Nghiên Cứu Đánh Giá Tình Trạng Khai Thác Lâm Sản Trái Phép Ở Vườn Quốc Gia Tam Đảo

Luận văn thạc sĩ đánh giá tình trạng khai thác lâm sản trái phép tại Tây Thiên, Vườn Quốc gia Tam Đảo và đề xuất giải pháp quản lý hiệu quả.

• Tác giả: Lâm Thị Hoan
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Đặng
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Đánh Giá Tình Trạng Khai Thác Lâm Sản Trái Phép Tại Vườn Quốc Gia Tam Đảo
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tầm quan trọng của Khu bảo tồn thiên nhiên
• 1.2. Khái quát về Vườn quốc gia Tam Đảo
• 1.2.1. Vị trí địa lý và diện tích của VQG Tam Đảo
• 1.2.2. Mục tiêu quản lý của VQG Tam Đảo
• 1.2.3. Các kiểu thảm thực vật VQG Tam Đảo
• 1.2.3.1. Rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới
• 1.2.3.2. Rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp
• 1.2.3.3. Rừng lùn trên đỉnh núi
• 1.2.3.4. Rừng tre nứa
• 1.2.3.5. Rừng phục hồi sau nương rẫy
• 1.2.3.6. Rừng trồng
• 1.2.3.7. Trảng cây bụi
• 1.2.3.8. Trảng cỏ
• 1.2.4. Sự đa dạng loài của hệ thực vật và hệ động vật
• 1.2.4.1. Hệ thực vật
• 1.2.4.2. Hệ động vật
• 1.2.5. Các loài có giá trị bảo tồn cao
• 1.2.5.1. Các loài quý hiếm
• 1.2.5.2. Các loài đặc hữu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Trạng Khai Thác Lâm Sản Trái Phép Tại Tam Đảo

Vườn quốc gia Tam Đảo, một trong những khu rừng tự nhiên cuối cùng gần Hà Nội, đang đối mặt với áp lực lớn từ dân cư và quản lý chưa hiệu quả. Tình trạng khai thác lâm sản trái phép đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tài nguyên thiên nhiên, dẫn đến phá hủy các tầng thực vật thấp. Việc săn bắt và thu hái không kiểm soát làm suy kiệt các loài động thực vật quý hiếm, cũng như củi đun và các lâm sản ngoài gỗ. Khu vực Tây Thiên, với sự phát triển du lịch, cũng góp phần làm suy thoái các giá trị đa dạng sinh học của VQG Tam Đảo. Động lực chính của tình trạng khai thác hiện nay là phục vụ mục đích buôn bán, gây tác động tiêu cực đến hệ động thực vật và hiệu quả công tác bảo tồn. Lợi nhuận cao khuyến khích người dân địa phương tham gia vào các hoạt động lâm sản trái phép, mặc dù đã có các giải pháp tăng thu nhập khác.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Tồn Rừng Tam Đảo Trong Hệ Sinh Thái

Các khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học, cung cấp các dịch vụ sinh thái và đóng góp vào phát triển kinh tế xã hội. IUCN khẳng định bảo tồn đa dạng sinh học là chức năng hàng đầu của KBTTN. Công ước Đa dạng sinh học (1992) quy định các nước tham gia có trách nhiệm thành lập hệ thống KBTTN và quản lý tài nguyên sinh học bền vững. Các KBTTN góp phần duy trì các chức năng dịch vụ môi trường như bảo vệ chu trình thủy văn, giảm bớt cường độ bão lũ, chống xói mòn đất và điều hòa khí hậu. Theo ước tính, hệ thống KBTTN thế giới hấp thụ khoảng 15% tổng lượng khí CO2 thải ra trên đất liền.

1.2. Giới Thiệu Về Vườn Quốc Gia Tam Đảo Vị Trí và Mục Tiêu

Vườn quốc gia Tam Đảo trải dài trên địa phận 3 tỉnh: Vĩnh Phúc, Thái Nguyên, Tuyên Quang, với tổng diện tích khoảng 34.945 ha. VQG Tam Đảo được chia thành 3 phân khu chính: phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phân khu phục hồi sinh thái và phân khu nghỉ mát, du lịch. Mục tiêu quản lý của VQG Tam Đảo bao gồm bảo vệ nguyên vẹn các hệ sinh thái rừng, nguồn gen các loài động thực vật rừng quý hiếm, thực hiện công tác nghiên cứu khoa học và dịch vụ kỹ thuật, tuyên truyền giáo dục cộng đồng về bảo vệ rừng và đa dạng sinh học, điều tiết nguồn nước và phối hợp xây dựng chương trình du lịch sinh thái. Quyết định số 136/TTg của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt dự án khả thi xây dựng VQG Tam Đảo.

II. Thực Trạng Khai Thác Lâm Sản Trái Phép Tại Vườn Quốc Gia Tam Đảo

Tình trạng khai thác lâm sản trái phép tại Vườn quốc gia Tam Đảo diễn ra dưới nhiều hình thức, từ khai thác gỗ trái phép đến thu hái các loại lâm sản ngoài gỗ như dược liệu, nấm, măng. Các đối tượng khai thác thường lợi dụng địa hình hiểm trở, sự thiếu kiểm soát của lực lượng chức năng và nhu cầu tiêu thụ lớn từ thị trường để thực hiện hành vi vi phạm. Hậu quả của việc khai thác trái phép không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến đa dạng sinh học, làm suy giảm diện tích rừng tự nhiên và đe dọa sự tồn tại của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Theo nghiên cứu của Lâm Thị Hoan, lợi nhuận cao từ buôn bán lâm sản trái phép là động lực chính thúc đẩy người dân địa phương tham gia vào các hoạt động này.

2.1. Các Hình Thức Vi Phạm Luật Lâm Nghiệp Phổ Biến

Các hình thức vi phạm luật lâm nghiệp phổ biến tại VQG Tam Đảo bao gồm khai thác gỗ trái phép, thu hái lâm sản ngoài gỗ quá mức, săn bắt động vật hoang dã và phá rừng để lấy đất canh tác. Việc khai thác gỗ trái phép thường tập trung vào các loại gỗ quý hiếm như chò chỉ, giổi, re, gây thiệt hại lớn về tài nguyên rừng. Thu hái lâm sản ngoài gỗ quá mức, đặc biệt là các loại dược liệu quý hiếm, làm suy giảm nguồn tài nguyên này và ảnh hưởng đến sinh kế của người dân địa phương. Săn bắt động vật hoang dã đe dọa sự tồn tại của nhiều loài động vật quý hiếm, đặc biệt là các loài có giá trị bảo tồn cao.

2.2. Nguyên Nhân Khai Thác Trái Phép Kinh Tế và Quản Lý

Có nhiều nguyên nhân khai thác trái phép tại VQG Tam Đảo, trong đó có nguyên nhân kinh tế và quản lý. Về kinh tế, lợi nhuận cao từ buôn bán lâm sản trái phép là động lực chính thúc đẩy người dân địa phương tham gia vào các hoạt động này. Về quản lý, sự thiếu kiểm soát của lực lượng chức năng, địa hình hiểm trở và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng tạo điều kiện cho các đối tượng khai thác trái phép hoạt động. Ngoài ra, nhận thức của người dân về bảo vệ rừng còn hạn chế cũng là một nguyên nhân quan trọng.

III. Đánh Giá Tác Động Của Khai Thác Lâm Sản Trái Phép Đến Đa Dạng Sinh Học

Việc khai thác lâm sản trái phép gây ra những tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học của Vườn quốc gia Tam Đảo. Sự suy giảm diện tích rừng tự nhiên, mất môi trường sống của các loài động thực vật, suy giảm số lượng cá thể của các loài quý hiếm và thay đổi cấu trúc hệ sinh thái là những hậu quả nghiêm trọng. Theo Báo cáo môi trường 2005 của Bộ TN&MT, có khoảng 25 triệu người Việt Nam sống dựa vào các hệ sinh thái rừng, do đó, việc suy thoái rừng do khai thác trái phép ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân địa phương. Các loài thực vật quý hiếm như kim tuyến, vù hương, kim giao đang bị đe dọa nghiêm trọng.

3.1. Ảnh Hưởng Đến Các Loài Lâm Sản Quý Hiếm và Đặc Hữu

Việc khai thác lâm sản trái phép ảnh hưởng nghiêm trọng đến các loài lâm sản quý hiếm và đặc hữu của VQG Tam Đảo. Nhiều loài thực vật quý hiếm như kim tuyến (Anvectochitus setaceus), vù hương (Cinnamomum balansae), kim giao (P.fleuryi), dẻ tùng sọc trắng (Amentotaxus argotaenia), trầm hương (Aquilaria crassna) đang bị đe dọa nghiêm trọng do khai thác quá mức. Các loài đặc hữu như ráng tam đảo (Tectaria tamdaoensis), hoàng thảo tam đảo (Dendrobium daoensis) cũng bị ảnh hưởng do mất môi trường sống và suy giảm số lượng cá thể.

3.2. Tác Động Đến Hệ Động Vật Mất Môi Trường Sống và Suy Giảm Số Lượng

Việc khai thác lâm sản trái phép gây ra tác động lớn đến hệ động vật của VQG Tam Đảo. Mất môi trường sống do phá rừng và khai thác gỗ trái phép khiến nhiều loài động vật mất nơi cư trú và sinh sản. Săn bắt động vật hoang dã, đặc biệt là các loài quý hiếm, làm suy giảm số lượng cá thể và đe dọa sự tồn tại của các loài này. Các loài thú lớn như gấu, hổ, báo và các loài chim quý hiếm như trĩ sao, gà lôi trắng đang bị đe dọa nghiêm trọng.

IV. Giải Pháp Ngăn Chặn Tình Trạng Khai Thác Lâm Sản Trái Phép Hiệu Quả

Để ngăn chặn tình trạng khai thác lâm sản trái phép tại Vườn quốc gia Tam Đảo, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả, bao gồm tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, giám sát, nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ rừng, phát triển sinh kế bền vững cho người dân địa phương và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư để thực hiện các giải pháp này một cách hiệu quả. Theo kinh nghiệm quốc tế, việc trao quyền quản lý rừng cho cộng đồng địa phương có thể giúp giảm thiểu tình trạng khai thác trái phép.

4.1. Tăng Cường Quản Lý và Kiểm Lâm Tam Đảo Giải Pháp Cốt Lõi

Tăng cường quản lý và kiểm lâm Tam Đảo là giải pháp cốt lõi để ngăn chặn tình trạng khai thác lâm sản trái phép. Cần tăng cường lực lượng kiểm lâm, trang bị phương tiện và công cụ hỗ trợ hiện đại, nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ kiểm lâm. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng kiểm lâm và các cơ quan chức năng khác như công an, quân đội để đảm bảo hiệu quả công tác quản lý và bảo vệ rừng.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức và Phát Triển Sinh Kế Bền Vững Cho Cộng Đồng

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ rừng và phát triển sinh kế bền vững cho người dân địa phương là giải pháp quan trọng để ngăn chặn tình trạng khai thác lâm sản trái phép. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của rừng và tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng. Đồng thời, cần phát triển các mô hình sinh kế bền vững như du lịch sinh thái, trồng cây dược liệu, chăn nuôi gia súc, gia cầm để tạo thu nhập ổn định cho người dân địa phương và giảm áp lực khai thác rừng.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu và Đề Xuất Chính Sách Quản Lý Rừng Tam Đảo

Kết quả nghiên cứu về tình trạng khai thác lâm sản trái phép tại Vườn quốc gia Tam Đảo cần được ứng dụng vào việc xây dựng và hoàn thiện các chính sách quản lý rừng. Các chính sách cần tập trung vào việc bảo vệ đa dạng sinh học, phát triển sinh kế bền vững cho người dân địa phương và tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào công tác quản lý rừng. Cần có sự đánh giá định kỳ về hiệu quả của các chính sách để điều chỉnh và bổ sung kịp thời. Theo Lâm Thị Hoan, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và cộng đồng dân cư để xây dựng các chính sách phù hợp và hiệu quả.

5.1. Đề Xuất Các Giải Pháp Cụ Thể Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các giải pháp cụ thể để ngăn chặn tình trạng khai thác lâm sản trái phép tại VQG Tam Đảo. Các giải pháp có thể bao gồm: tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; xây dựng các mô hình sinh kế bền vững cho người dân địa phương; nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ rừng; tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào công tác quản lý rừng; hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ rừng và đa dạng sinh học.

5.2. Xây Dựng Chính Sách Quản Lý Rừng Bền Vững và Hiệu Quả

Cần xây dựng chính sách quản lý rừng bền vững và hiệu quả, đảm bảo sự cân bằng giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế xã hội. Chính sách cần tập trung vào việc bảo vệ các loài quý hiếm và đặc hữu, phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái, phát triển du lịch sinh thái bền vững và tạo thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Cần có sự tham gia của các nhà khoa học, nhà quản lý, cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội vào quá trình xây dựng chính sách.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Bảo Tồn Rừng Tam Đảo

Tình trạng khai thác lâm sản trái phép tại Vườn quốc gia Tam Đảo là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm và giải quyết từ nhiều phía. Việc bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển sinh kế bền vững cho người dân địa phương là hai mục tiêu quan trọng cần đạt được. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp quản lý rừng, tìm kiếm các mô hình sinh kế bền vững phù hợp với điều kiện địa phương và nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ rừng. Cần có sự hợp tác quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ tài chính cho công tác bảo tồn rừng Tam Đảo.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính và Bài Học Kinh Nghiệm

Các kết quả nghiên cứu chính cho thấy tình trạng khai thác lâm sản trái phép tại VQG Tam Đảo gây ra những tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học và sinh kế của người dân địa phương. Các bài học kinh nghiệm cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư để thực hiện các giải pháp quản lý rừng một cách hiệu quả. Cần có sự đầu tư vào công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ rừng.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Để Nâng Cao Hiệu Quả Bảo Tồn

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp quản lý rừng, tìm kiếm các mô hình sinh kế bền vững phù hợp với điều kiện địa phương, nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến đa dạng sinh học của VQG Tam Đảo và phát triển các công nghệ giám sát và bảo vệ rừng hiện đại. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và cộng đồng dân cư để thực hiện các nghiên cứu này một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tầm quan trọng của Khu bảo tồn thiên nhiên KBTTN có tầm quan trọng nhiều mặt đối với đời sống con người, phát triển kinh tế xã hội, bảo vệ môi trường tự nhiên và quan trọng nhất là bảo tồn các giá trị đa dạng sinh học ở mỗi nước và trên thế giới. Tầm quan trọng của các KBTTN được thể hiện qua các chức năng sau: 1) Đóng vai trò chủ chốt trong bảo tồn đa dạng sinh học Tổ chức IUCN (1994) đã đưa ra định nghĩa về KBTTN như sau: “Khu bảo tồn thiên nhiên là các vùng đất và/hoặc vùng biển được giành riêng để bảo vệ đa dạng sinh học, các nguồn tài nguyên thiên nhiên và văn hoá đi kèm; được quản lý bằng các công cụ luật pháp hoặc các phương thức quản lý có hiệu quả khác”. Như vậy, IUCN đã khẳng định bảo tồn đa dạng sinh học là chức năng hàng đầu của các KBTTN.

Công ước Đa dạng sinh học (1992) cũng đã xác định các KBTTN là công cụ hữu hiệu để bảo tồn đa dạng sinh học. Công ước đã quy định các nước tham gia Công ước Đa dạng sinh học có trách nhiệm thành lập hệ thống các KBTTN, xây dựng các hướng dẫn lựa chọn, thành lập và quản lý các KBTTN và quản lý các tài nguyên sinh học bên trong các KBTTN để đảm bảo duy trì và sử dụng bền vững. 2) Cung cấp các dịch vụ sinh thái góp phần bảo vệ môi trường thiên nhiên Các KBTTN góp phần duy trì các chức năng dịch vụ môi trường của các hệ sinh thái tự nhiên như: c 4 - Góp phần bảo vệ các chu trình thuỷ văn và các vùng đầu nguồn đảm bảo sự hoạt động bình thường của các công trình thủy điện, thủy lợi và cung cấp nước ở vùng hạ du. - Giảm bớt cường độ bão, lũ lụt, hạn hán, chống xói mòn đất, bảo vệ bờ biển khỏi bị sói lở,.

- Góp phần cải tạo đất và chuyển hóa các chất dinh dưỡng. - Góp phần điều hoà khí hậu địa phương và toàn cầu, đặc biệt làm giảm lượng khí thải CO2 vào khí quyển gây biến đổi khí hậu toàn cầu. Theo ước tính hệ thống các KBTTN thế giới hấp thụ khoảng 15% tổng lượng khí CO2 thải ra trên 6 đất liền (312 Giga tấn). Ở Canađa, 39 VQG hàng năm hấp thụ trên 4 tỷ tấn CO2 , tương đương 39 - 87 tỷ đô la tiền tín dụng CO2.

3) Đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế xã hội Tại Hội nghị thượng đỉnh về Công ước Đa dạng sinh học năm 1992, các chính phủ đã công nhận các KBTTN là các đơn vị kinh tế đóng vai trò quan trọng trong xóa đói giảm nghèo, duy trì hệ sinh thái và hỗ trợ môi trường sống của các cộng đồng trên thế giới. Nếu biết quản lý khai thác, các KBTTN cũng có thể là đơn vị tạo ra thu nhập, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế. Ví dụ, tại Canađa, các hoạt động tại các KBTTN đã đem lại khoảng 6,5 tỷ đô la Canađa mỗi năm, tạo ra 1590.000 chỗ làm và đóng góp 2,5 triệu đô la Canađa tiền thuế cho Chính phủ. Tại Úc, 8 VQG đã thu được 2 tỷ đô la Úc mỗi năm và đóng 60 triệu đô la thuế cho Chính phủ (IUCN Việt Nam, 2009).

Các đóng góp kinh tế của KBTTN có thể kể như: - Cung cấp các lâm sản (chủ yếu là lâm sản ngoài gỗ) làm vật liệu xây dựng, sản xuất đồ gia dụng, cung cấp nguồn thực phẩm và dược phẩm,. - Tạo môi trường phát triển du lịch: Sự hấp dẫn về mặt thẩm mỹ và vẻ đẹp của các loài sinh vật hoang dã ngoài thiên nhiên mang lại những lợi ích kinh tế đáng kể cho đất nước và người dân địa phương thông qua phát triển hình thức du lịch thiên nhiên. c 5 - Tạo sinh kế cho người nghèo: Các KBTTN đáp ứng phần lớn các nhu cầu cơ bản của người nghèo ở nông thôn như lương thực, chất đốt, thuốc chữa bệnh và nước sinh hoạt. Đối với nhiều vùng xa xôi hẻo lánh, các KBTTN giữ vai trò như "kho dự trữ thức ăn" khi thiếu đói.

Các KBTTN còn duy trì các chức năng sinh thái như ngăn chặn thiên tai mà người nghèo là đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất. Theo Báo cáo môi trường 2005 về Đa dạng sinh học của Bộ TN&MT (2005) có khoảng 25 triệu người Việt Nam sống dựa vào các hệ sinh thái rừng; khoảng 8 triệu người có nguồn thu nhập chính của hộ gia đình phụ thuộc vào khai thác thủy, hải sản và 12 triệu người khác có một phần thu nhập từ ngư nghiệp. - Duy trì các giá trị văn hóa - tinh thần: Hệ thống các KBTTN cũng góp phần bảo vệ các di tích lịch sử - văn hóa quan trọng của quốc gia, duy trì cuộc sống của các dân tộc thiểu số với các truyền thống văn hóa đặc sắc, bảo vệ các khu thắng cảnh thiên nhiên tạo điều kiện tổ chức các hoạt động tham quan thưởng thức vẻ đẹp thiên nhiên, giảm stress và tạo sự thoải mái tinh thần. - Cung cấp địa bàn cho rất nhiều các nghiên cứu khoa học về các chuyên đề sinh thái học, xã hội học và kinh tế học.

Khái quát về Vườn quốc gia Tam Đảo 1. Vị trí địa lý và diện tích của VQG Tam Đảo VQG Tam Đảo trải dài từ 21021′ đến 21042′ vĩ độ Bắc và 105023′ đến 105044′ kinh độ Đông, nằm trên địa phận 3 tỉnh: Vĩnh Phúc, Thái Nguyên, Tuyên Quang. Đây là một dãy núi lớn dài 80 km, chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, từ huyện Sơn Dương (Tuyên Quang) đến huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc). Trung tâm VQG Tam Đảo cách thủ đô Hà Nội 75 km về phía Tây Bắc, cách thị xã Vĩnh Yên 13 km về phía Bắc.

Diện tích hiện nay của VQG Tam Đảo là 34. Ranh giới VQG Tam Đảo được xác định từ độ cao 100m (so với mực nước biển) trở lên và được chia làm 3 phân khu chính như sau: c 6 - Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt: 17.295 ha nằm ở độ cao 400m trở lên (trừ khu nghỉ mát Tam Đảo). Đây là khu vực còn rừng tự nhiên và là nơi cư trú chủ yếu của các loài động vật hoang dã. - Phân khu phục hồi sinh thái: 15.398 ha, nằm bao quanh phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.

Trước đây, rừng tự nhiên ở đây bị khai thác nhiều lần và nhiều diện tích đã bị mất rừng. Đến nay, rừng đã phát triển tốt, góp phần bảo vệ môi trường và phòng hộ đầu nguồn cho khu vực Tam Đảo. - Phân khu nghỉ mát, du lịch: 2.302 ha, nằm ở sườn Tây Bắc Tam Đảo (thuộc địa phận tỉnh Vĩnh Phúc), bao quanh thị trấn Tam Đảo và hệ thủy của 2 suối Thác Bạc và Đồng Bùa. Trong phân khu có cả rừng tự nhiên và rừng trồng để tạo cảnh quan đẹp và môi trường sinh thái cho khu du lịch.

Mục tiêu quản lý của VQG Tam Đảo Ngày 06/03/1996, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 136/TTg phê duyệt dự án khả thi xây dựng VQG Tam Đảo. Trong Quyết định này, các mục tiêu quản lý của VQG Tam Đảo được xác định như sau: - Bảo vệ nguyên vẹn các hệ sinh thái rừng trên núi Tam Đảo, nguồn gen các loài động thực vật rừng quý hiếm, đặc biệt các loài đặc hữu, các loài bị đe dọa và cảnh quan thiên nhiên. - Thực hiện công tác nghiên cứu, thực nghiệm khoa học và dịch vụ kỹ thuật, tạo môi trường tốt phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học, du lịch và nghỉ mát. - Tổ chức công tác tuyên truyền, giáo dục cho cộng đồng lòng yêu thiên nhiên và ý thức bảo vệ rừng và đa dạng sinh học.

- Thực hiện vai trò lưu trữ và điều tiết nguồn nước của khu vực đầu nguồn, chống ô nhiễm, góp phần cải thiện môi sinh cho vùng đồng bằng Trung du Bắc Bộ và Thủ đô Hà Nội. c 7 - Phối hợp xây dựng chương trình du lịch sinh thái và thực hiện các hoạt động dịch vụ tham quan du lịch và nghỉ mát. - Góp phần ổn định và nâng cao đời sống nhân dân trong vùng đệm VQG. Các kiểu thảm thực vật VQG Tam Đảo có các kiểu rừng chính sau: Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới; Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp; Kiểu rừng lùn trên đỉnh núi; Một số kiểu rừng khác.

a) Rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới Kiểu rừng này thường phân bố ở độ cao dưới 800m, nhưng do ảnh hưởng của độ dốc, hướng phơi mà loại rừng này có thể phân bố ở độ cao 900 - 1000m. Kiểu rừng này bao phủ phần lớn dãy núi Tam Đảo với những loài cây có giá trị kinh tế như chò chỉ (Shoera chinensis), giổi (Michelia sp.), re (Cinnamomum sp.)… b) Rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp Rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp ở Tam Đảo phân bố từ độ cao 800m trở lên nhưng đôi khi phân bố trên 900m. Thực vật bao gồm các loài họ re (Lauraceae), họ dẻ (Fagaceae), họ chè (Theaceae), họ mộc lan (Magnoliaceae), họ sau sau (Hamamelidaceae). Đây là vành đai của những loài cây thuộc khu hệ á nhiệt đới, còn được gọi là vành đai mây.

Không khí luôn ở tình trạng bão hoà hơi nước, nên tạo điều kiện thuận lợi cho rêu và địa y phát triển. Từ độ cao 1000m, trở lên xuất hiện một số loài cây thuộc ngành Hạt Trần như thông nàng (Dacrycarpus imbricatus), pơ mu (Fokienia hodginsii), thông tre (Podocarpus neriifolius). Ngoài ra, còn thấy các loài thông yên tử (Podocarpus pilgeri), và kim giao (Nageia fleuryi). c 8 Dưới tán kiểu rừng này thường có vầu đắng.

Lên cao hơn nữa là sặt gai (Arundinaria giffithiana) mọc dày đặc dọc theo các dông núi. Ven theo các sườn núi thường có các loài cây bụi thuộc họ cà phê (Rubiaceae), họ đơn nem (Myrsinaceae), họ thầu dầu (Euphorbiaceae)… c) Rừng lùn trên đỉnh núi Rừng lùn trên đỉnh núi là một kiểu phụ đặc thù của rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp được hình thành trên các đỉnh dông dốc hay các đỉnh núi cao đất xương xẩu, nhiều nắng gió, mây mù thường xuyên bao phủ. Cây cối ở đây thường thấp bé, phát triển chậm, thân và cành được địa y và rêu bao phủ. Đất dưới tầng rừng khá mỏng nhưng có tầng thảm mục khá dày (ở một số nơi như đỉnh Rùng Rình, tầng thảm mục có thể dày hơn 1m).

Thực vật chủ yếu là các loài cây thuộc họ đỗ quyên (Ericaceae), họ re (Lauraceae), họ dẻ (Fagaceae), họ hồi (Liciaceae), họ thích (Aceraceae)… Chủ yếu gặp ở dông và đỉnh núi cao trên 1000m, nơi có điều kiện khí hậu khắc nghiệt.