Tính Toán Điều Tiết Hồ Dầu Tiếng: Nghiên cứu & Ứng dụng HEC-RESSIM

Tìm hiểu về điều tiết hồ Dầu Tiếng: tính toán, ứng dụng thực tế. Bài viết phân tích chi tiết quy trình, lợi ích điều tiết nước hồ Dầu Tiếng hiệu quả.

• Tác giả: Phan Thị Thùy Dương
• Người hướng dẫn: ThS. Vũ Thị Vân Anh
• Trường học: Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM
• Chuyên ngành: Khí tượng Thủy văn
• Đề tài: Tính Toán Điều Tiết Hồ Dầu Tiếng
• Loại tài liệu: Đồ án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LƯU VỰC HỒ DẦU TIẾNG
• 1.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN CỦA LƯU VỰC
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Đặc điểm địa hình, đất đai, địa chất và sử dụng đất
• 1.1.3. Đặc điểm khí hậu
• 1.1.4. Đặc điểm thủy văn
• 1.2. TÌNH HÌNH DÂN SINH, KINH TẾ - XÃ HỘI
• 1.2.1. Dân số, dân cư trong vùng
• 1.2.2. Các ngành kinh tế chủ yếu
• 1.3. CÁC THÔNG SỐ, ĐẶC TRƯNG HỒ CHỨA DẦU TIẾNG
• 1.3.1. Hồ chứa nước
• 1.3.2. Các công trình đầu mối
• 1.3.3. Hệ thống kênh chính
• 1.3.4. Hệ thống kênh các cấp
• 2. CHƯƠNG 2: TÍNH TOÁN DÒNG CHẢY ĐẾN HỒ DẦU TIẾNG
• 2.1. TÍNH TOÁN MƯA THIẾT KẾ
• 2.1.1. Mục đích, ý nghĩa
• 2.1.2. Nội dung tính toán mưa tưới thiết kế
• 2.1.3. Tính toán mưa thiết kế trạm Dầu Tiếng
• 2.1.4. Tính toán mưa thiết kế trạm Lộc Ninh
• 2.1.5. Tính toán mưa thiết kế trạm Bình Long
• 2.2. TÍNH TOÁN DÒNG CHẢY ĐẾN HỒ DẦU TIẾNG
• 2.2.1. Lựa chọn mô hình
• 2.2.2. Giới thiệu về mô hình HEC-HMS
• 2.2.3. Cơ sở lý thuyết của mô hình HEC-HMS
• 2.2.4. Tính toán dòng chảy đến hồ Dầu Tiếng bằng mô hình HEC-HMS
• 3. CHƯƠNG 3: TÍNH TOÁN ĐIỀU TIẾT HỒ DẦU TIẾNG
• 3.1. NHU CẦU DÙNG NƯỚC HỒ DẦU TIẾNG
• 3.1.1. Mục đích, ý nghĩa
• 3.1.2. Nhu cầu dùng nước hồ Dầu Tiếng
• 3.2. TÍNH TOÁN ĐIỀU TIẾT HỒ DẦU TIẾNG BẰNG MÔ HÌNH HEC-RESSIM
• 3.2.1. Tính toán điều tiết hồ chứa
• 3.2.2. Giới thiệu về mô hình HEC-ResSim
• 3.2.3. Ứng dụng mô hình HEC-ResSim tính toán điều tiết hồ Dầu Tiếng
• 3.2.4. Kết quả điều tiết hồ Dầu Tiếng bằng mô hình HEC-ResSim
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hồ Dầu Tiếng Giới thiệu và Tầm quan trọng 50 60 ký tự

Hồ Dầu Tiếng là một trong những hồ chứa nước ngọt nhân tạo lớn nhất Việt Nam, đóng vai trò then chốt trong việc điều tiết hồ chứa, cấp nước và phòng chống hạn hán cho khu vực Đông Nam Bộ. Với diện tích mặt nước rộng lớn (270 km²) và dung tích chứa ấn tượng (1.58 tỷ m³), hồ không chỉ cung cấp nguồn nước tưới cho hàng chục ngàn hecta đất nông nghiệp mà còn góp phần quan trọng vào việc đẩy mặn, ngọt hóa vùng hạ du sông Sài Gòn và sông Vàm Cỏ Đông. Lịch sử hình thành và phát triển của hồ Dầu Tiếng gắn liền với những nỗ lực không ngừng nghỉ của Nhà nước và người dân trong việc khai thác và quản lý tài nguyên nước một cách bền vững. Từ khi được khởi công xây dựng vào năm 1981 và hoàn thành năm 1985, hồ đã trải qua nhiều giai đoạn nâng cấp, cải tạo để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, việc vận hành hồ chứa cũng đối mặt với không ít thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp. Theo tài liệu, "Hiện năng lực của hồ đạt hơn 67.400 ha/vụ cho trong và ngoài tỉnh, đồng thời giúp đẩy mặn, ngọt hóa vùng hạ du sông Sài Gòn, sông Vàm Cỏ Đông, gián tiếp phục vụ sản xuất nông nghiệp cho hơn 32.000 ha trong lưu vực." Do đó, việc nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp tính toán thủy văn tiên tiến để điều tiết hồ Dầu Tiếng một cách hiệu quả là vô cùng cần thiết, góp phần đảm bảo an ninh nguồn nước, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái cho khu vực.

1.1. Vị trí địa lý và Đặc điểm tự nhiên của hồ Dầu Tiếng

Hồ Dầu Tiếng tọa lạc tại thượng lưu sông Sài Gòn, thuộc địa phận huyện Dầu Tiếng (Bình Dương) và huyện Hớn Quản (Bình Phước), với phần lớn lưu vực nằm trên địa bàn huyện Dương Minh Châu và một phần nhỏ của huyện Tân Châu (Tây Ninh). Vị trí này mang lại cho hồ một vai trò chiến lược trong việc kiểm soát dòng chảy và cung cấp nguồn nước cho các tỉnh thành lân cận. Đặc điểm tự nhiên của lưu vực hồ Dầu Tiếng khá đa dạng, với sự chuyển tiếp từ vùng đồi thấp phía Đông sang vùng đồng bằng ven sông Sài Gòn và sông Bà Hảo. Địa hình lòng chảo thoải dần về phía sông Sài Gòn và sông Bà Hảo, với cao độ dao động từ 5-15m. Đất đai trong khu vực chủ yếu là đất đỏ và đất xám, có khả năng thấm nước tốt. Theo tài liệu, "Diện tích lưu vực sông Sài Gòn tới tuyến đập Dầu Tiếng là 2.1" Điều này ảnh hưởng đến quá trình tính toán dòng chảy và điều tiết hồ chứa.

1.2. Vai trò và Ý nghĩa của hồ Dầu Tiếng đối với khu vực

Hồ Dầu Tiếng không chỉ là một công trình thủy lợi đơn thuần mà còn là một biểu tượng của sự phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường của khu vực Đông Nam Bộ. Hồ đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn nước tưới cho nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực, và cải thiện đời sống của người dân. Ngoài ra, hồ còn có vai trò quan trọng trong việc phòng chống lũ lụt, điều tiết dòng chảy và cấp nước sinh hoạt, công nghiệp cho các khu vực lân cận. Theo tài liệu, "Từ khi có hệ thống thủy lợi Dầu Tiếng, bộ mặt nông thôn các vùng hưởng lợi đã thay đổi hẳn, nhiều vùng đất trước chỉ được làm một vụ nhờ nước trời, nay canh tác đến ba vụ, góp phần tích cực chuyển dịch cơ cấu cây trồng tăng thu nhập cho nông dân và xóa đói, giảm nghèo."

II. Thách Thức Điều Tiết Hồ Dầu Tiếng Biến đổi khí hậu 50 60 ký tự

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, việc điều tiết hồ Dầu Tiếng phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Sự thay đổi về lượng mưa, nhiệt độ và bốc hơi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng cung cấp nước của hồ, gây ra tình trạng hạn hán hoặc ngập lụt bất thường. Đặc biệt, tình trạng xả lũ không hợp lý có thể gây thiệt hại lớn cho vùng hạ lưu, ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất của người dân. Thêm vào đó, nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng từ các ngành kinh tế khác nhau cũng đặt ra áp lực lớn lên công tác quản lý và điều tiết hồ chứa. Theo tài liệu, "Tuy nhiên do những thay đổi về việc khai thác nguồn nước và hệ canh tác cũng như có sự tác động về biến đổi khí hậu trong các năm qua nên lượng nước của hệ thống cần được tính toán đánh giá lại." Do đó, việc áp dụng các mô hình tính toán và dự báo tiên tiến để đưa ra các quyết định điều tiết chính xác và kịp thời là vô cùng quan trọng, giúp giảm thiểu rủi ro và đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn nước.

2.1. Ảnh hưởng của Biến đổi Khí hậu đến Lượng Mưa và Dòng Chảy

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi đáng kể trong chế độ mưa và dòng chảy tại lưu vực hồ Dầu Tiếng. Theo nhiều nghiên cứu, lượng mưa có xu hướng giảm trong mùa khô và tăng trong mùa mưa, dẫn đến tình trạng thiếu nước vào mùa khô và nguy cơ ngập lụt vào mùa mưa. Sự thay đổi này gây khó khăn cho việc điều tiết hồ chứa và đòi hỏi phải có các giải pháp dự báo và quản lý hiệu quả hơn. Theo tài liệu, "Trong một vài năm gần đây, lượng mưa trung bình năm của hồ đạt 2."

2.2. Tác động của Nhu cầu Sử dụng Nước ngày càng Tăng

Nhu cầu sử dụng nước từ các ngành nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt ngày càng tăng, tạo áp lực lớn lên nguồn nước của hồ Dầu Tiếng. Đặc biệt, việc mở rộng diện tích tưới tiêu và sự phát triển của các khu công nghiệp ven hồ đòi hỏi phải có các giải pháp điều tiết và quản lý hiệu quả để đảm bảo cung cấp đủ nước cho các nhu cầu khác nhau. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và việc áp dụng các công nghệ tiết kiệm nước.

III. Phương Pháp HEC HMS Tính toán Dòng Chảy Đến Hồ 50 60 ký tự

Để giải quyết bài toán điều tiết hồ Dầu Tiếng, việc tính toán chính xác dòng chảy đến hồ là vô cùng quan trọng. Trong đó, mô hình HEC-HMS (Hydrologic Modeling System) là một công cụ mạnh mẽ và được sử dụng rộng rãi để mô phỏng quá trình mưa - dòng chảy trên lưu vực. Mô hình này cho phép tính toán lượng nước đến hồ dựa trên các yếu tố như lượng mưa, đặc điểm địa hình, loại đất và thảm thực vật. Theo tài liệu, "Mô hình HEC-HMS được sử dụng để mô phỏng quá trình mưa – dòng chảy khi nó xảy ra trên một lưu vực cụ thể." Bằng cách hiệu chỉnh và kiểm định mô hình với các số liệu thực tế, ta có thể đạt được độ chính xác cao trong việc dự báo dòng chảy, từ đó đưa ra các quyết định điều tiết hồ chứa hợp lý, đảm bảo an toàn và hiệu quả sử dụng nguồn nước.

3.1. Tổng quan về Mô hình HEC HMS và Ưu điểm của nó

HEC-HMS là một mô hình thủy văn được phát triển bởi Trung tâm Kỹ thuật Thủy lực của Quân đoàn Kỹ sư Hoa Kỳ. Mô hình này có khả năng mô phỏng quá trình mưa - dòng chảy trên lưu vực, giúp tính toán lượng nước đến hồ dựa trên các yếu tố khác nhau. Ưu điểm của HEC-HMS là tính linh hoạt, dễ sử dụng và có khả năng tích hợp với các công cụ khác như GIS. Theo tài liệu, "HEC-HMS sử dụng tài liệu mưa để tính toán quá trình mưa rào - dòng chảy trên một lưu vực cụ thể." Điều này giúp người dùng có thể dễ dàng mô phỏng và phân tích các kịch bản khác nhau.

3.2. Quy trình Xây dựng và Hiệu chỉnh Mô hình HEC HMS

Để xây dựng một mô hình HEC-HMS hiệu quả, cần tuân thủ một quy trình chặt chẽ, bao gồm thu thập số liệu, phân tích dữ liệu, thiết lập mô hình, hiệu chỉnh tham số và kiểm định kết quả. Việc hiệu chỉnh tham số là một bước quan trọng để đảm bảo độ chính xác của mô hình. Theo tài liệu, "Sau khi thiết lập xong mô hình ta tiến hành nhập số liệu vào mô hình."

3.3. Ứng dụng HEC HMS để Tính toán Dòng Chảy Đến Hồ Dầu Tiếng

Với các số liệu về lượng mưa, đặc điểm địa hình và loại đất của lưu vực hồ Dầu Tiếng, ta có thể xây dựng một mô hình HEC-HMS để tính toán dòng chảy đến hồ. Theo tài liệu, "Tiến hành chạy mô hình với số liệu năm 2002, dò tìm bộ thông số thích hợp cho hệ thống từ thượng lưu xuống hạ lưu với bước thời gian mô phỏng mô hình là 1 ngày." Kết quả tính toán này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc điều tiết hồ chứa, đảm bảo an toàn và hiệu quả sử dụng nguồn nước.

IV. Mô Hình HEC ResSim Điều Tiết Hồ Dầu Tiếng Đa Mục Tiêu 50 60 ký tự

Sau khi tính toán được dòng chảy đến hồ bằng HEC-HMS, mô hình HEC-ResSim (Reservoir System Simulation) được sử dụng để mô phỏng quá trình điều tiết hồ Dầu Tiếng một cách chi tiết và đa mục tiêu. Mô hình này cho phép cân bằng các mục tiêu khác nhau như cấp nước, phòng chống lũ lụt, phát điện và bảo vệ môi trường. Theo tài liệu, "Ứng dụng mô hình HEC-ResSim điều tiết cấp nước lưu vực hồ Dầu Tiếng." Bằng cách thiết lập các quy tắc vận hành và kiểm soát phù hợp, ta có thể tối ưu hóa việc sử dụng nguồn nước và giảm thiểu rủi ro cho vùng hạ lưu.

4.1. Giới thiệu về Mô hình HEC ResSim và Tính Năng Ưu Việt

HEC-ResSim là một mô hình mô phỏng hệ thống hồ chứa được phát triển bởi Trung tâm Kỹ thuật Thủy lực của Quân đoàn Kỹ sư Hoa Kỳ. Mô hình này có khả năng mô phỏng quá trình điều tiết và vận hành hệ thống hồ chứa, giúp người dùng đánh giá các kịch bản khác nhau và đưa ra các quyết định tốt nhất. Tính năng ưu việt của HEC-ResSim là khả năng mô phỏng đa mục tiêu, tích hợp với các mô hình khác và giao diện người dùng thân thiện.

4.2. Thiết lập và Vận hành Mô hình HEC ResSim cho hồ Dầu Tiếng

Để điều tiết hồ Dầu Tiếng bằng HEC-ResSim, cần thiết lập các thông số như dung tích hồ chứa, quy tắc vận hành, nhu cầu sử dụng nước và các ràng buộc khác. Việc vận hành mô hình cho phép dự báo mực nước hồ, lưu lượng xả và các chỉ số quan trọng khác. Theo tài liệu, "Sử dụng tài liệu phân phối mưa ngày thiết kế ứng với tần suất Ptk = 85% của ba trạm Bình Long, Dầu Tiếng và Lộc Ninh đã tính toán ở trên đưa vào mô hình để chạy mô phỏng ra dòng chảy đến lưu vực hồ Dầu Tiếng ứng với tần suất thiết kế Ptk = 85%."

4.3. Phân tích và Đánh giá Kết quả Điều Tiết Hồ

Kết quả mô phỏng từ HEC-ResSim cần được phân tích và đánh giá để đưa ra các kết luận về hiệu quả của việc điều tiết hồ. Các chỉ số như mực nước hồ, lưu lượng xả, khả năng cấp nước và phòng chống lũ lụt cần được xem xét để đảm bảo điều tiết tối ưu. Theo tài liệu, "Kết quả mô phòng dòng chảy đến lưu vực hồ Dầu Tiếng được trích xuất từ phần mềm HEC-DSS."

V. Ứng Dụng Thực Tế Cấp Nước Hiệu Quả và Phòng Chống Lũ 50 60

Việc điều tiết hồ Dầu Tiếng hiệu quả có ý nghĩa to lớn trong việc đảm bảo cấp nước cho các nhu cầu khác nhau và phòng chống lũ lụt cho vùng hạ lưu. Bằng cách áp dụng các mô hình tính toán và mô phỏng tiên tiến, ta có thể đưa ra các quyết định vận hành chính xác và kịp thời, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn nước. Theo tài liệu, "Hiện năng lực của hồ đạt hơn 67.400 ha/vụ cho trong và ngoài tỉnh, đồng thời giúp đẩy mặn, ngọt hóa vùng hạ du sông Sài Gòn, sông Vàm Cỏ Đông, gián tiếp phục vụ sản xuất nông nghiệp cho hơn 32.000 ha trong lưu vực." Ngoài ra, việc điều tiết hợp lý còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

5.1. Tối ưu hóa Cấp Nước cho Nông nghiệp và Công nghiệp

Việc điều tiết hồ chứa cần đảm bảo cấp nước đầy đủ và kịp thời cho các ngành nông nghiệp và công nghiệp. Điều này đòi hỏi phải có sự dự báo chính xác về nhu cầu sử dụng nước và khả năng cung cấp của hồ. Các quy trình vận hành cần được thiết kế để đảm bảo phân phối nước công bằng và hiệu quả cho các bên liên quan.

5.2. Nâng cao Khả năng Phòng Chống Lũ lụt cho Hạ Lưu

Điều tiết hồ Dầu Tiếng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ lũ lụt cho vùng hạ lưu. Việc xả lũ cần được thực hiện một cách thận trọng và có kế hoạch, đảm bảo không gây ra thiệt hại lớn cho người dân và các công trình hạ tầng. Các hệ thống cảnh báo lũ cần được nâng cấp để cung cấp thông tin kịp thời cho cộng đồng.

VI. Kết Luận Tương Lai Điều tiết Hồ Dầu Tiếng Bền Vững 50 60

Việc điều tiết hồ Dầu Tiếng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh nguồn nước, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái cho khu vực. Theo tài liệu, "Trong hơn 25 năm vận hành khai thác, hồ Dầu Tiếng đã có những đóng góp đáng kể trong việc phát triển kinh tế, xã hội và cải thiện môi trường trong khu vực." Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng, cần có những giải pháp điều tiết và quản lý sáng tạo để đảm bảo sử dụng nguồn nước một cách bền vững. Việc áp dụng các mô hình tính toán và mô phỏng tiên tiến, kết hợp với sự tham gia của cộng đồng và sự phối hợp giữa các bên liên quan, sẽ giúp chúng ta đạt được mục tiêu này.

6.1. Đánh giá Hiệu quả của Các Phương Pháp Điều Tiết Hiện Tại

Cần có một đánh giá toàn diện về hiệu quả của các phương pháp điều tiết hồ Dầu Tiếng hiện tại, bao gồm cả ưu điểm và nhược điểm. Việc này sẽ giúp chúng ta xác định những điểm cần cải thiện và phát triển các giải pháp mới.

6.2. Đề xuất Các Giải Pháp Điều Tiết Hồ Bền Vững trong tương lai

Các giải pháp điều tiết hồ Dầu Tiếng trong tương lai cần tập trung vào việc sử dụng nguồn nước một cách hiệu quả, giảm thiểu rủi ro và bảo vệ môi trường. Các giải pháp này có thể bao gồm áp dụng các công nghệ tiết kiệm nước, xây dựng các hồ chứa nhỏ, cải thiện hệ thống cảnh báo lũ và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hồ chứa nước Dầu Tiếng là công trình thủy lợi quy mô lớn được khởi công xây dựng từ ngày 29/4/1981 và hoàn thành đưa vào khai thác ngày 10/1/1985. Công trình nằm trên địa bàn giáp ranh giữa huyện Dầu Tiếng (tỉnh Bình Dương) và huyện Hớn Quản (tỉnh Bình Phước), trong khi diện tích lưu vực hồ chủ yếu thuộc địa phận huyện Dương Minh Châu và huyện Tân Châu (tỉnh Tây Ninh). Với diện tích mặt nước 270 $\text{km}^2$ cùng 45,6 $\text{km}^2$ đất bán ngập, dung tích chứa thiết kế 1,58 tỷ $\text{m}^3$, hồ Dầu Tiếng giữ vai trò chiến lược: trực tiếp cấp nước tưới cho hơn 67.400 ha/vụ cây trồng, đẩy mặn ngọt hóa vùng hạ du sông Sài Gòn và sông Vàm Cỏ Đông, đồng thời gián tiếp phục vụ sản xuất nông nghiệp cho hơn 32.000 ha, cung cấp nước sinh hoạt, công nghiệp và cải tạo môi trường sinh thái trong khu vực.

Sau hơn 25 năm vận hành và khai thác, những thay đổi về hiện trạng sử dụng đất, phương thức canh tác nông nghiệp, nhu cầu khai thác nguồn nước gia tăng cùng tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đã làm biến động chế độ dòng chảy đến hồ. Do đó, việc tái tính toán, đánh giá nguồn nước và xác lập phương án điều tiết cấp nước hạ du là yêu cầu cấp thiết.

Đồ án tốt nghiệp xác định mục tiêu và hệ thống nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Ứng dụng mô hình HEC-ResSim tính toán điều tiết hồ Dầu Tiếng nhằm đáp ứng yêu cầu cấp nước cho hạ du, tập trung vào bài toán phân phối nguồn nước điều tiết.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Thu thập, tìm hiểu đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội lưu vực và các thông số kỹ thuật công trình thủy lợi hồ Dầu Tiếng.
   • Tính toán lượng mưa thiết kế ứng với tần suất $P = 85%$ cho các trạm đo đại biểu và mô phỏng dòng chảy đến hồ bằng mô hình HEC-HMS.
   • Ứng dụng mô hình HEC-ResSim tính toán điều tiết cấp nước hồ Dầu Tiếng phục vụ các đối tượng dùng nước ở hạ du.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
   • Đối tượng nghiên cứu: Dòng chảy tự nhiên đến hồ Dầu Tiếng và quy trình điều tiết cấp nước hồ chứa.
   • Phạm vi không gian: Toàn bộ lưu vực sông Sài Gòn khống chế đến tuyến đập Dầu Tiếng (diện tích lưu vực theo DEM trích xuất là 2.501,4 $\text{km}^2$).
   • Phạm vi thời gian: Chuỗi số liệu mưa ngày giai đoạn 1985–2011 tại 3 trạm (Dầu Tiếng, Lộc Ninh, Bình Long), số liệu bốc hơi giai đoạn 1985–2007 và số liệu lưu lượng thực đo giai đoạn 2001–2007.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên các cơ sở lý thuyết thủy văn chuyên ngành, tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia và phương pháp mô hình hóa toán học:

• Khung tiêu chuẩn và lý thuyết tính toán:

  • Tiêu chuẩn thiết kế công trình thủy lợi: Hồ Dầu Tiếng được phân loại công trình cấp I theo QCVN 04-05:2012/BNNPTNT, áp dụng tần suất thiết kế nông nghiệp $P = 85%$ và tần suất phòng chống lũ $P = 0,1%$.
  • Lý thuyết xác suất thống kê thủy văn: Đường phân phối xác suất Pearson loại III (Pearson III) được sử dụng để xác định lượng mưa năm và mưa mùa khô thiết kế. Tần suất kinh nghiệm được tính theo công thức Hazen dạng vọng số $P = \frac{m - 0,5}{n + 1} \times 100%$. Vẽ đường tần suất lý luận bằng phương pháp thích hợp ($C_s = m \times C_v$) trên phần mềm chuyên dụng FFC-2008.
  • Phân phối mưa thiết kế: Ứng dụng phương pháp năm điển hình thu phóng hai tỷ số ($K_1$ cho mùa khô, $K_2$ cho mùa mưa).

• Phương pháp mô hình toán:

  • Mô hình thủy văn HEC-HMS: Mô phỏng quá trình mưa - dòng chảy trên lưu vực. Phương pháp tính tổn thất sử dụng SCS Curve Number (chỉ số CN) dựa trên quan hệ lượng giữ nước lớn nhất $S = \frac{1000 - 10 \times CN}{CN}$ và tổn thất ban đầu $I_a = 0,2S$. Phương pháp chuyển đổi dòng chảy mặt sử dụng đường quá trình đơn vị tổng hợp Clark (Clark Unit Hydrograph) với hai tham số thời gian tập trung $t_c$ và hệ số lưu trữ $R$. Diễn toán dòng chảy trong lòng dẫn thực hiện qua phương pháp Muskingum dựa trên phương trình cân bằng lưu trữ $S = K[XI + (1 - X)Q]$.
  • Mô hình điều tiết HEC-ResSim: Tính toán cân bằng điều tiết hồ chứa dựa trên các điều kiện biên: dòng chảy đến, nhu cầu dùng nước, tổn thất bốc hơi, tổn thất thấm, quan hệ lòng hồ ($Z \sim V$, $Z \sim F$), đặc tính công trình xả ($Z \sim Q_{\text{xả}}$) và đường giới hạn điều phối hồ.
  • Phân tích không gian GIS: Xử lý mô hình số độ cao (DEM) độ phân giải 30m bằng ArcGIS và công cụ HEC-GeoHMS để phân chia tiểu lưu vực, xác định mạng lưới dòng chảy và tính toán trọng số mưa Thiessen.

• Nguồn dữ liệu thực nghiệm:

  • Số liệu lượng mưa ngày từ năm 1985 đến 2011 tại 3 trạm khí tượng: Dầu Tiếng, Lộc Ninh, Bình Long.
  • Số liệu bốc hơi bình quân lưu vực giai đoạn 1985–2007.
  • Số liệu quan trắc dòng chảy ngày thực đo lưu vực hồ Dầu Tiếng giai đoạn 2001–2007 dùng cho hiệu chỉnh (năm 2002) và kiểm định (năm 2007).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan lưu vực hồ Dầu Tiếng

Chương 1 tổng hợp các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thông số kỹ thuật của công trình thủy lợi hồ Dầu Tiếng:

• Địa hình và thổ nhưỡng: Lưu vực có dạng lòng chảo thoải dần về sông Sài Gòn và sông Bà Hảo, cao trình lòng hồ từ 5–15m. Đất đai gồm 4 nhóm chính: đất xám (165,51 ha / tổng diện tích nghiên cứu 238,40 ha, chiếm ưu thế), đất đỏ trên đá bazan và trung tính (42,55 ha), đất đỏ vàng trên đá khác (34,26 ha) và đất đen, than bùn (1,09 ha). Thảm phủ thực vật chủ yếu là trảng cây bụi (89,01 ha, chiếm 37%), cây công nghiệp dài ngày (23,65 ha, chiếm >10%), rừng tự nhiên giàu và trung bình (24,41 ha, chiếm 14%), đất chuyển hoa màu và cây công nghiệp ngắn ngày (31,20 ha, chiếm 13%).
• Khí hậu và thủy văn: Nhiệt độ trung bình năm đạt 27°C (cao nhất 30°C vào tháng IV–V, thấp nhất 24°C vào tháng XI–XII). Độ ẩm không khí trung bình trên 77%. Lượng bốc hơi trung bình năm là 990 mm/năm. Tổng số giờ nắng đạt 2.889 giờ/năm. Mùa mưa kéo dài từ tháng V đến tháng XI (chiếm 85–90% tổng lượng mưa cả năm), lượng mưa bình quân năm đạt 1.940 mm. Mùa lũ thủy văn xuất hiện từ tháng IX đến tháng XII, dòng chảy kiệt kéo dài 8–9 tháng còn lại với mô đun dòng chảy năm thấp (20–25 $\text{l/s}\cdot\text{km}^2$).
• Thông số kỹ thuật hồ chứa và cụm đầu mối:

Hạng mục thông số	Ký hiệu / Đơn vị	Giá trị thiết kế
Mực nước dâng bình thường	MNDBT ($\text{m}$)	24,40
Mực nước chết	MNC ($\text{m}$)	17,00
Mực nước gia cường	MNGC ($\text{m}$)	25,10
Dung tích toàn bộ tại MNDBT	$V_{\text{tb}}$ (tỷ $\text{m}^3$)	1,58
Dung tích hữu ích	$V_{\text{hi}}$ (tỷ $\text{m}^3$)	1,11
Dung tích chết	$V_c$ (tỷ $\text{m}^3$)	0,47
Diện tích mặt nước tại MNDBT	$F_{\text{MNDBT}}$ ($\text{km}^2$)	270
Diện tích mặt nước tại MNC	$F_{\text{MNC}}$ ($\text{km}^2$)	110
Đập chính (đất đồng chất)	Chiều dài / Cao trình đỉnh	1.100 m / +28,00 m (tường chắn sóng +29,00 m)
Đập phụ (đất đồng chất)	Chiều dài / Cao trình đỉnh	25,4 km / +27,00 m (tường chắn sóng +28,00 m)
Tràn xả lũ (bê tông cốt thép)	6 cửa cung ($6 \times 10\text{m}$)	Ngưỡng tràn +14,00 m; $Q_{\text{xả thiết kế}} = 2.800\text{ m}^3/\text{s}$
Cống lấy nước số 1 (Kênh Đông)	3 cửa hộp ($3 \times 4\text{m}$)	Ngưỡng +14,00 m; $Q_{\text{thiết kế}} = 88\text{ m}^3/\text{s}$
Cống lấy nước số 2 (Kênh Tây)	3 cửa hộp ($3 \times 4\text{m}$)	Ngưỡng +14,00 m; $Q_{\text{thiết kế}} = 88\text{ m}^3/\text{s}$
Tuyến Kênh chính Đông	Dài / Lưu lượng đầu kênh	45 km / 64,45 $\text{m}^3/\text{s}$ (khống chế 50.000 ha)
Tuyến Kênh chính Tây	Dài / Lưu lượng đầu kênh	38,75 km / 71,9 $\text{m}^3/\text{s}$ (khống chế 41.000 ha)

Chương 2: Tính toán dòng chảy đến hồ Dầu Tiếng

Chương 2 trình bày chi tiết quy trình tính toán mưa thiết kế và mô phỏng dòng chảy nhập lưu vào hồ Dầu Tiếng qua mô hình HEC-HMS:

• Tính toán mưa thiết kế $P = 85%$: Xử lý chuỗi số liệu đo mưa 1985–2011 tại 3 trạm Dầu Tiếng, Lộc Ninh, Bình Long theo đường phân phối xác suất Pearson III. Kết quả thống kê và hệ số thu phóng phân phối mưa như sau:

Trạm đo mưa	$X_{\text{tb}}$ (mm)	$C_v$	$C_s$	$X_P$ (mm)	Năm ĐH	$X_{k\text{tb}}$ (mm)	$C_{vk}$	$C_{sk}$	$X_{kP}$ (mm)	Năm ĐH khô	$K_1$	$K_2$
Dầu Tiếng	1.788,2	0,13	0,52	1.550,3	1988	326,8	0,53	1,06	157,5	2009–2010	0,99	0,98
Lộc Ninh	1.900,9	0,38	0,76	1.172,3	1988	188,3	0,83	1,66	47,87	2004–2005	1,03	1,08
Bình Long	2.085,9	0,32	0,64	1.406,5	1993	252,9	0,81	1,62	67,7	1994–1995	0,99	1,14

• Xây dựng cấu trúc mô hình HEC-HMS: Lưu vực hồ Dầu Tiếng được HEC-GeoHMS phân chia thành 6 tiểu lưu vực, liên kết qua 3 đoạn sông (R40, R70, R50) và 3 nút hợp lưu:

  • Tiểu lưu vực 1 (W80): Diện tích $F = 444,03\text{ km}^2$, chiều dài dòng chính $L = 60,02\text{ km}$; chịu ảnh hưởng trạm Lộc Ninh (trọng số 1).
  • Tiểu lưu vực 2 (W90): $F = 448,07\text{ km}^2$, $L = 43,63\text{ km}$; trạm Lộc Ninh (trọng số 1).
  • Tiểu lưu vực 3 (W100): $F = 541,76\text{ km}^2$, $L = 43,91\text{ km}$; trạm Bình Long (trọng số 0,6) và Lộc Ninh (trọng số 0,4).
  • Tiểu lưu vực 4 (W110): $F = 367,07\text{ km}^2$, $L = 64,07\text{ km}$; trạm Bình Long (trọng số 1).
  • Tiểu lưu vực 5 (W120): $F = 538,49\text{ km}^2$, $L = 53,61\text{ km}$; trạm Bình Long (trọng số 0,7) và Dầu Tiếng (trọng số 0,3).
  • Tiểu lưu vực 6 (W140): $F = 161,99\text{ km}^2$, $L = 24,98\text{ km}$; trạm Dầu Tiếng (trọng số 1).
  • Tổng diện tích lưu vực mô phỏng đạt 2.501,4 $\text{km}^2$.

• Hiệu chỉnh, kiểm định và mô phỏng dòng chảy:

  • Hiệu chỉnh (năm 2002): Chỉ số hiệu quả mô hình đạt hệ số Nash-Sutcliffe $E_{\text{Nash}} = 0,71$.
  • Kiểm định (năm 2007): Chỉ số hiệu quả đạt $E_{\text{Nash}} = 0,69$.
  • Bộ thông số tối ưu sau kiểm định: Chỉ số tổn thất $I_a$ từ 7,6 đến 21,9 mm; $CN$ từ 75 đến 87; tỷ lệ không thấm $I = 3 - 7%$; $t_c$ dao động từ 26,69 đến 58,88 giờ; hệ số trữ $R$ từ 53,38 đến 117,75 giờ; tham số Muskingum đoạn sông đạt $K = 0,1$, $X = 0,2$.
  • Mô phỏng: Sử dụng bộ thông số kiểm định kết hợp chuỗi mưa ngày thiết kế tần suất $P = 85%$ của 3 trạm để mô phỏng dòng chảy nhập lưu thiết kế đến hồ Dầu Tiếng qua module HEC-DSS.

Chương 3: Tính toán điều tiết hồ Dầu Tiếng

Chương 3 thiết lập bài toán điều tiết hồ chứa nhằm đảm bảo nhu cầu dùng nước hạ du:

• Xác định nhu cầu dùng nước: Tổng hợp nhu cầu nước chi tiết cho các ngành: nông nghiệp (tưới lúa, rau màu, cây công nghiệp theo từng thời kỳ sinh trưởng), nuôi trồng thủy sản, cấp nước sinh hoạt và sản xuất công nghiệp tại hạ lưu vùng hưởng lợi (Tây Ninh, Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh).
• Thiết lập mô hình HEC-ResSim:
  • Khai báo đường đặc tính hình học lòng hồ: quan hệ mực nước - diện tích ($Z \sim F$) và mực nước - dung tích ($Z \sim V$).
  • Tổn thất lòng hồ: tính toán lượng tổn thất do bốc hơi mặt nước tự do theo số liệu bốc hơi lưu vực và tổn thất do thấm theo dung tích trữ của hồ chứa.
  • Điều kiện xả: Khai báo quan hệ mực nước - lưu lượng xả qua tràn ($Z \sim Q_{\text{xả tràn}}$) và năng lực tháo của 2 cống lấy nước đầu kênh Đông và kênh Tây.
  • Vận hành điều phối: Khai báo tung độ các đường chỉ đạo vận hành gồm đường hạn chế cấp nước và đường phòng phá hoại theo quy trình vận hành hồ chứa.
• Kết quả điều tiết: Mô hình tính toán diễn biến mực nước hồ, lưu lượng xả qua các công trình đầu mối và so sánh tương quan giữa lưu lượng xả thực tế với biểu đồ nhu cầu dùng nước theo từng tháng trong năm thiết kế $P = 85%$.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả chính kèm số liệu:

  • Xác lập thành công bộ thông số mưa thiết kế $P = 85%$ cho 3 trạm: Lượng mưa năm trạm Dầu Tiếng đạt 1.550,3 mm ($K_1=0,99; K_2=0,98$), Lộc Ninh đạt 1.172,3 mm ($K_1=1,03; K_2=1,08$), Bình Long đạt 1.406,5 mm ($K_1=0,99; K_2=1,14$).
  • Xây dựng mô hình lưu vực HEC-HMS gồm 6 tiểu lưu vực với tổng diện tích 2.501,4 $\text{km}^2$, 3 đoạn sông và 3 hợp lưu. Mô hình đạt độ tin cậy tốt trong tính toán thủy văn với hệ số Nash đạt 0,71 (hiệu chỉnh 2002) và 0,69 (kiểm định 2007).
  • Trích xuất thành công đường quá trình dòng chảy đến hồ Dầu Tiếng ứng với tần suất thiết kế nông nghiệp $P = 85%$.
  • Xây dựng sơ đồ mạng lưới và quy trình điều phối cấp nước hạ du bằng HEC-ResSim, kiểm chứng khả năng cấp nước của hồ chứa đối với các nhu cầu dùng nước nông nghiệp, sinh hoạt và công nghiệp.

• Đóng góp của đồ án:

  • Đồ án đã thiết lập quy trình tính toán thủy văn - điều tiết khép kín và có tính ứng dụng cao: từ xử lý xác suất thống kê mưa thiết kế (FFC-2008), mô phỏng quá trình hình thành dòng chảy nhập lưu (HEC-HMS), đến mô phỏng điều tiết vận hành hồ chứa (HEC-ResSim).
  • Cung cấp bộ thông số lưu vực và đặc tính dòng chảy cập nhật cho lưu vực thượng nguồn hồ Dầu Tiếng, hỗ trợ công tác quản lý và khai thác nguồn nước lưu vực sông Sài Gòn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đồ án:

  • Chuỗi tài liệu khí tượng thủy văn đưa vào mô hình là tài liệu mưa ngày bình quân, dẫn đến kết quả mô phỏng đỉnh và chân lũ ở các tháng mùa kiệt (tháng I đến tháng IV) có sự chênh lệch so với thực đo về thời gian xuất hiện đỉnh và biên độ lưu lượng đỉnh.
  • Mô hình HEC-HMS trong đồ án chưa mô phỏng thành phần dòng chảy ngầm của lưu vực.
  • Diện tích lưu vực trích xuất từ dữ liệu DEM 30m (2.501,4 $\text{km}^2$) có sai số nhỏ so với diện tích lưu vực lý thuyết theo tài liệu lưu trữ (2.700 $\text{km}^2$).
  • Chuỗi số liệu dòng chảy thực đo dùng để hiệu chỉnh và kiểm định còn ngắn (2001–2007).

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Bổ sung chuỗi số liệu mưa theo thời đoạn ngắn (mưa giờ) và chuỗi quan trắc dòng chảy cập nhật mới hơn để nâng cao độ chính xác hiệu chỉnh mô hình ($E_{\text{Nash}} > 0,8$).
  • Tích hợp thêm module dòng chảy ngầm và nghiên cứu tác động của biến động sử dụng đất chi tiết đến dòng chảy sinh ra trên lưu vực.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên cao học và kỹ sư chuyên ngành Khí tượng Thủy văn, Kỹ thuật Tài nguyên nước, Kỹ thuật Thủy lợi, Quản lý Môi trường.
• Nội dung có giá trị ứng dụng:
  • Phương pháp luận phân tích và thu phóng chuỗi mưa thiết kế hai tỷ số bằng phần mềm FFC-2008.
  • Quy trình phân chia tiểu lưu vực và thiết lập bộ thông số HEC-HMS (SCS-CN, Clark Unit Hydrograph, Muskingum).
  • Kỹ thuật xây dựng biên mô phỏng và vận hành điều tiết hồ chứa trên phần mềm HEC-ResSim.

Câu hỏi thường gặp

1. Các thông số mực nước và dung tích thiết kế cơ bản của hồ Dầu Tiếng là bao nhiêu?
Theo đồ án, hồ Dầu Tiếng có mực nước dâng bình thường (MNDBT) là +24,40 m tương ứng dung tích toàn bộ 1,58 tỷ $\text{m}^3$; mực nước chết (MNC) là +17,00 m tương ứng dung tích chết 0,47 tỷ $\text{m}^3$; dung tích hữu ích ($V_{\text{hi}}$) là 1,11 tỷ $\text{m}^3$; mực nước gia cường (MNGC) là +25,10 m; diện tích mặt nước hồ tại MNDBT là 270 $\text{km}^2$ và tại MNC là 110 $\text{km}^2$.

2. Tần suất thiết kế $P = 85%$ trong đồ án được lựa chọn dựa trên cơ sở pháp lý nào và áp dụng cho mục tiêu gì?
Tần suất $P = 85%$ được lựa chọn căn cứ theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 04-05:2012/BNNPTNT, là tần suất đảm bảo cấp nước phục vụ tưới cho nông nghiệp của công trình thủy lợi cấp I.

3. Lưu vực hồ Dầu Tiếng được phân chia như thế nào trong mô hình HEC-HMS?
Lưu vực được xử lý từ DEM 30m qua ArcGIS và HEC-GeoHMS, chia thành 6 tiểu lưu vực với tổng diện tích 2.501,4 $\text{km}^2$: W80 (444,03 $\text{km}^2$), W90 (448,07 $\text{km}^2$), W100 (541,76 $\text{km}^2$), W110 (367,07 $\text{km}^2$), W120 (538,49 $\text{km}^2$) và W140 (161,99 $\text{km}^2$), kết nối thông qua 3 đoạn sông (R40, R70, R50) và 3 nút hợp lưu.

4. Mức độ chính xác khi hiệu chỉnh và kiểm định mô hình HEC-HMS đạt được là bao nhiêu?
Mô hình HEC-HMS đạt hệ số hiệu quả Nash-Sutcliffe $E_{\text{Nash}} = 0,71$ đối với giai đoạn hiệu chỉnh (năm 2002) và $E_{\text{Nash}} = 0,69$ đối với giai đoạn kiểm định (năm 2007). Kết quả được đánh giá đạt yêu cầu đối với bài toán mô phỏng dòng chảy từ chuỗi số liệu mưa ngày.

5. Năng lực thiết kế và phạm vi phục vụ của hệ thống kênh chính hồ Dầu Tiếng ra sao?
Hệ thống gồm hai kênh chính hoàn thành năm 1985: Kênh chính Đông dài 45 km, lưu lượng đầu kênh 64,45 $\text{m}^3/\text{s}$, diện tích khống chế 50.000 ha; Kênh chính Tây dài 38,75 km, lưu lượng đầu kênh 71,9 $\text{m}^3/\text{s}$, diện tích khống chế 41.000 ha. Cả hai cống lấy nước đầu kênh đều có 3 cửa ($3 \times 4\text{m}$), lưu lượng thiết kế mỗi cống là 88 $\text{m}^3/\text{s}$.

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Tính toán điều tiết hồ Dầu Tiếng" của tác giả Phan Thị Thùy Dương đã hoàn thành việc tính toán thủy văn và mô phỏng vận hành hồ chứa theo đúng mục tiêu đề ra. Bằng việc kết hợp các công cụ chuyên ngành gồm FFC-2008, ArcGIS, HEC-HMS và HEC-ResSim, nghiên cứu đã xây dựng chuỗi dòng chảy nhập lưu thiết kế tần suất $P = 85%$ và đánh giá chi tiết chế độ điều tiết nước cho hạ du. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở kỹ thuật hỗ trợ quản lý vận hành an toàn và khai thác bền vững tài nguyên nước lưu vực hồ Dầu Tiếng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày đầy đủ các nội dung tổng quan về địa lý tự nhiên, đặc điểm khí tượng thủy văn, kinh tế xã hội của lưu vực. Đồng thời, qua các đặc điểm, thông số đặc trưng cơ bản của hồ Dầu Tiếng giúp nắm rõ hơn quy mô thiết kế hồ chứa, là cơ sở đầu vào cho mô hình HEC-ResSim để điều tiết hồ. Qua đó, có thể sơ bộ đánh giá được những thuận lợi và khó khăn về vấn đề khai thác sử dụng nước mà lưu vực phải đối diện với hiện tại cũng như trong tương lai. 14 CHƯƠNG 2 TÍNH TOÁN DÒNG CHẢY ĐẾN HỒ DẦU TIẾNG 2.1 TÍNH TOÁN MƯA THIẾT KẾ 2.1 Mục đích, ý nghĩa a) Mục đích Tính toán các đặc trưng khí tượng, thủy văn là tính toán các nhân tố khí hậu có liên quan đến dòng chảy như nhiệt độ, độ ẩm, bốc hơi, mưa,…; tính chất, sự chuyển động và phân bố của dòng chảy.

Trong đó mưa là nhân tố quan trọng nhất vì nó là nguyên nhân sinh ra dòng chảy. Tính toán các đặc trưng khí tượng, thủy văn nói chung là căn cứ để xác định chế độ tưới của cây trồng, ngoài ra còn phục vụ công tác quy hoạch thiết kế và cải tạo hệ thống công trình, ứng với tần suất thiết kế từ đó xác định các đặc trưng khí tượng, thủy văn thiết kế. b) Ý nghĩa Việc tính chính xác các yếu tố khí tượng, đặc biệt mưa là yếu tố quan trọng, sẽ đảm bảo yêu cầu dùng nước cho các loại cây trồng vì các yếu tố khí tượng như nhiệt độ, độ ẩm, mưa, gió, bốc hơi, vv… ảnh hưởng lớn đến nhu cầu dùng nước của cây trồng.2 Nội dung tính toán mưa tưới thiết kế a) Chọn trạm và tần suất a1) Chọn trạm Yêu cầu của việc tính toán là phải chính xác và có độ tin cậy cao, do vậy việc chọn trạm khí tượng thủy văn là rất quan trọng. Trạm khí tượng phải có tính đại diện cho vùng nghiên cứu, nếu trong vùng không có trạm đo phải sử dụng trạm đo ở vùng lân cận có tính tương tự vùng nghiên cứu.

Trạm đo phải có tài liệu đủ dài, nếu là trạm đo mưa thì phải có tài liệu mưa ngày, các tài liệu phải được chỉnh biên và xử lý đảm bảo độ tin cậy. Trong đồ án này, mưa thiết kế được tính toán cho 3 trạm Dầu Tiếng, Lộc Ninh và Bình Long. 15 a2) Chọn tần suất thiết kế Tần suất thiết kế cho tưới theo quy phạm QCVN 04-05:2012 ứng với nhiệm vụ tưới ruộng tần suất thiết kế Ptk = 85%. b) Phương pháp tính toán Có hai phương pháp tính toán + Phương pháp phân tích nguyên nhân hình thành: được xây dựng dựa vào tính tất định của thủy văn; + Phương pháp xác suất thống kê: áp dụng lý thuyết xác suất, độ chính xác phụ thuộc vào độ dài mẫu nghiên cứu.

Các đặc trưng khí tượng thủy văn là đại lượng xảy ra một cách ngẫu nhiên trong tự nhiên. Do vậy, phương pháp xác suất thống kê được sử dụng như một công cụ tất yếu trong tính toán thủy văn. Mặc dù phương pháp này có khối lượng tính toán lớn nhưng hiện nay với trợ giúp của máy tính điện tử vì thế mà khó khăn này đã được giải quyết. (Nguồn: [1]) Do vậy, đối với vùng nghiên cứu trong đồ án, tài liệu mưa thu thập được dùng phương pháp xác suất thống kê để tính toán.

c) Trình tự tính toán c1) Tính toán lượng mưa năm thiết kế Tính toán mô hình mưa tưới thiết kế là để xác định chế độ tưới cho cây trồng nhằm đáp ứng nhu cầu nước cho cây trồng, vì mưa là một trong các đại lượng tham gia vào phương trình cân bằng nước.