Luận văn thạc sĩ đánh giá tác động môi trường của thủy điện đông khùa sau 3 năm hoạt động 2016 2018 tại tỉnh sơn la

Luận văn thạc sĩ đánh giá tác động môi trường thủy điện Đông Khùa sau 3 năm hoạt động (2016-2018) tại tỉnh Sơn La, phân tích hiệu quả và hạn chế.

• Tác giả: Phạm Thị Mai Phương
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Duy Bách
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Đánh giá tác động môi trường của Thủy điện Đông Khùa sau 3 năm hoạt động (2016 - 2018) tại tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VÀ KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về đánh giá tác động môi trường
• 1.1.1. Đánh giá tác động môi trường (ĐTM)
• 1.1.2. Lịch sử nghiên cứu về đánh giá tác động môi trường
• 1.1.3. Vai trò của đánh giá tác động môi trường
• 1.1.4. Căn cứ pháp luật và kỹ thuật của việc thực hiện ĐTM
• 1.1.5. Nội dung của ĐTM
• 1.1.6. Các phương pháp lập ĐTM
• 1.2. Tổng quan ngành công nghiệp thủy điện tại Việt Nam
• 1.2.1. Một số nét về thủy điện tỉnh Sơn La
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Phân tích hiện trạng hoạt động quản lý và vận hành của nhà máy thủy điện Đông Khùa
• 2.3.2. Xác định được các nguồn phát sinh chất thải, khối lượng và thành phần của yếu tố gây ảnh hưởng tới môi trường trong giai đoạn vận hành của nhà máy
• 2.3.3. Đánh giá tác động của nhà máy thuỷ điện Đông Khùa đối với môi trường nước mặt, không khí và môi trường kinh tế - xã hội
• 2.3.4. Đề xuất biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và biện pháp khắc phục các tác động đó
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phân tích hiện trạng hoạt động quản lý và vận hành của nhà máy thủy điện Đông Khùa
• 2.4.2. Xác định được các nguồn phát sinh chất thải, khối lượng và thành phần của yếu tố gây ảnh hưởng tới môi trường trong giai đoạn vận hành của nhà máy
• 2.4.3. Đánh giá tác động tiêu cực do hoạt động của nhà máy thuỷ điện Đông Khùa đối với môi trường nước mặt, không khí và môi trường kinh tế - xã hội
• 2.4.4. Phương pháp đề xuất giải pháp giảm thiểu tác động do hoạt động của nhà máy thủy điện Đông Khùa
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
• 3.1. Điều kiện môi trường tự nhiên khu vực nhà máy
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình địa mạo
• 3.1.3. Điều kiện khí tượng
• 3.1.4. Điều kiện thủy văn
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Điều kiện về kinh tế
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Hiện trạng hoạt động và quản lý vận hành của nhà máy thủy điện Đông Khùa
• 4.1.1. Khái quát chung về nhà máy thủy điện Đông Khùa
• 4.1.2. Tình hình thực hiện công tác quản lý và giám chất lượng môi trường tại Nhà máy thủy điện
• 4.2. Nguồn phát sinh chất thải, khối lượng và thành phần các yếu tố ảnh hưởng
• 4.2.1. Hoạt động của hồ chứa
• 4.2.2. Vận hành nhà máy thủy điện
• 4.3. Tác động môi trường trong giai đoạn hoạt động từ năm 2016 - 2018 của nhà máy thủy điện Đông Khùa
• 4.3.1. Tác động liên quan đến chất thải
• 4.3.2. Nguồn tác động không liên quan đến chất thải
• 4.3.3. Tác động đến kinh tế xã hội
• 4.3.4. Tác động đến tổng hợp đến kinh tế - xã hội - môi trường
• 4.4. Đề xuất biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu tác động tiêu cực và phòng ngừa, ứng phó, sự cố của nhà máy
• 4.4.1. Các biện pháp giảm thiểu đối với nguồn gây ô nhiễm có liên quan đến chất thải
• 4.4.2. Các biện pháp giảm thiểu đối với nguồn gây ô nhiễm có liên quan đến chất thải
• 4.4.3. Chương trình giám sát và quan trắc môi trường định kỳ
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá tác động môi trường

Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là một quá trình quan trọng nhằm dự báo các tác động của các dự án phát triển đến môi trường. Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp, việc thực hiện ĐTM trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, ĐTM được xác định là việc phân tích và dự báo các tác động môi trường của các dự án đầu tư. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho các dự án. Việc thực hiện ĐTM đã được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường 2014, nhấn mạnh vai trò của nó trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường sống của con người.

1.1. Lịch sử nghiên cứu về đánh giá tác động môi trường

Lịch sử của ĐTM bắt đầu từ năm 1969 với Đạo luật Chính sách môi trường của Mỹ (NEPA). Từ đó, nhiều quốc gia đã áp dụng mô hình này để đánh giá tác động của các dự án lớn đến môi trường. Tại Việt Nam, ĐTM được đưa vào thực hiện từ những năm 1980, với sự quan tâm từ các nhà khoa học và các tổ chức quốc tế. Luật Bảo vệ môi trường 1993 đã chính thức quy định về ĐTM, tạo nền tảng cho việc thực hiện các báo cáo ĐTM cho các dự án đầu tư. Qua các giai đoạn, ĐTM đã được hoàn thiện và cập nhật theo xu hướng phát triển của xã hội và công nghệ.

II. Tác động môi trường của thủy điện Đông Khùa

Thủy điện Đông Khùa, sau 3 năm hoạt động từ 2016 đến 2018, đã có những tác động đáng kể đến môi trường tại tỉnh Sơn La. Các tác động này bao gồm sự thay đổi chất lượng nước, không khí và ảnh hưởng đến đời sống kinh tế - xã hội của người dân. Việc vận hành nhà máy đã dẫn đến sự biến đổi của hệ sinh thái xung quanh, đặc biệt là trong việc quản lý tài nguyên nước. Theo báo cáo, chất lượng nước mặt đã bị ảnh hưởng bởi các chất thải từ quá trình sản xuất điện. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường và giảm thiểu tác động tiêu cực từ hoạt động của nhà máy.

2.1. Tác động đến chất lượng nước

Chất lượng nước tại khu vực xung quanh thủy điện Đông Khùa đã có sự suy giảm rõ rệt. Các chỉ số như nồng độ oxy hòa tan, độ pH và các chất ô nhiễm khác đã vượt ngưỡng cho phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái nước mà còn tác động đến sinh kế của người dân địa phương. Việc giám sát chất lượng nước cần được thực hiện định kỳ để đảm bảo rằng các biện pháp khắc phục được triển khai kịp thời.

2.2. Tác động đến không khí

Hoạt động của thủy điện Đông Khùa cũng đã gây ra ô nhiễm không khí, chủ yếu từ các hoạt động xây dựng và vận hành. Nồng độ bụi và khí thải từ các phương tiện giao thông và máy móc đã tăng lên, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân trong khu vực. Cần có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm không khí, bao gồm việc sử dụng công nghệ sạch và cải thiện quy trình vận hành.

III. Đề xuất biện pháp giảm thiểu tác động

Để giảm thiểu tác động tiêu cực từ hoạt động của thủy điện Đông Khùa, cần thực hiện một số biện pháp cụ thể. Đầu tiên, việc nâng cao công tác quản lý chất thải là rất quan trọng. Các chất thải phát sinh từ quá trình sản xuất cần được xử lý đúng cách trước khi thải ra môi trường. Thứ hai, cần có các chương trình giám sát môi trường định kỳ để theo dõi chất lượng nước và không khí. Cuối cùng, việc tuyên truyền và nâng cao nhận thức cho cộng đồng về bảo vệ môi trường cũng là một yếu tố quan trọng trong việc giảm thiểu tác động từ hoạt động của nhà máy.

3.1. Quản lý chất thải

Quản lý chất thải hiệu quả là một trong những biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ môi trường. Cần thiết lập hệ thống thu gom và xử lý chất thải hợp lý, đảm bảo rằng các chất thải không gây ô nhiễm cho môi trường xung quanh. Việc áp dụng công nghệ xử lý chất thải tiên tiến sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

3.2. Giám sát môi trường

Chương trình giám sát môi trường định kỳ cần được triển khai để theo dõi các chỉ số chất lượng nước và không khí. Việc này không chỉ giúp phát hiện sớm các vấn đề môi trường mà còn tạo cơ sở cho việc điều chỉnh các biện pháp quản lý môi trường một cách kịp thời và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam chúng ta hiện nay đang trong thời kì hội nhập kinh tế quốc tế, cùng với sự phát triển vƣợt bậc của xã hội và khoa học kỹ thuật đẩy mạnh phát triển công nghiệp hóa. Nƣớc ta là nƣớc đang phát triển công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa đang đƣợc thúc đẩy mạnh mẽ kéo theo sự phát triển mạnh mẽ của các nhà máy, công ty, các khu công nghiệp, khu công nghệ cao các nhà máy phát triển ngày càng nhiều đƣợc xây dựng lên. Mặt khác song hành với sự phát triển của kinh tế cũng kéo theo sự phát triển của chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời ngày càng tăng lên các nhà máy xây dựng cầu đƣờng, khai thác, thủy điện, nhiệt điện ngày càng phát triển cả về quy mô. Có các nhà máy đã và đang đƣợc xây dụng vận hành, trong quá trình thực hiện và vận hành nhà máy này đã tác động không nhỏ đến các thành phần của môi trƣờng nhƣ đất, nƣớc, không khí, hệ sinh thái …, khi mà môi trƣờng ngày càng nhạy cảm trƣớc mọi tác động.

Chính vì vậy các nhà máy cần đƣợc đánh giá tác động môi trƣờng trƣớc khi thực hiện để nhằm giảm thiểu, khắc phục hoặc thay đổi quy trình công nghệ sản xuất các tác động của nhà máy trong quá trình thực hiện. Vì vậy chúng ta cần tiến hành đánh giá tác động môi trƣờng của các nhà máy là vấn đề cấp thiết để phần nào bảo vệ môi trƣờng, tránh các tác động trực tiếp và gián tiếp đến môi trƣờng. Trong đó phát triển ngành năng lƣợng và các vấn đề liên quan đến ngành năng lƣợng đang đƣợc chú trọng. Hiện nay, ở trên thế giới nói chung và Việt Nam chúng ta nói riêng đã có rất nhiều nhà máy thủy điện và nhiệt điện.

Đây là một dạng năng lƣợng đặc biệt nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng điện để phát triển, xây dựng, sản xuất và sử dụng điện trong đời sống thƣờng ngày của con ngƣời. Trƣớc bối cảnh, tốc độ nhu cầu tiêu thụ điện của Việt Nam tăng nhanh trong những năm đầu thế kỷ 21, bình quân 13%/năm; nhu cầu điện hàng ngày dao 2 động nhiều (chênh lệch công suất giờ cao điểm và giờ thấp điểm của hệ thống trên 2 lần). Ở Việt Nam hiện nay các công trình thủy điện vừa và nhỏ có rất nhiều nhà máy đang hoạt động. Bên cạnh đó, các công trình thủy điện đã tác động rất lớn về môi trƣờng và tài nguyên, đây là vấn đề quan trọng và cần đƣợc các tổ chức, các chuyên gia thẩm định về môi trƣờng khi các công trình thủy điện xây dựng và đi vào hoạt động.

Việc đánh giá tác động môi trƣờng thực tế sau khi các nhà máy thủy điện đi vào vận hành thƣờng ít đƣợc quan tâm. Vì vậy tôi chọn đề tài “Đánh giá tác động môi trường của Thủy điện Đông Khùa sau 3 năm hoạt động (2016 – 2018) tại tỉnh Sơn La” để nhằm đánh giá hiện trạng môi trƣờng của nhà máy thủy điện Đông Khùa trong 3 năm trở lại đây. Nhằm đƣa ra giải pháp giảm thiểu và khắc phục các tác động của nhà máy gây ra đối với môi trƣờng tự nhiên và môi trƣờng xã hội của thủy điện Đông Khùa. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan về đánh giá tác động môi trƣờng 1. Đánh giá tác động môi trường (ĐTM)  Trên thế giới : Đánh giá tác động môi trƣờng là một quá trình nghiên cứu nhằm dự báo các kết quả môi trƣờng của nhà máy phát triển quan trọng, trong đó có hậu quả đối với cuộc sống của con ngƣời tại khu vực nhà máy của chính nhà máy và các họa động phát triển của nhà máy. Đồng thời đánh giá tác động môi trƣờng cũng phải xác định các biện pháp giảm thiểu đến mức tối thiểu các hoạt động tiêu cực đến môi trƣờng (theo UNEP-ROAP, 1998).  Đối với Việt Nam Đánh giá tác động môi trƣờng ở việt nam đƣợc quan tâm đến lần đầu tiên tại luật bảo vệ môi trường 1994, qua nhiều lần đổi mới và đề cập hiện nay đánh giá tác động môi trƣờng đã và đang cập nhật và hoàn chỉnh theo xu thế phát triển của các nhà máy hiện nay.

Đến nay qua 3 lần đổi mới bộ luật, thì đánh giá tác động môi trƣờng đƣợc luật bảo vệ môi trƣờng 2014 định nghĩa nhƣ sau: đánh giá tác động môi trƣờng là việc phân tích, dự báo, tác động môi trƣờng của nhà máy đầu tƣ cụ thể để đƣa ra biện pháp bảo vệ môi trƣờng khi triển khai nhà máy đó. Lịch sử nghiên cứu về đánh giá tác động môi trường * Trên thế giới Ngƣời ta lấy năm 1969, năm thông qua Đạo luật chính sách môi trƣờng của Mỹ (NEPA), làm thời điểm ra đời của Đánh giá tác động môi trƣờng (ĐTM). Bởi vì trong Đạo luật này có những điều quy định, yêu cầu cần phải tiến hành đánh giá tác động môi trƣờng của các hoạt động lớn, hoạt động quan trọng có thể gây tác động đáng kể đến môi trƣờng. 4 Theo tác giả Phạm Ngọc Hồ, Hoàng Xuân Cơ việc chọn thời điểm nhƣ vậy là chấp nhận đƣợc, vì hai lý do sau: Thứ nhất, môi trƣờng đƣợc con ngƣời nhận thức từ rất lâu, nhƣng thuật ngữ môi trƣờng và vấn đề môi trƣờng cũng chỉ mới đƣợc quan tâm và đặt ra từ những thập kỷ 60, 70 của thế kỷ trƣớc.

Thứ hai, một số thuật ngữ dùng trong công tác đánh giá tác động môi trƣờng đều có liên quan đến quá trình tuân thủ Đạo luật chính sách môi trƣờng của Mỹ, đƣợc ra đời nhƣ: - Kiểm kê hiện trạng môi trƣờng (Environmental Inventory -EI) là hoạt động nhằm mô tả toàn diện về môi trƣờng đang tồn tại ở vùng dự định đặt nhà máy hoặc vùng có xảy ra các hoạt động về môi trƣờng. Việc kiểm kê phải đề cập đến các yếu tố lý hoá của môi trƣờng nhƣ thổ nhƣỡng, địa chất, địa hình, khí hậu, nƣớc mặt, nƣớc ngầm, chất lƣợng không khí…; Các yếu tố môi trƣờng sinh học nhƣ động thực vật, đa dạng sinh học, các hệ sinh thái…; Môi trƣờng nhân văn nhƣ khảo cổ, di tích lịch sử văn hoá, danh lam thắng cảnh, di sản…; Môi trƣờng kinh tế xã hội nhƣ dân số và phân bố dân số, mức sống, điều kiện giáo dục, hệ thống hạ tầng xã hội và hạ tầng kỹ thuật cùng các dịch vụ công cộng khác. - Đánh giá tác động môi trƣờng (Environmental Impact Assessment- EIA, tiếng Việt viết tắt là ĐTM) là sự xác định, đánh giá các tác động (hay ảnh hƣởng) có thể xảy ra của các nhà máy tới môi trƣờng. - Tƣờng trình hay báo cáo tác động môi trƣờng (Environmental Impact Submission - EIS), là văn bản tƣờng trình tất cả kết quả của công tác đánh giá tác động môi trƣờng đã tiến hành đối với một nhà máy.

- Mặt khác, điều 102 của Đạo luật chính sách môi trƣờng Mỹ còn quy định về đánh giá tác động môi trƣờng gồm 3 điểm cụ thể sau đây: + Yêu cầu tất cả các cơ quan, công sở Liên bang phải tiếp cận đánh giá tác động môi trƣờng một cách có hệ thống, liên ngành trong quá trình Quy hoạch và ra các quyết định có khả năng tác động đến môi trƣờng. 5 + Yêu cầu tất cả các cơ sở xác định, phát triển các phƣơng pháp và thủ tục nhằm đảm bảo các giá trị môi trƣờng cùng với việc xem xét các khía cạnh kinh tế - kỹ thuật, ra quyết định thực thi các nhà máy phát triển. + Chỉ ra sự cần thiết đối với việc soạn thảo báo cáo đánh giá tác động môi trƣờng, xác định nội dung cần có của báo cáo này. Sau Mỹ, Đánh giá tác động môi trƣờng đƣợc áp dụng ở nhiều nƣớc.

Nhóm các nƣớc sớm nhất gồm: Nhật, Singapo, Hồng Kông (1972), tiếp theo là Canada (1973), Úc (1974), Đức (1975), Pháp (1976), Philippin (1977), Trung Quốc (1979). Nhìn chung sự ra đời và phát triển của ĐTM có thể tóm lƣợc theo từng giai đoạn khác nhau. Mỗi giai đoạn, công tác ĐTM có tính đặc thù riêng và từng bƣớc đƣợc hoàn thiện. - Giai đoạn trƣớc năm 1970: Các báo cáo ĐTM còn nhiều hạn chế trong phân tích khía cạnh kinh tế và thiếu những trang thiết bị kỹ thuật hay công nghệ kỹ thuật.

Nghiên cứu thƣờng tập trung trên những diện hẹp. Báo cáo ĐTM không đƣợc trình nộp lên cơ quan cấp trên hay thông báo rộng rãi cho công chúng. - Giai đoạn 1970: Có nhiều tiến bộ trong phân tích kinh tế, phân tích chi phí, lợi tức; nhấn mạnh một cách hệ thống những sự tăng lên và mất đi, và cả sự phân bố trong nhà máy; củng cố thông qua hoạch định, chƣơng trình và kinh phí dự trù; những hậu quả môi trƣờng và xã hội không đƣợc chỉ ra. - Giai đoạn 1970-1975: Báo cáo ĐTM thƣờng tập trung việc mô tả và dự đoán sự thay đổi về sinh thái, hƣớng sử dụng đất; nhiều cơ hội nghiêm túc cho việc thiết lập những trƣờng hợp trƣớc công chúng và trình bày tóm tắt lại báo cáo ĐTM.

Nhấn mạnh những nhu cầu và cung cách thiết kế của nhà máy và những phƣơng pháp đo đạc, những hạn chế của nhà máy. - Giai đoạn 1975 – 1980: Báo cáo ĐTM tập trung nhiều khía cạnh, bao gồm ĐTM về xã hội của những thay đổi trong cấu trúc hạ tầng của cộng đồng, 6 những dịch vụ và lối sống; việc trình bày trƣớc công chúng trở nên cần thiết cho việc hoạch định nhà máy: gia tăng việc nhấn mạnh về việc điều chỉnh nhà máy trong quá trình xem xét nhà máy; phân tích những rủi ro của những trang thiết bị nguy hiểm và những thiết bị chƣa rõ kỹ thuật sử dụng. - Giai đoạn 1980 – 1992: Báo cáo ĐTM thƣờng đƣa ra những thiết lập tốt hơn nhằm liên kết giữa đánh giá tác động và hoạch định chính sách, ứng dụng trong giai đoạn quản lý; nghiên cứu tập trung vào việc theo dõi hay giám sát những ảnh hƣởng trong quá trình đánh giá nhà máy và sau đó. - Giai đoạn sau 1992: Vai trò của ĐTM trong thực hiện những mục tiêu của phát triển bền vững.

Cung cấp ĐTM tới chính sách và kế hoạch sử dụng đất. Chiến lƣợc đánh giá môi trƣờng, vai trò trong việc hỗ trợ giữa chiến lƣợc môi trƣờng và chính sách.  Lịch sử nghiên cứu về đánh giá tác động môi trường ở Việt Nam Cùng với sự phát triển của đánh giá tác động môi trƣờng của các nhà máy trên thế giới. Đánh giá tác động môi trƣờng ở Việt Nam sớm triển khai.

Ngay từ những năm 1980 nhiều nhà khoa học bắt đầu tiếp cận với công tác ĐTM thông qua các hội thảo và các khoá đào tạo do các tổ chức Quốc tế thực hiện (UNEP, UNU).