Luận văn đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Điện Biên

Luận văn thạc sĩ phân tích tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên.

• Tác giả: Đoàn Thu Hoàn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Mậu Thái
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Tình Hình Thực Hiện Tiêu Chí Môi Trường Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Huyện Điện Biên
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC HỘP
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tiêu Chí Môi Trường Nông Thôn Mới Điện Biên

Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân khu vực nông thôn. Trong đó, tiêu chí môi trường đóng vai trò then chốt, đảm bảo sự phát triển bền vững. Huyện Điện Biên đã và đang nỗ lực triển khai chương trình này, tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức đặt ra. Việc đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường là vô cùng quan trọng để có những giải pháp phù hợp, hiệu quả. Theo Quyết định số 800/QĐ-TTg, mục tiêu là xây dựng NTM với hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, xã hội dân chủ, môi trường sinh thái được bảo vệ, và đời sống người dân nâng cao.

1.1. Khái niệm tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới

Tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới bao gồm các yêu cầu về quản lý chất thải, sử dụng nước sạch, bảo vệ cảnh quan, và giảm thiểu ô nhiễm. Mục tiêu là tạo ra một môi trường sống trong lành, an toàn, và bền vững cho cư dân nông thôn. Các hoạt động như thu gom và xử lý rác thải, xây dựng hệ thống thoát nước, và tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường đều đóng vai trò quan trọng. Điện Biên đang nỗ lực để đạt được các tiêu chuẩn này.

1.2. Tầm quan trọng của môi trường trong phát triển nông thôn bền vững

Môi trường là nền tảng cho sự phát triển bền vững của nông thôn. Một môi trường trong lành không chỉ đảm bảo sức khỏe cho người dân, mà còn tạo điều kiện cho sản xuất nông nghiệp hiệu quả và du lịch sinh thái phát triển. Việc bảo vệ môi trường cũng góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa và cảnh quan tự nhiên của vùng nông thôn. Phát triển nông thôn xanh là xu hướng tất yếu để đảm bảo sự hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.

II. Thực Trạng Thực Hiện Tiêu Chí Môi Trường Tại Huyện Điện Biên

Huyện Điện Biên đã đạt được những kết quả nhất định trong việc thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tồn tại và hạn chế cần khắc phục. Tình trạng ô nhiễm môi trường do chất thải sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp vẫn còn phổ biến. Hệ thống xử lý nước thải và rác thải chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận người dân còn hạn chế. Theo nghiên cứu, chất lượng sử dụng nước sinh hoạt chưa đồng đều và hệ thống thoát nước thải chưa được chú trọng.

2.1. Đánh giá tình hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt

Công tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại huyện Điện Biên còn nhiều bất cập. Tỷ lệ thu gom rác thải còn thấp, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa. Các bãi rác thường không được xử lý đúng quy trình, gây ô nhiễm môi trường đất và nước. Cần có giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả thu gom và xử lý rác thải, bao gồm đầu tư cơ sở hạ tầng, nâng cao năng lực cho đội ngũ thu gom, và tuyên truyền nâng cao ý thức người dân.

2.2. Thực trạng sử dụng nước sạch và nước hợp vệ sinh

Tỷ lệ hộ gia đình sử dụng nước sạch và nước hợp vệ sinh tại huyện Điện Biên đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây. Tuy nhiên, chất lượng nước vẫn chưa đảm bảo ở một số khu vực. Nhiều hộ gia đình vẫn sử dụng nguồn nước từ giếng khoan hoặc ao hồ, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng nước, và đầu tư xây dựng hệ thống cấp nước sạch tập trung để đảm bảo sức khỏe cho người dân.

2.3. Quản lý chất thải trong sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi

Việc quản lý chất thải trong sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi tại huyện Điện Biên còn nhiều hạn chế. Tình trạng sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) quá mức gây ô nhiễm môi trường đất và nước. Chất thải chăn nuôi chưa được xử lý đúng cách, gây ô nhiễm không khí và nguồn nước. Cần khuyến khích người dân sử dụng phân bón hữu cơ, áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, và xây dựng các công trình xử lý chất thải chăn nuôi.

III. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tiêu Chí Môi Trường Điện Biên

Việc thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Điện Biên chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau. Trong đó, nhận thức của người dân, nguồn lực tài chính, cơ chế chính sách, và trình độ cán bộ là những yếu tố quan trọng nhất. Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các yếu tố này để đạt được hiệu quả cao nhất. Theo luận văn, các yếu tố ảnh hưởng bao gồm cơ chế chính sách, nhận thức người dân, kinh phí địa phương, cơ sở hạ tầng, và trình độ cán bộ.

3.1. Vai trò của cơ chế chính sách và nguồn lực tài chính

Cơ chế chính sách đóng vai trò định hướng và tạo hành lang pháp lý cho việc thực hiện tiêu chí môi trường. Nguồn lực tài chính là điều kiện cần thiết để đầu tư cơ sở hạ tầng, mua sắm trang thiết bị, và triển khai các hoạt động bảo vệ môi trường. Cần có cơ chế chính sách phù hợp để huy động nguồn lực từ nhà nước, doanh nghiệp, và cộng đồng. Khó khăn trong huy động vốn từ doanh nghiệp là một thách thức lớn.

3.2. Tác động của nhận thức và hành vi của người dân

Nhận thức và hành vi của người dân có tác động trực tiếp đến môi trường. Nếu người dân có ý thức bảo vệ môi trường cao, họ sẽ chủ động tham gia các hoạt động thu gom rác thải, tiết kiệm nước, và sử dụng năng lượng sạch. Cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân. Khi chính quyền và nhân dân cùng tham gia bảo vệ môi trường sẽ tạo ra sức mạnh to lớn.

3.3. Năng lực cán bộ và sự tham gia của cộng đồng

Năng lực cán bộ là yếu tố then chốt để triển khai hiệu quả các chương trình, dự án bảo vệ môi trường. Cần đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ. Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính bền vững của các hoạt động bảo vệ môi trường. Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình lập kế hoạch, thực hiện, và giám sát các hoạt động này.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Tiêu Chí Môi Trường Nông Thôn Mới Điện Biên

Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Điện Biên, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức, tăng cường nguồn lực, hoàn thiện cơ chế chính sách, và phát huy vai trò của cộng đồng. Giải pháp cần tập trung vào nâng cao nhận thức, năng lực cho người dân, đào tạo cán bộ, hỗ trợ kinh phí, tăng cường thu gom và xử lý nước thải, xây dựng khu xử lý rác thải, xây dựng nghĩa trang theo quy hoạch, và tăng cường kiểm tra, giám sát.

4.1. Tăng cường tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức

Cần đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho người dân. Các hình thức này có thể bao gồm tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo, phát tờ rơi, chiếu phim, và sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào các vấn đề cụ thể, thiết thực, và phù hợp với từng đối tượng.

4.2. Đầu tư cơ sở hạ tầng và công nghệ xử lý chất thải

Cần tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng và công nghệ xử lý chất thải, bao gồm xây dựng hệ thống thoát nước, nhà máy xử lý nước thải, bãi chôn lấp hợp vệ sinh, và các công trình xử lý chất thải chăn nuôi. Cần ưu tiên sử dụng các công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường, và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

4.3. Phát huy vai trò của cộng đồng và các tổ chức xã hội

Cần tạo điều kiện để cộng đồng và các tổ chức xã hội tham gia vào quá trình lập kế hoạch, thực hiện, và giám sát các hoạt động bảo vệ môi trường. Cần khuyến khích các mô hình tự quản về môi trường tại cộng đồng, và hỗ trợ các tổ chức xã hội trong việc triển khai các dự án bảo vệ môi trường.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Điện Biên

Nghiên cứu này cung cấp những đánh giá khách quan và toàn diện về tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Điện Biên. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng kế hoạch, chương trình hành động cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Đồng thời, nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho các địa phương khác trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

5.1. Đề xuất các mô hình điểm về bảo vệ môi trường

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đề xuất các mô hình điểm về bảo vệ môi trường tại các xã, thôn, bản. Các mô hình này có thể tập trung vào các lĩnh vực như quản lý rác thải, xử lý nước thải, sử dụng năng lượng sạch, và phát triển nông nghiệp hữu cơ. Cần lựa chọn các mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của từng địa phương.

5.2. Xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá hiệu quả

Cần xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá hiệu quả việc thực hiện tiêu chí môi trường một cách thường xuyên, liên tục. Hệ thống này cần có các chỉ số cụ thể, dễ đo lường, và phản ánh được tình hình thực tế. Kết quả giám sát và đánh giá cần được công khai, minh bạch, và sử dụng để điều chỉnh kế hoạch, chương trình hành động.

VI. Kết Luận Và Định Hướng Phát Triển Bền Vững Tại Điện Biên

Việc thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của các cấp, các ngành, và toàn thể cộng đồng. Với những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, huyện Điện Biên có thể đạt được mục tiêu phát triển nông thôn bền vững, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Cần tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí đánh giá nông thôn mới nâng cao về môi trường.

6.1. Đánh giá sự hài lòng của người dân về môi trường

Việc đánh giá sự hài lòng của người dân về môi trường là rất quan trọng để đo lường hiệu quả của các giải pháp đã triển khai. Cần thực hiện các cuộc khảo sát, thăm dò ý kiến người dân một cách thường xuyên, khách quan. Kết quả đánh giá cần được sử dụng để điều chỉnh chính sách, chương trình hành động, và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

6.2. Định hướng phát triển nông thôn mới kiểu mẫu về môi trường

Cần xây dựng các mô hình nông thôn mới kiểu mẫu về môi trường, làm cơ sở để nhân rộng ra các địa phương khác. Các mô hình này cần đáp ứng các yêu cầu cao về bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng sạch, và phát triển kinh tế xanh. Điện Biên cần hướng tới mục tiêu trở thành một điểm sáng về phát triển nông thôn bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới theo Quyết định số 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đặt ra bước ngoặt chiến lược cho khu vực nông thôn Việt Nam, nơi sinh sống của khoảng 70% dân số cả nước. Tại huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên – địa bàn biên giới trọng yếu gồm 25 xã trực thuộc với tổng diện tích tự nhiên đạt 7.414,4 ha (trong đó đất nông nghiệp chiếm 74,95%) và quy mô dân số năm 2016 là 114.161 người – việc triển khai 19 tiêu chí nông thôn mới đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, tính đến năm 2016, toàn huyện mới chỉ có 2/25 xã đạt chuẩn nông thôn mới (chiếm 8,0%), 18 xã cơ bản đạt và 5 xã chưa đạt chuẩn.

Trong hệ thống các tiêu chuẩn phát triển, tiêu chí số 17 về môi trường nổi lên như một thách thức gay gắt nhất, bộc lộ rõ sự phân hóa sâu sắc giữa 12 xã vùng lòng chảo và 13 xã vùng ngoài. Các bất cập kéo dài về tỷ lệ cung cấp nước sạch, công tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt, quản lý chất thải nông nghiệp cùng quy hoạch nghĩa trang nhân dân đang đe dọa trực tiếp đến tính bền vững của hệ sinh thái địa phương.

Xuất phát từ thực tiễn trên, nghiên cứu tập trung đánh giá toàn diện tình hình thực hiện tiêu chí môi trường tại huyện Điện Biên trong giai đoạn 2014-2016, phân tích các yếu tố cản trở và đề xuất hệ thống giải pháp khả thi đến năm 2025. Phạm vi khảo sát chuyên sâu được thực hiện tại 3 xã đại diện cho 3 mức độ hoàn thành: xã Thanh Chăn (đạt chuẩn 8/8 chỉ tiêu môi trường), xã Thanh Hưng (cơ bản đạt 5/8 chỉ tiêu) và xã Núa Ngam (chưa đạt chuẩn khi chỉ hoàn thành 2/8 chỉ tiêu). Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng, giúp các nhà hoạch định chính sách địa phương tối ưu hóa nguồn lực và cải thiện chất lượng môi trường sống cho hơn 114 nghìn người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa Lý thuyết phát triển nông thôn bền vững và Lý thuyết kinh tế tài nguyên - môi trường, tập trung giải quyết các vấn đề về ngoại ứng tiêu cực và cung cấp hàng hóa công cộng tại khu vực nông thôn. Đồng thời, đề tài tiếp thu bài học kinh nghiệm quốc tế từ phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc thập niên 1970 với triết lý Chăm chỉ - Tự lực - Hợp tác, cùng hệ thống chính sách kiểm soát ô nhiễm tại nguồn theo Luật Môi trường cơ bản năm 1993 của Nhật Bản.

Về mặt học thuật, luận văn chuẩn hóa 4 khái niệm cốt lõi:

• Môi trường và ô nhiễm môi trường theo quy định tại Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005;
• Xây dựng nông thôn mới theo tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X;
• Tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới theo Quyết định số 491/QĐ-TTg, bao gồm 5 nội dung cơ bản: tỷ lệ hộ sử dụng nước sạch và nước hợp vệ sinh; tỷ lệ cơ sở sản xuất kinh doanh đạt chuẩn môi trường; không có hoạt động gây suy giảm môi trường; thu gom và xử lý chất thải rắn, nước thải đạt chuẩn; quy hoạch và quản lý nghĩa trang nhân dân theo quy định.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên để thu thập dữ liệu sơ cấp đại diện từ 90 hộ gia đình (30 hộ mỗi xã tại Thanh Chăn, Thanh Hưng, Núa Ngam, bao gồm đầy đủ các nhóm hộ khá, hộ trung bình và hộ nghèo) cùng 22 cán bộ chuyên trách (10 cán bộ cấp huyện thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp, Phòng Kinh tế, Hội Phụ nữ và 12 cán bộ lãnh đạo xã, thôn bản). Dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2013-2017 được thu thập từ các báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ của Ủy ban nhân dân huyện Điện Biên và niên giám thống kê địa phương.

Luận văn ứng dụng phương pháp thống kê mô tả và phương pháp thống kê so sánh đa chiều. Việc lựa chọn hai phương pháp này cho phép lượng hóa chính xác tỷ lệ hoàn thành các chỉ tiêu thành phần, đồng thời đối chiếu rõ ràng sự chênh lệch về hiệu quả thực thi giữa vùng lòng chảo bằng phẳng và vùng núi cao hiểm trở. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu, khảo sát thực địa và xử lý dữ liệu bằng phần mềm chuyên dụng được hoàn thành trong giai đoạn 2016-2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tình hình cấp nước sinh hoạt bộc lộ sự bất bình đẳng rõ rệt giữa các tiểu vùng địa lý. Tại các xã vùng lòng chảo như Thanh Chăn và Thanh Hưng, tỷ lệ hộ gia đình tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh đạt trên 92,0%. Ngược lại, tại xã vùng ngoài Núa Ngam, tỷ lệ này chỉ đạt dưới 65,0%, người dân chủ yếu sử dụng nước khe suối tự chảy chưa qua kiểm định chất lượng vi sinh, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát dịch bệnh đường tiêu hóa.

Thứ hai, công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt và phụ phẩm nông nghiệp gặp tắc nghẽn nghiêm trọng. Trong khi xã Thanh Chăn duy trì tốt tổ vệ sinh tự quản với tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt đạt khoảng 80,0%, thì tại xã Núa Ngam có tới hơn 75,0% hộ gia đình tự xử lý bằng hình thức đốt lộ thiên hoặc xả trực tiếp ra sườn đồi và khe suối. Ngoài ra, lượng bao gói thuốc bảo vệ thực vật và phụ phẩm nông nghiệp phát sinh hàng năm hầu như chưa được thu gom vào các bể chứa chuyên dụng.

Thứ ba, cơ cấu nguồn lực tài chính đầu tư cho tiêu chí môi trường mất cân đối nghiêm trọng. Vốn ngân sách nhà nước chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 86,72%, nguồn đóng góp tự nguyện của nhân dân chỉ đạt 4,4%, vốn huy động từ doanh nghiệp và hợp tác xã chiếm 5,3%, còn lại là vốn tín dụng 4,3%. Kinh phí sự nghiệp môi trường cấp xã rất hạn hẹp, chưa đáp ứng nổi 30,0% nhu cầu đầu tư xây dựng các bãi chôn lấp hợp vệ sinh hay lò đốt rác đạt chuẩn.

Thứ tư, chất lượng đội ngũ nhân lực cơ sở còn nhiều hạn chế. Kết quả khảo sát cho thấy khoảng 65,0% cán bộ phụ trách môi trường cấp xã chưa từng qua đào tạo chuyên môn về quản lý môi trường, phần lớn đảm nhận công việc kiêm nhiệm, dẫn đến tỷ lệ kiểm tra, xử lý vi phạm quy chế bảo vệ môi trường hàng năm chỉ đạt dưới 30,0% kế hoạch.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa sâu sắc trong kết quả thực hiện tiêu chí số 17 tại huyện Điện Biên bắt nguồn từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: điều kiện địa hình chia cắt phức tạp, cơ sở hạ tầng giao thông vùng ngoài còn khó khăn, và tập quán sinh hoạt, chăn nuôi gia súc thả rông lâu đời của đồng bào các dân tộc thiểu số.

So sánh với các địa phương khác như huyện Lập Thạch (tỉnh Vĩnh Phúc) với trên 2.000 hầm biogas hay huyện Hải Hậu (tỉnh Nam Định) đạt tỷ lệ 92,0% dân số dùng nước hợp vệ sinh năm 2013, huyện Điện Biên gặp nhiều trở ngại hơn hẳn do tỷ lệ hỗ trợ từ doanh nghiệp rất thấp và khả năng xã hội hóa vốn trong dân còn hạn chế. Các kết quả phân tích trong luận văn được trình bày tối ưu thông qua hệ thống biểu đồ cột so sánh mức độ hoàn thành 8 chỉ tiêu môi trường giữa 3 xã điểm, kết hợp bảng cân đối cơ cấu nguồn vốn giai đoạn 2014-2016, giúp minh họa trực quan sự thiếu hụt hạ tầng xử lý rác thải và cung cấp nước sạch tại khu vực miền núi.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy nhanh tiến độ và hoàn thành bền vững tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Điện Biên đến năm 2025, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đổi mới công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng: Ủy ban nhân dân các xã phối hợp chặt chẽ với Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên tổ chức định kỳ phong trào "Ngày Chủ nhật xanh"; xây dựng các hương ước, quy ước thôn bản về bảo vệ cảnh quan làng xã. Mục tiêu đến năm 2023 đạt 100% số hộ dân ký cam kết giữ gìn vệ sinh môi trường và tối thiểu 75,0% số hộ thực hiện phân loại rác thải rắn tại nguồn.

2. Đầu tư chuẩn hóa hạ tầng kỹ thuật xử lý chất thải và cấp nước sạch: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện chủ trì lập dự án xây dựng 03 cụm bãi rác và lò đốt liên xã đạt chuẩn công nghệ bán tự động; lắp đặt mạng lưới bể chứa thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật trên các cánh đồng lúa; nâng cấp hệ thống cấp nước sinh hoạt tập trung nhằm đưa tỷ lệ dân cư nông thôn sử dụng nước sạch đạt 95,0% trước năm 2025.

3. Đa dạng hóa các kênh huy động tài chính: Ủy ban nhân dân huyện Điện Biên cần ban hành cơ chế ưu đãi về đất đai và thủ tục hành chính nhằm kêu gọi tối thiểu 3 đến 5 doanh nghiệp tư nhân tham gia cung ứng dịch vụ thu gom, vận chuyển rác thải; phấn đấu nâng tỷ trọng vốn huy động ngoài ngân sách nhà nước lên 25,0% - 30,0% trong giai đoạn 2021-2025.

4. Nâng cao năng lực bộ máy quản lý và siết chặt kiểm tra, giám sát: Phòng Nội vụ phối hợp với các cơ sở đào tạo tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên ngành cho 100% cán bộ môi trường cấp xã; tăng cường tần suất kiểm tra đột xuất đối với các cơ sở chế biến nông sản, chăn nuôi quy mô lớn; hoàn thiện việc cắm mốc quy hoạch 100% nghĩa trang nhân dân theo đúng quy chuẩn kỹ thuật trước năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực nghiệm phong phú trong luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ quản lý Nhà nước và Ban Chỉ đạo nông thôn mới các cấp: Cung cấp khung phương pháp luận đánh giá tiêu chí môi trường và bức tranh thực tế để xây dựng các chương trình hành động, kế hoạch phân bổ ngân sách phù hợp cho các xã vùng cao, vùng biên giới đặc thù.

2. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Kinh tế Nông nghiệp, Quản lý Tài nguyên và Môi trường: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về kỹ thuật chọn mẫu phân tầng, xây dựng bảng hỏi điều tra thực địa và mô hình phân tích kinh tế lượng trong nông thôn mới.

3. Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và tổ chức phát triển quốc tế: Cung cấp nguồn số liệu khảo sát tin cậy tại cơ sở để thiết kế các dự án viện trợ không hoàn lại về nước sinh hoạt hợp vệ sinh, nhà tiêu hợp chuẩn và xử lý chất thải chăn nuôi cho đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng Tây Bắc.

4. Doanh nghiệp và Hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ môi trường: Cung cấp bức tranh tổng thể về nhu cầu thị trường, lượng phát sinh chất thải tại huyện Điện Biên, làm căn cứ lập phương án đầu tư công nghệ xử lý rác và nước sạch theo mô hình đối tác công tư.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tiêu chí môi trường luôn là tiêu chí khó đạt nhất trong xây dựng nông thôn mới tại các huyện miền núi? Tiêu chí môi trường đòi hỏi nguồn vốn đầu tư hạ tầng rất lớn trong khi tỷ lệ hỗ trợ từ ngân sách địa phương hạn hẹp. Đồng thời, địa hình chia cắt phức tạp làm tăng chi phí thu gom rác, kết hợp cùng tập quán sản xuất thả rông và thói quen sinh hoạt lâu đời của người dân rất khó thay đổi trong ngắn hạn.

Điểm khác biệt lớn nhất về kết quả thực hiện tiêu chí môi trường giữa vùng lòng chảo và vùng ngoài tại huyện Điện Biên là gì? Sự khác biệt lớn nhất thể hiện ở tỷ lệ tiếp cận nước hợp vệ sinh và tỷ lệ thu gom rác thải. Các xã vùng lòng chảo như Thanh Chăn đạt trên 92,0% nước hợp vệ sinh và 80,0% thu gom rác, trong khi các xã vùng ngoài như Núa Ngam chỉ đạt dưới 65,0% nước hợp vệ sinh và trên 75,0% rác thải bị xả tự do ra môi trường.

Nguồn vốn đầu tư cho tiêu chí môi trường tại huyện Điện Biên giai đoạn nghiên cứu bộc lộ hạn chế căn bản nào? Hạn chế căn bản là cơ cấu vốn phụ thuộc quá lớn vào ngân sách nhà nước khi nguồn này chiếm tới 86,72% tổng vốn. Khả năng huy động vốn xã hội hóa từ các doanh nghiệp (5,3%) và đóng góp của người dân (4,4%) còn rất thấp, dẫn đến thiếu hụt kinh phí duy trì hoạt động bảo vệ môi trường thường xuyên.

Giải pháp nào mang lại hiệu quả tức thì trong việc giải quyết vấn đề rác thải sinh hoạt tại các xã vùng cao? Giải pháp cấp thiết là thành lập các tổ vệ sinh môi trường tự quản tại từng thôn bản dưới sự điều hành của các đoàn thể xã hội. Song song đó, địa phương cần quy hoạch các hố rác tự hủy hợp vệ sinh tại quy mô hộ gia đình hoặc cụm dân cư kết hợp hướng dẫn phân loại rác hữu cơ tại nguồn.

Luận văn đóng góp mô hình kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng hiệu quả cho huyện Điện Biên? Luận văn đã đúc kết phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc, chứng minh rằng sự thành công của chương trình nông thôn mới chỉ đạt được khi khơi dậy tinh thần tự lực, tính chủ động của người dân kết hợp với chính sách hỗ trợ kỹ thuật có trọng tâm của Nhà nước, thay vì tư tưởng trông chờ ỷ lại.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về việc thực hiện tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới tại địa bàn miền núi biên giới.
• Phản ánh trung thực thực trạng phân hóa sâu sắc qua khảo sát 90 hộ dân và 22 cán bộ tại 3 xã đại diện (Thanh Chăn đạt chuẩn 8/8 chỉ tiêu, Thanh Hưng đạt 5/8 chỉ tiêu và Núa Ngam đạt 2/8 chỉ tiêu).
• Làm rõ 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng cốt lõi gồm: cơ chế chính sách, nhận thức người dân, nguồn lực tài chính, hạ tầng kinh tế - xã hội và năng lực chuyên môn của cán bộ phụ trách.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với lộ trình thực hiện chi tiết đến năm 2025 nhằm nâng cao tỷ lệ cấp nước sạch, xử lý chất thải rắn và hoàn thiện quy hoạch nghĩa trang.
• Đóng góp nguồn cơ sở dữ liệu thực nghiệm có độ tin cậy cao, phục vụ đắc lực cho công tác quản lý Nhà nước và nghiên cứu học thuật về kinh tế nông nghiệp bền vững.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương khẩn trương triển khai thí điểm mô hình lò đốt rác liên xã trong giai đoạn 2021-2023 trước khi nhân rộng toàn diện ra 25 xã trên toàn huyện vào năm 2025. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển quan tâm có thể khai thác sâu các phát hiện của công trình để xây dựng những chính sách can thiệp phù hợp và bền vững cho khu vực nông thôn Tây Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐOÀN THU HOÀN ĐÁNH GIÁ TÌNH TÌNH THỰC HIỆN TIÊU CHÍ MÔI TRƯỜNG TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 8620115 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Mậu Thái NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin tôi trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận văn Đoàn Thu Hoàn i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc TS. Nguyễn Mậu Thái đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế Tài nguyên Môi trường - Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ công chức huyện Điện Biên đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận văn Đoàn Thu Hoàn ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

vi Danh mục bảng .vii Danh mục sơ đồ .viii Danh mục hộp .viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận văn về lý luận và thực tiễn. Về thực tiễn. Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn.

Các khái niệm chung. Khái quát tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới. Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới. Các yếu tố ảnh hưởng tới tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới.

Cơ sở thực tiễn về đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới. Kinh nghiệm của một số nước về phát triển nông thôn mới và bảo vệ môi trường. Kinh nghiệm phát triển nông thôn của VN gắn với bảo vệ MT. Bài học rút ra từ việc xây dựng nông thôn mới ở các nước trên thế giới và các địa phương trong nước.

Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp xử lý số liệu.

Phương pháp phân tích số liệu. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả và thảo luận. Khái quát tình hình thực thi tiêu chí môi trường của huyện Điện Biên.

Tình hình thực hiện nông thôn mới của huyện Điện Biên. Tình hình thực hiện tiêu chí môi trường của huyện Điện Biên. Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Điện Biên. Đánh giá hệ thống tổ chức thực hiện tiêu chí môi trường.

Đánh giá công tác ban hành và triển khai văn bản thực hiện tiêu chí MT. Đánh giá về công tác tuyên truyền về tiêu chí môi trường. Đánh giá tình hình huy động sự tham gia của người dân, sự tham gia của các tổ chức đoàn thế xã hội trong việc thực hiện tiêu chí MT. Đánh giá tình hình huy động nguồn lực tài chính thực hiện tiêu chí MT.

Đánh giá tình hình thực hiện chỉ tiêu sử dụng nước sạch, nước hợp vệ sinh của người dân. Đánh giá tình hình thu gom và xử lý rác thải. Đánh giá hoạt động kiểm tra, giám sát thực hiện tiêu chí môi trường. Các yếu tố ảnh hưởng đến tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Điện Biên.

Cơ chế chính sách của Nhà nước. Nhận thức của người dân. Kinh phí- tài chính của địa phương. Cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội của địa phương.

Trình độ chuyên môn của cán bộ. Định hướng và giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới huyện Điện Biên. Giải pháp tăng cường thực hiện tiêu chí môi trường trong nông thôn mới của huyện Điện Biên. Kết luận và kiến nghị.

84 Tài liệu tham khảo. 87 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật CC Cơ cấu CNH-HĐH Công nghiệp hóa- hiện đại hóa DT Diện tích ĐVT Đơn vị tính HTX Hợp tác xã KHKT Khoa học kĩ thuật KT-XH Kinh tế - Xã hội NTM Nông thôn mới NS-VSMT Nước sạch- vệ sinh môi trường NT Nông thôn NN Nông nghiệp RTSH Rác thải sinh hoạt SL Số lượng PTNT Phát triển nông thôn SXNN Sản xuất nông nghiệp UBND Ủy ban nhân dân VSV Vi sinh vật VSMT Vệ sinh môi trường vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Tình hình sử dụng đất đai của huyện Điện Biên qua 3 năm. Tình hình dân số và lao động của huyện Điện Biên qua 3 năm.

Cơ cấu kinh tế huyện Điện Biên giai đoạn 5 năm từ năm 2013 – 2017. Kết quả thực hiện chỉ tiêu xây dựng nông thôn mới của huyện Điện Biên. Kết quả thực hiện tiêu chí môi trường tại huyện Điện Biên. Trình độ cán bộ phụ trách môi trường huyện Điện Biên.

Một số văn bản huyện Điện Biên đã tiếp nhận thực hiện tiêu chí MT. Công tác triển khai các văn bản thực hiện tiêu chí MT. Nội dung và các hình thức tuyên truyền xây dựng NTM. Kết quả thực hiện công tác tuyên truyền thực hiện tiêu chí môi trường tại các xã.

Ý kiến của cán bộ, hộ về công tác tuyên truyền. Sự tham gia của người dân thực hiện tiêu chí môi trường. Sự tham gia của các tổ chức đoàn thể xã hội. Nguồn vốn đầu tư xây dựng tiêu chí môi trường huyện Điện Biên.

Tình hình sử dụng nước sạch , nước hợp vệ sinh của hộ. Tình hình thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt của hộ dân. Tình hình thu gom, xử lý rác thải sản xuất NN của hộ nông dân. Tình hình thu gom, xử lý rác thải chăn nuôi của hộ dân.

Đánh giá của hộ về quy hoạch bãi rác trên địa bàn xã. Đánh giá của cán bộ xã về hình thức xử lý rác trên địa bàn Huyện. Hoạt động phát triển môi trường. Hoạt động làm suy giảm môi trường.

Tình hình quy hoạch và quản lý nghĩa trang. Đánh giá của người dân về thực hiện chí MT. Tình hình giám sát của người dân. Tình hình kiểm tra của các cấp.

Trình độ đội ngũ cán bộ ở huyện Điện Biên trong thực hiện tiêu chí môi trường .75 vii c DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 4. Sơ đồ hệ thống quản lý thực hiện tiêu chí môi trường .43 DANH MỤC HỘP Hộp 4. Khi chính quyền và nhân dân cùng tham gia bảo vệ MT. Khó khăn trong huy động nguồn vốn từ doanh nghiệp .55 viii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Đoàn Thu Hoàn Tên luận văn: “Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 8620115 Cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam 1.

Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ cở đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Điện Biên,tỉnh Điện Biên, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao tăng cường và thực hiện hiệu quả tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM thời gian tới. Phương pháp nghiên cứu Đề tài chọn 3 xã: Xã Thanh Hưng, Thanh Chăn, Núa Ngam thuộc huyện Điện Biên làm điểm nghiên cứu. Trong nghiên cứu này chúng tôi sử dụng linh hoạt giữa số liệu thứ cấp và sơ cấp để đưa ra các phân tích nhận định. Trong đó số liệu thứ cấp thu thập từ các nguồn khác nhau như: Các sách, tạp chí, báo, báo cáo của các ngành, các cấp, trang web… có liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài.

Số liệu sơ cấp được thu thập bằng các công cụ phỏng vấn sâu, phỏng vấn cấu trúc, bán cấu trúc các đối tượng điều tra. Để đảm bảo tính đại diện của mẫu, chúng tôi tiến hành chọn mẫu điều tra là 90 hộ dân, 22 cán bộ huyện, xã. Số liệu sơ cấp thông qua điều tra phỏng vấn cán bộ huyện, cán bộ xã, hộ dân về tình hình chung thực hiện tiêu chí môi trường của xã, huyện; những yếu tố ảnh hưởng đến tiêu chí MT, công tác tuyên truyền vận động; tình hình thu gom, xử lý rác thải qua các năm. Để phân tích số liệu tác giả đã sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp thống kê so sánh.

Kết quả nghiên cứu Thông qua các số liệu thu thập, luận văn đưa ra đánh giá tổng quan về tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM ở huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên. Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tình hình thực hiện tiêu chí môi trường và đã tìm hiểu kinh nghiệm phát triển nông thôn của nước ngoài như Hàn Quốc, Nhật Bản và VN gắn với bảo vệ MT tỉnh Thái Bình, Vĩnh Phúc, Nam Định. Tình hình sử dụng nước sạch của điạ phương ngày càng cao trong khi chất lượng sử dụng nước sinh hoạt chưa được đồng đều tại một vài xã trên địa bàn huyện.