Đánh Giá Rủi Ro Môi Trường Trong Nuôi Tôm Thẻ Chân Trắng Mật Độ Cao Tại Huyện Cầu Ngang, Trà Vinh

Chuyên khảo môi trường phân tích Đánh giá rủi ro môi trường trong nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao ở trà vinh tại huyện cầu ngang, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất

• Tác giả: Võ Thái Tài
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hồng Nhật
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Và Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Rủi Ro Môi Trường Trong Nuôi Tôm Thẻ Chân Trắng Ở Trà Vinh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nuôi tôm thẻ chân trắng ở Trà Vinh
• 1.1.1. Hiện trạng nuôi tôm thẻ chân trắng ở Trà Vinh
• 1.1.2. Thuận lợi và khó khăn trong ngành nuôi tôm thẻ chân trắng
• 1.1.3. Nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao (siêu thâm canh)
• 1.1.4. Một số hình thức nuôi tôm thẻ thâm canh mật độ cao phổ biến hiện nay
• 1.2. Các vấn đề về ô nhiễm môi trường do ngành nuôi tôm và nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh
• 1.2.1. Quá trình nuôi
• 1.2.2. Tác động gây ô nhiễm do nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh
• 1.3. Tổng quan về đánh giá rủi ro môi trường
• 1.3.1. Giới thiệu về đánh giá rủi ro môi trường (Environtmental Risk Assessment - ERA)
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu và đánh giá rủi ro môi trường
• 1.3.3. Lựa chọn chủ đề về đánh giá rủi ro môi trường ngành nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập tài liệu
• 2.2.2. Phương pháp lấy mẫu
• 2.2.3. Phương pháp điều tra khảo sát về nguồn ô nhiễm
• 2.2.4. Phương pháp phân tích các thông số ô nhiễm trong nước và bùn
• 2.2.5. Phương pháp đánh giá sự phơi nhiễm (Exposure Assessment)
• 2.2.6. Phương pháp đánh giá rủi ro môi trường
• 2.2.7. Phương pháp tổng hợp
• 2.2.8. Phương pháp tìm xác suất xảy ra rủi ro sự cố
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Hiện trạng môi trường ngành nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh ở Trà Vinh
• 3.1.1. Đánh giá về hiện trạng tự nhiên, môi trường, KT-XH và ngành nuôi tôm ở Trà Vinh
• 3.1.2. Đặc trưng ngành nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh ở huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh
• 3.1.3. Về chất lượng môi trường nước
• 3.2. Đánh giá phơi nhiễm và ảnh hưởng đến môi trường của ngành nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh ở Trà Vinh
• 3.2.1. Đánh giá chất lượng môi trường nước
• 3.2.2. Đánh giá phơi nhiễm
• 3.2.3. Đánh giá ảnh hưởng môi trường
• 3.3. Đánh giá xác suất xảy ra sự cố
• 3.4. Đặc tính rủi ro
• 3.5. Đề xuất giải pháp quản lý rủi ro môi trường cho ngành nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh ở Trà Vinh
• 3.5.1. Kiểm soát lượng thức ăn
• 3.5.2. Phương pháp sinh học được đề xuất cho xử lý nước ao nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh
• 3.5.3. Đề xuất giải pháp cải thiện chất lượng nước thải nuôi tôm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Rủi Ro Môi Trường Trong Nuôi Tôm Thẻ Chân Trắng

Nuôi tôm thẻ chân trắng là một ngành kinh tế quan trọng tại Trà Vinh. Tuy nhiên, việc nuôi tôm mật độ cao đã dẫn đến nhiều vấn đề về môi trường. Đánh giá rủi ro môi trường trong ngành này là cần thiết để bảo vệ hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về hiện trạng nuôi tôm và các tác động môi trường liên quan.

1.1. Tình Hình Nuôi Tôm Thẻ Chân Trắng Ở Trà Vinh

Trà Vinh là một trong những tỉnh có diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng lớn nhất Việt Nam. Theo thống kê, diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng ở huyện Cầu Ngang đạt 4.041,52 ha, tập trung chủ yếu tại các vùng nuôi trọng điểm. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với nhiều thách thức về ô nhiễm môi trường.

1.2. Tác Động Của Nuôi Tôm Đến Môi Trường

Nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường như ô nhiễm nước, suy giảm chất lượng đất và ảnh hưởng đến hệ sinh thái tự nhiên. Các chất thải từ hoạt động nuôi tôm có thể làm gia tăng nồng độ các chất ô nhiễm trong nước, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và động vật.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Môi Trường Trong Nuôi Tôm Thẻ Chân Trắng

Ô nhiễm môi trường do nuôi tôm thẻ chân trắng là một vấn đề nghiêm trọng. Nước thải từ các ao nuôi chứa nhiều chất ô nhiễm như amoniac, nitrat và phosphat. Việc không kiểm soát chất lượng nước thải có thể dẫn đến ô nhiễm nguồn nước và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

2.1. Nguồn Gốc Ô Nhiễm Từ Hoạt Động Nuôi Tôm

Nguồn ô nhiễm chủ yếu từ thức ăn thừa, phân tôm và hóa chất sử dụng trong nuôi tôm. Những chất này không chỉ làm ô nhiễm nước mà còn ảnh hưởng đến chất lượng đất và không khí xung quanh.

2.2. Tác Động Đến Hệ Sinh Thái

Ô nhiễm từ nuôi tôm thẻ chân trắng có thể dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học trong khu vực. Các loài thủy sinh và động vật hoang dã có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng do sự thay đổi môi trường sống.

III. Phương Pháp Đánh Giá Rủi Ro Môi Trường Trong Nuôi Tôm

Đánh giá rủi ro môi trường là một quy trình quan trọng để xác định và quản lý các tác động tiêu cực từ nuôi tôm thẻ chân trắng. Các phương pháp đánh giá bao gồm phân tích chất lượng nước, khảo sát hiện trạng nuôi tôm và đánh giá tác động môi trường.

3.1. Phân Tích Chất Lượng Nước

Phân tích chất lượng nước là bước đầu tiên trong việc đánh giá rủi ro môi trường. Các thông số như pH, DO, TSS, BOD và các chất ô nhiễm khác cần được kiểm tra định kỳ để đảm bảo an toàn cho môi trường.

3.2. Khảo Sát Hiện Trạng Nuôi Tôm

Khảo sát hiện trạng nuôi tôm giúp xác định quy mô và phương pháp nuôi tôm hiện tại. Thông qua khảo sát, có thể phát hiện các vấn đề tiềm ẩn và đề xuất các giải pháp cải thiện.

IV. Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Môi Trường Trong Nuôi Tôm

Để giảm thiểu rủi ro môi trường trong nuôi tôm thẻ chân trắng, cần áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm cải thiện quy trình nuôi, kiểm soát chất lượng nước và nâng cao nhận thức của người nuôi.

4.1. Cải Thiện Quy Trình Nuôi

Cải thiện quy trình nuôi tôm bằng cách áp dụng các công nghệ mới và thực hành nuôi bền vững. Việc này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

4.2. Kiểm Soát Chất Lượng Nước

Kiểm soát chất lượng nước là rất quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Cần thiết lập các tiêu chuẩn và quy trình kiểm tra chất lượng nước định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề ô nhiễm.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ ô nhiễm nước thải từ nuôi tôm thẻ chân trắng ở huyện Cầu Ngang là rất cao. Các thông số như DO, TSS, BOD đều vượt quá giới hạn cho phép, cho thấy cần có các biện pháp khắc phục kịp thời.

5.1. Kết Quả Phân Tích Chất Lượng Nước

Kết quả phân tích cho thấy nồng độ DO dao động từ 5,1 đến 6,2 mg/L, TSS từ 36 - 142 mg/L. Những thông số này cho thấy nước thải từ nuôi tôm đang ở mức ô nhiễm cao.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng nước thải như sử dụng công nghệ xử lý sinh học và cải thiện quy trình nuôi tôm để giảm thiểu ô nhiễm.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Ngành Nuôi Tôm

Đánh giá rủi ro môi trường trong nuôi tôm thẻ chân trắng là một bước quan trọng để đảm bảo phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và người nuôi để thực hiện các giải pháp quản lý hiệu quả.

6.1. Tương Lai Của Ngành Nuôi Tôm

Ngành nuôi tôm thẻ chân trắng cần hướng tới phát triển bền vững, giảm thiểu tác động đến môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng công nghệ mới và thực hành nuôi bền vững sẽ là chìa khóa cho sự phát triển này.

6.2. Khuyến Nghị Chính Sách

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để khuyến khích người nuôi áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường. Các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cũng cần được triển khai để người nuôi hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao tại huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh đang phát triển mạnh mẽ với tổng diện tích nuôi đạt khoảng 4.041,52 ha, tập trung tại các vùng trọng điểm như cánh đồng Trà Côn, đồng Ngang, Tầm Vu và cánh đồng Tây. Theo số liệu khảo sát, có khoảng 9.561 lượt hộ thả nuôi với sản lượng thu hoạch đạt 20.436 tấn, năng suất trung bình 5,7 tấn/ha, trong đó tỷ lệ hộ có lãi chiếm 57,68%. Tuy nhiên, mô hình nuôi siêu thâm canh mật độ cao cũng gây ra nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường, đặc biệt là chất lượng nước thải với các chỉ số ô nhiễm hữu cơ cao như BOD5 dao động từ 11 đến 36 mg/L, NH4+-N từ 0,11 đến 0,32 mg/L, và tổng chất rắn lơ lửng (TSS) từ 36 đến 142 mg/L. Mức độ rủi ro môi trường được đánh giá ở mức trung bình cao, với các chỉ số rủi ro như RQNO2--N từ 12,75 đến 18,5 và RQBOD-COD từ 1,07 đến 1,64, cho thấy nguy cơ ô nhiễm và tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và sức khỏe con người.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm nhận dạng và đánh giá các nguồn thải gây rủi ro môi trường trong nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả nhằm giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh, với thời gian khảo sát và thu thập dữ liệu từ tháng 1 đến tháng 7 năm 2022. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý tài nguyên và môi trường trong ngành nuôi tôm, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết đánh giá rủi ro môi trường (Environmental Risk Assessment - ERA), một phương pháp khoa học nhằm xác định và đánh giá các tác động có hại của các chất ô nhiễm đến sức khỏe con người và hệ sinh thái. ERA bao gồm các bước chính: xác định nguy cơ, đánh giá phản ứng liều lượng, đánh giá phơi nhiễm và đặc tính rủi ro. Phương pháp này được áp dụng rộng rãi tại các nước phát triển và được điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam.

Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng mô hình đánh giá rủi ro định lượng dựa trên chỉ số RQ (Risk Quotient), cho phép đánh giá mức độ rủi ro của từng thông số ô nhiễm trong nước thải nuôi tôm. Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: chỉ số DO (oxy hòa tan), BOD5 (nhu cầu oxy sinh hóa 5 ngày), COD (nhu cầu oxy hóa học), TSS (tổng chất rắn lơ lửng), NH4+-N (amoni), NO2--N (nitrit), PO43--P (phốt phát), và các chỉ số rủi ro môi trường (RQ).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ khảo sát thực địa tại huyện Cầu Ngang, bao gồm 50 phiếu điều tra hộ nuôi tôm và 9 mẫu nước thải được lấy tại 3 xã trọng điểm: Thanh Hòa Sơn, Hiệp Mỹ Tây và Mỹ Long Nam. Mẫu nước được thu thập vào các thời điểm thích hợp trong ngày, bảo quản lạnh và phân tích tại phòng thí nghiệm Trung tâm Kỹ thuật Tài nguyên và Môi trường Trà Vinh.

Phương pháp phân tích bao gồm đo nhanh các chỉ số môi trường như nhiệt độ, pH, độ mặn, oxy hòa tan (DO) bằng thiết bị chuyên dụng; phân tích các thông số ô nhiễm hữu cơ và vô cơ theo tiêu chuẩn TCVN và ISO như BOD5, COD, NH4+-N, NO2--N, PO43--P, TSS, TDS và kim loại nặng (As, Cu, Pb, Zn, Cd). Phân tích số liệu được thực hiện bằng phần mềm SPSS 20 với các phương pháp thống kê mô tả và phân tích ANOVA để đánh giá sự khác biệt và mối liên hệ giữa các biến.

Quy trình đánh giá rủi ro môi trường sử dụng phương pháp định lượng RQ, tính toán dựa trên tỷ lệ giữa nồng độ quan sát được và nồng độ chuẩn an toàn theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Ngoài ra, nghiên cứu còn đánh giá xác suất xảy ra sự cố môi trường dựa trên các đặc tính kỹ thuật và điều kiện thực tế của vùng nuôi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao: Tổng diện tích nuôi đạt 4.041,52 ha với 9.561 lượt hộ thả nuôi, sản lượng thu hoạch đạt 20.436 tấn, năng suất trung bình 5,7 tấn/ha. Tỷ lệ hộ có lãi chiếm 57,68%, hộ hòa vốn 6,51%, và hộ lỗ vốn 35,81%.

2. Chất lượng nước thải: Kết quả phân tích 9 mẫu nước thải cho thấy các chỉ số ô nhiễm hữu cơ cao, cụ thể DO dao động từ 5,1 đến 6,2 mg/L, TSS từ 36 đến 142 mg/L, BOD5 từ 11 đến 36 mg/L, NH4+-N từ 0,11 đến 0,32 mg/L, PO43--P từ 0,062 đến 0,32 mg/L. Các chỉ số này vượt mức quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, cho thấy nước thải nuôi tôm có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao.

3. Mức độ rủi ro môi trường: Chỉ số rủi ro RQ của một số thông số ô nhiễm như NO2--N dao động từ 12,75 đến 18,5, RQBOD-COD từ 1,07 đến 1,64, cho thấy mức độ rủi ro môi trường ở mức trung bình đến cao. Điều này phản ánh nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái và sức khỏe con người do ô nhiễm hữu cơ và các chất dinh dưỡng trong nước thải.

4. Xác suất xảy ra sự cố môi trường: Đánh giá xác suất sự cố dựa trên các đặc tính kỹ thuật và điều kiện nuôi cho thấy nguy cơ xảy ra sự cố ô nhiễm là hiện hữu, đặc biệt trong các khu vực nuôi tập trung mật độ cao và hệ thống xử lý nước thải chưa đồng bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm môi trường trong nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao là do lượng thức ăn dư thừa, chất thải hữu cơ từ tôm và các hoạt động xử lý nước thải chưa hiệu quả. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, mức độ ô nhiễm và rủi ro tại huyện Cầu Ngang tương đương hoặc cao hơn do mật độ nuôi cao và thiếu hệ thống xử lý nước thải chuyên nghiệp.

Biểu đồ phân tích các chỉ số ô nhiễm như BOD5, NH4+-N và TSS thể hiện sự vượt ngưỡng quy chuẩn rõ rệt, minh họa cho mức độ ô nhiễm hữu cơ nghiêm trọng. Bảng tổng hợp chỉ số RQ cho thấy các thông số nitrit và BOD-COD có giá trị rủi ro vượt ngưỡng an toàn, cảnh báo nguy cơ gây hại cho hệ sinh thái nước mặt.

Kết quả nghiên cứu khẳng định tính cấp thiết của việc áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro môi trường trong ngành nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao, nhằm bảo vệ nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, đồng thời đảm bảo phát triển bền vững ngành thủy sản tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Kiểm soát lượng thức ăn và chất thải: Áp dụng các kỹ thuật quản lý thức ăn chính xác, giảm lượng thức ăn dư thừa nhằm giảm thiểu lượng chất thải hữu cơ phát sinh. Chủ thể thực hiện: hộ nuôi tôm, trong vòng 6 tháng tới.

2. Xây dựng hệ thống xử lý nước thải: Đầu tư xây dựng và vận hành hệ thống ao lắng, ao xử lý nước thải chuyên dụng, đảm bảo nước thải trước khi xả ra môi trường đạt quy chuẩn kỹ thuật. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương phối hợp với hộ nuôi, trong vòng 12 tháng.

3. Tăng cường giám sát chất lượng nước: Thiết lập chương trình quan trắc môi trường định kỳ, kiểm tra các chỉ số ô nhiễm và cảnh báo kịp thời các nguy cơ ô nhiễm. Chủ thể thực hiện: cơ quan quản lý môi trường, liên tục hàng năm.

4. Nâng cao nhận thức và đào tạo: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn về kỹ thuật nuôi tôm thân thiện môi trường, quản lý rủi ro và sử dụng hóa chất an toàn cho người nuôi. Chủ thể thực hiện: các tổ chức khuyến nông, trong vòng 6 tháng.

5. Xây dựng chính sách hỗ trợ: Ban hành các chính sách ưu đãi, hỗ trợ tài chính cho các hộ nuôi đầu tư hệ thống xử lý nước thải và áp dụng công nghệ nuôi sạch. Chủ thể thực hiện: chính quyền tỉnh, trong vòng 18 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách quản lý, giám sát và quy hoạch phát triển ngành nuôi tôm bền vững.

2. Hộ nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý rủi ro môi trường nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Tham khảo phương pháp nghiên cứu và kết quả để phát triển các chương trình đào tạo, nghiên cứu sâu hơn về quản lý môi trường trong nuôi trồng thủy sản.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong ngành thủy sản: Đánh giá rủi ro môi trường để đầu tư hiệu quả, phát triển các mô hình nuôi tôm công nghệ cao, thân thiện môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao lại gây ô nhiễm môi trường?
   Nuôi tôm mật độ cao tạo ra lượng lớn chất thải hữu cơ từ thức ăn dư thừa và phân tôm, cùng với việc xả thải nước chưa qua xử lý, dẫn đến ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng trong môi trường nước.

2. Chỉ số RQ trong đánh giá rủi ro môi trường có ý nghĩa gì?
   RQ (Risk Quotient) là tỷ lệ giữa nồng độ chất ô nhiễm đo được và nồng độ an toàn chuẩn. RQ > 1 cho thấy nguy cơ rủi ro môi trường cao, cần có biện pháp kiểm soát.

3. Phương pháp lấy mẫu nước thải được thực hiện như thế nào?
   Mẫu nước được lấy tại 9 vị trí khác nhau trong vùng nuôi, vào các thời điểm sáng và chiều, bảo quản lạnh và phân tích theo tiêu chuẩn quốc gia để đảm bảo độ chính xác.

4. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm ô nhiễm nước thải nuôi tôm?
   Xây dựng hệ thống ao lắng và xử lý nước thải kết hợp với quản lý thức ăn hợp lý là giải pháp hiệu quả nhằm giảm tải lượng chất ô nhiễm trước khi thải ra môi trường.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các vùng nuôi tôm khác không?
   Phương pháp và kết quả nghiên cứu có thể tham khảo và điều chỉnh phù hợp để áp dụng cho các vùng nuôi tôm mật độ cao khác có điều kiện tương tự nhằm quản lý rủi ro môi trường hiệu quả.

Kết luận

• Đã xác định được hiện trạng nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao tại huyện Cầu Ngang với diện tích 4.041,52 ha và sản lượng 20.436 tấn, tỷ lệ hộ có lãi 57,68%.
• Chất lượng nước thải nuôi tôm có mức độ ô nhiễm hữu cơ cao, vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, đặc biệt là các chỉ số BOD5, NH4+-N, TSS.
• Mức độ rủi ro môi trường được đánh giá ở mức trung bình đến cao với các chỉ số RQNO2--N và RQBOD-COD vượt ngưỡng an toàn.
• Đề xuất các giải pháp quản lý rủi ro môi trường bao gồm kiểm soát thức ăn, xây dựng hệ thống xử lý nước thải, giám sát chất lượng nước, đào tạo nâng cao nhận thức và chính sách hỗ trợ.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quản lý và phát triển ngành nuôi tôm bền vững tại Trà Vinh và các vùng nuôi tương tự.

Các cơ quan quản lý và hộ nuôi cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá chất lượng môi trường để đảm bảo phát triển ngành nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao một cách bền vững và thân thiện với môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nuôi trồng thủy sản là một ngành quan trọng và đang t ng truởng trong nền kinh tế nông nghiệp của Trà Vinh. Theo định hƣớng phát triển ngành thủy sản Trà Vinh thì mục tiêu phát triển ngành thủy sản đến n m 2015 đạt 15.429 tỷ đồng và đến n m 2020 đạt 20.290 tỷ đồng và đạt 26.210 tỷ đồng vào n m 2030. Tốc độ t ng ình quân giai đoạn đến n m 2015 là 13,12%/n m, giai đoạn 2016 - 2020 là 5,63%/n m và giai đoạn 2021 - 2030 là 2,59%/n m. Tổng giá trị t ng thêm ngành thủy sản đến n m 2015 đạt 4.190 tỷ đồng, n m 2020 đạt 5.629 tỷ đồng và n m 2030 là 7.

Tốc độ t ng trƣởng ình quân (VA) giai đoạn đến n m 2015 đạt 14,50%/n m, giai đoạn 2016 - 2020 đạt 6,08%/n m và giai đoạn 2021 - 2030 là 3,12%/n m [25]. Theo sự dịch chuyển kinh tế nuôi trồng thủy sản, ngành nuôi tôm thẻ chân trắng là đang phát triển mạnh ở Trà Vinh. Theo thống kê tại 03 địa phƣơng phát triển mạnh về nuôi tôm thẻ chân trắng là thị xã Duyên Hải, huyện Duyên Hải và Cầu Ngang [4, 14, 2], kết quả đạt đƣợc nhƣ sau: Huyện Duyên Hải: Đối với chuyển đổi sang nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh mật độ cao đƣợc 31,36 ha, nâng đến nay toàn huyện có 54,89 ha (383 ao) nuôi ở hình thức này1. Thị xã Duyên Hải: Tôm thẻ thâm canh với mật độ cao có 407 hộ (898 lƣợt) đầu tƣ và thả nuôi với 485.32 triệu con giống, diện tích 171.91 ha lƣợt diện tích).

Có 107 hộ thiệt hại, 59.33 triệu con trên diện tích 31. Tỉ lệ thiệt hại 12.22% so với số giống thả, chiếm 18.26% diện tích đã thả nuôi. Thu hoạch 300 hộ với 425. N ng suất ình quân 41,17 tấn /ha.

1 Long V nh 20,7 ha; Đông Hải 17,88 ha; Long Khánh 10,59 ha; Ngũ Lạc 2,56 ha; Đôn Xuân 2,07 ha; thị trấn Long Thành 0,61 ha; Đôn Châu 0,48 ha. 1 Huyện Cầu Ngang: Trên địa àn huyện có 9.561 lƣợt hộ đã thả nuôi với số lƣợng con giống là 2.000 con trên diện tích mặt nƣớc 4.042 ha, đạt 102,3% diện tích so với kế hoạch (trong đó, có 188 lƣợt hộ thả nuôi thâm canh trên ao lót ạt với số lƣợng con giống 151.000 con trên diện tích mặt nƣớc 77,56 ha), t ng 660,48 ha so với n m 2018, trong đó có 903,59 ha ị thiệt hại chiếm 22,36%, t ng 1,59% so với cùng kỳ. Thu hoạch n ng suất đạt 5,7 tấn/ha, sản lƣợng là 20.436 tấn, đạt 103,7 % so với kế hoạch, t ng 2.242 tấn so với n m 2018. Số hộ có lãi là 5.467 hộ chiếm 57,68%, 617 hộ huề vốn chiếm 6,51% và 3.393 hộ lỗ vốn chiếm 35,81%.

Sản lƣợng thu hoạch nuôi thâm canh trên ao lót ạt là 2.541 tấn/72,16 ha, n ng suất ình quân 35,2 tấn/ha. Tỷ lệ hộ nuôi có lãi là 77,2%, huề vốn 6,6%, lỗ vốn 16,2%). Tổng sản lƣợng tôm sú và tôm thẻ chân trắng n m 2019 trên địa àn huyện thu đƣợc 27.792 tấn, đạt 108,58% so với kế hoạch Tuy nhiên, nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao (siêu thâm canh) đã góp phần làm môi truờng xuống cấp và trở thành mối de dọa tiềm ẩn trong việc phát triển ền vững ngành nuôi trồng thủy sản nói chung và ngành nuôi tôm nói riêng. Một cách tổng quát, nuôi tôm thẻ chân trắng theo hình thức siêu thâm canh đã mang lại nhiều lợi ích về kinh tế nhƣng cũng có nhiều tác động tiêu cực đến môi trƣờng và tiềm ẩn nhiều rủi ro môi trƣờng.

Do đó, việc thực hiện đề tài:” Đánh giá rủi ro môi trƣờng trong nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao ở Trà Vinh, tại huyện Cầu Ngang” là cần thiết và quan trọng. Mục tiêu nghiên cứu 2.1 Mục tiêu tổng quát Đánh giá rủi ro môi trƣờng ngành nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao ở huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh và đề xuất giải pháp quản lý rủi ro hiệu quả.2 Mục tiêu cụ thể Nhận dạng và đánh giá đƣợc các đặc điểm của các nguồn thải có nguy cơ gây rủi ro môi trƣờng do ngành nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao ở huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh. 2 Đánh giá đƣợc những rủi ro môi trƣờng do ngành nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao ở huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh để đề xuất đƣợc các giải pháp phòng ngừa, ứng phó kịp thời, hiệu quả trong quản lý rủi ro môi trƣờng nhằm giảm thiểu tác động đến sức khỏe con ngƣời và môi trƣờng. Đề xuất đƣợc các giải pháp quản lý rủi ro môi trƣờng nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, các quy định về ảo vệ môi trƣờng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra rủi ro môi trƣờng ngành nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao ở huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.1 Đối tƣợng nghiên cứu Ngành nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao (siêu thâm canh). Các hoạt động liên quan đến nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao (siêu thâm canh).2 Phạm vi nghiên cứu Các xã thuộc huyện Cầu Ngang (tỉnh Trà Vinh), nơi tập trung nuôi tôm thẻ chân trắng mật độ cao. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu 4.1 Phƣơng pháp thu thập tài liệu Tài liệu về tổng quan, phƣơng pháp đánh giá rủi ro môi trƣờng là đƣợc thu thập từ các công trình khoa học, sách, ài áo đã đƣợc công ố. Số liệu về chất lƣợng môi trƣờng nƣớc đƣợc thu thập từ các đề tài nghiên cứu khoa học [18, 11, 12, 10, 6, 20].

Đánh giá: So sánh với các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trƣờng tƣơng ứng và so sánh diễn iến.2 Phƣơng pháp điều tra khảo sát về nguồn ô nhiễm Khảo sát, thu thập thông tin và đánh giá về hiện trạng nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh ở Trà Vinh thông qua điều tra phiếu. 3 Khảo sát sơ ộ: kết hợp với Trung tâm Khuyến nông khảo sát sơ ộ về qui mô, quy trình và số lƣợng hộ nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh. Bƣớc nhảy khảo sát: Trong 50 phiếu đã đƣợc khảo sát hợp lệ sẽ đƣợc lựa chọn và khảo sát theo ƣớc nhảy 5 đƣợc tuân theo nguyên tắc t ng hoặc giảm dần đều về qui mô nuôi. Phỏng vấn chuyên sâu: 20% số hộ đã đƣợc khảo sát sẽ đƣợc phỏng vấn chuyên sâu nhằm đảm ảo độ đúng, độ chính xác của số liệu đƣợc thu thập.

Số lƣợng phiếu sẽ đƣợc khảo sát (phỏng vấn) theo ƣớc nhảy 5. Số lƣợng mẫu sẽ là 10 phiếu. Phƣơng pháp xử lý số liệu: Xử lý số liệu: Tổng cộng số phiếu đƣợc khảo sát khoảng 50 phiếu. Sau khi khảo sát, đánh giá sơ ộ, kết quả đƣợc nhập dữ liệu và xử lý thống kê ằng phần mềm SPSS 20 và phân tích, đánh giá ANOVA.

Khảo sát, phân tích về mức độ ô nhiễm nƣớc nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh: Tần suất: 01 đợt. Địa àn khảo sát: huyện Cầu Ngang. Số lƣợng mẫu nƣớc: 9 mẫu (03 mẫu/ao x 01 huyện x 03 ao/huyện x 01 đợt). Số lƣợng mẫu ùn: 9 mẫu (03 mẫu/ao x 01 huyện x 03 ao/huyện x 01 đợt).

Thông số phân tích nƣớc: Nhiệt độ, Oxy hòa tan (DO), pH, Độ mặn (Salinity), Ammonia (NH3 - N), Ammonium (NH4+ - N), Nitrite (NO2- - N), Phosphate (PO43- - P), Tổng chất rắn lơ lửng (TSS), Tổng chất rắn hòa tan (TDS), COD, BOD 5, các kim loại nặng (As, Cu, P , Zn, Cd). Thông số phân tích ùn: pH, Tổng chất rắn (TS), Tổng chất rắn ay hơi (TVS), BOD, COD, Hợp chất hữu cơ (OM), Tổng Nitơ, Tổng P, Tổng K, Car on hữu cơ, độ dẫn điện.3 Phƣơng pháp phân tích các thông số ô nhiễm trong nƣớc và bùn Đo nhanh mẫu môi trƣờng (Nhiệt độ, pH, độ mặn, oxy hòa tan): sử dụng thiết ị đo nhanh của hãng Hori a (Nhật Bản). Phân tích các thông số ô nhiễm trong môi trƣờng: 4 Ammonia (NH3 - N), Ammonium (NH4+ - N): Xác định ằng phƣơng pháp trắc quang Nessler theo tiêu chuẩn TCVN 6179 - 1996 tƣơng ứng ISO 7150:1986. Phosphate (PO43- - P): Xác định ằng phƣơng pháp đo phổ dùng amoni molipdat theo TCVN 6202:2008.

Tổng chất rắn lơ lửng (TSS): Xác định ằng phƣơng pháp lọc qua sợi thủy tinh theo TCVN 6625:2000 (ISO 11923:1997). Tổng chất rắn hòa tan (TDS): Đo nhanh ằng thiết ị HORIBA U-52 (Nhật Bản). COD: Xác định ằng phƣơng pháp oxy hóa ằng icromate theo SMEWW 5220 C BOD5: Xác định ằng phƣơng pháp áp kế với tủ chuyên dùng Al –214 Aqualytic (Đức). As: Xác định ằng ICP-MS theo Standard Methods, 22t h Edition, 2012, ICP-MS- METHOD 3125.

Cu, P , Zn: Xác định ằng phƣơng pháp AAS theo TCVN 6193:1996. Cd: Xác định ằng phƣơng pháp AAS theo TCVN 6496:1999. Tổng cứng: Xác định ằng phƣơng pháp chuẩn độ dùng axit etylendiamintetraaxetic (EDTA) theo ISO 6059-1984 (E). H2S: Xác định theo phƣơng pháp HACH METHOD 8131, phù hợp với SMEWW 4500-S2-D.

Phân tích ùn, chất hữu cơ: Mẫu sau xử lý và sau đó đƣợc phân tích nhƣ các mẫu trong dung dịch nƣớc. pH: Xác định theo tiêu chuẩn ASTM D4980-89: Phƣơng pháp chuẩn xác định pH trong chất thải (Standard test method for screening of pH in waste). Tổng chất rắn (TS): Xác định ằng phƣơng pháp cân trọng lƣợng theo SMEWW 2540 B 2012. 5 Tổng chất rắn ay hơi (TVS): Xác định ằng phƣơng pháp cân trọng lƣợng sau khí sấy đến nhiệt độ 500 ± 500C.

BOD: Xác định ằng phƣơng pháp áp kế với tủ chuyên dùng Al –214 Aqualytic (Đức). COD: Xác định ằng phƣơng pháp oxy hóa ằng icromate theo SMEWW 5220 C Các chất hữu cơ (OM): Xác định ằng phƣơng pháp oxy hóa theo TCVN 4050:1985. Tổng Nitơ: Xác định ằng phƣơng pháp huỳnh quang sau khi đốt mẫu và oxy hóa thành dioxyt nitơ theo TCVN 6624-2:2000 (ISO 11905-2:1997). Tổng P: Xác định ằng phƣơng pháp đo phổ dùng amoni molipdat theo TCVN 6202:2008.

Tổng K: Xác định ằng ICP-MS theo Standard Methods 3030, 22th Edition, 2012, ICP-MS- METHOD 3125 Car on hữu cơ: Xác định ằng phƣơng pháp oxy hóa theo TCVN 6634:2000 (ISO 8245 : 1999). Độ dẫn điện: Xác định ằng phƣơng pháp đo thông thƣờng theo TCVN 6650: 2000 (ISO 11265: 1994).4 Phƣơng pháp đánh giá sự phơi nhiễm (Exposure Assessment) Phƣơng pháp đánh giá phơi nhiễm là việc tiếp xúc giữa tác nhân và đối tƣợng đích trên một ề mặt tiếp xúc và trong một khoảng thời gian tiếp xúc. Mục đích của đánh giá phơi nhiễm là xác định mức độ, tần suất, quy mô, đặc điểm và khoảng thời gian phơi nhiễm trong quá khứ, hiện tại và tƣơng lai.5 Phƣơng pháp đánh giá rủi ro môi trƣờng Trong khuôn khổ phạm vi nghiên cứu này, phƣơng pháp đánh giá rủi ro án định lƣợng (RQ - risk quotient) là đƣợc sử dụng.