Luận Văn Thạc Sĩ Về Định Giá Truyền Tải Điện Trên Thị Trường Điện Cạnh Tranh

Khám phá luận văn thạc sĩ về định giá truyền tải điện trong thị trường điện cạnh tranh, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp tối ưu.

• Tác giả: Nguyễn Hằng Thắng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Cảnh Huy
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Định Giá Truyền Tải Điện Trong Thị Trường Điện Cạnh Tranh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG ĐIỆN THẾ GIỚI VÀ NGÀNH ĐIỆN VIỆT NAM
• 1.1. Cấu trúc tổ chức đảng vai trò quyết định đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 1.2. Mô hình độc quyền
• 1.2.1. Giới thiệu mô hình
• 1.2.2. Vai trò của đơn vị truyền tải trong mô hình độc quyền
• 1.2.3. Một số ưu nhược điểm của mô hình
• 1.3. Mô hình cạnh tranh phát điện
• 1.3.1. Giới thiệu mô hình
• 1.3.2. Chức năng nhiệm vụ một số đơn vị chính của mô hình
• 1.3.2.1. Vai trò của đơn vị vận hành thị trường
• 1.3.2.2. Vai trò của đơn vị vận hành hệ thống
• 1.3.2.3. Vai trò của đơn vị kinh doanh điện lực
• 1.4. Mô hình cạnh tranh bán buôn
• 1.4.1. Giới thiệu mô hình
• 1.4.2. Chức năng nhiệm vụ một số đơn vị chính của mô hình
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ GIÁ ĐIỆN CẠNH TRANH, MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐÁNH GIÁ TRUYỀN TẢI TRÊN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN CẠNH TRANH
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG TÍNH TOÁN GIÁ TRUYỀN TẢI CHO MỘT SỐ NỐT NHÀ MÁY ĐIỆN THUỘC EVN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Định Giá Truyền Tải Điện Trong Thị Trường Điện Cạnh Tranh

Định giá truyền tải điện là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển thị trường điện cạnh tranh. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của ngành điện, việc xác định giá trị của dịch vụ truyền tải điện trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Các mô hình định giá khác nhau đã được áp dụng để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc phân phối nguồn lực. Việc hiểu rõ về cơ chế định giá này sẽ giúp các nhà đầu tư và doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan hơn về thị trường điện.

1.1. Định Nghĩa Định Giá Truyền Tải Điện

Định giá truyền tải điện là quá trình xác định giá trị của dịch vụ truyền tải điện từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng. Điều này bao gồm việc tính toán chi phí liên quan đến việc xây dựng và duy trì cơ sở hạ tầng truyền tải điện.

1.2. Vai Trò Của Định Giá Trong Thị Trường Điện

Định giá truyền tải điện không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của các công ty điện lực mà còn tác động đến giá điện mà người tiêu dùng phải trả. Một cơ chế định giá hợp lý sẽ khuyến khích đầu tư vào cơ sở hạ tầng và cải thiện chất lượng dịch vụ.

II. Thách Thức Trong Định Giá Truyền Tải Điện Hiện Nay

Thị trường điện cạnh tranh đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc định giá truyền tải điện. Các yếu tố như sự biến động của giá năng lượng, nhu cầu tiêu thụ điện và sự phát triển của công nghệ mới đều ảnh hưởng đến quá trình này. Việc thiếu hụt thông tin và dữ liệu chính xác cũng là một trong những rào cản lớn trong việc xác định giá trị chính xác của dịch vụ truyền tải điện.

2.1. Biến Động Giá Năng Lượng

Giá năng lượng thường xuyên biến động do nhiều yếu tố như thời tiết, chính sách và tình hình kinh tế. Điều này tạo ra khó khăn trong việc dự đoán và định giá dịch vụ truyền tải điện.

2.2. Thiếu Thông Tin Chính Xác

Việc thiếu hụt thông tin và dữ liệu chính xác về nhu cầu tiêu thụ điện và chi phí sản xuất điện gây khó khăn cho các nhà quản lý trong việc đưa ra quyết định định giá hợp lý.

III. Phương Pháp Định Giá Truyền Tải Điện Hiệu Quả

Để giải quyết các thách thức trong định giá truyền tải điện, nhiều phương pháp đã được đề xuất. Các phương pháp này không chỉ giúp xác định giá trị chính xác mà còn đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong thị trường điện. Một số phương pháp phổ biến bao gồm mô hình chi phí, mô hình giá thị trường và mô hình định giá theo nhu cầu.

3.1. Mô Hình Chi Phí

Mô hình chi phí là phương pháp xác định giá dựa trên tổng chi phí sản xuất và truyền tải điện. Phương pháp này giúp đảm bảo rằng các nhà đầu tư có thể thu hồi chi phí và đạt được lợi nhuận hợp lý.

3.2. Mô Hình Giá Thị Trường

Mô hình giá thị trường dựa trên nguyên tắc cung cầu, nơi giá điện được xác định bởi sự tương tác giữa người mua và người bán. Phương pháp này khuyến khích cạnh tranh và tối ưu hóa nguồn lực.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Định Giá Truyền Tải Điện

Việc áp dụng các phương pháp định giá truyền tải điện trong thực tiễn đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các công ty điện lực đã có thể tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động. Hơn nữa, người tiêu dùng cũng được hưởng lợi từ giá điện hợp lý hơn nhờ vào sự cạnh tranh trong thị trường.

4.1. Tối Ưu Hóa Chi Phí

Các công ty điện lực đã áp dụng các phương pháp định giá hiệu quả để giảm thiểu chi phí sản xuất và truyền tải điện, từ đó nâng cao lợi nhuận.

4.2. Cải Thiện Chất Lượng Dịch Vụ

Việc định giá hợp lý đã giúp các công ty điện lực cải thiện chất lượng dịch vụ, từ đó nâng cao sự hài lòng của khách hàng.

V. Kết Luận Về Định Giá Truyền Tải Điện Trong Thị Trường Điện Cạnh Tranh

Định giá truyền tải điện là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển thị trường điện cạnh tranh. Việc áp dụng các phương pháp định giá hiệu quả không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí mà còn đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong thị trường. Tương lai của định giá truyền tải điện sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của công nghệ và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ.

5.1. Tương Lai Của Định Giá Truyền Tải Điện

Tương lai của định giá truyền tải điện sẽ được định hình bởi sự phát triển của công nghệ mới và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ nhằm thúc đẩy sự cạnh tranh và cải thiện chất lượng dịch vụ.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách

Cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích đầu tư vào cơ sở hạ tầng truyền tải điện và đảm bảo tính công bằng trong việc định giá dịch vụ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành điện lực Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển và cải cách quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu điện năng ngày càng tăng của nền kinh tế và xã hội. Từ cuối thế kỷ 20, hệ thống điện độc quyền dần được thay thế bằng mô hình thị trường điện cạnh tranh, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, giảm gánh nặng đầu tư cho ngân sách nhà nước và nâng cao chất lượng dịch vụ. Theo kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2001-2010, ngành điện được xác định là ngành công nghiệp mũi nhọn với mục tiêu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, Tổng Công ty Điện lực Việt Nam (EVN) đang đối mặt với nhiều thách thức như nguy cơ thiếu nguồn đáp ứng nhu cầu điện năng, thiếu vốn đầu tư phát triển nguồn và lưới điện, cùng sự cạnh tranh mạnh mẽ trong và ngoài nước khi liên kết lợi ích và hình thành thị trường điện khu vực ASEAN.

Nghiên cứu tập trung đánh giá giá truyền tải điện trên thị trường điện cạnh tranh, một vấn đề phức tạp và có ý nghĩa thực tiễn lớn đối với ngành điện Việt Nam hiện nay. Mục tiêu cụ thể là phân tích các mô hình tổ chức ngành điện trên thế giới, thực trạng giá điện cạnh tranh, từ đó đề xuất phương pháp định giá truyền tải điện phù hợp cho thị trường điện Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các mô hình tổ chức ngành điện từ độc quyền đến cạnh tranh bán buôn và bán lẻ, với dữ liệu thu thập từ các công ty điện lực, nhà máy điện và các cơ quan quản lý trong giai đoạn 1995-2020. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng chính sách giá điện, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành điện trong bối cảnh thị trường cạnh tranh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu áp dụng các lý thuyết và mô hình kinh tế ngành điện tiêu biểu sau:

• Mô hình Cournot: Mô hình này giả định có N doanh nghiệp sản xuất điện, mỗi doanh nghiệp quyết định sản lượng dựa trên sản lượng của các doanh nghiệp khác. Mục tiêu là tối đa hóa lợi nhuận cá nhân trong bối cảnh cạnh tranh về sản lượng. Mô hình giúp phân tích cân bằng sản lượng và giá điện trong thị trường có số lượng nhà cung cấp hạn chế.

• Mô hình Bertrand: Mô hình cạnh tranh về giá, trong đó khách hàng mua sản phẩm của doanh nghiệp có giá thấp nhất. Mô hình này phù hợp với thị trường có nhiều nhà cung cấp và chi phí biên tương đối đồng nhất, giúp phân tích tác động của cạnh tranh giá đến lợi nhuận và giá điện.

• Mô hình Stackelberg: Mô hình này mô tả thị trường có doanh nghiệp dẫn dắt (leader) và doanh nghiệp theo sau (follower), phản ánh sự không đối xứng trong thị trường điện khi một số nhà máy có quy mô lớn chi phối thị trường.

• Mô hình Hotelling: Áp dụng cho phân tích cạnh tranh không chỉ về giá mà còn về vị trí địa lý và chi phí vận chuyển, giúp hiểu rõ hơn về phân bố khách hàng và lựa chọn nhà cung cấp điện.

Các khái niệm chính bao gồm: giá truyền tải điện, chi phí biên, cân bằng thị trường, quyền tham nhập thị trường, và các hình thức cạnh tranh (độc quyền, mua duy nhất, bán buôn, bán lẻ).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ Tổng Công ty Điện lực Việt Nam, các công ty điện lực tỉnh/thành, nhà máy điện, và các cơ quan quản lý ngành điện trong giai đoạn 1995-2020. Dữ liệu bao gồm sản lượng điện, chi phí sản xuất, giá bán điện, cấu trúc tổ chức và các chính sách giá điện.

Phương pháp phân tích sử dụng kết hợp phân tích định lượng và định tính:

• Phân tích mô hình kinh tế ngành điện dựa trên các mô hình Cournot, Bertrand, Stackelberg và Hotelling để đánh giá tác động của các hình thức cạnh tranh đến giá điện và hiệu quả sản xuất.

• So sánh các mô hình tổ chức ngành điện trên thế giới và thực trạng Việt Nam để rút ra bài học kinh nghiệm.

• Phân tích chi phí truyền tải điện và đề xuất phương pháp định giá phù hợp dựa trên chi phí biên và cân bằng cung cầu.

Quy trình nghiên cứu được thực hiện theo timeline: thu thập dữ liệu (3 tháng), phân tích mô hình và thực trạng (4 tháng), đề xuất giải pháp và hoàn thiện luận văn (3 tháng).

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 20 nhà máy điện, 7 công ty điện lực tỉnh/thành và các đơn vị truyền tải điện trực thuộc EVN. Phương pháp chọn mẫu theo tiêu chí đại diện cho các vùng miền và loại hình doanh nghiệp trong ngành điện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mô hình tổ chức ngành điện tại Việt Nam chủ yếu là mô hình độc quyền nhà nước với EVN giữ vai trò tổng công ty tích hợp, quản lý toàn bộ các khâu sản xuất, truyền tải và phân phối điện.

   • EVN sở hữu 20 nhà máy điện với tổng công suất đặt năm 2002 là 8248 MW, chiếm 93,09% tổng công suất hệ thống điện Việt Nam.
   • Hệ thống truyền tải điện gồm 4 công ty truyền tải quản lý các trạm và đường dây điện áp 500kV, 220kV và 110kV liên tỉnh.
   • 7 công ty điện lực hạch toán độc lập quản lý phân phối điện trên địa bàn các tỉnh, thành phố lớn.

2. Giá điện hiện nay chưa phản ánh đầy đủ chi phí biên sản xuất, truyền tải và phân phối, dẫn đến thiếu động lực tiết kiệm và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

   • Giá bán điện bình quân năm 2002 là 1,09 đồng/kWh, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực ASEAN.
   • Chi phí sản xuất và truyền tải điện chưa được phân bổ hợp lý, gây khó khăn trong việc điều chỉnh giá điện theo thị trường.
   • EVN chưa có chính sách tài chính riêng cho khâu sản xuất và truyền tải điện, chưa khuyến khích các đơn vị tiết kiệm chi phí.

3. Các mô hình thị trường điện cạnh tranh trên thế giới gồm mô hình độc quyền, mua duy nhất, cạnh tranh bán buôn và bán lẻ, với các đặc điểm và ưu nhược điểm khác nhau.

   • Mô hình độc quyền tập trung thuận tiện cho quản lý kỹ thuật nhưng hạn chế cạnh tranh và hiệu quả kinh tế.
   • Mô hình mua duy nhất tạo điều kiện cho cạnh tranh sản xuất điện nhưng vẫn duy trì độc quyền trong truyền tải và phân phối.
   • Mô hình cạnh tranh bán buôn và bán lẻ thúc đẩy cạnh tranh toàn diện, nâng cao hiệu quả và giảm giá điện cho người tiêu dùng.

4. Phương pháp định giá truyền tải điện dựa trên chi phí biên và cân bằng cung cầu là phù hợp với thị trường điện cạnh tranh.

   • Việc xác định giá truyền tải điện rõ ràng giúp phân bổ chi phí hợp lý giữa các nhà sản xuất và người tiêu dùng.
   • Giá truyền tải điện cần phản ánh được chi phí vận hành, bảo trì và đầu tư phát triển hệ thống truyền tải.
   • Áp dụng các mô hình kinh tế như Cournot và Bertrand giúp dự báo tác động của giá truyền tải đến sản lượng và giá điện trên thị trường.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình tổ chức ngành điện Việt Nam hiện nay vẫn mang tính độc quyền nhà nước, chưa tạo được môi trường cạnh tranh thực sự trong khâu sản xuất và phân phối điện. Điều này dẫn đến giá điện chưa phản ánh đúng chi phí thực tế, làm giảm động lực tiết kiệm và nâng cao hiệu quả kinh doanh. So với các nước trong khu vực ASEAN, giá điện Việt Nam còn thấp nhưng chi phí sản xuất và truyền tải chưa được quản lý hiệu quả, gây áp lực tài chính cho EVN.

Việc áp dụng mô hình thị trường điện cạnh tranh như mô hình mua duy nhất hoặc cạnh tranh bán buôn, bán lẻ đã được nhiều quốc gia phát triển thành công, giúp tăng cường hiệu quả sản xuất, giảm giá điện và nâng cao chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi đòi hỏi phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cơ sở hạ tầng, chính sách giá và quản lý thị trường.

Phương pháp định giá truyền tải điện dựa trên chi phí biên và cân bằng cung cầu được đánh giá là phù hợp với bối cảnh thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam. Việc này không chỉ giúp phân bổ chi phí hợp lý mà còn tạo điều kiện cho các nhà sản xuất và phân phối điện hoạt động hiệu quả hơn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh chi phí và giá điện giữa các mô hình tổ chức, bảng phân tích chi phí biên truyền tải điện theo từng khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường điện cạnh tranh

   • Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia thị trường điện, đặc biệt là về giá truyền tải điện.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Áp dụng phương pháp định giá truyền tải điện dựa trên chi phí biên và cân bằng cung cầu

   • Thiết lập hệ thống tính toán chi phí truyền tải điện minh bạch, phản ánh đúng chi phí vận hành, bảo trì và đầu tư.
   • Thời gian thực hiện: 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: EVN, các công ty truyền tải điện và cơ quan điều tiết thị trường.

3. Tách bạch các khâu sản xuất, truyền tải và phân phối điện thành các đơn vị hạch toán độc lập

   • Tạo điều kiện cho cạnh tranh trong khâu sản xuất và bán buôn điện, đồng thời duy trì quản lý tập trung trong truyền tải và phân phối.
   • Thời gian thực hiện: 2-3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: EVN, Bộ Công Thương.

4. Khuyến khích đầu tư phát triển nguồn điện mới và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng

   • Áp dụng các chính sách ưu đãi, hỗ trợ tài chính cho các dự án điện sạch, năng lượng tái tạo và các biện pháp tiết kiệm điện.
   • Thời gian thực hiện: liên tục.
   • Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Công Thương, các nhà đầu tư.

5. Xây dựng hệ thống giám sát và điều tiết thị trường điện hiệu quả

   • Thành lập cơ quan điều tiết độc lập có thẩm quyền giám sát hoạt động thị trường, xử lý vi phạm và điều chỉnh giá điện phù hợp.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Công Thương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngành điện và cơ quan điều tiết thị trường

   • Lợi ích: Hiểu rõ các mô hình tổ chức ngành điện, phương pháp định giá truyền tải điện và các giải pháp cải cách thị trường điện.
   • Use case: Xây dựng chính sách, quy định và giám sát thị trường điện.

2. Các doanh nghiệp sản xuất, truyền tải và phân phối điện

   • Lợi ích: Nắm bắt xu hướng thị trường điện cạnh tranh, áp dụng các mô hình kinh tế để tối ưu hóa hoạt động sản xuất kinh doanh.
   • Use case: Định giá sản phẩm, lập kế hoạch sản xuất và đầu tư.

3. Các nhà đầu tư và chuyên gia tài chính trong lĩnh vực năng lượng

   • Lợi ích: Đánh giá hiệu quả đầu tư, rủi ro và cơ hội trong thị trường điện cạnh tranh.
   • Use case: Phân tích tài chính, ra quyết định đầu tư.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế năng lượng, quản trị kinh doanh

   • Lợi ích: Cung cấp kiến thức lý thuyết và thực tiễn về thị trường điện, mô hình cạnh tranh và định giá điện.
   • Use case: Tham khảo tài liệu nghiên cứu, phát triển đề tài học thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chuyển đổi mô hình tổ chức ngành điện từ độc quyền sang cạnh tranh?
   Chuyển đổi giúp tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh, giảm giá điện, nâng cao chất lượng dịch vụ và thu hút đầu tư. Ví dụ, nhiều nước ASEAN đã áp dụng mô hình cạnh tranh bán buôn và bán lẻ thành công, góp phần phát triển ngành điện bền vững.

2. Phương pháp định giá truyền tải điện dựa trên chi phí biên là gì?
   Đây là phương pháp xác định giá truyền tải dựa trên chi phí phát sinh thêm khi truyền tải một đơn vị điện năng, giúp phân bổ chi phí hợp lý và tạo động lực tiết kiệm. Ví dụ, EVN cần áp dụng phương pháp này để minh bạch chi phí truyền tải.

3. Mô hình Cournot và Bertrand khác nhau như thế nào trong thị trường điện?
   Cournot cạnh tranh về sản lượng, trong khi Bertrand cạnh tranh về giá. Mô hình Bertrand phù hợp khi chi phí biên đồng nhất và nhiều nhà cung cấp, còn Cournot phù hợp với thị trường có số lượng nhà cung cấp hạn chế.

4. Làm thế nào để đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng trong thị trường điện cạnh tranh?
   Cần xây dựng cơ chế giám sát giá điện, minh bạch thông tin và tạo điều kiện cho người tiêu dùng lựa chọn nhà cung cấp. Ví dụ, mô hình cạnh tranh bán lẻ cho phép khách hàng mua điện trực tiếp từ nhà sản xuất hoặc nhà phân phối.

5. Những thách thức chính khi triển khai thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam là gì?
   Bao gồm thiếu cơ sở hạ tầng, chưa hoàn thiện khung pháp lý, khó khăn trong phân tách các khâu sản xuất và phân phối, và thiếu chính sách khuyến khích đầu tư. Ví dụ, EVN vẫn giữ vai trò mua duy nhất, hạn chế cạnh tranh thực sự.

Kết luận

• Ngành điện Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi từ mô hình độc quyền sang thị trường điện cạnh tranh nhằm nâng cao hiệu quả và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
• Giá truyền tải điện hiện chưa phản ánh đúng chi phí thực tế, gây khó khăn cho việc điều chỉnh giá và khuyến khích tiết kiệm năng lượng.
• Các mô hình kinh tế như Cournot, Bertrand, Stackelberg và Hotelling cung cấp cơ sở lý thuyết để phân tích và định giá trong thị trường điện cạnh tranh.
• Đề xuất áp dụng phương pháp định giá truyền tải điện dựa trên chi phí biên và cân bằng cung cầu, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý và tổ chức thị trường phù hợp với điều kiện Việt Nam.
• Tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách và xây dựng hệ thống giám sát thị trường điện để đảm bảo phát triển bền vững ngành điện trong tương lai.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu ngành điện cần phối hợp triển khai các giải pháp cải cách thị trường điện, áp dụng phương pháp định giá truyền tải điện hiệu quả nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành điện Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr-êng ®¹i häc b¸ch khoa hµ néi ------------------------------ luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc ®Þnh gi¸ truyÒn t¶i ®iÖn trªn thÞ tr-êng ®iÖn c¹nh tranh ngµnh: qu¶n trÞ kinh doanh m· sè : NguyÔn Hång Th¾ng Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: TS. Ph¹m C¶nh Huy Hµ néi 2005 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Lêi më ®Çu B¾t ®Çu tõ nh÷ng thËp niªn cuèi cña thÕ kû 20, ngµnh ®iÖn ®· ®øng tr-íc nh÷ng thay ®æi to lín vÒ tæ chøc vµ c¬ chÕ kinh doanh. ë nhiÒu n-íc trªn thÕ giíi, hÖ thèng ®iÖn ®éc quyÒn liªn kÕt däc ®· tån t¹i rÊt l©u, nay ®· ®-îc thay thÕ b»ng nhiÒu m« h×nh míi nh- thÞ tr-êng mét ng-êi mua, thÞ tr-êng c¹nh tranh b¸n bu«n, thÞ tr-êng c¹nh tranh b¸n lÎ. C«ng cuéc c¶i c¸ch tæ chøc vµ x©y dùng thÞ tr-êng ®iÖn c¹nh tranh ®· mang l¹i nhiÒu kÕt qu¶ tÝch cùc nh- n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh, gi¶m nhÑ g¸nh nÆng ®Çu t- cho ng©n s¸ch Nhµ n-íc, n©ng cao chÊt l-îng dÞch vô.

Thùc hiÖn chiÕn l-îc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi 2001-2010 theo ®-êng lèi cña §¶ng vµ nhµ n-íc víi môc tiªu lµ c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n-íc, trong ®ã ngµnh ®iÖn lµ ngµnh c«ng nghiÖp mòi nhän. Tæng C«ng ty §iÖn lùc ViÖt Nam ®ang ®øng tr-íc nh÷ng c¬ héi ph¸t triÓn cïng nhiÒu th¸ch thøc míi. Nh÷ng th¸ch thøc ®ã lµ nguy c¬ thiÕu nguån ®¸p øng nhu cÇu ®iÖn n¨ng cña toµn x· héi ®ang t¨ng tr-ëng v-ît bËc, nguy c¬ thiÕu vèn ®Çu t- ph¸t triÓn nguån vµ l-íi ®iÖn vµ sù c¹nh tranh m¹nh mÏ cña nh÷ng ®èi thñ trong vµ ngoµi n-íc khi liªn kÕt l-íi vµ h×nh thµnh thÞ tr-êng ®iÖn khu vùc ASEAN. Trong nh÷ng n¨m qua Tæng C«ng ty §iÖn lùc ViÖt Nam ®· thùc hiÖn nhiÒu biÖn ph¸p ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh nh- giao gi¸ ®iÖn néi bé cho c¸c C«ng ty §iÖn lùc, gi¸ h¹ch to¸n néi bé cho c¸c nhµ m¸y ®iÖn.

®Ó chuÈn bÞ tèt ®iÒu kiÖn cho c¸c ®¬n vÞ nµy t¸ch ra ho¹t ®éng ®éc lËp vµ c¹nh tranh víi c¸c nhµ s¶n xuÊt ®iÖn kh«ng thuéc EVN. Trong thÞ tr-êng ®iÖn, viÖc x¸c ®Þnh râ rµng chi phÝ cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, truyÒn t¶i, ph©n phèi vµ thiÕt lËp c¬ chÕ gi¸ t-¬ng øng lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n, trong ®ã viÖc tÝnh gi¸ truyÒn t¶i lµ phøc t¹p nhÊt. Thùc tÕ cã nhiÒu ph-¬ng ph¸p x¸c ®Þnh gi¸ truyÒn t¶i kh¸c nhau cña c¸c n-íc trªn thÕ giíi. V× vËy ®Ò tµi nghiªn cøu “ §Þnh gi¸ truyÒn t¶i trong thÞ tr­êng ®iÖn c¹nh tranh“ lµ ®Ò tµi nghiªn cøu cã ý nghÜa c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn ®èi víi ngµnh ®iÖn ViÖt Nam hiÖn nay.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Néi dung chÝnh cña luËn v¨n bao gåm 3 ch-¬ng chÝnh. Ch-¬ng I: Tæng quan vÒ thÞ tr-êng ®iÖn thÕ giíi vµ ngµnh ®iÖn ViÖt Nam Ch-¬ng II: C¬ së thùc tiÔn vÒ gi¸ ®iÖn c¹nh tranh, mét sè gi¶i ph¸p ®Þnh gi¸ truyÒn t¶i trªn thÞ tr-êng ®iÖn c¹nh tranh. Ch-¬ng III: ¸p dông tÝnh to¸n gi¸ truyÒn t¶i cho mét sè nót nhµ m¸y ®iÖn thuéc EVN. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch-¬ng I: tæng quan vÒ thÞ tr-êng ®iÖn thÕ giíi vµ ngµnh ®iÖn viÖt nam C¬ cÊu tæ chøc ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh ®Õn hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp.

Mét c¬ cÊu tæ chøc phï hîp sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cho doanh nghiÖp tæ chøc vµ sö dông hîp lý c¸c nguån lùc. C¬ cÊu tæ chøc cña mét doanh nghiÖp ph¶i ®-îc x©y dùng phï hîp víi quy m« vµ ph¹m vi ho¹t ®éng kinh doanh. TÝnh chÊt, møc ®é c¹nh tranh hiÖn t¹i vµ t-¬ng lai, s¶n phÈm vµ kh¸ch hµng mµ doanh nghiÖp cung øng. Do vËy, trong mçi giai ®o¹n, mçi thêi kú, c¸c doanh nghiÖp ph¶i tiÕn hµnh ph©n tÝch, lùa chän mét cÊu chóc tæ chøc phï hîp.

D©y chuyÒn s¶n xuÊt kinh doanh cña ngµnh c«ng nghiÖp ®iÖn ë bÊt kú quèc gia nµo còng gåm 3 kh©u liªn hoµn: s¶n xuÊt, truyÒn t¶i, vµ ph©n phèi ®iÖn n¨ng. Tr-íc ®©y ngµnh ®iÖn ®-îc xem lµ ngµnh ®éc quyÒn tù nhiªn, c¶ ba chøc n¨ng nªu trªn th-êng tËp trung vµo mét hoÆc mét sè C«ng ty §iÖn lùc. Víi sù ph¸t triÓn nhanh cña nÒn kinh tÕ, nhu cÇu ®iÖn n¨ng ngµy cµng lín ®ßi hái ngµnh ®iÖn ph¶i cã sù ®Çu t- më réng, ë nhiÒu n-íc ®· cã xu h-íng cÊu tróc l¹i tæ chøc qu¶n lý ngµnh ®iÖn. C¸c doanh nghiÖp Nhµ n-íc ë n-íc ta hiÖn nay cÇn x¸c ®Þnh cho m×nh mét m« h×nh tæ chøc vµ c¬ chÕ qu¶n lý thÝch hîp trªn c¬ së tu©n thñ theo quan hÖ cung cÇu, gi¸ c¶ thÞ tr-êng ®ång thêi ph¶i tu©n thñ ph¸p luËt, thùc hiÖn c¸c ®Þnh h-íng ph¸t triÓn, chÝnh s¸ch kinh tÕ x· héi vµ c¸c quy ®Þnh cña Nhµ n-íc.

Trong ch-¬ng nµy, sÏ tiÕn hµnh ph©n tÝch mét sè m« h×nh tæ chøc c¬ b¶n cña ngµnh c«ng nghiÖp ®iÖn trªn thÕ giíi vÒ mÆt cÊu tróc, -u nh-îc ®iÓm, chøc n¨ng nhiÖm vô mét sè ®¬n vÞ chÝnh vµ ®i s©u ®èi víi kh©u truyÒn t¶i ®iÖn. Mét sè m« h×nh tæ chøc ngµnh ®iÖn trªn thÕ giíi 1. M« h×nh ®éc quyÒn 1. Giíi thiÖu m« h×nh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 M« h×nh ®éc quyÒn ®-îc tæ chøc theo liªn kÕt däc, trong ®ã c¸c kh©u ph¸t ®iÖn, truyÒn t¶i ®iÖn vµ ph©n phèi ®iÖn do mét chñ thÓ ®éc quyÒn së h÷u, ®iÒu hµnh vµ qu¶n lý, th-êng lµ thuéc së h÷u nhµ n-íc.

D-íi d¹ng ngµnh däc toµn phÇn nh- vËy, c«ng ty së h÷u vµ vËn hµnh toµn bé c¸c nhµ m¸y cïng l-íi ®iÖn truyÒn t¶i vµ ph©n phèi, ®ång thêi ®¶m nhËn viÖc b¸n lÎ tíi ng-êi sö dông vµ ®éc quyÒn vÒ s¶n xuÊt vµ b¸n s¶n phÈm trong ph¹m vi s¶n phÈm dÞch vô cña m×nh, c¸c ®¬n vÞ ®éc quyÒn bÞ ®iÒu tiÕt chÆt chÏ th«ng qua viÖc gi¸m s¸t gi¸ ®iÖn. M« h×nh ®éc quyÒn ®· tån t¹i trong ngµnh ®iÖn cña hÇu hÕt c¸c n-íc trªn thÕ giíi trong thËp kû 90 vÒ tr-íc. M« h×nh cÊu tróc ®éc quyÒn cña ngµnh ®iÖn trªn thÕ giíi cã thÓ ®-îc minh ho¹ theo s¬ ®å sau: G T D/R Kh¸ch hµng G: §¬n vÞ ph¸t ®iÖn; T: §¬n vÞ truyÒn t¶i; D/R: §¬n vÞ ph©n phèi, b¸n lÎ H×nh 1. M« h×nh ®éc quyÒn (M« h×nh 1) Nh- trªn ®· tr×nh bµy, m« h×nh ®éc quyÒn thÓ hiÖn mét Tæng C«ng ty tÝch hîp däc gåm tÊt c¶ c¸c ®¬n vÞ ph¸t ®iÖn, c¸c ®¬n vÞ TruyÒn t¶i vµ c¸c ®¬n vÞ ph©n phèi ®iÖn.

Trong m« h×nh nµy kh«ng cã c¹nh tranh, kh«ng cã lùa chän cho c¸c ®¬n vÞ còng nh- cho ng-êi sö dông ®iÖn cuèi cïng, biÓu gi¸ ®iÖn lµ biÓu gi¸ b¸n ®iÖn ®Õn ng-êi sö LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 dông cuèi cïng do ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh. Trong m« h×nh nµy kh«ng cã c¬ quan vËn hµnh ThÞ tr-êng v× ch-a cã ThÞ tr-êng. ViÖc vËn hµnh hÖ thèng do c¸c ®¬n vÞ TruyÒn t¶i, c¸c trung t©m ®iÒu ®é thùc hiÖn. ViÖc vËn hµnh hÖ thèng chØ lµ vËn hµnh kü thuËt, kh«ng phôc vô cho th-¬ng m¹i nh- c¬ quan vËn hµnh hÖ thèng ë c¸c m« h×nh sau.

§iÒu nµy thÓ hiÖn râ trong chøc n¨ng, nhiÖm vô cña c¸c ®¬n vÞ TruyÒn t¶i ®-îc ph©n tÝch ë phÇn sau: 2. Vai trß cña ®¬n vÞ truyÒn t¶i trong m« h×nh ®éc quyÒn Trong m« h×nh ®éc quyÒn c¸c ®¬n vÞ TruyÒn t¶i trùc thuéc Tæng C«ng ty §iÖn lùc vµ h¹ch to¸n phô thuéc Tæng C«ng ty. Tæng C«ng ty quyÕt ®Þnh vÒ mÆt th-¬ng m¹i, c¸c C«ng ty TruyÒn t¶i qu¶n lý vËn hµnh vÒ mÆt kü thuËt nh-: - Qu¶n lý vËn hµnh l-íi truyÒn t¶i ®iÖn cÊp ®iÖn ¸p 220kV ®Õn 500kV - Söa ch÷a ®¹i tu c¸c thiÕt bÞ ®iÖn, tr¹m ®iÖn ë c¸c cÊp ®iÖn ¸p - ThÝ nghiÖm hiÖu chØnh c¸c thiÕt bÞ ®o l-êng, hÖ thèng tù ®éng, r¬le b¶o vÖ vµ c¸c thiÕt bÞ ®iÖn trong tr¹m ®iÖn ë c¸c cÊp ®iÖn ¸p - L¾p ®Æt c¶i t¹o c¸c thiÕt bÞ ®iÖn trong tr¹m ®iÖn, c¸c ®-êng d©y t¶i ®iÖn ë c¸c cÊp ®iÖn ¸p - §µo t¹o n©ng cao nghiÖp vô cho c¸n bé vµ c«ng nh©n qu¶n lý vËn hµnh tr¹m biÕn ¸p vµ ®-êng d©y t¶i ®iÖn - Söa ch÷a ®-êng d©y trong t×nh tr¹ng cã ®iÖn 3. Mét sè -u nh-îc ®iÓm cña m« h×nh M« h×nh qu¶n lý liªn kÕt däc ®éc quyÒn cã mét sè -u ®iÓm sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 - ThuËn tiÖn cho viÖc qu¶n lý kü thuËt theo liªn kÕt däc cho c¶ 3 kh©u s¶n xuÊt, truyÒn t¶i vµ ph©n phèi ®Òu do mét c«ng ty ®iÒu khiÓn v× vËy viÖc ®iÒu hµnh hÖ thèng sÏ tËp trung.

- §¬n vÞ chñ ®éng trong viÖc lËp kÕ ho¹ch s¶n xuÊt kinh doanh vµ cã t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn sù ph¸t triÓn cña toµn ngµnh ®iÖn vµ c¸c ngµnh kinh tÕ kh¸c. - T¹o ®iÒu kiÖn x©y dùng nh÷ng hÖ thèng truyÒn t¶i vµ c¸c nhµ m¸y cã quy m« lín - Phèi hîp mét c¸ch tèt nhÊt gi÷a c¸c ho¹t ®éng vÒ vËn hµnh vµ ®Çu t-, gi¶m ®-îc tæng chi phÝ ®Çu t- ph¸t triÓn cho toµn ngµnh ®iÖn. - Gi¶m thiÓu ®-îc c¸c chi phÝ cè ®Þnh vµ chi phÝ giao dÞch - Gi¸ b¸n ®iÖn ®Õn ng-êi sö dông cuèi cïng cã tÝnh æn ®Þnh trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh - TËp trung ®-îc c¸c nguån vèn vay, ®¶m b¶o ®ñ kh¶ n¨ng ®Ó ®Çu t- ph¸t triÓn c¸c c«ng tr×nh lín - Sù ®éc quyÒn trong khu vùc s¶n xuÊt vµ b¸n lÎ ®iÖn cho phÐp c¸c C«ng ty §iÖn lùc tham gia vµo c¸c ch-¬ng tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña ChÝnh phñ nh- trî cÊp cho c¸c vïng nghÌo, ®iÖn khÝ ho¸ n«ng th«n v. Tuy nhiªn, b¾t ®Çu tõ cuéc khñng ho¶ng dÇu löa nh÷ng n¨m ®Çu thËp kû 70, m« h×nh tæ chøc truyÒn thèng cña c¸c C«ng ty §iÖn lùc ngµy cµng béc lé nh÷ng tån t¹i khiÕm khuyÕt lín nh- sau: - ViÖc ®iÒu tiÕt cho phÐp c¸c C«ng ty §iÖn lùc ®-îc chuyÓn toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt bao gåm c¶ chi phÝ ®Çu t- x©y dùng c¸c c«ng tr×nh ®iÖn míi vµo gi¸ thµnh.

C¸c C«ng ty §iÖn lùc kh«ng cã ®éng lùc ph¶i gi¶m gi¸ thµnh, t¨ng lîi nhuËn, ph¶i c¹nh tranh ®Ó giµnh lÊy thÞ tr-êng. C¸c C«ng ty ®Çu t- trµn lan, nhiÒu c«ng tr×nh kÐm hiÖu qu¶. - Ho¹t ®éng cña C«ng ty §iÖn lùc phô thuéc vµo sù bao cÊp cña nhµ n-íc trong mäi quyÕt ®Þnh ®Çu t- vµ kinh doanh. ThiÕu c¸c ¸p lùc c¹nh tranh lµm cho ho¹t ®éng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 cña nhiÒu C«ng ty §iÖn lùc trë nªn kÐm hiÖu qu¶.

H×nh thøc tæ chøc cña mét C«ng ty ®éc quyÒn kh«ng t¹o ®-îc sù n¨ng ®éng cÇn thiÕt ®Ó ®¸p øng ®-îc xu h-íng ph¸t triÓn x· héi. ChÝnh phñ ph¶i cung cÊp mét kho¶n vèn ®Çu t- lín ®Ó c¸c C«ng ty §iÖn lùc ho¹t ®éng vµ ph¸t triÓn.