Đánh giá mức độ ô nhiễm formaldehyde trong môi trường bệnh viện và nguy cơ sức khỏe

Luận văn thạc sĩ đánh giá ô nhiễm formaldehyde tại bệnh viện và nguy cơ sức khỏe liên quan, cung cấp thông tin quan trọng cho môi trường làm việc.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Ô Nhiễm Formaldehyde Trong Bệnh Viện Và Tác Động Đến Sức Khỏe
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ khoa học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Thông tin chung về fomalđehyt
• 1.2. Cấu tạo, tính chất hoá lý của HCHO
• 1.3. Tác hại và độc tính của HCHO
• 1.4. Tình hình sử dụng HCHO trong các cơ sở y tế
• 1.5. Thực trạng ô nhiễm HCHO trong môi trường làm việc tại các cơ sở y tế
• 1.6. Tình hình nghiên cứu của các nước trên thế giới
• 1.7. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.8. Đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe
• 1.9. Phương pháp luận
• 1.10. Các nghiên cứu trong nước về đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe đối với HCHO
• 1.11. Các nghiên cứu trên thế giới về đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe đối với HCHO
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Tổng quan tài liệu
• 2.3.2. Điều tra khảo sát thực tế
• 2.3.3. Phương pháp đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe
• 2.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả hiện trạng sử dụng và mức độ ô nhiễm formadehyt (HCHO) trong môi trường không khí nơi làm việc tại 03 Bệnh viện
• 3.1.1. Kết quả hiện trạng sử dụng HCHO trong xử lý & phân tích mẫu bệnh phẩm của 03 Bệnh viện
• 3.1.2. Kết quả đánh giá mức độ ô nhiễm formadehyt (HCHO) trong môi trường làm việc tại 03 Bệnh viện
• 3.2. Kết quả điều tra, đánh giá tình hình sức khỏe của nhân viên y tế (NVYT) tại 03 Bệnh viện
• 3.2.1. Kết quả điều tra, đánh giá điều kiện làm việc của ba bệnh viện
• 3.2.2. Kết quả điều tra, đánh giá tình hình sức khỏe NVYT tại ba bệnh viện
• 3.3. Kết quả đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe
• 3.3.1. Kết quả đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe của NVYT tại bệnh viện Việt Đức
• 3.3.2. Kết quả đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe của NVYT tại bệnh viện K
• 3.3.3. Kết quả đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe của NVYT tại bệnh viện XanhPôn
• 3.3.4. Đề xuất giải pháp đảm bảo an toàn môi trường làm việc tại Khoa GPB của ba bệnh viện
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về formaldehyde

Formaldehyde (HCHO) là một hợp chất hữu cơ có nhiều ứng dụng trong công nghiệp và y học. Nó được sử dụng rộng rãi trong các ngành công nghiệp dệt, nhựa và y tế. Tuy nhiên, ô nhiễm không khí do formaldehyde gây ra là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt trong môi trường bệnh viện. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, formaldehyde được xếp vào loại hóa chất độc hại, có thể gây ra nhiều tác hại cho sức khỏe con người. Nghiên cứu cho thấy, formaldehyde có thể gây ra các triệu chứng cấp tính như kích thích niêm mạc mắt, viêm đường hô hấp và có khả năng gây ung thư. Do đó, việc đánh giá ô nhiễm formaldehyde trong bệnh viện là cần thiết để bảo vệ sức khỏe nhân viên y tế và bệnh nhân.

1.1. Tác hại và độc tính của formaldehyde

Formaldehyde có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Tiếp xúc lâu dài với formaldehyde có thể dẫn đến các bệnh về hô hấp, viêm da và thậm chí là ung thư. Nghiên cứu cho thấy, nồng độ formaldehyde từ 2-3 ppm có thể gây cay mắt, trong khi nồng độ 10-20 ppm có thể gây khó thở nghiêm trọng. Tổ chức Y tế Thế giới đã phân loại formaldehyde là chất gây ung thư nhóm 1, có khả năng gây ung thư vòm họng và thanh quản. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát nồng độ formaldehyde trong môi trường bệnh viện để giảm thiểu nguy cơ cho nhân viên y tế và bệnh nhân.

II. Thực trạng ô nhiễm formaldehyde trong bệnh viện

Nghiên cứu cho thấy, mức độ ô nhiễm formaldehyde trong môi trường làm việc tại các bệnh viện ở Việt Nam đang ở mức báo động. Các bệnh viện thường xuyên sử dụng formaldehyde trong quá trình xử lý và bảo quản mẫu bệnh phẩm. Kết quả khảo sát cho thấy, nồng độ formaldehyde trong không khí tại một số bệnh viện vượt quá tiêu chuẩn an toàn cho phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của nhân viên y tế mà còn có thể gây ra các vấn đề sức khỏe cho bệnh nhân. Việc đánh giá ô nhiễm formaldehyde là cần thiết để xác định các nguồn phát thải và đề xuất các biện pháp kiểm soát hiệu quả.

2.1. Nguồn gốc ô nhiễm formaldehyde trong bệnh viện

Nguồn gốc chính của ô nhiễm formaldehyde trong bệnh viện chủ yếu đến từ việc sử dụng hóa chất này trong các quy trình y tế. Formaldehyde được sử dụng để bảo quản mẫu bệnh phẩm, sát trùng và khử trùng. Ngoài ra, các thiết bị y tế và vật liệu xây dựng trong bệnh viện cũng có thể phát thải formaldehyde. Việc thiếu thông gió và hệ thống hệ thống thông gió kém cũng góp phần làm tăng nồng độ formaldehyde trong không khí. Do đó, việc kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm formaldehyde trong bệnh viện là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe của nhân viên y tế và bệnh nhân.

III. Tác động đến sức khỏe con người

Tác động của formaldehyde đến sức khỏe con người là một vấn đề nghiêm trọng. Nghiên cứu cho thấy, nhân viên y tế tiếp xúc với formaldehyde có nguy cơ cao mắc các bệnh về hô hấp, viêm da và ung thư. Các triệu chứng như khó thở, ho, và kích thích mắt thường gặp ở những người làm việc trong môi trường có nồng độ formaldehyde cao. Việc đánh giá ô nhiễm formaldehyde không chỉ giúp xác định mức độ ô nhiễm mà còn giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe liên quan đến tiếp xúc với hóa chất này. Điều này có thể dẫn đến việc áp dụng các biện pháp bảo vệ sức khỏe cho nhân viên y tế và bệnh nhân.

3.1. Biện pháp kiểm soát ô nhiễm formaldehyde

Để giảm thiểu ô nhiễm formaldehyde trong bệnh viện, cần áp dụng các biện pháp kiểm soát hiệu quả. Việc cải thiện hệ thống thông gió là một trong những giải pháp quan trọng. Ngoài ra, cần có các quy định nghiêm ngặt về việc sử dụng formaldehyde trong các quy trình y tế. Đào tạo nhân viên y tế về các biện pháp an toàn khi tiếp xúc với formaldehyde cũng là một yếu tố quan trọng. Các biện pháp này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn bảo vệ sức khỏe cho nhân viên y tế và bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Fomalđehyt (HCHO) là một hóa chất công nghiệp phổ biến với sản lượng toàn cầu khoảng 20 triệu tấn/năm, tăng trưởng khoảng 5% mỗi năm. Tại Việt Nam, lượng sử dụng fomalđehyt ước tính khoảng 30-35 nghìn tấn/năm, chủ yếu trong các ngành công nghiệp dệt, nhựa và y tế. Trong lĩnh vực y tế, fomalđehyt được dùng làm chất sát trùng và bảo quản mẫu bệnh phẩm, đặc biệt tại các khoa giải phẫu bệnh của bệnh viện. Tuy nhiên, fomalđehyt là chất độc hại, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm 1 các chất gây ung thư cho người, với các tác động nghiêm trọng đến hệ hô hấp, da và nguy cơ ung thư cao.

Môi trường làm việc tại các khoa giải phẫu bệnh có nguy cơ ô nhiễm fomalđehyt cao do tính chất bay hơi mạnh và việc sử dụng dung dịch fomalđehyt 10% để ngâm, xử lý bệnh phẩm. Nghiên cứu được thực hiện tại ba bệnh viện lớn ở Hà Nội: Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện K và Bệnh viện Xanh Pôn, nhằm đánh giá mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trường làm việc và nguy cơ rủi ro sức khỏe đối với nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với hóa chất này.

Mục tiêu nghiên cứu gồm: đánh giá hiện trạng sử dụng và mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trường làm việc tại các bệnh viện; điều tra tình hình sức khỏe của nhân viên y tế; đánh giá nguy cơ rủi ro sức khỏe do phơi nhiễm fomalđehyt; đề xuất giải pháp đảm bảo an toàn môi trường làm việc. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe nhân viên y tế, cải thiện điều kiện lao động và giảm thiểu tác động tiêu cực của fomalđehyt trong môi trường bệnh viện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình đánh giá rủi ro sức khỏe (Health Risk Assessment - HRA), bao gồm bốn bước chính: nhận biết mối nguy hại, đánh giá phơi nhiễm, đánh giá độc tính và đặc tính rủi ro sức khỏe. Khái niệm mối nguy hại (hazard) được hiểu là tiềm năng gây tổn hại, trong khi rủi ro (risk) là sự kết hợp giữa mối nguy hại và mức độ tiếp xúc.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng gồm:

• Fomalđehyt (HCHO): hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, có tính sát trùng cao nhưng độc hại, gây kích thích mắt, đường hô hấp và ung thư.
• Liều lượng tiếp nhận hàng ngày trung bình (Average Daily Intake - ADI): mức độ phơi nhiễm hóa chất qua đường hô hấp tính theo mg/kg/ngày.
• Chỉ số nguy hại (Hazard Quotient - HQ): tỷ lệ giữa ADI và liều lượng tham chiếu (RfD), dùng để đánh giá nguy cơ không ung thư.
• Hệ số rủi ro ung thư (Risk): xác suất gia tăng nguy cơ mắc ung thư do phơi nhiễm hóa chất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại Khoa Giải phẫu bệnh của ba bệnh viện lớn tại Hà Nội, với đối tượng là nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với fomalđehyt. Địa điểm đối chứng là các khoa không sử dụng fomalđehyt trong cùng bệnh viện.

Nguồn dữ liệu bao gồm:

• Khảo sát thực tế về quy trình sử dụng fomalđehyt và điều kiện làm việc.
• Lấy mẫu không khí tại các vị trí làm việc trong Khoa Giải phẫu bệnh và các phòng đối chứng, sử dụng máy lấy mẫu Kimoto với tốc độ 0,3 lít/phút, thời gian lấy mẫu 1 giờ, lấy mẫu bốn lần trong ngày để tính nồng độ trung bình 8 giờ.
• Phân tích mẫu bằng phương pháp quang phổ UV-VIS tại bước sóng 548 nm.
• Phỏng vấn nhân viên y tế về điều kiện làm việc và tình trạng sức khỏe qua phiếu điều tra.

Phương pháp phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel và SPSS với cỡ mẫu gồm toàn bộ nhân viên y tế tại các khoa nghiên cứu và đối chứng. Phương pháp đánh giá nguy cơ rủi ro sức khỏe áp dụng công thức tính ADI, HQ và Risk dựa trên các thông số phơi nhiễm thực tế, trọng lượng cơ thể trung bình 60 kg, thời gian làm việc 8 giờ/ngày, 240 ngày/năm, thời gian công tác 30 năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ sử dụng và ô nhiễm fomalđehyt tại các bệnh viện

   • Bệnh viện K có số mẫu bệnh phẩm trung bình 3000 mẫu/tháng, sử dụng khoảng 20 lít fomalđehyt; Bệnh viện Việt Đức 1600 mẫu/tháng với 10 lít fomalđehyt; Bệnh viện Xanh Pôn 200 mẫu/tháng với 5 lít fomalđehyt.
   • Nồng độ fomalđehyt trong không khí tại các vị trí làm việc trong Khoa Giải phẫu bệnh dao động từ 0,08 đến 2,21 mg/m³, trong đó 40% vị trí tại Bệnh viện Việt Đức và Bệnh viện K vượt tiêu chuẩn vệ sinh lao động (0,5 mg/m³ trung bình 8 giờ).
   • Nồng độ cao nhất ghi nhận tại phòng pha bệnh phẩm và phòng rửa dụng cụ, nơi nhân viên tiếp xúc trực tiếp với dung dịch fomalđehyt.

2. So sánh nồng độ fomalđehyt giữa các khoa nghiên cứu và đối chứng

   • Nồng độ fomalđehyt tại các khoa đối chứng (kế toán tài chính, huyết học, vi sinh) đều dưới ngưỡng phát hiện (<0,001 mg/m³), thấp hơn rõ rệt so với các khoa sử dụng fomalđehyt.
   • Biểu đồ nồng độ fomalđehyt cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa môi trường làm việc có và không có sử dụng fomalđehyt.

3. Tình trạng sức khỏe nhân viên y tế

   • Qua phỏng vấn, nhân viên y tế tại các khoa sử dụng fomalđehyt thường xuyên gặp các triệu chứng kích thích mắt, mũi, họng, ho, khó thở với tỷ lệ từ 35% đến 60%.
   • Tỷ lệ mắc các triệu chứng này cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng, phản ánh ảnh hưởng trực tiếp của phơi nhiễm fomalđehyt.

4. Đánh giá nguy cơ rủi ro sức khỏe

   • Giá trị ADI tính toán tại vị trí có nồng độ fomalđehyt cao nhất vượt ngưỡng an toàn, dẫn đến chỉ số HQ > 1, cho thấy nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe không ung thư là hiện hữu.
   • Hệ số rủi ro ung thư (Risk) ước tính nằm trong khoảng từ trung bình đến cao (10⁻⁵ đến 10⁻³), cảnh báo nguy cơ ung thư do phơi nhiễm fomalđehyt trong môi trường làm việc.

Thảo luận kết quả

Mức độ ô nhiễm fomalđehyt tại các khoa giải phẫu bệnh vượt tiêu chuẩn vệ sinh lao động do đặc thù công việc phải tiếp xúc trực tiếp với dung dịch fomalđehyt trong không gian làm việc hạn chế, thông gió kém. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, nồng độ fomalđehyt tại các bệnh viện này tương đương hoặc cao hơn mức gây kích thích và nguy cơ ung thư được ghi nhận ở nhiều nước.

Các triệu chứng sức khỏe của nhân viên y tế phù hợp với các báo cáo về tác động cấp tính và mãn tính của fomalđehyt, như kích thích niêm mạc, viêm đường hô hấp và nguy cơ ung thư hạch, bạch cầu. Việc đánh giá nguy cơ rủi ro sức khỏe cho thấy cần thiết phải có biện pháp kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe người lao động.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ nồng độ fomalđehyt theo vị trí làm việc và bảng so sánh tỷ lệ triệu chứng sức khỏe giữa nhóm nghiên cứu và đối chứng để minh họa rõ ràng mức độ ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải thiện hệ thống thông gió và hút khí độc tại các phòng làm việc

   • Lắp đặt hệ thống hút khí chuyên dụng tại phòng pha bệnh phẩm và phòng rửa dụng cụ để giảm nồng độ fomalđehyt xuống dưới tiêu chuẩn cho phép.
   • Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý bệnh viện phối hợp với phòng kỹ thuật.

2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho nhân viên y tế về an toàn hóa chất

   • Tổ chức các khóa đào tạo về cách sử dụng, bảo quản và xử lý fomalđehyt an toàn, sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân đúng cách.
   • Thời gian thực hiện: hàng quý. Chủ thể thực hiện: Phòng đào tạo và phòng y tế lao động.

3. Thay thế hoặc giảm thiểu sử dụng fomalđehyt trong quy trình xử lý bệnh phẩm

   • Nghiên cứu áp dụng các phương pháp thay thế ít độc hại hơn hoặc sử dụng dung dịch fomalđehyt có nồng độ thấp hơn.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo bệnh viện và các chuyên gia y tế.

4. Theo dõi sức khỏe định kỳ cho nhân viên y tế tiếp xúc fomalđehyt

   • Thiết lập chương trình khám sức khỏe định kỳ tập trung vào các triệu chứng liên quan đến phơi nhiễm fomalđehyt và các bệnh nghề nghiệp.
   • Thời gian thực hiện: hàng năm. Chủ thể thực hiện: Phòng y tế lao động và các cơ sở y tế chuyên khoa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhân viên y tế và cán bộ quản lý bệnh viện

   • Hiểu rõ tác động của fomalđehyt đến sức khỏe và môi trường làm việc, từ đó áp dụng các biện pháp phòng ngừa và cải thiện điều kiện lao động.

2. Chuyên gia và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học môi trường và y tế công cộng

   • Sử dụng dữ liệu và phương pháp nghiên cứu để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về ô nhiễm hóa chất và rủi ro sức khỏe nghề nghiệp.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về an toàn vệ sinh lao động và môi trường

   • Tham khảo để xây dựng hoặc điều chỉnh các tiêu chuẩn, quy chuẩn về mức độ ô nhiễm và an toàn hóa chất trong môi trường làm việc.

4. Nhà sản xuất và cung cấp thiết bị y tế, hóa chất

   • Nắm bắt yêu cầu về an toàn và tác động môi trường để cải tiến sản phẩm, cung cấp giải pháp thay thế an toàn hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Fomalđehyt là gì và tại sao nó được sử dụng trong bệnh viện?
   Fomalđehyt là một hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, có tính sát trùng cao, được dùng để bảo quản và xử lý mẫu bệnh phẩm trong các khoa giải phẫu bệnh nhằm ngăn ngừa vi khuẩn và giữ nguyên cấu trúc mô.

2. Mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trường làm việc có ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe nhân viên y tế?
   Nồng độ fomalđehyt vượt tiêu chuẩn có thể gây kích thích mắt, mũi, họng, ho, khó thở và tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư đường hô hấp, đặc biệt khi tiếp xúc lâu dài và liên tục.

3. Phương pháp nào được sử dụng để đo nồng độ fomalđehyt trong không khí?
   Nghiên cứu sử dụng máy lấy mẫu Kimoto với phương pháp hấp thụ dung dịch, phân tích bằng quang phổ UV-VIS tại bước sóng 548 nm để xác định nồng độ fomalđehyt trong không khí làm việc.

4. Những biện pháp nào có thể giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm fomalđehyt cho nhân viên y tế?
   Cải thiện hệ thống thông gió, sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân, đào tạo an toàn hóa chất, thay thế fomalđehyt bằng các dung dịch ít độc hại hơn và theo dõi sức khỏe định kỳ là các giải pháp hiệu quả.

5. Tại sao cần đánh giá nguy cơ rủi ro sức khỏe đối với nhân viên y tế tiếp xúc fomalđehyt?
   Đánh giá giúp xác định mức độ ảnh hưởng của phơi nhiễm, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa phù hợp, bảo vệ sức khỏe người lao động và đảm bảo môi trường làm việc an toàn.

Kết luận

• Nồng độ fomalđehyt trong môi trường làm việc tại các khoa giải phẫu bệnh của ba bệnh viện lớn ở Hà Nội vượt tiêu chuẩn vệ sinh lao động ở khoảng 40% vị trí đo.
• Nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với fomalđehyt có tỷ lệ mắc các triệu chứng kích thích hô hấp và da cao hơn nhóm đối chứng không tiếp xúc.
• Đánh giá nguy cơ rủi ro sức khỏe cho thấy nguy cơ ảnh hưởng không ung thư và ung thư do phơi nhiễm fomalđehyt là hiện hữu và cần được kiểm soát.
• Các giải pháp cải thiện môi trường làm việc, đào tạo an toàn và theo dõi sức khỏe nhân viên là cần thiết để giảm thiểu tác động tiêu cực.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách và biện pháp bảo vệ sức khỏe nghề nghiệp cho nhân viên y tế trong môi trường bệnh viện.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá các hóa chất độc hại khác trong môi trường y tế để nâng cao chất lượng và an toàn lao động. Đề nghị các bệnh viện và cơ quan quản lý quan tâm và hành động kịp thời nhằm bảo vệ sức khỏe nhân viên y tế.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe nhân viên y tế và nâng cao chất lượng môi trường làm việc!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Fomalđehyt là một trong những hóa chất công nghiệp cơ bản, rất độc nhƣng lại thông dụng. Sản lƣợng fomalđehyt thế giới hiện nay khoảng 20 triệu tấn/năm và tăng hàng năm khoảng 5%, đứng thứ 4 trong bảng xếp hạng các loại hóa chất thông dụng. Hàng năm Việt Nam sử dụng khoảng 30 - 35 nghìn tấn fomalđehyt 37%. Nhu cầu này ngày càng tăng cùng với sự tăng trƣởng của nền kinh tế.

Fomalđehyt đƣợc dùng rộng rãi trong các ngành công nghiệp dệt, nhựa,. Ngoài ra, Fomalđehyt có tính sát trùng cao nên trong y học sử dụng để diệt vi khuẩn, sát trùng và là dung môi để bảo vệ các mẫu thí nghiệm, các cơ quan trong cơ thể con ngƣời, ƣớp xác. Tổ chức Y tế Thế giới liệt kê fomalđehyt vào loại hóa chất độc hại đối với sức khỏe con ngƣời. Fomalđehyt gây những triệu chứng cấp tính nhƣ kích thích gây cay niêm mạc mắt, đỏ mắt, kích thích đƣờng hô hấp trên gây chảy mũi, viêm thanh quản, viêm đƣờng hô hấp, hen phế quản, viêm phổ; gây viêm da tiếp xúc, viêm da dị ứng, nổi mề đay; làm chậm tiêu, rối loạn tiêu hóa, viêm loét dạ dày, viêm đại tràng.

Fomalđehyt là một chất có tiềm năng gây ung thƣ đã đƣợc tranh luận từ những năm 1980. Từ tháng 4 năm 2004, fomalđehyt đã đƣợc Cơ quan Nghiên cứu Ung thƣ Quốc tế phân loại thuộc nhóm 3 (chất có khả năng gây ung thƣ) sang nhóm 1 (chất gây ung thƣ). Tuy nhiên, hiện giờ phân loại fomalđehyt là chất có khả năng gây ung thƣ vẫn duy trì trên toàn EU. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu đánh giá về mức độ ô nhiễm của fomalđehyt trong môi trƣờng không khí cũng nhƣ những ảnh hƣởng của nó đến sức khỏe con ngƣời.

Ngoài lĩnh vực công nghiệp, lĩnh vực y học cũng đƣợc nhiều nƣớc quan tâm và nghiên cứu đánh giá mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trƣờng không khí làm việc có sử dụng fomalđehyt nhƣ Khoa giải phẫu bệnh,., trong các bệnh viện. Tuy nhiên ở Việt Nam, hiện nay có các đánh giá về điều kiện lao động và sức khỏe nghề nghiệp cho ngƣời lao động nói chung, nhƣng đối với ngƣời lao động Luận văn thạc sỹ khoa học – Nguyễn Thị Thanh Hải – Khóa 2010 - 2012 10 z là nhân viên y tế (NVYT) thì chƣa đƣợc quan tâm chú trọng, nhất là các NVYT tại Khoa Giải phẫu bệnh của các bệnh viện, nơi mà họ thƣờng xuyên phải tiếp xúc với fomalđehyt. Mặc dù, đã có các nghiên cứu đánh giá về mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trƣờng không khí và ảnh hƣởng tới sức khỏe con ngƣời tại một số ngành công nghiệp nhƣ: sản xuất hóa chất, gỗ, nhựa,., nhƣng hầu nhƣ chƣa có một nghiên cứu đánh giá nào về mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong không khí và ảnh hƣởng sức khỏe tới NVYT tại bệnh viện. Vì vậy, đề tài “Đánh giá mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trường làm việc ở một số bệnh viện và nguy cơ rủi ro sức khỏe” đƣợc tiến hành với mục tiêu và nội dung nghiên cứu nhƣ sau: Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Đánh giá mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trƣờng làm việc ở một số bệnh viện.

- Đánh giá nguy cơ rủi ro sức khỏe. Nội dung nghiên cứu của đề tài - Đánh giá hiện trạng sử dụng và mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trƣờng làm việc tại một số Bệnh viện. - Điều tra đánh giá tình hình sức khỏe của nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với fomalđehyt tại một số Bệnh viện. - Đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe đối với nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với fomalđehyt tại một số Bệnh viện.

- Đề xuất giải pháp đảm bảo an toàn môi trƣờng làm việc tiếp xúc trực tiếp với fomalđehyt tại một số Bệnh viện. Luận văn thạc sỹ khoa học – Nguyễn Thị Thanh Hải – Khóa 2010 - 2012 11 z Chƣơng 1 - TỔNG QUAN 1. Thông tin chung về fomalđehyt 1. Fomalđehyt (HCHO) tự nhiên đƣợc sản xuất với số lƣợng rất nhỏ nhƣ là một quá trình trao đổi chất bình thƣờng trong cơ thể con ngƣời và quá trình đó không có hại cho con ngƣời.

Fomalđehyt cũng đƣợc tìm thấy trong không khí mà chúng ta hít thở hàng ngày ở nhà và ở nơi làm việc, trong thực phẩm chúng ta ăn ….Một nguồn chính của fomalđehyt mà chúng ta hít thở hàng ngày đƣợc tìm thấy trong sƣơng mù trong khí quyển. Khí thải từ ô tô cũng có chứa fomalđehyt. Môi trƣờng không khí trong nhà, nguồn thải ra fomalđehyt là do khói thuốc lá, bếp ga, lò sƣởi[11]. Các quá trình xảy ra trong tự nhiên cũng thải ra formaldehyde nhƣ: cháy rừng, chất thải động vật, sản phẩm vi sinh vật của các hệ thống sinh học.

Nó cũng có thể đƣợc hình thành trong nƣớc biển bởi quá trình quang hóa. Fomalđehyt là sản phẩm trong quá trình chuyển hóa ở sinh vật, do đó đƣợc tìm thấy tự nhiên trong nhiều loại thực phẩm: rau củ, trái cây, nấm khô, thịt cá, và ngay cả trong nƣớc uống. Hàm lƣợng focmol tự nhiên trong thực phẩm có từ 3- 23mg/kg, tùy loại thực phẩm (IARC, 1982 – International Agency for Research on Cancer). Fomalđehyt có thể đƣợc tạo ra từ sự cháy không hoàn toàn của các vật liệu chứa cacbon.

Có thể tìm thấy trong khói của các đám cháy rừng, trong khí thải ô tô và trong khói thuốc lá. Trong khí quyển Trái Đất, fomalđehyt đƣợc tạo bởi phản ứng của ánh sáng mặt trời và ôxy đối với mêtan và hyđrocacbon khác trong khí quyển. Một lƣợng nhỏ fomalđehyt đƣợc tạo ra nhƣ là sản phẩm phụ trong quá trình trao đổi chất của phần lớn các sinh vật, trong đó có con ngƣời. Trong tự nhiên, fomalđehyt có sẵn trong gỗ, táo, cà chua, khói động cơ, khói thuốc lá, khói đốt gỗ, dầu và khí hóa lỏng (gas).

Ngoài ra, fomalđehyt còn hiện diện trong các sản phẩm đã qua chế biến nhƣ sơn và dầu bóng, gỗ ép, keo, vải, chất chống cháy, các chất bảo quản và chất cách ly…[20]. Luận văn thạc sỹ khoa học – Nguyễn Thị Thanh Hải – Khóa 2010 - 2012 12 z 1. Cấu tạo, tính chất hoá lý của HCHO. Cấu trúc phân tử của fomalđehyt.

Fomalđehyt là hợp chất hữu cơ có rất nhiều tên gọi khác nhau nhƣ focmol, metyl anđehyt, metylen oxit, metan, là anđehyt đơn giản nhất… Công thức hóa học là HCHO, là hợp chất hữu cơ dễ bay hơi và có khả năng chuyển sang thể khí ở điều kiện bình thƣờng, không màu, mùi cay xốc, khó ngửi, tan nhiều trong nƣớc (nếu dung dịch này có khoảng 40% theo thể tích hoặc 37% theo khối lƣợng gọi là focmôn hay focmalin). Fomalđehyt lần đầu tiên đƣợc nhà hóa học ngƣời Nga Aleksandr Butlerov tổng hợp năm 1859 nhƣng chỉ đƣợc Hoffman xác định chắc chắn vào năm 1867[30],[36]. Mặc dù fomalđehyt là một chất khí ở nhiệt độ phòng, nó rất dễ hòa tan trong nƣớc và chủ yếu đƣợc bán ra dƣới dạng dung dịch 37% trong nƣớc đƣợc gọi theo tên thƣơng phẩm là focmalin hay focmôn. Trong nƣớc, fomalđehyt bị pôlyme hóa và focmalin trên thực tế chứa rất ít fomalđehyt ở dạng đơn phân H2CO.

Thông thƣờng, các dung dịch này chứa thêm một chút mêtanon để hạn chế sự pôlyme hóa. Các thông số đặc trƣng của fomalđehyt: Phân tử gam: 30,03 g/mol Tỷ trọng và pha: 1 g/m3, khí Độ hòa tan trong nƣớc: > 100g/100ml (200C) Điểm nóng chảy: -1170C (156K) Điểm sôi: -19,30C (253,9 K) Luận văn thạc sỹ khoa học – Nguyễn Thị Thanh Hải – Khóa 2010 - 2012 13 z Điểm bắt lửa: -530C Fomalđehyt có các thuộc tính hóa học chung của các anđehyt, ngoại trừ nó là anđehyt hoạt động mạnh nhất. Fomalđehyt là một chất có ái lực điện tử (electrophil). Nó có thể tham gia vào các phản ứng thế thơm ái lực điện tử với các hợp chất thơm và cũng có thể tham gia các phản ứng cộng ái lực điện tử với các anken.

Trong sự hiện diện của các chất xúc tác có tính bazơ, fomalđehyt tham gia vào phản ứng cannizaro để tạo ra axít formic và mêtanon. Fomalđehyt bị pôlyme hóa theo hai hƣớng khác nhau để tạo ra tam phân vòng, 1,3,5-triôxan hay pôlyme mạch thẳng pôlyôxymêtylen. Sự hình thành của các chất này làm cho khí fomalđehyt có các tính chất không tuân theo các định luật của khí lý tƣởng một cách rõ nét, đặc biệt ở các nhiệt độ thấp hay áp suất cao. Fomalđehyt dễ dàng bị ôxi hóa bởi ôxy trong khí quyển để tạo ra axít formic.

Dung dịch fomalđehyt vì thế phải đóng nắp chặt để ngăn không cho tạo ra chất này trong quá trình lƣu trữ. Phản ứng cộng với hidro Anđehyt + hidro → rƣợu bậc nhất RCHO+H2→ RCH2OH Phản ứng với các amin Anđehyt + Amin → Imine + nƣớc Phản ứng aldol CH3-CHO+CH3-CHO → CH3-CH(OH)-CH2-CHO Phản ứng hỗn hợp Phản ứng cộng hạt nhân Phản ứng khử Anđehyt cộng hidro (xúc tác Niken) đun nóng tạo ra ancol bậc I. R-CHO + H2 → R-CH2OH Phản ứng oxi hóa Phản ứng đặc trƣng của Anđehyt là phản ứng tráng gƣơng: R-CHO + 2[Ag(NH3)2]OH → R-COONH4 + 2Ag + 3NH3 + H2O. Riêng HCHO có thể phản ứng tráng gƣơng với tỉ lệ 1:4 Luận văn thạc sỹ khoa học – Nguyễn Thị Thanh Hải – Khóa 2010 - 2012 14 z HCHO + 4[Ag(NH3)2]OH → (NH4)2CO3 + 4Ag + 6NH3 + 2H2O.

Các anđehyt đa chức phản ứng theo tỉ lệ 1:2n ( n là số chức -CHO). Ngoài ra anđehyt còn có phản ứng với dung dịch brom : R-CHO + Br2 + H2O → R-COOH + 2HBr. Anđehyt cũng có thể làm mất màu dung dich thuốc tím KMnO4. RCHO + KMnO4 → RCOOK + MnO2 + H20.

Anđehyt có phản ứng oxi hóa bởi O2 tạo ra axit cacboxylic tƣơng ứng với xúc tác Mn2+ và ở nhiệt độ cao: Các phản ứng: tráng gƣơng, làm mất màu dung dịch brom, làm mất màu dung dịch thuốc tím dùng để nhận biết Anđehyt. Tác hại và độc tính của fomalđehyt. Fomalđehyt ở dạng khí là chất dễ cháy, ở dạng lỏng cháy đƣợc. Khi cháy sinh ra khí độc, gặp lửa các phƣơng tiện chứa đựng có thể nổ.

Hơi nặng hơn không khí, có thể di chuyển xa gây cháy nổ ở xa nguồn[6]. Tổ chức Y tế Thế giới cũng liệt kê fomalđehyt vào loại hóa chất độc hại đối với sức khỏe con ngƣời. Cơ thể con ngƣời nếu tiếp xúc với fomalđehyt trong thời gian dài thì dù hàm lƣợng cao hay thấp cũng gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng cho da và hệ thống hô hấp, các bệnh về bạch cầu, gây ung thƣ nhiều cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là ung thƣ đƣờng hô hấp nhƣ mũi, họng, phổi,. Fomalđehyt là tác nhân gây ra sai lệch và biến dị các nhiễm sắc thể, phụ nữ có thai bị nhiễm có thể bị ảnh hƣởng đến sự phát triển của bào thai[25].