MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phú Bình là một địa phương có nền nông nghiệp khá phát triển với nhiều loại cây trồng và vật nuôi phong phú, đa dạng. Tuy nhiên qua thực tế cho thấy năng xuất của những loại cây trồng, vật nuôi này còn chưa cao, một phần do trình độ nông nghiệp của người dân còn thấp, mặt khác do người nông dân còn chưa thườngxuyên đi nghe tập huấn, học tập, tiếp thu kiến thức khuyến nông. Vì vậy, để giúp cho người nông dân trong huyện nhận thức được sự quan trọng của việc tập huấn, thông qua đó đánh giá được mức độ tham gia và từ đó có những phương pháp phù hợp nhằm thúc đẩy mức độ tham gia của người nông dân nên tôi đã chọn Trạm khuyến nông huyện Phú Bình làm nơi nghiên cứu đề tài.
Hoạt động chuyển giao khoa học kỹ thuật tốt nhất đến người dân là công tác đào tạo, tập huấn khuyến nông. Các chương trình đào tạo, tập huấn khuyến nông đang ngày càng đóng vai trò quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao dân trí, trình độ kỹ thuật, cải thiện đời sống nhân dân, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn mới. Tuy nhiên, kết quả các chương trình đào tạo, tập huấn khuyến nông, đã và đang tiến hành có làm thay đổi nhận thức của người dân? Có nâng cao được khả năng và mức độ áp dụng kiến thức vào thực tiễn sản xuất đối với người dân không? Đồng thời có làm thay đổi kỹ năng, hành vi của nông dân không? Xuất phát từ những vấn đề trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:“Đánh giá nhu cầu tập huấn và mức độ tham gia của người dân tại xã Tân Đức, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên''. c 2 Nhằm tìm hiểu được nhu cầu tập huấn và mức độ tham gia của người dân trong các lớp tập huấn khuyến nông, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cho các chương trình đào tạo, tập huấn khuyến nông đối với nông dân trong giai đoạn mới góp phần nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi, thay đổi tư duy sản xuất, cải thiện cuộc sống của nhân dân trong huyện.
Mục đích thực hiện đề tài Đánh giá được nhu cầu và mức độ tham gia tập huấn khuyến nông của người dân,từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cho các chương trình đào tạo, tập huấn trong giai đoạn mới. Mục tiêu của đề tài - Tìm hiểu được thực trạng của trạm khuyến nông - Phú Bình và các kết quả về tập huấn khuyến nông của trạm 2014 - 2016 -Thực hiện được 6 lớp tập huấnđể đánh giá được nhu cầu và sự tham gia tập huấn khuyến nông của người dân. -Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cho các chương trình đào tạo, tập huấn khuyến nông đối với nông dân. Ý nghĩa của đề tài 1.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Thông qua quá trình thực hiện đê tài giúp cho sinh viên củng cố kiến thức môn học, áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu, học tập kinh nghiệm… - Đề tài được dùng làm tài liệu tham khảo cho trường, khoa trong ngành và sinh viên các khóa tiếp theo.
- Xác định rõ vai trò chức năng nhiệm vụ của người tham gia tập huấn.2 Ý nghĩa thực tiễn - Từ kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ đóng góp một phần nào vào việc đánh giá sát thực hơn về tác động của người dân tham gia lớp tập huấn.Ngoài ra còn góp phần nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi, thay đổi tư duy sản xuất cải thiện cuộc sống của nhân dân trong xã. - Góp phần phát triển nông nghiệp tại Trạm thông qua nâng cao hiệu quả hoạt động của cán bộ phụ trách Khuyến nông. c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số khái niệm liên quan đến nội dung thực tập -Khái niệm khuyến nông + Theo nghĩa rộng: là khái niệm chung dùng để chỉ tất cả những hoạt động trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn.
+ Theo nghĩa hẹp: khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tượng của nó chính là nông dân. Tiến trình này đem đến cho nông dân những thông tin về những lời khuyên nhằm giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lượng cuộc sống của nông dân và gia đình họ. - Phƣơng pháp khuyến nông:là cách đạt mục tiêu khuyến nông thông qua sự tác động trực tiếp giữa chủ thể khuyến nông và đối tượng khuyến nông bằng những hoạt động giáo dục, huấn luyện trực tiếp.
-Nhu cầu đào tạo:Là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất cũng như tinh thần phù hợp với mỗi cá nhân để tồn tại và phát triển qua quá trình truyền tải và tiếp nhận thông tin và đối tượng nhận thông tin trong lĩnh vực đào tạo. -Đánh giá nhu cầu đào tạo +Quyết định xem đào tạo có phải là một giải pháp tốt hay không. + Xây dựng chiến lược đào tạo đáp ứng nhu cầu đào tạo. + Đưa ra những chương trình đào tạo lấy học viên làm trung tâm, chươngtrình này được xây dựng dựa trên kinh nghiệm và kiến thức của học viên.
c 5 + Lưu ý lựa chọn những chủ đề thảo luận được học viên quan tâm, không theo ý muốn chủ quan của giảng viên. + Lựa chọn những biện pháp thích hợp cũng như các phương pháp học phù hợp với đặc điểm của học viên. + Quá trình thu thập và phân tích thông tin để làm rõ nhu cầu cải thiện và kết quả công việc. - Tập huấn khuyến nông:Là một quá trình dạy và học nhằm giúp cho người học làm được những công việc của họ mà trước đó họ chưa làm đượcvới tập huấn có sự tham gia, người học đóng vai trò trung tâm của việc dạy và học, kinh nghiệm thực tế của người học được chia sẻ tối đa và các kiến thức và hoàn thiện.
Các hình thức tập huấn khuyến nông - Thuyết trình: Là phương pháp phổ biến và được nhiều giảng viên, tập huấn viên sử dụng khi giảng giải cho học viên trong nhà trường và các lớp tập huấn khuyến nông. -Thảo luận: là phương pháp đơn giản khi thực hiện tập huấn, tuy đơn giản nhưng đem lại hiệu quả cao khi tất cả các học viên đều tham luận về chủ đề. - Hỏi đáp: Là phương pháp được các tập huấn viên sử dụng nhiều trong khi tập huấn khuyến nông cho người dân, phương pháp này giúp cho các học viên tham gia vào nội dung tập huấn sổ nổi hơn, giúp cho tập huấn viên và các học viên hòa nhập, gần gũi nhau hơn. - Làm mẫu: Phương pháp này được các tập huấn viên sử dụng trong buổi tập huấn có mô hình và làm mẫu cho các học viên xem để nắm được quy trình thực hiện tốt hơn.
- Động não: Phương pháp động não lag một hoạt động có chỉ định của giảng viên, trong đó giảng viên đưa ra những câu hỏi hoặc vấn đề đòi hỏi học viên suy nghĩ và thu thập tất cả những câu trả lời của học viên. Vai trò của sự tham gia - Nông dân phát huy tính tích cực, tự chủ, vai trò trách nhiệm của mình trong quá trình phát triển của chính họ. - Nâng cao năng lực của nông dân trong các lĩnh vực hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội nhằm đảm bảo sự phát triển cộng đồng bền vững. - Phát huy tiềm năng trí tuệ, kịnh nghiệm của nông dân trong phát triển cộng đồng.
Cơ sở khoa học 2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Việc đánh giá kết quả sau mỗi một khoá học tới các học viên là hết sức cần thiết, thông qua đánh giá các nhà tổ chức, quản lý biết được hiệu quả của một chương trình, một khoá học tới các học viên tham gia. Trên cơ sở đó để có những thay đổi sao cho hợp lý. Từ lâu trên thế giới đã có rất nhiều nhà tổ chức, nhà nghiên cứu đánh giá tác động của các lớp đào tạo, tập huấn khuyến nông về một lĩnh vực nhất định.
Sau các lớp tập huấn cho đối tượng tham gia mà cụ thể là cán bộ khuyến nông và nông dân, họ đã tiếp nhận được những gì? Kết quả áp dụng vào thực tế sản xuất? Và ảnh hưởng đến năng suất cây trồng, vật nuôi. Từ đó có kế hoạch hành động cụ thể cho các hoạt động tập huấn tiếp theo. Ở đây đề tài xin được liệt kê một số nghiên cứu của các tác giả trên thế giới về đánh giá tác động của các lớp tập huấn cho người nông dân khi áp dụng vào sản xuất. Một số báo cáo đánh giá tác động của lớp tập huấn kỹ thuật IPM đến cách quản lý dịch hại của người nông dân trên cây lúa vào năm 1993 theo chương trình IPM quốc gia ở Indonexia cho thấy: 61% giảm việc sử dụng thuốc sử dụng thuốc trừ sâu trên cây trồng đối với người nông dân sau khi tham gia tập huấn, giảm 60% chi phí cho thuốc diệt côn trùng.
Qua báo cáo cũng cho thấy, lớp tập huấn cũng làm thay đổi cách quản lý c 7 dịch hại của người nông dân từ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đến cách quản lý cây trồng bằng việc thường xuyên quan sát, thăm nom cây trồng (Monitoring and Evaluation Team, 1993)[5].5 0 Sau tập huấn Thuốc trừ sâu Thuốc BVTV khác Trƣớc tập huấn Hình 2.1: Mức độ sử dụng thuốc sâu và các loại thuốc khác trƣớc và sau khi tập huấn Cũng trong một báo cáo đánh giá tác động của lớp tập huấn kỹ thuật IPM khác đến cách quản lý dịch hại của người nông dân với nhiều loại cây trồng năm 1998 của chương trình IPM quốc gia tại Indonexia cho kết quả: Khi tham gia các lớp tập huấn, mối quan hệ giữa những người nông dân ngày càng thắt chặt hơn. Họ cải thiện được kỹ năng, cũng như cách quản lý dịch hại trên đồng ruộng. Tạo ra cho người nông dân những cơ hội mới để học tập (thông qua các thí nghiệm), trao đổi kiến thức (thông qua các quan hệ mới, diễn đàn), tăng thu nhập (thông qua những sáng kiến mới, thông tin). Và một vài chính sách địa phương cũng được thay đổi thông qua các lớp tập huấn này(FAO Technical Assistance Team, 1998) [7].