Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT ĐIỀU KIỆN KINH DOANH DỊCH VỤ DU LỊCH LỮ HÀNH 1. Khái quát về du lịch lữ hành và điều kiện kinh doanh dịch vụ du lịch lữ hành 1. Khái niệm dịch vụ du lịch lữ hành và kinh doanh dịch vụ du lịch lữ hành 1. Khái niệm dịch vụ du lịch lữ hành Với mục tiêu đến năm 2030 ngành du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước [3] của Bộ Chính trị cho thấy Nhà nước đã chú trọng đến việc đầu tư, phát triển ngành Du lịch nhằm làm cho ngành Du lịch có vị trí quan trọng trong sự phát triển kinh tế nước nhà.
Dịch vụ du lịch lữ hành là một hình thức kinh doanh của ngành Du lịch, sự phát triển của kinh doanh dịch vụ lữ hành góp phần quan trọng vào sự phát triển của ngành Du lịch nói riêng và sự phát triển kinh tế của đất nước nói chung. Dịch vụ có nhiều cách định nghĩa khác nhau, dựa vào từng cách tiếp cận ta có: Dịch vụ là một hoạt động sáng tạo nhằm bổ sung giá trị cho phần vật chất và làm đa dạng hóa, phong phú hóa, khác biệt hóa… mà cao nhất là trở thành những thương hiệu, những nét văn hóa kinh doanh và làm hài lòng người tiêu dùng để họ sẵn sàng trả tiền cao, nhờ đó kinh doanh có hiệu quả [31]. Dịch vụ là hàng hóa có tính vô hình, quá trình sản xuất và tiêu dùng không tách rời nhau, bao gồm các loại dịch vụ trong hệ thống ngành sản phẩm Việt Nam theo quy định của pháp luật [21]. Theo Philip Kotler, dịch vụ là bất kỳ hoạt động hay lợi ích nào mà chủ thể này cung cấp cho chủ thể kia, trong đó đối tượng cung cấp nhất thiết phải mang tính vô hình và không dẫn đến quyền sở hữu một vật nào cả, còn việc sản xuất dịch vụ có thể hoặc không có thể gắn liền với một sản phẩm vật chất nào.
Theo định nghĩa thứ nhất, dịch vụ là một hoạt động bổ sung nhằm làm đa dạng, phong phú và khác biệt hơn từ những sản phẩm vật chất đã có sẵn nào đó, từ 6 luan an đó người sử dụng dịch vụ họ sẵn sàng chi trả một mức chi phí cao hơn cho sản phẩm vật chất thông qua các hoạt động dịch vụ. Ở định nghĩa thứ 2, Luật Giá 2012 tại khoản 2 điều 4 thì dịch vụ là hàng hóa có tính vô hình. Định nghĩa thứ 3, Philip Kotler cho rằng, dịch vụ là một sản phẩm vô hình, trong quá trình chủ thể cung cấp dịch vụ và người sử dụng dịch vụ không có sự chuyển giao quyền sở hữu cho nhau, việc sản xuất dịch vụ thì có thể hoặc không có thể gắn liền với một sản phẩm vật chất nào, nhưng cả người cung cấp dịch vụ và người sử dụng dịch vụ đều sẵn sàng chi trả - đón nhận tiền từ dịch vụ mà mình được cung cấp và đã cung cấp. Như vậy ở cả 3 định nghĩa nói trên, điểm chung nhất mà tất cả đều công nhận là “dịch vụ là sản phẩm vô hình”.
Đúng vậy, dịch vụ nó có tính cầu nối, xúc tiến giữa sản xuất và tiêu dùng, nó không thể cầm nắm được nhưng lại làm tăng giá trị sản phẩm hàng hóa, là các sản phẩm hữu hình mà chúng ta sử dụng. Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác [26] Du lịch là một hoạt động của con người, đi tới một nơi ngoài môi trường thường xuyên trong một khoảng thời gian ít hơn khoảng thời gian đã được các tổ chức Du lịch đã quy định trước, mục đích của chuyến đi không phải là để tiến hành các hoạt động kiếm tiền trong phạm vi vùng đến thăm”[17]. Du lịch là cuộc hành trình và lưu trú tạm thời của con người ngoài nơi ở thường xuyên [10,tr.15] Du lịch là một ngành kinh doanh bao gồm các hoạt động hướng dẫn du lịch, sản xuất, trao đổi hàng hóa và dịch vụ của những doanh nghiệp, nhằm đáp ứng các nhu cầu về đi lại, lưu trú, ăn uống, tham quan giải trí, tìm hiểu và các nhu cầu khác của khách du lịch. Các hoạt động đó phải đem lại lợi ích kinh tế - chính trị - xã hội thiết thực cho nước làm du lịch và cho bản thân doanh nghiệp[14].
7 luan an Trong 4 định nghĩa nói trên, có đến 3 định nghĩa cho rằng, Du lịch là “những chuyến đi”, rời khỏi nơi cư trú thường xuyên để đến nơi khác khám phá, tham quan, trải nghiệm, không có mục đích kiếm tiền ở hoạt động du lịch này. Đối với định nghĩa thứ 4, định nghĩa Du lịch trên khía cạnh kinh tế, dưới cách nhìn của người quản lý kinh tế, nó vẫn đảm bảo chung là “đáp ứng nhu cầu đi lại, trao đổi, lưu trú, ăn uống, tham quan giải trí…. Nghĩa là vẫn có điểm giống với 3 định nghĩa kể trên. Như vậy có thể hiểu Du lịch là ngành kinh tế mà ở đó chủ thể của nó bao gồm khách du lịch, các nhà quản lý kinh tế, những người tham gia vào các hoạt động khác xúc tiến cho những chuyến tham quan của khách du lịch được thỏa mãn một số nhu cầu nhất định nào đó của khách tham quan.
Qua các hoạt động này, các nhà quản lý kinh tế địa phương sẽ thu được nguồn lợi từ khách du lịch mang lại. Lữ hành có nhiều cách hiểu khác nhau, lữ hành là một từ Hán Việt, theo Đại từ điển Hán Việt thì Lữ hành có nghĩa là đi đường xa [35,tr.1067] Lữ hành là tất cả những hoạt động di chuyển của con người cũng như những hoạt động liên quan đến sự di chuyển đó [16,tr.48] Theo nghĩa rộng, lữ hành là tất cả sự di chuyển của con người từ nơi này đến nơi khác, bằng bất kỳ phương tiện gì, với bất kỳ lý do gì. Ở nghĩa rộng này, cho thấy lữ hành có tương đồng với du lịch như đã phân tích ở trên, tuy nhiên không phải tất cả các hoạt động của lữ hành đều là du lịch, bởi quá trình vận chuyển đó hành khách có nhiều mục đích khác nhau, có thể là những chuyến công tác, có thể là học sinh sinh viên, có thể là thăm khám, chữa bệnh hay một lý do nào khác, không vì mục đích kiếm tiền trong chuyến đi đó. Cũng từ những phân tích của khái niệm du lịch ở trên, ta thấy không phải tất cả các hoạt động của Du lịch đều là lữ hành, bởi kinh doanh Du lịch còn có cả nhà hàng, khách sạn và các dịch vụ khác.
Như vậy, trong lữ hành có Du lịch, và trong Du lịch có cả lữ hành. Từ những khái niệm kể trên, có thể định nghĩa về “Dịch vụ du lịch lữ hành” là một ngành kinh tế mà ở đó các sản phẩm du lịch được tổ chức trọn gói, dịch vụ 8 luan an cung cấp cho khách bao gồm dịch vụ vận chuyển, dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống, dịch vụ vui chơi giải trí, dịch vụ hướng dẫn du lịch và các dịch vụ khác nhằm thỏa mãn các nhu cầu liên quan trong chuyến đi của du khách [13,tr. Trong giới hạn của đề tài, du lịch lữ hành được hiểu là dịch vụ du lịch lữ hành, hay nói gọn lại là dịch vụ lữ hành để thống nhất với các nội dung văn bản pháp luật điều chỉnh các hoạt động liên quan. Khái niệm kinh doanh dịch vụ du lịch lữ hành Dịch vụ du lịch lữ hành như phân tích và thống nhất ở mục 1.1, ta hiểu dịch vụ du lịch lữ hành như dịch vụ lữ hành, từ đó Kinh doanh dịch vụ du lịch lữ hành cũng sẽ hiểu như Kinh doanh dịch vụ lữ hành.TS Nguyễn Văn Mạnh thì Kinh doanh dịch vụ lữ hành là việc doanh nghiệp đầu tư để thực hiện một, một số hoặc tất cả các công việc trong quá trình tạo ra và chuyển giao sản phẩm từ lĩnh vực sản xuất sang lĩnh vực tiêu dùng du lịch nhằm mục đích hưởng hoa hồng hoặc lợi nhuận… có thể kinh doanh một hoặc nhiều hơn một hoặc tất cả các dịch vụ và hàng hóa thỏa mãn hết tất cả các nhu cầu thiết yếu, đặc trưng và các nhu cầu khác của khách du lịch [16,tr.
Việc kinh doanh có thể bao gồm các dịch vụ vận chuyển, lưu trú, ăn uống, tổ chức tour, cho thuê dịch vụ vận chuyển, thông qua các dịch vụ này, doanh nghiệp kinh doanh lữ hành sẽ hưởng được hoa hồng hoặc lợi nhuận. Ở định nghĩa này, ta sẽ thấy dịch vụ lữ hành nó rộng lớn như dịch vụ du lịch nói chung, giống như cách hiểu của các nhà khoa học phương Tây về việc xem lữ hành là du lịch. Ở một định nghĩa khác về kinh doanh dịch vụ lữ hành là việc “làm nhiệm vụ giao dịch, ký kết với các tổ chức kinh doanh du lịch trong nước, nước ngoài để xây dựng và thực hiện các chương trình du lịch đã bán cho khách du lịch [10,tr. Định nghĩa này chỉ ra tương đối rõ về các nhiệm vụ cụ thể của kinh doanh dịch vụ lữ hành, đó là “làm nhiệm vụ giao dịch, ký kết” nghĩa là doanh nghiệp kinh doanh lữ hành có hợp đồng với các công ty du lịch, các tổ chức du lịch trong và ngoài nước để thực hiện các chương trình du lịch.
Để làm được công việc này chỉ có thể là doanh nghiệp kinh doanh lữ hành, các đại lý lữ hành. Các tour di lịch, chương trình 9 luan an d lịch có thể được khách hàng mua trực tiếp tại các doanh nghiệp dịch vụ lữ hành hoặc thông qua các đại lý lữ hành, tùy vào cách tiếp cận của khách du lịch. Còn theo Luật du lịch 2017, Kinh doanh dịch vụ lữ hành là việc xây dựng, bán và tổ chức thực hiện một phần hoặc toàn bộ chương trình du lịch cho khách du lịch [36]. Theo đó, kinh doanh dịch vụ lữ hành phân biệt với các hoạt động kinh doanh dịch vụ du lịch khác như kinh doanh nhà hàng, kinh doanh dịch vụ lưu trú, vui chơi giải trí.
Trong Luật Du lịch 2017, kinh doanh dịch vụ lữ hành chú trọng vào việc xây dựng, tổ chức một phần hoặc toàn bộ chương trình du lịch. Hay nói gọn lại, kinh doanh dịch vụ lữ hành là kinh doanh chương trình du lịch.