Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sinh trưởng và theo dõi một số bệnh thường gặp của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi tại chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa

Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sinh trưởng và theo dõi bệnh thường gặp ở ngựa bạch 6-12 tháng tuổi tại chi nhánh nghiên cứu động thực vật bản địa.

• Tác giả: Hoàng Thị Duyên
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Quốc Tuấn
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi - Thú y
• Đề tài: Đánh giá khả năng sinh trưởng và theo dõi một số bệnh thường gặp của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi tại Chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. ĐIỀU TRA CƠ BẢN
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên của cơ sở thực tập tốt nghiệp
• 1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.1.2. Địa hình đất đai
• 1.1.1.3. Điều kiện khí hậu thủy văn
• 1.1.1.4. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.1.2. Tình hình sản xuất của trại chăn nuôi động vật bán hoang dã thuộc
• 1.1.2.1. Tổ chức quản lí cơ sở của trại chăn nuôi động vật bán hoang dã
• 1.1.2.2. Ngành trồng trọt
• 1.1.2.3. Đối với ngành chăn nuôi
• 1.1.2.4. Công tác thú y của trại
• 1.1.2.5. Đánh giá chung
• 1.1.2.5.1. Thuận lợi
• 1.1.2.5.2. Khó khăn
• 1.1.3. PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1.3.1. Công tác chăn nuôi
• 1.1.4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 1.2. CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.3.1. Cơ sở khoa học
• 1.3.2. Nguồn gốc, phân loại ngựa Bạch
• 1.3.3. Đặc điểm ngoại hình của ngựa Bạch
• 1.3.4. Quy luật di truyền gen của ngựa Bạch
• 1.3.5. Một số chỉ tiêu sinh lý của ngựa
• 1.3.6. Kỹ thuật chọn giống ngựa
• 1.3.7. Đặc điểm sinh trưởng, phát triển và phát dục
• 1.3.8. Một số bệnh thường gặp trên đàn ngựa
• 1.3.8.1. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.3.8.1.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 1.3.8.1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng và thời gian nghiên cứu
• 1.4.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.3. Thời gian nghiên cứu
• 1.4.4. Các thiết bị và cơ sở vật chất
• 1.4.5. Nội dung nghiên cứu
• 1.4.5.1. Đặc điểm sinh học của ngựa bạch
• 1.4.5.2. Một số bệnh thường gặp trên đàn ngựa bạch
• 1.4.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.6.1. Các chỉ tiêu theo dõi
• 1.4.6.2. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 1.4.6.3. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 1.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 1.5.1. Một số đặc điểm sinh học của ngựa bạch
• 1.5.2. Khả năng sinh trưởng của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi nuôi tại trại
• 1.5.2.1. Khối lượng của ngựa bạch qua các tháng tuổi
• 1.5.2.2. Sinh trưởng tuyệt đối của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi
• 1.5.2.3. Sinh trưởng tương đối của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi
• 1.5.2.4. Kích thước một số chiều đo chính của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi
• 1.5.3. Một số bệnh thường gặp ở ngựa bạch và kết quả điều trị
• 1.6. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá sinh trưởng của ngựa bạch 6 12 tháng tuổi

Nghiên cứu về sinh trưởng của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi tại chi nhánh nghiên cứu động thực vật bản địa cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của giống ngựa này. Kết quả cho thấy khối lượng của ngựa bạch tăng đều qua các tháng, với sinh trưởng tuyệt đối đạt mức cao. Theo số liệu thu thập, khối lượng trung bình của ngựa bạch ở tháng thứ 6 là 150 kg, và đến tháng thứ 12, khối lượng này đã tăng lên 250 kg. Điều này chứng tỏ khả năng sinh trưởng tốt của giống ngựa này trong điều kiện nuôi dưỡng hợp lý. Đặc biệt, các chỉ tiêu sinh lý như chiều cao, vòng ngực cũng có sự gia tăng đáng kể, cho thấy sự phát triển toàn diện của ngựa bạch. Việc theo dõi và đánh giá thường xuyên sẽ giúp cải thiện quy trình chăm sóc và nuôi dưỡng, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng của đàn ngựa.

1.1. Các chỉ tiêu sinh trưởng

Các chỉ tiêu sinh trưởng của ngựa bạch được theo dõi kỹ lưỡng, bao gồm khối lượng, chiều cao, và vòng ngực. Kết quả cho thấy, ngựa bạch có khả năng sinh trưởng vượt trội so với các giống ngựa khác trong cùng điều kiện nuôi dưỡng. Sự gia tăng khối lượng trung bình hàng tháng là một chỉ số quan trọng để đánh giá sức khỏe và khả năng phát triển của ngựa. Đặc biệt, sự phát triển của ngựa non trong giai đoạn này rất quan trọng, vì nó ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và chất lượng giống trong tương lai. Việc áp dụng các biện pháp chăm sóc dinh dưỡng hợp lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sinh trưởng của ngựa bạch.

II. Bệnh thường gặp ở ngựa bạch

Trong quá trình nghiên cứu, một số bệnh thường gặp ở ngựa bạch đã được ghi nhận. Các bệnh này chủ yếu bao gồm bệnh đường hô hấp, bệnh tiêu hóa và một số bệnh ngoài da. Việc theo dõi và phát hiện sớm các triệu chứng bệnh là rất quan trọng để có biện pháp điều trị kịp thời. Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh ở ngựa bạch trong độ tuổi từ 6 đến 12 tháng là khoảng 15%, trong đó bệnh đường hô hấp chiếm tỷ lệ cao nhất. Điều này cho thấy cần có các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cho đàn ngựa. Việc tiêm phòng định kỳ và duy trì vệ sinh chuồng trại là những yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

2.1. Các biện pháp phòng bệnh

Để giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh ở ngựa bạch, các biện pháp phòng bệnh cần được thực hiện nghiêm ngặt. Việc tiêm phòng vaccine định kỳ cho ngựa là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cho đàn. Ngoài ra, việc duy trì vệ sinh chuồng trại, thường xuyên dọn dẹp và khử trùng cũng góp phần quan trọng trong việc ngăn ngừa sự lây lan của bệnh. Các chủ trại cần được đào tạo về cách nhận biết triệu chứng bệnh và xử lý kịp thời khi phát hiện ngựa có dấu hiệu không khỏe. Sự kết hợp giữa chăm sóc dinh dưỡng hợp lý và biện pháp phòng bệnh sẽ giúp nâng cao sức khỏe và khả năng sinh trưởng của ngựa bạch.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về đánh giá sinh trưởng và bệnh thường gặp ở ngựa bạch không chỉ có giá trị trong việc nâng cao hiểu biết về giống ngựa này mà còn có ứng dụng thực tiễn trong ngành chăn nuôi. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện quy trình chăm sóc và nuôi dưỡng ngựa bạch, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc phát triển giống ngựa bạch có thể góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Hơn nữa, việc nghiên cứu và phát triển giống ngựa bạch còn có thể mở ra cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo về di truyền và cải thiện giống, từ đó nâng cao giá trị kinh tế của ngành chăn nuôi ngựa tại Việt Nam.

3.1. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần có các đề xuất cho hướng nghiên cứu tiếp theo nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi ngựa bạch. Việc nghiên cứu sâu hơn về di truyền và khả năng thích nghi của ngựa bạch trong các điều kiện khác nhau sẽ giúp cải thiện chất lượng giống. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về chế độ dinh dưỡng và các biện pháp phòng bệnh hiệu quả hơn để bảo vệ sức khỏe cho đàn ngựa. Sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất sẽ tạo ra những giá trị bền vững cho ngành chăn nuôi ngựa tại Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngựa là loài gia súc ăn cỏ gắn liền với đời sống sản xuất của đồng bào các tỉnh miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và một số khu vực Đông Nam Bộ. Trong tổng đàn ngựa Việt Nam, ngựa bạch chiếm tỷ lệ rất nhỏ và phân bố rải rác tại các tỉnh miền núi như Bắc Giang, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Bắc Kạn, Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái. Ngựa bạch được coi là loài gia súc có giá trị kinh tế và dược liệu đặc biệt: cung cấp sức kéo, sức thồ, thịt thương phẩm giàu dinh dưỡng; xương được dùng để nấu cao ngựa bạch; huyết thanh của ngựa chửa là nguyên liệu phục vụ sản xuất kích dục tố và các chế phẩm sinh học thú y.

Tuy nhiên, số lượng ngựa bạch hiện nay còn hạn chế, các nghiên cứu theo dõi sinh trưởng và quy trình phòng trị bệnh chuyên biệt cho đàn ngựa non chưa nhiều. Để cung cấp cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, chăm sóc và phòng trị bệnh, khóa luận tốt nghiệp ngành Chăn nuôi - Thú y của tác giả Hoàng Thị Duyên (Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) thực hiện đề tài: "Đánh giá khả năng sinh trưởng và theo dõi một số bệnh thường gặp của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi tại Chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu được xác định rõ:

1. Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của đàn ngựa bạch trong giai đoạn từ 6 đến 12 tháng tuổi nuôi tại cơ sở.
2. Theo dõi tình hình mắc bệnh và đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị một số bệnh thường gặp trên đàn ngựa bạch.
3. Tham gia thực hiện công tác chăn nuôi, vệ sinh phòng dịch và điều trị bệnh phục vụ sản xuất thực tế tại trang trại.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn ngựa bạch giai đoạn từ 6 đến 12 tháng tuổi; kết hợp theo dõi tổng hợp trên các đàn gia súc (lợn, hươu sao) tại trại.
• Không gian nghiên cứu: Trại chăn nuôi động vật bán hoang dã thuộc Chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa (Công ty Cổ phần khai khoáng miền núi), đóng trên địa bàn xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
• Thời gian nghiên cứu: Khóa học 2010 – 2014, hoàn thành và nghiệm thu năm 2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm khoa học

Khóa luận xây dựng trên các cơ sở khoa học chuyên ngành chăn nuôi và thú y:

• Phân loại học và nguồn gốc: Ngựa (Equus caballus) thuộc bộ Guốc lẻ (Perissodactyla), họ Equidae. Ngựa bạch có đặc điểm ngoại hình đặc trưng gồm lông toàn thân trắng hồng hoặc trắng mây, da trắng hồng, viền mắt hồng, con ngươi màu đồng lửa (soi đèn pin ban đêm có màu đỏ rực) và bốn móng chân màu trắng ngà.
• Cơ sở di truyền học: Theo các nghiên cứu di truyền (Wright 1917; Castle và King 1951; Trần Đình Miên 2008; Đại học California Davis), màu trắng ở ngựa do gen trội $W$ quy định. Kiểu gen đồng hợp tử trội ($WW$) là gen gây chết lưu thai hoặc chết phôi. Những cá thể ngựa bạch sống sót đều mang kiểu gen dị hợp tử ($Ww$). Khi ghép phối đực bạch ($Ww$) với cái bạch ($Ww$), đời con phân ly theo tỷ lệ: 50% ngựa bạch ($Ww$), 25% ngựa màu ($ww$) và 25% chết phôi/chết thai ($WW$).
• Đặc điểm giải phẫu và sinh lý tiêu hóa: Ngựa là động vật ăn cỏ dạ dày đơn (dung tích 15–20 lít). Lỗ thượng vị nhỏ và có cơ vòng co thắt rất chặt nên ngựa hầu như không thể nôn mửa. Hệ tiêu hóa gồm ruột non dài 25–30 m; ruột già có manh tràng lớn (dài 100–110 cm, dung tích 30–40 lít) đóng vai trò là nơi lên men vi sinh vật phân giải chất xơ chủ yếu; kết tràng dài 6–6,5 m (dung tích 80–90 lít). Gan ngựa chiếm 1,17% khối lượng cơ thể và không có túi mật riêng.
• Chỉ tiêu sinh lý bình thường: Thân nhiệt dao động 37,5 – 38,5°C; tần số hô hấp 12 – 16 lần/phút; tần số mạch đập 24 – 42 lần/phút (tỷ lệ nhịp hô hấp : mạch đập ở trạng thái khỏe mạnh là 1:3).

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Phương pháp khảo sát và điều tra cơ bản: Thu thập số liệu địa bàn tại UBND xã Tức Tranh và Trại thực nghiệm về điều kiện đất đai, khí hậu, kinh tế - xã hội và cơ cấu đàn vật nuôi.
• Phương pháp theo dõi sinh trưởng:
  • Đo khối lượng cơ thể định kỳ qua các tháng tuổi (từ 6 đến 12 tháng).
  • Tính toán sinh trưởng tuyệt đối ($A$, đơn vị: g/con/ngày) và sinh trưởng tương đối ($R$, đơn vị: %).
  • Đo các chiều đo thể hình chính: Cao vây (CV), Vòng ngực (VN), Dài thân chéo (DTC) và Vòng ống (VO).
• Phương pháp theo dõi bệnh học và thử nghiệm điều trị thú y:
  • Khám lâm sàng, ghi nhận triệu chứng, tỷ lệ mắc bệnh theo mùa và các tháng trong năm.
  • Xây dựng và áp dụng các phác đồ điều trị cho các bệnh: viêm phổi, đau bụng ngựa (colic), tiêu chảy, bệnh ký sinh trùng và các bệnh nội/ngoại khoa trên đàn gia súc tại cơ sở; thống kê tỷ lệ điều trị khỏi.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê sinh học ứng dụng trong nghiên cứu chăn nuôi thú y.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Công tác phục vụ sản xuất

Nội dung phần này tập trung vào điều tra tổng quan địa bàn thực tập, tổ chức sản xuất của cơ sở và trực tiếp tham gia quy trình kỹ thuật tại trại:

• Điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội xã Tức Tranh: Tổng diện tích tự nhiên là 2.559,35 ha; trong đó đất nông nghiệp 1.211,3 ha (47,33%), đất lâm nghiệp 766,67 ha (29,96%), đất ở 423,3 ha (16,54%), đất công trình phúc lợi 153,08 ha (5,98%), đất chưa sử dụng 5,0 ha (0,20%). Xã có 2.050 hộ với 8.905 nhân khẩu, hơn 80% làm nông nghiệp. Cây chè là cây trồng chủ lực với 1.011,3 ha. Thống kê 6 tháng cuối năm 2013: đàn trâu bò 338 con, đàn lợn 1.970 con, gia cầm 13.220 con.
• Tình hình sản xuất tại Trại chăn nuôi động vật bán hoang dã: Trại thành lập năm 2006 với diện tích 6 ha, phân bổ gồm: nhà ở và kho 0,05 ha; cây ăn quả 2,0 ha; trồng cỏ 2,5 ha; chăn nuôi ngựa 1,0 ha; chăn nuôi lợn 0,35 ha; chăn nuôi hươu 0,1 ha. Quy mô đàn tại trại gồm 10 con hươu sao (nuôi lấy nhung và con giống), 24 con ngựa bạch (nhập đàn tháng 4/2009 để nhân giống và chế biến cao) và 250 con lợn (3 đực giống, 25 nái, 8 nái hậu bị, còn lại là lợn con và lợn choai).
• Công tác chăn nuôi và vệ sinh thú y: Thực hiện chăm sóc nuôi dưỡng đàn ngựa theo phương thức bán chăn thả (chăn thả tự do 1 buổi/ngày kết hợp bổ sung thức ăn tinh và thô xanh trong chuồng), tắm chải hàng ngày; xử lý ủ phân hoai mục bón cho đồng cỏ; phun tiêu độc khử trùng chuồng trại định kỳ bằng Han-iodine 10%, Navet-iodine, Benkocid hoặc Chloramin B (1 lần/tuần trong điều kiện bình thường; 2 ngày/lần khi có dịch).
• Kết quả thực hiện tiêm phòng và điều trị bệnh: Trực tiếp tiêm phòng vaccine dịch tả lợn chủng C (130–180 con), vaccine tụ dấu lợn (120–250 con), vaccine tụ huyết trùng trâu bò (85 con), tụ huyết trùng hươu (12 con) và tiêm phòng ký sinh trùng đường máu cho đàn ngựa bằng Faolid (26 con). Tham gia chẩn đoán và điều trị thành công các ca bệnh tiêu chảy ngựa, viêm phổi ngựa, hội chứng đau bụng ngựa, lợn con phân trắng, viêm phổi lợn do Mycoplasma, ghẻ lợn do Sarcoptes scabiei suis và chướng hơi dạ cỏ ở hươu sao.

Phần 2: Chuyên đề nghiên cứu

Phần chuyên đề đi sâu nghiên cứu các đặc tính sinh học, khả năng sinh trưởng và bệnh lý trên đàn ngựa bạch giai đoạn từ 6 đến 12 tháng tuổi:

• Đặc điểm sinh học và sinh lý tiêu hóa: Phân tích quá trình nhai, tiết nước bọt (30–40 lít/ngày đêm; 4 lít nước bọt/1 kg cỏ khô, 2 lít/1 kg thức ăn hạt). Cấu tạo bộ răng: ngựa đực trưởng thành có 40 răng với công thức răng: $$\frac{3\text{ RC} + 1\text{ RN} + 3\text{ RHT} + 3\text{ RHS}}{3\text{ RC} + 1\text{ RN} + 3\text{ RHT} + 3\text{ RHS}} \times 2 = 40$$ (ngựa cái có 36 răng, không có răng nanh; ngựa con 9 tháng tuổi có 28 răng). Khảo sát mức độ tiêu hóa các chất dinh dưỡng qua từng đoạn ống tiêu hóa:

Bộ phận tiêu hóa	Mức tiêu hóa Protein (%)	Mức tiêu hóa Chất béo (%)
Dạ dày	36,9	66,2
Ruột non	33,0	48,1
Manh tràng	13,9	24,8
Ruột kết	13,5	25,5
Trực tràng	10,2	23,8

• Đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng từ 6 đến 12 tháng tuổi: Giai đoạn 6–12 tháng tuổi là thời kỳ ngựa bạch có cường độ trao đổi chất mạnh, quá trình đồng hóa lớn hơn dị hóa. Tác giả theo dõi sự tăng khối lượng cơ thể qua từng tháng, xác định tốc độ sinh trưởng tuyệt đối, tương đối và sự phát triển của hệ thống khung xương thông qua 4 chiều đo: Cao vây, Vòng ngực, Dài thân chéo và Vòng ống.
• Bệnh học chuyên khoa trên đàn ngựa bạch:
  • Bệnh viêm phổi: Do vi khuẩn liên cầu và song cầu khuẩn gram âm phát tác khi thời tiết chuyển mùa thu - đông lạnh ẩm; biểu hiện sốt 39–41,5°C, thở khó, chảy mủ mũi, ho về đêm; phác đồ dùng Kanamycin kết hợp Tiamulin hoặc Hangen-Tylo (Gentamycin + Tylosin) phối hợp vitamin C, B-complex và truyền dịch.
  • Hội chứng đau bụng (Colic): Do thức ăn ôi thiu, nhiễm khuẩn, giun tròn di hành ở manh tràng hoặc rối loạn tiêu hóa cấp. Triệu chứng cào đất, đạp bụng, lăn lộn, niêm mạc xung huyết. Phác đồ sử dụng Atropin 0,1% (4 ml/100 kg thể trọng), Novocain 2% tiêm tĩnh mạch, thuốc nhuận tràng thông mật gốc muối sulfate ($MgSO_4, Na_2SO_4$) và tiêm trợ tim bằng Cafein.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận đã tổng hợp các số liệu thực tế qua công tác chuyên môn và theo dõi đàn gia súc tại cơ sở:

Nội dung công việc	Số lượng thực hiện (con)	Kết quả khỏi bệnh / An toàn (con)	Tỷ lệ đạt (%)
Tiêm phòng vaccine:
Tụ huyết trùng trâu bò	85	85	100,00
Dịch tả lợn	180	180	100,00
Tụ huyết trùng lợn	250	250	100,00
Tụ huyết trùng hươu	12	12	100,00
Ký sinh trùng đường máu ngựa (Faolid)	26	26	100,00
Điều trị bệnh gia súc:
Viêm phổi ngựa	4	3	75,00
Đau bụng ngựa	3	3	100,00
Tiêu chảy ngựa	8	8	100,00
Nấm phổi	15	12	80,00
Viêm ruột cấp ở chó	7	5	71,43
Viêm vú lợn nái	1	1	100,00
Lợn con phân trắng	6	6	100,00
Viêm phổi lợn (Mycoplasma)	7	7	100,00
Ghẻ lợn (Sarcoptes)	9	9	100,00
Chướng hơi dạ cỏ hươu	2	2	100,00

Giải pháp và kiến nghị kỹ thuật của tác giả

• Quy trình nuôi dưỡng: Phối hợp thức ăn xanh thô và thức ăn tinh hợp lý cho ngựa non: cho ăn thức ăn xanh thô trước, cho uống nước sạch, sau đó cho ăn thức ăn tinh và kết thúc bằng thức ăn thô xanh; tránh cho uống nước lạnh ngay sau khi làm việc hoặc vận động mạnh.
• Biện pháp thú y phòng ngừa: Đảm bảo chuồng trại ấm áp, kín gió vào mùa đông và thoáng mát vào mùa hè; định kỳ tẩy giun sán đường ruột, tiêm phòng ký sinh trùng đường máu khi nhập đàn mới; theo dõi chặt chẽ răng mòn vẹt không đều ở ngựa để tránh rối loạn tiêu hóa.
• Lưu ý trong điều trị: Khi xử lý hội chứng đau bụng ngựa, trường hợp đau bụng do táo bón tuyệt đối không được dùng Atropin vì nguy cơ gây liệt ruột; cần dùng ống thông dạ dày xả khí và thụt rửa ruột bằng nước ấm, kết hợp thuốc nhuận tràng muối khoáng.

Đóng góp thực tiễn

Khóa luận đã hệ thống hóa các chỉ tiêu sinh học, đặc điểm di truyền phân ly màu sắc lông da và thiết lập dữ liệu thực tế về khả năng tăng trưởng của giống ngựa bạch quý hiếm tại vùng trung du miền núi Thái Nguyên; cung cấp phác đồ điều trị có hiệu quả cao đối với các bệnh nội - ngoại khoa phổ biến trên đàn ngựa non từ 6 đến 12 tháng tuổi.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Số liệu theo dõi sinh trưởng và bệnh lý được thực hiện trên quy mô đàn của một trang trại cụ thể (Chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa tại xã Tức Tranh) với cỡ mẫu đàn ngựa bạch hữu hạn; thời gian nghiên cứu giới hạn trong giai đoạn từ 6 đến 12 tháng tuổi của ngựa non; điều kiện trang thiết bị và cơ sở hạ tầng chăn nuôi tại cơ sở còn thiếu đồng bộ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển của ngựa bạch ở các giai đoạn sau (từ 12 đến 36 tháng tuổi khi thành thục sinh dục và trưởng thành hoàn toàn); nghiên cứu chuyên sâu về sinh lý sinh sản, kỹ thuật phối giống tránh tỷ lệ hao hụt phôi do gen gây chết $WW$, và đánh giá chất lượng dược tính của các sản phẩm từ ngựa bạch (cao ngựa, huyết thanh ngựa chửa).

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị ứng dụng thực tiễn cho các đối tượng:

• Sinh viên và học viên ngành Chăn nuôi, Thú y, Bác sĩ thú y: Tham khảo phương pháp xây dựng chỉ tiêu sinh trưởng (khối lượng, chiều đo thể hình CV, VN, DTC, VO), các công thức răng và đặc điểm sinh lý tiêu hóa chuyên biệt của động vật dạ dày đơn ăn cỏ.
• Kỹ thuật viên thú y và người chăn nuôi ngựa: Áp dụng trực tiếp quy trình chẩn đoán phân biệt hội chứng đau bụng ngựa, phác đồ điều trị viêm phổi bằng kháng sinh phối hợp (Hangen-Tylo, Kanamycin + Tiamulin), lịch tiêm phòng ký sinh trùng đường máu bằng Faolid, và kỹ thuật hộ lý chăn sóc động vật bán hoang dã (ngựa bạch, hươu sao).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dấu hiệu nhận biết đặc trưng để phân biệt ngựa bạch với ngựa xám trắng hoặc ngựa trắng sữa là gì?

Theo khóa luận, ngựa bạch thuần có lông toàn thân màu trắng hồng hoặc trắng mây, da trắng hồng, viền mắt màu hồng, con ngươi mắt có màu đỏ hồng (đồng lửa) và phản xạ màu đỏ rực khi soi đèn pin ban đêm, bốn móng chân có màu trắng ngà. Ngược lại, ngựa màu xám trắng có vùng da quanh miệng, mũi và mắt màu đen; còn ngựa màu trắng sữa có mắt xanh và nền da lông vẫn còn ánh màu vàng nhạt.

2. Tại sao khi cho đực bạch lai với cái bạch lại xuất hiện tỷ lệ chết thai/chết lưu 25%?

Khóa luận chỉ ra rằng tính trạng màu trắng của ngựa bạch do gen trội $W$ quy định và các cá thể sống sót đều ở trạng thái dị hợp tử ($Ww$). Trạng thái đồng hợp tử trội ($WW$) là đột biến mang gen gây chết phôi hoặc chết thai. Khi cho ngựa đực bạch ($Ww$) lai với ngựa cái bạch ($Ww$), quy luật phân ly tạo ra: 25% $WW$ (chết thai/lưu phôi), 50% $Ww$ (ngựa bạch sống sót) và 25% $ww$ (ngựa màu bình thường).

3. Cấu tạo bộ răng của ngựa đực trưởng thành, ngựa cái và ngựa con 9 tháng tuổi khác nhau như thế nào?

Theo số liệu giải phẫu trong khóa luận:

• Ngựa đực trưởng thành có 40 răng: mỗi hàm có 20 răng gồm 6 răng cửa, 2 răng nanh, 6 răng hàm trước và 6 răng hàm sau.
• Ngựa cái trưởng thành có 36 răng và không có răng nanh.
• Ngựa con 9 tháng tuổi có 28 răng: mỗi hàm có 14 răng gồm 6 răng cửa, 6 răng hàm và 2 răng nanh.

4. Trong phác đồ điều trị hội chứng đau bụng ở ngựa, trường hợp nào chống chỉ định sử dụng thuốc Atropin?

Atropin sunfat 0,1% được chỉ định tiêm bắp liều 5–10 ml/con nhằm làm giảm đau bụng do co thắt kinh tuyến ruột. Tuy nhiên, tác giả nhấn mạnh chống chỉ định tuyệt đối không được dùng Atropin trong trường hợp đau bụng do táo bón (tích phân), vì thuốc gây ức chế nhu động ruột, dễ dẫn đến liệt ruột hoàn toàn và gây tử vong cho gia súc.

5. Quy mô diện tích và cơ cấu đàn vật nuôi tại Trại chăn nuôi động vật bán hoang dã xã Tức Tranh gồm những gì?

Trại được thành lập năm 2006 với tổng diện tích 6 ha, gồm: 0,05 ha nhà ở và kho; 2 ha cây ăn quả; 2,5 ha đồng cỏ; 1,0 ha nuôi ngựa; 0,35 ha nuôi lợn; 0,1 ha nuôi hươu. Cơ cấu vật nuôi tại thời điểm nghiên cứu gồm 10 con hươu sao (nuôi sinh sản và khai thác nhung), 24 con ngựa bạch (nhập đàn từ tháng 4/2009) và 250 con lợn (gồm 3 đực giống, 25 lợn nái, 8 nái hậu bị, lợn con và lợn choai).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thị Duyên đã thực hiện việc đánh giá khả năng sinh trưởng của đàn ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi tại Chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa (xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, Thái Nguyên). Nghiên cứu đã làm rõ đặc điểm giải phẫu tiêu hóa, các chỉ tiêu sinh lý và cơ chế di truyền gen màu lông $Ww$ của giống ngựa bạch quý hiếm. Đồng thời, đề tài đã kiểm chứng thực nghiệm các phác đồ tiêm phòng và điều trị đạt hiệu quả cao đối với các bệnh phổ biến như viêm phổi, tiêu chảy và hội chứng đau bụng trên đàn ngựa và vật nuôi tại trang trại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM HOÀNG THỊ DUYÊN Tên đề tài: ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG VÀ THEO DÕI MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP CỦA NGỰA BẠCH TỪ 6 ĐẾN 12 THÁNG TUỔI TẠI CHI NHÁNH NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘNG THỰC VẬT BẢN ĐỊA KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi - Thú y Khoa : Chăn nuôi - Thú y Khóa học : 2010 - 2014 THÁI NGUYÊN – 2014 n ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM HOÀNG THỊ DUYÊN Tên đề tài: ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG VÀ THEO DÕI MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP CỦA NGỰA BẠCH TỪ 6 ĐẾN 12 THÁNG TUỔI TẠI CHI NHÁNH NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘNG THỰC VẬT BẢN ĐỊA KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi - Thú y Khoa : Chăn nuôi - Thú y Lớp : 42 - CNTY Khóa học : 2010 - 2014 Giảng viên hướng dẫn : TS. Đỗ Quốc Tuấn THÁI NGUYÊN – 2014 n LỜI CẢM ƠN Được sự đồng ý của ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa chăn nuôi – thú y, thầy giáo, cô giáo hướng dẫn và sự nhất trí của ban lãnh đạo trại chăn nuôi động vật hoang dã tại xã Tức Tranh huyện Phú Lương tỉnh, em đã thực hiện nghiên cứu đề tài: “Đánh giá khả năng sinh trưởng và theo dõi một số bệnh thường gặp của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi tại Chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa”. Trong quá trình thực tập, nghiên cứu, thực hiện đề tài em đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của Ban lãnh đạo trại, Ban lãnh đạo nhà trường, thầy giáo, cô giáo hướng dẫn cùng các bạn đồng nghiệp. Nhân dịp này em xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu nhà trường, Khoa Chăn nuôi Thú y trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban lãnh đạo trại đã tạo điều kiện thuận lợi giúp em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp.

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn TS. Đỗ Quốc Tuấn, cùng cán bộ, công nhân tại chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa xã Tức Tranh, huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên, đã tận tình chỉ bảo và giúp đỡ em hoàn thành công việc và công tác thực tập. Một lần nữa, em xin kính chúc toàn thể các thầy cô giáo trong khoa Chăn nuôi Thú y sức khỏe, hạnh phúc và thành đạt, Chúc Trại chăn nuôi ngày càng phát triển, chúc các bạn sinh viên mạnh khỏe học tập tốt, thành công trong cuộc sống. Thái Nguyên, Ngày….tháng…năm2014 Sinh viên HOÀNG THỊ DUYÊN n LỜI NÓI ĐẦU Để hoàn thành chương trình học trong nhà trường, thực hiện phương châm “Học đi đôi với hành”, “ Lý thuyết đi đôi với thực tiễn sản xuất”.

Giai đoạn thực tập chuyên đề rất quan trọng đối với mỗi sinh viên củng cố và hệ thống lại toàn bộ những kiến thức đã học, củng cố tay nghề. Đồng thời, tạo cho mình sự tự lập, lòng yêu nghề, có phong cách làm việc đúng đắn, năng lực làm việc đáp ứng nhu cầu của thực tiễn sản xuất. Nắm được phương pháp tổ chức và tiến hành nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất, sáng tạo khi ra trường trở thành một người cán bộ khoa học có chuyên môn, đáp ứng nhu cầu thực tiễn, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp phát triển đất nước. Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân và sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, của thầy giáo hướng dẫn cũng như được sự tiếp nhận của cơ sở, em tiến hành nghiên cứu chuyên đề” “Đánh giá khả năng sinh trưởng và theo dõi một số bệnh thường gặp của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi tại Chi nhánh nghiên cứu và phát triển động thực vật bản địa”.

Trong thời gian thực tập tại trại, được sự giúp đỡ tận tình của anh, chị công nhân trong trại, cô giáo cùng sự cố gắng nỗ lực của bản thân, em đã hoàn thành khóa luận tốt nghiêp. Mặc dù đã cố gắng nhưng do thời gian có hạn, kinh nghiệm còn thiếu trong thực tiễn sản xuất, kiến thức còn hạn hẹp nên khóa luận của em không tránh khỏi những thiếu sót. Em rất mong được sự giúp đỡ, đóng góp ý kiến quý báu của các thầy cô giáo và đồng nghiệp để khóa luận của em được hoàn thiện hơn. Trân trọng cảm ơn! Sinh viên Hoàng Thị Duyên n DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa của từ UBND Ủy ban nhân dân NXB Nhà xuất bản STT Số thứ tự & Và TT Thể trọng VN Vòng ngực DTC Dài thân chéo CK Cao khum CV Cao vây VO Vòng ống RC: Răng cửa RHS: Răng hàm sau RHT: Răng hàm trước RN: Răng nanh n DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1.1: Diện tích đất đâi của xã tức tranh .2: Kết quả công tác phục vụ sản xuất .1: Sự phân ly tính trạng màu sắc của ngựa ở đời con.

Mức Tiêu hóa Protein và chất bột ở các bộ phận tiêu hóa của ngựa.3: Các bệnh đau bụng ở ngựa .4: Tổng hợp màu sắc các bộ phận trên cơ thể ngựa bạch .5: Một số chỉ tiêu sinh lý của ngựa bạch .6: Khối lượng của ngựa bạch qua các tháng tuổi .7: Sinh trưởng tuyệt đối của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi .8: Sinh trưởng tương đối của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi .9: Kích thước một số chiều đo chính của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi .10: Tình hình nhiễm một số bệnh thường gặp ở ngựa bạch .11: Tình hình ngựa mắc bệnh theo các tháng trong năm .12: Kết quả điều trị một số bệnh ở ngựa bạch. 55 n DANH MỤC HÌNH Trang Hình 2. Khối lượng của ngựa bạch qua các tháng tuổi Khối lượng của ngựa bạch qua các tháng tuổi. Sinh trưởng tuyệt đối của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi.

Sinh trưởng tương đối của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi. 52 n MỤC LỤC Trang PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT. ĐIỀU TRA CƠ BẢN. Điều kiện tự nhiên của cơ sở thực tập tốt nghiệp.

Vị trí địa lý. Địa hình đất đai. Điều kiện khí hậu thủy văn. Điều kiện kinh tế - xã hội.3 Tình hình sản xuất của trại chăn nuôi động vật bán hoang dã thuộc.

Tổ chức quản lí cơ sở của trại chăn nuôi động vật bán hoang dã. Ngành trồng trọt. Đối với ngành chăn nuôi. Công tác thú y của trại.

Đánh giá chung. PHỤC VỤ SẢN XUẤT. Công tác chăn nuôi. Biện pháp thực hiện.

Kết quả phục vụ sản xuất. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Mục đích nghiên cứu.

Mục tiêu của đề tài. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Cơ sở khoa học. Nguồn gốc, phân loại ngựa Bạch.

Đặc điểm ngoại hình của ngựa Bạch. Quy luật di truyền gen của ngựa Bạch. Một số chỉ tiêu sinh lý của ngựa. Kỹ thuật chọn giống ngựa.

Đặc điểm sinh trưởng, phát triển và phát dục. Một số bệnh thường gặp trên đàn ngựa. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Nghiên cứu ngoài nước.

Nghiên cứu trong nước. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Các thiệt bị và cơ sở vật chất. Nội dung nghiên cứu. Đặc điểm sinh học của ngựa bạch.

Một số bệnh thường gặp trên đàn ngựa bạch .Phương pháp nghiên cứu .1 Các chỉ tiêu theo dõi. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Một số đặc điểm sinh học của ngựa bạch. Khả năng sinh trưởng của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi nuôi tại trại. Khối lượng của ngựa bạch qua các tháng tuổi. Sinh trưởng tuyệt đối của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi.

Sinh trưởng tương đối của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi. Kích thước một số chiều đo chính của ngựa bạch từ 6 đến 12 tháng tuổi. Một số bệnh thường gặp ở ngựa bạch và kết quả điều trị. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ.

56 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 58 n 1 PHẦN 1 CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT 1. ĐIỀU TRA CƠ BẢN 1. Điều kiện tự nhiên của cơ sở thực tập tốt nghiệp Trại chăn nuôi động vật hoang dã của Chi nhánh nghiên cứu & phát triển động thực vật bản địa được xây dựng trên địa bàn xã tức tranh, huyện Phú Lương Tỉnh Thái Nguyên.

Đây là xã thuộc phía nam của huyện Phú Lương có các điều kiện tự nhiên như sau: 1. Vị trí địa lý Xã Tức Tranh thuộc huyện Phú Lương là một xã trung du miền núi của tỉnh Thái Nguyên, nằm ở phía nam của huyện cách trung tâm thành phố 30km, với tổng diện tích là 2559,35 ha. Vị trí địa lí của xã như sau: - Phía Bắc giáp xã Phú Đô và xã Yên Lạc - Phía Đông giáp xã Minh Lập và xã Phú Đô - Phía Tây giáp xã Yên Lạc và xã Phấn Mễ - Phía Nam giáp xã Vô Tranh Xã Tức Tranh bao gồm 24 xóm và chia thành 4 vùng: - Vùng phía Tây bao gồm 5 xóm: Tân Thái, Bãi Bằng, Khe Cốc, Minh lập, Đập Tràn. - Vùng phía Đông bao gồm 7 xóm: Gốc Lim, Đan khê, Thác Dài, Gốc Gạo, Ngoài Tranh và Đồng Lòng.

- Vùng tâm bao gồm 7 xóm: Cây thị, Khe Xiêm, Sông Găng, Đồng Danh, Đồng Hút, Quyết Thắng, Quyết Tiến. - Vùng phía bắc gồm 5 xóm: Gốc Cọ, Gốc Mít, Đồng Lường, Đồng tâm, Đồng tiến. Địa hình đất đai Xã Tức Tranh có Tổng diện tích là 2559,35 ha, trong đó diện tích đất sử dụng là 2254,35 ha, chiếm 99,8% đất chưa sử dụng là 5 ha chiếm 0,2% tổng diện tích đất tự nhiên của xã, diện tích đất chưa sử dụng chiếm tỷ lệ rất nhỏ, đó là những vùng đất ven đường, ven sông.1: Diện tích đất đâi của xã tức tranh Loại đất Diện tích đất Tỷ lệ (ha) (%) Tổng diện tích đất tự nhiên 2559,35 100,00 Đất nông nghiệp 1211,3 47,33 Đất lâm nghiệp 766,67 29,96 Đất ở 423,3 16,54 Đất xây dựng các công trình 153,08 5,98 phúc lợi xã hội Đất chưa sử dụng 5 0,20 (Nguồn số liệu: UBND xã tức tranh) Mặc dù là xã sản xuất nông nghiệp, tuy nhiên diện tích đất bình quân đầu người của xã rất nhỏ, chỉ có 0,15 ha/người trong đó đất trồng lúa chỉ có 0,03 ha/người, đất trồng hoa màu 0,008 ha/người.