách ■ Tuyến du lịch: Là lộ trình nối tiếp các điểm, các khu du lịch khác nhau. Tuyến theo ý nghĩa về giao thông thì đó là loại đường đi dành riêng cho từng loại giao thông: tuyến đường sông, tuyến đường biển, đường sắt, đường không, đường bộ. ■ Du lịch sinh thái: Được hiểu là sự kết hợp ý nghĩa của 2 từ ghép “du lịch” và “sinh thái”, là mọi hoạt động du lịch có liên quan đến thiên nhiên như tắm biển, nghỉ núi. ■ Di tích:Là những gì còn tồn tại để minh chứng cho một thời kỳ.

■ Văn hoá:Là hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử mang đậm bản sắc dân tộc ■ Lịch sử: Là quá trình xuất hiện khi có sự xuất hiện của con người. TRANG BÁNG BIÊU Bảng 3.1: Các hạng mục xuất khẩu chính trong năm 2004 Bảng 3.2: Sự thay đổi đơn vị hành chính từ năm 1698 đến năm 1851.3: Sự thay đổi đơn vị hành chính từ năm 1863 đến năm 1887.4: Sự thay đổi đơn vị hành chính từ năm 1887 đến năm 2005.5: Thu nhập bình quân đầu người của tỉnh Đồng Nai.1: Mực nước cao nhất tại trạm Biên Hoà Bảng 5.2: Lượng mưa trạm Biên Hoà Bảng 5.3: Nhiệt độ trạm Biên Hoà.4: Độ ẩm trạm Biên Hoà.5: Nước sạch toàn tỉnh Đồng Nai Bảng 5.6: Tổng khối lượng rác công ty thu gom được từ 1996-2001 Bảng 5.7: Đa dạng sinh học Bảng 5.8: Đường bộ tỉnh Đồng Nai.9: Thông tin liên lạc tỉnh Đồng Nai.10: Lượng khách du lịch đến Đồng Nai từ 2001- 2005.11: Thống kê doanh thu du lịch qua các năm 2001- 2005.12: Thông kê cơ sở vật chất ngành du lịch tỉnh Đồng Nai.13: Tình trạng một số sông hô" tại Đồng Nai. Sinh viên Bùi Thị Kim Chi- Luận văn tốt nghiệp. TÁC ĐỘNG CỦA HOẠT ĐỘNG CON NGƯỜI LÊN MÔI TRƯỜNG SốNG.

Hoạt động của con người đã và đang ảnh hưởng trầm trọng đến môi trường sống. Không tính đến sự xâm hại trực tiếp lên môi trường như nạn phá rừng, khai thác nguồn nước, khai khoáng hay chiến tranh mà chỉ tính đến các chất mà con người đã thải ra thì chúng cũng đã gây tác động đến nhiều mặt của môi trường. Các chất thải này có thể ở dạng rắn, dạng lỏng và dạng khí. Các dữ liệu dưới đây về chất thải rắn có thể nói lên thực trạng và tính trầm trọng của tác động từ hoạt động của con người đến môi trường từ các chất thải.

Các tác động của chất thải rắn. Tác động đến chất lượng không khí. Theo sô" liệu thống kê, nguồn ô nhiễm không khí từ một số ngành công nghiệp ở Việt Nam như cơ khí, điện tử, phân hóa học như sau: - Chất Cfi H9 OH cao hơn từ 2,5 đến 9 lần mức cho phép. - AS2 O3 cao hơn 12 lần mức cho phép.

- Chất H2 SO4 hơn 2 lần mức cho phép. Đồng Nai là nơi tập trung nhiều nhà máy cơ khí, điện tử và phân hóa học. Tác động đến chất lượng đất và nước. Châ"t cặn sau xử lý ra từ các nhà máy công nghiệp thải ra hệ thông thoát nước chứa nhiều kim loại nặng và châ"t vô cơ.

Đặc biệt là các chất loại này được thải ra từ các nhá máy sản xuất antimony, pin hoặc accu và dầu. Các chất này có thể gây ô nhiễm nguồn nước ngầm. Ngoài ra, các chất độc hại khác được vâ't bừa bãi trên mặt đâ"t cũng tác động rất xâu đến chất lượng môi trường và sức khỏe cộng đồng. Đồng Nai cũng là nơi tập trung nhiều các hoạt động tạo nguồn ô nhiễm loại này.

Định hướng phát triển du lịch bền vững tại tĩnh Đồng Nai. 1 Sinh viên Bùi Thị Kim Chi- Luận văn tốt nghiệp. Nguồn chất thải. Chất thải nông thôn.

Chất thải, phân gia súc và hóa chất từ nông nghiệp cũng là những nguồn gây ô nhiễm. Một số khu vực của tỉnh Đồng Nai là nơi tập trung gieo trồng và chăn nuôi dạng công nghiệp nhưng chưa có đủ điều kiện để xử lý các chất này. Chât thải thành thị. Ở khu vực thành thị, chất thải phát sinh từ nhiều nguồn như hộ gia đình, các nhà máy công nghiệp, bệnh viện, hệ thống thoát nước công cộng, các cơ sở dịch vụ, công trường xây dựng.

Quá trình đô thị hóa ở tỉnh Đồng Nai đang diễn ra rất mạnh sẽ đưa đến hệ quả sự tăng lên không ngừng chất thải của từ khu vực này. Chất thải y tế. Chất thải y tế cần được xử lý đặc biệt vì có tính độc hại cao và là nguồn lây lan bệnh tật. Ở tỉnh Đồng Nai, mức tăng dân số kéo theo nhu cầu khám chữa bệnh khiến cho chất thải từ các cơ sở y tế tăng theo.

Chất thải công nghiệp. Tỉnh Đồng Nai nằm trong khu vực kinh tế trọng điểm của cả nước, là một trong những tỉnh đứng đầu về các khu công nghiệp. Do đó chất thải từ khu vực này của tỉnh là rất lớn. Như vậy chỉ tính riêng chất thải rắn thì tác động của nó lên môi trường sống cũng rất trầm trọng về qui mô và mức độ.

Khi ngành du lịch phát triển, chất thải các dạng sẽ tăng lên ở mọi nơi tùy theo dạng du lịch như chất thải thành thị với khách sạn và nhà hàng, chất thải nông thôn với du lịch sinh thái, chất thải y tế với du lịch chữa bệnh. Định hướng phát triển du lịch bền vững tại tĩnh Đồng Nai. 2 Sinh viên Bùi Thị Kim Chỉ- Luận văn tốt nghiệp. PHÁT TRIỂN KINH TẾ b e n v ữ n g v à CHAT l ư ợ n g c u ộ c SốNG.

Khái niệm GDP là chỉ tiêu đo lường vĩ mô kết quả vận hành của một nền kinh tế. Đây là GDP truyền thống và chỉ đo lường khía cạnh kinh tế. Để GDP là một chỉ tiêu chân thực và có tính khoa học có thể đánh giá sự phát triển thực sự của một quốc gia, người ta đưa ra khái niệm GGDP (Green GDP). Từ nhận thức muốn phát triển bền vững thì phải thực hiện “hạch toán xanh” gồm GDP xanh trên phạm vi vĩ mô; “kế hoạch xanh” trong hoạt động vi mô; và “thẩm kế xanh” khi tiến hành giám sát kiểm tra.

Công thức tính toán GGDP. Theo lý thuyết, phương pháp tính GGDP là loại bỏ phần tiêu cực (không hợp lý, giả dối, hư ảo, không mang tính tích lũy của cải chân chính) hàm chứa trong GDP truyền thông để đo lường sự phát triển của một nền kinh tế. Trong thực tế, từ những năm 1970 nhiều nhà khoa học, tổ chức đã tìm cách tính GGDP nhưng vẫn chưa thành công. Năm 1995, Ngân hàng thế giới (WB) lần đầu tiên công bô" sẽ dùng “của cải mở rộng” gồm: vốn thiên nhiên, vốn sản xuất, vốn nhân lực, vốri xã hội để đo lường sự phát triển kinh tế.

Ưu điểm của phương pháp này là khách quan, khoa học và công bằng, trung thực, có quan tâm đến yếu tố thời gian. Khuyết điểm của phương pháp này là số liệu và sự tính toán quá lớn, khó bao quát hết và thiếu chính xác. Năm 1997, Constanza và đồng sự đưa ra khái niệm “hệ thông chỉ tiêu sinh thái phục vụ” với chủ trương đo lường bằng được giá thị mà thiên nhiên cung cấp cho con người để so sánh nỗ lực của con người giữa các nơi khác nhau. Ong phân tích và thu được 17 công năng thiên nhiên phục vụ con người và chia thế giới làm 20 khu vực quần thể sinh vật hưởng thụ.

Theo tính toán của họ, thiên nhiên ban tặng cho con người khoảng 55,55% GDP. Tuy có chỗ nhiều chỗ ít. Tháng 4 năm 2002, tại hội nghị các nước đang phát triển ở Algieria, G. Ngưu Văn Trung (Trung Quốc) đề nghị trong khi chưa tìm được cách tính chính xác thì nên mổ xẻ GDP truyền thống theo 5 chỉ tiêu phụ để từ đó có thể hoạch định phát triển bền vững.

Đó là: Định hướng phát triển du lịch bền vững tại tĩnh Đồng Nai. 3 Sinh viên Bùi Thị Kim Chi- Luận văn tốt nghiệp.