Đánh giá các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại việt nam giai đoạn 2011 2020

Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2011-2020, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Nguyễn Thùy Linh
• Người hướng dẫn: THS. Phạm Hồng Linh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Doanh Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam (2011-2020)
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Lược khảo các nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 0.3. Lược khảo các nghiên cứu nước ngoài về hiệu quả hoạt động của các ngân hàng
• 0.4. Lược khảo các nghiên cứu đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng ở Việt Nam
• 0.5. Mục tiêu của đề tài
• 0.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.9. Ý nghĩa nghiên cứu
• 0.10. Kết câu khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng
• 1.1.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng
• 1.1.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng
• 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng
• 1.1.3.1. Nhân tố bên trong
• 1.1.3.2. Các nhân tố bên ngoài
• 1.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phát triển các biến nghiên cứu
• 2.1.1. Các biến phụ thuộc
• 2.1.2. Các biến độc lập và giả thuyết nghiên cứu
• 2.2. Mô hình nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp xử lý số liệu và dữ liệu nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.2. Thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.2.1. Tỷ lệ nợ xấu
• 3.2.2. Tỷ lệ ROA, ROE
• 3.3. Kết quả nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.3.1. Phân tích hệ số tương quan giữa các biến
• 3.3.2. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 3.3.3. Phân tích kết quả hồi quy
• 3.3.4. Kiểm định các giả thuyết hồi quy mô hình nghiên cứu
• 3.3.5. Kết quả ước lượng theo phương pháp FGLS
• 3.3.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng phát triển ngành ngân hàng của Chính phủ và Ngân hàng nhà nước Việt Nam
• 4.2. Định hướng nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.3. Một số khuyến nghị
• 4.3.1. Đối với Ngân hàng thương mại
• 4.3.2. Đối với Ngân hàng nhà nước
• 4.3.3. Đối với Chính phủ
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Doanh Ngân Hàng 2011 2020

Xu hướng toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại đã tạo ra những thay đổi to lớn trong môi trường kinh tế xã hội, mang đến cơ hội cho nền kinh tế Việt Nam và hệ thống tài chính – ngân hàng. Các NHTM ngày càng khẳng định vai trò trong việc phân bổ vốn, thúc đẩy lưu thông hàng hóa và phát triển kinh tế. Sự phát triển của công nghệ và khoa học kỹ thuật tạo ra nhiều xu hướng phát triển mới cho hệ thống NHTM Việt Nam. Tuy nhiên, môi trường cạnh tranh gay gắt và các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã đặt ra nhiều thách thức lớn cho các NHTM Việt Nam. Việc hoàn thiện và mở rộng các hoạt động là hướng đi quan trọng để các ngân hàng tồn tại và phát triển. Nghiên cứu về hiệu quả hoạt động kinh doanh (HQHĐKD) có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với hệ thống NHTM trong việc tăng cường năng lực cạnh tranh, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và đưa ra các quyết định chính sách tối ưu. Đánh giá HQHĐKD cũng hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước trong việc nâng cao hiệu quả của ngân hàng.

1.1. Tầm Quan Trọng của Đánh Giá HQHĐKD Ngân Hàng

Đánh giá HQHĐKD giúp NHTM xác định điểm mạnh và điểm yếu, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp. Việc đo lường và phân tích các chỉ số hiệu quả cho phép ngân hàng điều chỉnh các hoạt động kinh doanh, tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực và nâng cao khả năng sinh lời. Theo Nguyễn Văn Sang và Trịnh Quốc Trung (2013), tổng chi phí hoạt động trên doanh thu có tỷ lệ nghịch với cả ROA và ROE, cho thấy tầm quan trọng của việc quản lý chi phí hiệu quả. Ngoài ra, đánh giá HQHĐKD còn giúp ngân hàng tuân thủ các quy định của pháp luật, đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư và duy trì uy tín trên thị trường.

1.2. Khái Niệm Cơ Bản về Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Doanh

Hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng phản ánh khả năng sử dụng các nguồn lực (vốn, nhân lực, tài sản) để tạo ra lợi nhuận. Một ngân hàng được coi là hoạt động hiệu quả khi đạt được mức lợi nhuận cao với chi phí thấp nhất và rủi ro được kiểm soát. Các chỉ số thường được sử dụng để đánh giá HQHĐKD bao gồm: ROA (tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản), ROE (tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu), NIM (tỷ lệ thu nhập lãi cận biên), tỷ lệ nợ xấu, và tỷ lệ chi phí hoạt động trên doanh thu. Phân tích HQHĐKD đòi hỏi sự xem xét toàn diện các yếu tố bên trong và bên ngoài ngân hàng.

II. Thách Thức Trong Đánh Giá Hiệu Quả Ngân Hàng Việt Nam

Việc đánh giá HQHĐKD của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2011-2020 đối mặt với nhiều thách thức. Sự biến động của môi trường kinh tế vĩ mô, sự thay đổi trong chính sách điều hành của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), và áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài tạo ra những khó khăn trong việc phân tích và so sánh hiệu quả hoạt động. Theo Trần Việt Dũng (2014), cơ cấu VCSH và GDP là các biến có ảnh hưởng tích cực đến khả năng sinh lời của ngân hàng. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt dữ liệu đầy đủ và tin cậy, đặc biệt là đối với các ngân hàng nhỏ và vừa, cũng là một trở ngại lớn. Các phương pháp đánh giá HQHĐKD cần được điều chỉnh và cập nhật liên tục để phản ánh chính xác tình hình thực tế của ngành ngân hàng.

2.1. Ảnh Hưởng của Môi Trường Kinh Tế Vĩ Mô Đến HQHĐKD

Các yếu tố kinh tế vĩ mô như lạm phát, tăng trưởng GDP, tỷ giá hối đoái và lãi suất có ảnh hưởng trực tiếp đến HQHĐKD của các NHTM. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị thực của các khoản vay và tăng chi phí hoạt động của ngân hàng. Tăng trưởng GDP chậm lại có thể làm giảm nhu cầu tín dụng và tăng rủi ro nợ xấu. Chính sách tiền tệ của NHNN, bao gồm việc điều chỉnh lãi suất và tỷ giá hối đoái, cũng có tác động đáng kể đến HQHĐKD của các ngân hàng.

2.2. Khó Khăn Trong Thu Thập và Phân Tích Dữ Liệu Ngân Hàng

Việc thu thập dữ liệu đầy đủ và chính xác về các NHTM Việt Nam là một thách thức lớn. Nhiều ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng nhỏ và vừa, chưa công bố đầy đủ thông tin tài chính hoặc chất lượng thông tin còn hạn chế. Việc phân tích dữ liệu cũng đòi hỏi các chuyên gia có kiến thức sâu rộng về ngành ngân hàng và các phương pháp thống kê, kinh tế lượng. Sự thiếu hụt dữ liệu và kỹ năng phân tích có thể dẫn đến những kết luận sai lệch về HQHĐKD của các ngân hàng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Doanh Ngân Hàng

Việc đánh giá HQHĐKD của NHTM sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm phân tích tỷ số tài chính, phân tích hồi quy, và phân tích bao dữ liệu (DEA). Phân tích tỷ số tài chính tập trung vào các chỉ số quan trọng như ROA, ROE, NIM, tỷ lệ nợ xấu, và tỷ lệ chi phí hoạt động trên doanh thu. Phân tích hồi quy sử dụng các mô hình kinh tế lượng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến HQHĐKD. Theo Dawood (2014), tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, quy mô tổng tài sản, tỷ lệ vốn huy động trên tổng tài sản đều tác động dương tới ROA. Phân tích DEA sử dụng các kỹ thuật tối ưu hóa để đánh giá hiệu quả tương đối của các ngân hàng.

3.1. Phân Tích Tỷ Số Tài Chính ROA ROE NIM Nợ Xấu

Phân tích tỷ số tài chính là phương pháp phổ biến nhất để đánh giá HQHĐKD của các NHTM. Các chỉ số quan trọng bao gồm: ROA (tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản) đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng từ việc sử dụng tài sản; ROE (tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu) đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng từ vốn chủ sở hữu; NIM (tỷ lệ thu nhập lãi cận biên) đo lường hiệu quả hoạt động cho vay và huy động vốn; tỷ lệ nợ xấu đo lường rủi ro tín dụng của ngân hàng. Phân tích các tỷ số này giúp đánh giá khả năng sinh lời, hiệu quả hoạt động và rủi ro của ngân hàng.

3.2. Sử Dụng Mô Hình Hồi Quy Để Xác Định Yếu Tố Ảnh Hưởng

Mô hình hồi quy là một công cụ mạnh mẽ để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến HQHĐKD của NHTM. Mô hình này sử dụng các biến độc lập (ví dụ: quy mô ngân hàng, cấu trúc vốn, môi trường kinh tế vĩ mô) để giải thích sự biến động của các biến phụ thuộc (ví dụ: ROA, ROE, NIM). Kết quả hồi quy cho phép xác định mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến HQHĐKD, từ đó giúp ngân hàng và các nhà quản lý đưa ra các quyết định chính sách phù hợp. Các nghiên cứu trước đây của Mai Bình Dương (2017) cho thấy việc các ngân hàng tăng cường mức độ đầu tư vào công nghệ thì có ROA và ROE sẽ gia tăng hơn so với các NHTM không chú trọng nhiều trong vấn đề đầu tư công nghệ.

IV. Thực Trạng Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Doanh Ngân Hàng 2011 2020

Giai đoạn 2011-2020 chứng kiến nhiều biến động trong HQHĐKD của các NHTM Việt Nam. Tăng trưởng tín dụng có xu hướng tăng nhưng cũng đi kèm với rủi ro nợ xấu. Theo bảng thống kê từ khóa luận, Tỷ lệ nợ xấu của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2011-2020 cho thấy sự biến động theo từng năm. Các chỉ số sinh lời như ROA và ROE cũng có sự thay đổi, phản ánh ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế vĩ mô và chính sách điều hành của NHNN. Phân tích chi tiết thực trạng HQHĐKD giúp xác định những điểm mạnh và điểm yếu của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

4.1. Phân Tích Tăng Trưởng Tín Dụng và Rủi Ro Nợ Xấu

Tăng trưởng tín dụng là một yếu tố quan trọng thúc đẩy HQHĐKD của các NHTM. Tuy nhiên, tăng trưởng tín dụng quá nhanh có thể dẫn đến rủi ro nợ xấu. Phân tích tỷ lệ nợ xấu giúp đánh giá chất lượng tín dụng của ngân hàng và khả năng kiểm soát rủi ro. Việc cân bằng giữa tăng trưởng tín dụng và kiểm soát rủi ro là một thách thức lớn đối với các NHTM Việt Nam.

4.2. Đánh Giá Biến Động ROA và ROE trong Giai Đoạn Nghiên Cứu

ROA và ROE là hai chỉ số quan trọng phản ánh khả năng sinh lời của ngân hàng. Phân tích biến động của ROA và ROE trong giai đoạn 2011-2020 giúp đánh giá hiệu quả hoạt động và khả năng tạo ra giá trị cho cổ đông. Các yếu tố ảnh hưởng đến ROA và ROE bao gồm: tăng trưởng tín dụng, rủi ro nợ xấu, chi phí hoạt động, và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Biểu đồ 3.4: ROA, ROE trung bình của hệ thống NHTM Việt Nam 2011-2020, là một minh chứng cụ thể.

V. Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Kinh Doanh Ngân Hàng

Các nhân tố ảnh hưởng đến HQHĐKD của NHTM có thể được chia thành hai nhóm chính: nhân tố bên trong và nhân tố bên ngoài. Nhân tố bên trong bao gồm: quy mô ngân hàng, cấu trúc vốn, chất lượng quản lý, và khả năng kiểm soát rủi ro. Nhân tố bên ngoài bao gồm: môi trường kinh tế vĩ mô, chính sách điều hành của NHNN, và áp lực cạnh tranh. Việc xác định và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến HQHĐKD giúp ngân hàng và các nhà quản lý đưa ra các quyết định chính sách phù hợp. Nghiên cứu của Nguyễn Việt Hùng (2008) cho rằng các biến liên quan đến tỷ lệ tiền gửi trên cho vay, mức độ tập trung của thị trường , tỷ lệ VCSH so với TTS và các biến về sự thay đổi của môi trường vĩ mô, công nghệ ngân hàng có tác động dương với HQHĐKD của các ngân hàng.

5.1. Nhân Tố Bên Trong Quy Mô Cấu Trúc Vốn Quản Lý Rủi Ro

Quy mô ngân hàng có thể ảnh hưởng đến HQHĐKD thông qua hiệu quả kinh tế theo quy mô. Cấu trúc vốn (tỷ lệ nợ và vốn chủ sở hữu) có thể ảnh hưởng đến chi phí vốn và khả năng sinh lời của ngân hàng. Chất lượng quản lý và khả năng kiểm soát rủi ro là yếu tố quan trọng đảm bảo hoạt động ổn định và hiệu quả của ngân hàng. Việc cải thiện quản lý rủi ro và tăng cường quy mô là điều cần thiết.

5.2. Nhân Tố Bên Ngoài Kinh Tế Vĩ Mô Chính Sách Cạnh Tranh

Môi trường kinh tế vĩ mô, bao gồm lạm phát, tăng trưởng GDP, tỷ giá hối đoái và lãi suất, có ảnh hưởng trực tiếp đến HQHĐKD của các NHTM. Chính sách điều hành của NHNN, bao gồm việc điều chỉnh lãi suất và tỷ giá hối đoái, cũng có tác động đáng kể. Áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng trong và ngoài nước có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh lời và thị phần của ngân hàng. Cần phân tích và dự đoán các yếu tố tác động từ bên ngoài.

VI. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Ngân Hàng Trong Tương Lai

Để nâng cao HQHĐKD của NHTM Việt Nam trong tương lai, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa ngân hàng, NHNN, và chính phủ. Các ngân hàng cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng quản lý, kiểm soát rủi ro, và nâng cao năng lực cạnh tranh. NHNN cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và chính sách điều hành để tạo môi trường kinh doanh ổn định và minh bạch. Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ngành ngân hàng và hỗ trợ các ngân hàng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Định hướng nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam là điều cần thiết.

6.1. Khuyến Nghị Cho Ngân Hàng Quản Lý Rủi Ro Cạnh Tranh

Các NHTM cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng quản lý, bao gồm quản lý tín dụng, quản lý rủi ro, và quản lý chi phí. Ngân hàng cần tăng cường năng lực cạnh tranh thông qua việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng, và mở rộng mạng lưới hoạt động. Đồng thời, các ngân hàng cần tuân thủ các quy định của pháp luật và đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư.

6.2. Vai Trò của NHNN và Chính Phủ Trong Phát Triển Ngân Hàng

NHNN cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và chính sách điều hành để tạo môi trường kinh doanh ổn định và minh bạch cho các NHTM. NHNN cần tăng cường giám sát và kiểm soát hoạt động của các ngân hàng để đảm bảo an toàn hệ thống. Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ngành ngân hàng và hỗ trợ các ngân hàng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa tài chính đã tạo ra những chuyển biến sâu sắc trong môi trường kinh doanh của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam. Trong vai trò kênh dẫn vốn chủ lực của nền kinh tế, các NHTM phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gia tăng từ các định chế tài chính trong và ngoài nước, cũng như những biến động sau các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Đứng trước yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh và tối ưu hóa nguồn lực, việc đánh giá các yếu tố chi phối hiệu quả kinh doanh trở thành cơ sở quan trọng cho công tác quản trị nội bộ và điều hành chính sách vĩ mô. Khóa luận tập trung giải quyết các nội dung nghiên cứu sau:

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Xác định các nhân tố ảnh hưởng và đo lường mức độ tác động của từng nhân tố đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam, từ đó cung cấp căn cứ thực tiễn cho việc hoạch định chính sách quản trị và can thiệp vĩ mô.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Ước lượng và phân tích thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh của hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2011–2020.
  2. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và phương pháp đo lường các nhân tố tác động đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng.
  3. Làm rõ nguyên nhân và mức độ chi phối của các nhân tố vi mô và vĩ mô đến hiệu quả hoạt động của các NHTM trong giai đoạn nghiên cứu.
  4. Đề xuất hệ thống giải pháp, khuyến nghị đối với Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và các NHTM nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi tổng quát: Các nhân tố vi mô và nhân tố vĩ mô có ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng tại Việt Nam hay không?
• Câu hỏi cụ thể:
  1. Thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2011–2020 diễn biến như thế nào?
  2. Chi tiết các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt Nam ra sao?
  3. Những giải pháp nào cần thiết để cải thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Mẫu nghiên cứu gồm 15 NHTM tại Việt Nam có đầy đủ báo cáo tài chính kiểm toán công khai.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2011 đến năm 2020 (tạo thành bộ dữ liệu bảng cân đối gồm 150 quan sát).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng dựa trên quan điểm của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB, 2010), theo đó hiệu quả hoạt động là khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững nhằm trích lập dự phòng tổn thất, củng cố vị thế vốn và tái đầu tư phát triển. Các lý thuyết nền tảng được vận dụng bao gồm: lý thuyết lợi thế kinh tế theo quy mô (Casu & Girardone, 2006; Evanoff & Israilevich, 1991) và lý thuyết quản trị rủi ro cấu trúc vốn (Cole & Gunther, 1995; Delis & Papanikolaou, 2009).

Mô hình hồi quy tổng quát dạng dữ liệu bảng (Panel Data) được thiết lập như sau:

$$Y_{it} = \alpha + \beta_1 ETA_{it} + \beta_2 DTA_{it} + \beta_3 LTA_{it} + \beta_4 CI_{it} + \beta_5 SIZE_{it} + \beta_6 OWN_{it} + \beta_7 GDP_{it} + \beta_8 CPI_{it} + \varepsilon_{it}$$

Trong đó, biến phụ thuộc $Y_{it}$ lần lượt là Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân (ROA) và Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân (ROE).

Ký hiệu biến	Tên biến	Phương pháp xác định	Kỳ vọng dấu
ROA	Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản bình quân	Biến phụ thuộc
ROE	Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu bình quân	Biến phụ thuộc
ETA	Tỷ lệ vốn chủ sở hữu	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	+/-
DTA	Tỷ lệ tiền gửi	Tiền gửi khách hàng / Tổng tài sản	+/-
LTA	Tỷ lệ dư nợ cho vay	Dư nợ cho vay khách hàng / Tổng tài sản	+
CI	Hiệu quả quản lý chi phí	Chi phí hoạt động / Tổng thu nhập sau thuế	-
SIZE	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản: $Ln(TTS)$	+
OWN	Hình thức sở hữu	Biến giả: 1 nếu thuộc sở hữu nhà nước, 0 nếu là NHTM cổ phần tư nhân	+/-
GDP	Tốc độ tăng trưởng kinh tế	Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội hàng năm (%)	+
CPI	Tỷ lệ lạm phát	Chỉ số giá tiêu dùng hàng năm (%)	+

Phương pháp và quy trình xử lý dữ liệu:

1. Công cụ xử lý: Phần mềm Microsoft Excel (tổng hợp, tính toán dữ liệu thô) và Stata (thống kê mô tả, kiểm định kinh tế lượng và chạy hồi quy).
2. Kỹ thuật ước lượng: Sử dụng kết hợp mô hình hồi quy gộp (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
3. Kiểm định lựa chọn mô hình: Kiểm định F-Test để so sánh Pooled OLS với FEM; kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM.
4. Kiểm định khuyết tật mô hình: Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số phóng đại phương sai (VIF); kiểm định phương sai sai số thay đổi bằng kiểm định Modified Wald/Breusch-Pagan; kiểm định hiện tượng tự tương quan bằng kiểm định Wooldridge.
5. Khắc phục khuyết tật: Sử dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares) để xử lý đồng thời hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan.
6. Nguồn dữ liệu: Báo cáo tài chính kiểm toán giai đoạn 2011–2020 của 15 NHTM, Báo cáo thường niên của NHNN Việt Nam và niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn nghiên cứu hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 1 hệ thống hóa khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM trên hai phương diện: hiệu quả kinh tế (sử dụng tối ưu đầu vào để đạt kết quả đầu ra cao nhất) và hiệu quả xã hội. Tác giả phân loại 3 nhóm chỉ tiêu đánh giá tài chính:

• Khả năng sinh lời: ROA, ROE và tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM).
• Năng lực kinh doanh: Tỷ lệ tổng thu nhập hoạt động/tổng tài sản và tỷ lệ chi phí hoạt động/tổng tài sản.
• Đo lường rủi ro: Tỷ lệ an toàn vốn (VCSH/TTS), chất lượng tài sản (cho vay/TTS, nợ xấu/TTS), tỷ lệ thanh khoản và tỷ lệ nợ xấu (Nợ xấu/Tổng dư nợ).

Chương này cũng phân tích hai nhóm nhân tố tác động: nhân tố vi mô bên trong (quy mô, năng lực tài chính, năng lực điều hành, trình độ công nghệ, chất lượng nhân sự) và nhân tố vĩ mô bên ngoài (môi trường kinh tế - chính trị, tăng trưởng GDP, lạm phát, khung khổ pháp lý và chính sách tài chính của Chính phủ). Đồng thời, tác giả lược khảo 6 công trình nghiên cứu quốc tế (Dawood, 2014; Aremu và cộng sự, 2013; Ramadan và cộng sự, 2011; Panayiotis và cộng sự, 2006; Hoi Si Chan & Anna Pi Vong, 2006; Yong Tan & Christos Floros, 2012) cùng 4 nghiên cứu tại Việt Nam (Nguyễn Văn Sang & Trịnh Quốc Trung, 2013; Mai Bình Dương, 2017; Nguyễn Việt Hùng, 2008; Trần Việt Dũng, 2014) để đúc kết khoảng trống nghiên cứu và thiết lập khung phân tích.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết việc phát triển các biến số, công thức tính toán và xây dựng 8 giả thuyết nghiên cứu từ H1 đến H8. Dữ liệu bảng cân đối gồm 150 quan sát từ 15 NHTM trong giai đoạn 2011–2020 được phân tích thống kê mô tả:

Biến số	Giá trị trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất	Số quan sát
ROA	0,0097 (0,97%)	0,00735	0,0003 (STB, 2016)	0,0299 (TCB, 2020)	150
ROE	0,1146 (11,46%)	0,06440	0,0029 (EIB, 2015)	0,2957 (VIB, 2020)	150
ETA	0,0881 (8,81%)	0,03050	0,0406 (BIDV, 2017)	0,2047 (NAB, 2012)	150
DTA	0,7532 (75,32%)	0,95270	0,2940 (NAB, 2011)	0,9302 (KLB, 2020)	150
LTA	0,5666 (56,66%)	0,14140	0,0847 (ABB, 2014)	0,8006 (BIDV, 2020)	150
CI	0,7299 (72,99%)	0,34260	0,2875 (TCB, 2017)	1,7391 (STB, 2016)	150
SIZE	18,9846	1,08740	16,5886 (NAB, 2012)	21,1398	150
GDP	0,0589 (5,89%)	0,01190	0,0291 (2020)	0,0708 (2018)	150
CPI	0,0535 (5,35%)	0,04570	-	-	150

Cơ cấu mẫu theo hình thức sở hữu: Ngân hàng thuộc sở hữu tư nhân chiếm 80% (120 quan sát), ngân hàng có sở hữu nhà nước chi phối chiếm 20% (30 quan sát).

Chương 3: Thực trạng hiệu quả hoạt động và kết quả nghiên cứu các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 3 phân tích bức tranh thực trạng của hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2011–2020 gắn liền với đề án tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng:

• Quy mô và mạng lưới: Số lượng NHTM giảm từ 99 đơn vị (năm 2011) xuống còn 95 đơn vị (năm 2020) do quá trình sáp nhập, hợp nhất 9 ngân hàng và Nhà nước mua lại bắt buộc 3 ngân hàng với giá 0 đồng. Tổng tài sản toàn hệ thống đạt 12,93 triệu tỷ đồng tính đến tháng 8/2020 (NHTM nhà nước chiếm 44%, NHTM cổ phần chiếm 43%).
• Tăng trưởng tín dụng và nợ xấu: Tăng trưởng tín dụng sụt giảm trong giai đoạn 2011–2012 (từ 14,2% xuống 8,85%), phục hồi mạnh mẽ giai đoạn 2012–2016 (đạt 18,71% năm 2016), sau đó chững lại dưới 14% và đạt 10,14% năm 2020. Tỷ lệ nợ xấu đạt đỉnh 4,86% vào năm 2012 (năm 2011 ghi nhận 85.000 tỷ đồng nợ xấu, chiếm 3,3%), sau đó giảm dần nhờ các giải pháp xử lý nợ xấu quyết liệt và duy trì dưới 2% từ năm 2017 đến 2020 (1,99% năm 2017; 1,89% năm 2018–2019; 1,96% năm 2020).
• Diễn biến sinh lời: Giai đoạn 2011–2015, ROE giảm sâu từ 21,4% (2011) xuống 5,98% (2015) do chi phí dự phòng nợ xấu tăng vọt; chỉ số này dần hồi phục từ năm 2016 đến 2020.

Kết quả kiểm định kinh tế lượng:

• Ma trận tương quan cho thấy các hệ số tương quan cặp biến đều < 0,8. Kiểm định đa cộng tuyến cho hệ số VIF trung bình đạt 2,93 (< 10), xác nhận không có hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Kiểm định F-Test cho $P_value = 0,0000 < 0,05$, khẳng định mô hình FEM vượt trội hơn Pooled OLS.
• Kiểm định Hausman cho $P_value$ của mô hình ROA là 0,3591 và mô hình ROE là 0,3657 (> 0,05), do đó mô hình REM được lựa chọn là phù hợp nhất.
• Kiểm định Modified Wald xác nhận có hiện tượng phương sai sai số thay đổi ($P_value = 0,0000$); kiểm định Wooldridge xác nhận có hiện tượng tự tương quan bậc 1 ($P_value = 0,0000$ ở mô hình 1 và $0,0020$ ở mô hình 2).
• Tác giả sử dụng phương pháp hồi quy FGLS để khắc phục toàn bộ các khuyết tật trên.

Biến số	Mô hình 1 (ROA) - FGLS	Mô hình 2 (ROE) - FGLS	Mức ý nghĩa thống kê	Chiều tác động
ETA	Tác động dương (+)	Không có ý nghĩa	1% (ở mô hình ROA)	Cùng chiều với ROA
SIZE	Tác động dương (+)	Tác động dương (+)	1% (cả 2 mô hình)	Cùng chiều
CPI	Tác động dương (+)	Tác động dương (+)	1% (cả 2 mô hình)	Cùng chiều
CI	Tác động âm (-)	Tác động âm (-)	1% (cả 2 mô hình)	Ngược chiều
OWN	Tác động âm (-)	Tác động âm (-)	1% (cả 2 mô hình)	Ngược chiều (NHTM Nhà nước thấp hơn)
DTA	Không có ý nghĩa	Không có ý nghĩa	> 10%	Không tác động
LTA	Không có ý nghĩa	Không có ý nghĩa	> 10%	Không tác động
GDP	Không có ý nghĩa	Không có ý nghĩa	> 10%	Không tác động

Chương 4: Một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

Dựa trên kết quả thực nghiệm, tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Đối với NHTM: Mở rộng quy mô vốn chủ sở hữu và tổng tài sản một cách hợp lý để khai thác lợi thế kinh tế nhờ quy mô; thắt chặt quản lý chi phí hoạt động (tối ưu hóa hệ số CI); nâng cao năng lực thẩm định tín dụng nhằm ngăn chặn nợ xấu phát sinh; đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển các sản phẩm dịch vụ ngân hàng hiện đại.
2. Đối với Ngân hàng Nhà nước: Tiếp tục hoàn thiện cơ chế thanh tra, giám sát an toàn vi mô và vĩ mô; điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, ổn định lãi suất; hỗ trợ cơ chế xử lý nợ xấu và tái cơ cấu các tổ chức tín dụng yếu kém.
3. Đối với Chính phủ: Giữ vững ổn định môi trường kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát ở mức mục tiêu; hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động ngân hàng; thúc đẩy tiến trình cổ phần hóa và nâng cao năng lực tài chính cho các ngân hàng thương mại nhà nước.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính từ dữ liệu nghiên cứu:

• Hệ thống NHTM Việt Nam đã trải qua giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ: Tỷ lệ nợ xấu giảm từ mức đỉnh 4,86% (năm 2012) xuống dưới 2% (1,96% năm 2020); quy mô tổng tài sản tăng trưởng liên tục đạt 12,93 triệu tỷ đồng (tháng 8/2020).
• Mô hình FGLS chứng minh thực nghiệm:
  • Quy mô tài sản (SIZE) và Tỷ lệ lạm phát (CPI) tác động tích cực có ý nghĩa thống kê ở mức 1% đến cả ROA và ROE.
  • Hiệu quả quản lý chi phí (CI) và Hình thức sở hữu (OWN) tác động tiêu cực ở mức ý nghĩa 1% đến cả ROA và ROE (ngân hàng có tỷ lệ chi phí cao và ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước có tỷ suất sinh lời thấp hơn).
  • Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (ETA) tác động cùng chiều có ý nghĩa 1% đến ROA, nhưng không có ý nghĩa đối với ROE.
  • Các biến Tỷ lệ tiền gửi (DTA), Tỷ lệ dư nợ (LTA) và Tăng trưởng GDP không thể hiện tác động có ý nghĩa thống kê trong mô hình FGLS.

Đóng góp của đề tài:

• Khóa luận cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về hệ thống NHTM Việt Nam trong trọn vẹn chu kỳ 10 năm (2011–2020), phản ánh rõ nét tác động của các chính sách tái cơ cấu và xử lý nợ xấu.
• Đóng góp về mặt phương pháp luận thông qua quy trình kiểm định kinh tế lượng chặt chẽ (F-test, Hausman, Modified Wald, Wooldridge) và xử lý triệt để các khuyết tật dữ liệu bảng bằng phương pháp hồi quy FGLS, đảm bảo độ tin cậy cao cho các ước lượng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của khóa luận: Mẫu nghiên cứu giới hạn ở 15 NHTM (mặc dù chiếm tỷ trọng lớn nhưng chưa bao quát toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam); giai đoạn nghiên cứu kết thúc ở năm 2020; mô hình FGLS chưa xử lý được triệt để hiện tượng nội sinh tiềm ẩn nếu có giữa các biến số tài chính.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng phạm vi mẫu nghiên cứu ra toàn bộ các NHTM đang hoạt động; kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu sau năm 2020 để đánh giá thêm tác động của các biến động kinh tế mới; bổ sung các biến đại diện cho năng lực chuyển đổi số, chuẩn mực an toàn vốn Basel II và áp dụng phương pháp GMM để kiểm soát hiện tượng nội sinh.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Giảng viên, sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng và Quản trị kinh doanh; các nhà quản trị ngân hàng và chuyên viên phân tích tài chính.
• Phần nội dung đáng tham khảo: Quy trình thực hành mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng trên Stata (từ bước thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm định VIF, F-test, Hausman đến kiểm định khuyết tật và ước lượng FGLS); hệ thống số liệu tổng hợp về nợ xấu, tăng trưởng tín dụng và quy mô tài sản của hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2011–2020.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu nghiên cứu của khóa luận gồm bao nhiêu ngân hàng và dữ liệu được thu thập trong giai đoạn nào?

Mẫu nghiên cứu gồm 15 ngân hàng thương mại Việt Nam có báo cáo tài chính kiểm toán công khai, được theo dõi liên tục trong giai đoạn 10 năm từ 2011 đến 2020, tạo thành bộ dữ liệu bảng cân đối với 150 quan sát.

2. Tỷ lệ nợ xấu của hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2011–2020 biến động ra sao theo số liệu tác giả công bố?

Tỷ lệ nợ xấu tăng cao trong giai đoạn 2011–2012, đạt đỉnh 4,86% vào năm 2012 (năm 2011 quy mô nợ xấu lên đến 85.000 tỷ đồng, chiếm 3,3% tổng dư nợ). Từ năm 2016, tỷ lệ này giảm dần và duy trì ổn định dưới 2% (2,46% năm 2016; 1,99% năm 2017; 1,89% năm 2018–2019 và 1,96% năm 2020).

3. Tại sao tác giả phải sử dụng phương pháp ước lượng FGLS thay vì Pooled OLS, FEM hoặc REM?

Sau khi kiểm định lựa chọn mô hình, kết quả Hausman test ($P_value > 0,05$) chỉ ra REM là mô hình phù hợp nhất. Tuy nhiên, các kiểm định chẩn đoán sau đó phát hiện mô hình vi phạm giả định: kiểm định Modified Wald cho thấy có phương sai sai số thay đổi ($P_value = 0,0000$) và kiểm định Wooldridge cho thấy có tự tương quan bậc 1 ($P_value < 0,05$). Do đó, phương pháp FGLS bắt buộc phải được sử dụng để khắc phục hoàn toàn hai khuyết tật này nhằm thu được ước lượng không chệch và hiệu quả.

4. Biến hình thức sở hữu (OWN) được định nghĩa thế nào và kết quả hồi quy phản ánh điều gì?

Biến giả OWN nhận giá trị 1 đối với các NHTM do Nhà nước sở hữu chi phối và nhận giá trị 0 đối với các NHTM cổ phần tư nhân. Kết quả hồi quy FGLS cho thấy hệ số của OWN mang dấu âm có ý nghĩa thống kê ở mức 1% trên cả mô hình ROA và ROE, chứng minh rằng các NHTM nhà nước trong mẫu nghiên cứu có tỷ suất sinh lời thấp hơn so với các NHTM cổ phần tư nhân.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thùy Linh đã đánh giá một cách hệ thống thực trạng và các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của 15 NHTM Việt Nam giai đoạn 2011–2020. Bằng việc ứng dụng phương pháp ước lượng FGLS trên dữ liệu bảng, nghiên cứu khẳng định quy mô ngân hàng, vốn chủ sở hữu và lạm phát thúc đẩy khả năng sinh lời, trong khi chi phí hoạt động cao và sở hữu nhà nước có tác động tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh. Các kết quả thực nghiệm và hệ thống khuyến nghị trong khóa luận cung cấp luận cứ khoa học có giá trị cho công tác quản trị rủi ro ngân hàng và hoạch định chính sách tiền tệ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM 1. Những vấn đề cơ bản về hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng 1.1: Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM được hiểu theo nghĩa tổng quan nhất có nghĩa là các lợi ích kinh tế, xã hội đạt được trong quá trình hoạt động kinh doanh mang lại. Do đó, HQHĐ kinh doanh gồm hai mặt là hiệu quả kinh tế (phản ảnh trình độ sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp, hoặc của xã hội để đạt kết quả cao với chi phí thấp) và hiệu quả xã hội (phản ánh những lợi ích về mặt xã hội đạt được trong quá trình kinh doanh). Hiệu quả kinh tế có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả hoạt động kinh doanh và nó đánh giá mức độ thành công của các ngân hàng đạt được trong việc phân bổ các yếu tố đầu vào để sử dụng và các yếu tố đầu ra mà họ sản xuất, đáp ứng mục tiêu đã đề ra.

Theo như một số quan điểm quốc tế, điển hình là quan điểm của ngân hàng trung ương Châu Âu (ECB) (2010) cho rằng: “Hiệu quả hoạt động là khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững, lợi nhuận thu được đầu tiên dùng dự phòng cho các khoản lỗ bất ngờ và tăng cường vị thế về vốn, rồi cải thiện lợi nhuận thu được trong tương lai thông qua đầu tư từ các khoản lợi nhuận giữ lại”. Từ các quan điểm ở trên, hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, máy móc, thiết bị, vốn và các yếu tố khác để đạt mục tiêu mà các NHTM đã đề ra. Phân tích hiệu quả hoạt động của NHTM chính là phân tích năng lực tài chính, năng lực điều hành, xem xét, đánh giá quá trình thực hiện chiến lược kinh doanh và phát hiện những sai lệch so với kế hoạch, từ đó xác định được nguyên nhân và đề ra biện pháp xử lý kịp thời. Cũng nhờ đó mà đảm bảo được hiệu quả cho HĐKD của các NHTM để đạt được mục tiêu lợi nhuận tối đa.

HQHĐ kinh doanh là điều kiện quyết định đến sự tồn tại và phát triển của một ngân hàng. Bởi vậy việc xác định các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động kinh 10 doanh của các ngân hàng là điều cần thiết, nhằm hạn chế các hoạt động có tính rủi ro, cải tiến, nâng cao thu nhập và vị thế của ngân hàng. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng Các nhà nghiên cứu thường thông qua các chi tiêu tài chính để phân tích, đánh giá HQHĐ kinh doanh của các NHTM. Đây là một phương pháp phân tích đơn giản, các số liệu tính toán sẵn có dựa trên các báo cáo tài chính của các NHTM đã được kiểm toán và công bố công khai.

Thông qua chỉ số tài chính, các nhà quản trị có được cái nhìn trực quan hơn về hiệu quả hoạt động của ngân hàng đồng thời có thể phân tích và so sánh tình hình tài chính giữa các NHTM với nhau và từ đó đưa ra những chiến lược phù hợp. Đối với ngân hàng, HQHĐ kinh doanh không chỉ là thước đo chất lượng phản ảnh trình độ quản lý mà còn là vấn đề sống còn của ngân hàng. Với xu thế hội nhập như hiện nay, muốn tồn tại và phát triển thì đòi hỏi các ngân hàng kinh doanh phải có hiệu quả. Hiệu quả kinh doanh càng cao, ngân hàng càng có điều kiện mở rộng và phát triển quy mô hoạt động của mình.

Yêu cầu đặt ra đó là việc lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá sao cho phù hợp, phản ánh đúng nhất bản chất về năng lực tài chính của các NHTM. Nhìn chung, các chỉ tiêu này sẽ thường được phân chia thành 03 nhóm chính bao gồm: nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lợi, nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng kinh doanh và nhóm chỉ tiêu đánh giá rủi ro trong hoạt động của ngân hàng. a, Nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lời: - Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) 𝐿ợ𝑖 𝑛ℎ𝑢ậ𝑛 𝑠𝑎𝑢 𝑡ℎ𝑢ế ROA = 𝑇ổ𝑛𝑔 𝑡à𝑖 𝑠ả𝑛 ROA là chỉ số đánh giá hiệu quả trong công tác quản lý tài sản của ngân hàng hay là thước đo hiệu quả của ngân hàng trong việc tạo ra thu nhập từ tổng tài sản bình quân. Hay có thể nói, tỷ lệ này cho thấy hiệu quả của các nguồn lực của công ty được sử dụng để tạo ra thu nhập.

ROA cũng phụ thuộc vào các chính sách, định hướng trong từng thời kỳ cụ thể cũng như ảnh hưởng của các nhân tố không thể kiểm soát của nền kinh tế. ROA càng cao thì càng tốt vì ngân hàng đang kiếm được nhiều tiền 11 hơn trên lượng đầu tư ít hơn. Tuy nhiên, nếu mức sinh lợi quá lớn cũng có thể ngân hàng phải đối đầu với những rủi ro lớn do thực hiện các hoạt động đầu tư quá mạo hiểm hoặc giảm dự trữ xuống quá mức cần thiết. Các nhà đầu tư cũng nên chú ý tới tỷ lệ lãi suất ngân hàng phải trả cho các khoản vay nợ.

Nếu một ngân hàng không kiếm được nhiều hơn số tiền mà họ đã chi cho các hoạt động đầu tư, đó sẽ là một dấu hiệu không tốt. - Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng vốn chủ sở hữu (ROE) 𝐿ợ𝑖 𝑛ℎ𝑢ậ𝑛 𝑠𝑎𝑢 𝑡ℎ𝑢ế ROE = 𝐵ì𝑛ℎ 𝑞𝑢â𝑛 𝑉𝐶𝑆𝐻 Chỉ tiêu này thể hiện một đồng vốn chủ sở hữu bình quân của ngân hàng sẽ mang về bao nhiêu đồng lợi nhuận trong một thời gian nhất định (thường là 1 năm). Nói cách khác, ROE đánh giá lợi ích mà cổ đông (chủ sở hữu của ngân hàng) có được từ nguồn vốn bỏ ra. Tương tự như ROA, ROE trong những nghiên cứu trước đây cũng được chứng minh phụ thuộc vào các yếu tố như tài sản, tỷ lệ vốn chủ, tiền gửi khách hàng, tăng trưởng kinh tế, lạm phát,.

Tuy nhiên vì khả năng giải thích của ROE là thấp hơn so với ROA nên trong các nghiên cứu trước đây, nó ít được sử dụng hơn, nguyên nhân chủ yếu đến từ đặc thù kinh doanh của ngành ngân hàng là sử dụng phần lớn nguồn vốn huy động được từ khách hàng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu rất thấp. Tuy vậy, đây vẫn là một chỉ số quan trọng trong đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng. - Tỷ lệ thu nhập cận biên (NIM) 𝑇ℎ𝑢 𝑛ℎậ𝑝 𝑙ã𝑖 − 𝐶ℎ𝑖 𝑝ℎí 𝑙ã𝑖 NIM = 𝑇ổ𝑛𝑔 𝑡à𝑖 𝑠ả𝑛 Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng từ hai hoạt động kinh doanh truyền thống là huy động vốn và cấp tín dụng, phản ánh vai trò trung gian tài chính của ngân hàng. Giúp cho ngân hàng dự báo trước khả năng sinh lời của mình thông qua việc kiểm soát chặt chẽ tài sản sinh lời và việc tìm kiếm những nguồn vốn có chi phí thấp nhất.

NIM cũng được đề cập đến trong các nghiên cứu trước đó nhưng do chưa phản ánh được chi phí dự phòng rủi ro tín dụng nên NIM ít được sử dụng. Thời gian gần đây các ngân hàng thương mại thực hiện nhiều hoạt động phi lãi như: kinh doanh chứng khoán, góp vốn đầu tư, kinh doanh ngoại hối, .khiến cho NIM 12 chưa phản ảnh được chính xác khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại. b, Nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng kinh doanh: Các chỉ tiêu phản ánh khả năng kinh doanh thường được sử dụng bao gồm: ➢ Tổng thu nhập hoạt động/ Tổng tài sản: Tỷ lệ này thể hiện mức hiệu quả trong việc sử dụng tài sản của ngân hàng. Tỷ lệ này càng lớn cho thấy ngân hàng đã phân bổ tài sản một cách hợp lý, giúp nâng cao lợi nhuận của ngân hàng.

➢ Hiệu quả hoạt động (tổng chi phí hoạt động/ tổng tài sản): Hiệu quả hoạt động phản ánh khả năng quản lý các chi phí liên quan đến hoạt động của ngân hàng như tiền lương, chi phí đầu tư tài sản….tỷ lệ hiệu quả hoạt động thấp thể hiện hiệu quả trong quản lý chi phí hoạt động của ngân hàng. c, Nhóm chỉ tiêu đánh giá rủi ro trong hoạt động của ngân hàng: Theo Ongore và các cộng sự (2013) thì các chỉ tiêu đánh giá rủi ro trong hoạt động ngân hàng cũng thường xuyên được sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Nhóm chỉ tiêu bao gồm: ➢ Tỷ lệ an toàn vốn (Tổng vốn chủ sở hữu / tổng tài sản): Tỷ lệ an toàn vốn cho thấy sức mạnh về nguồn vốn của ngân hàng và là một trong những tỷ lệ cơ bản để xác định năng lực về vốn của ngân hàng. Tỷ lệ này cao cho thấy nhu cầu tài trợ vốn bên ngoài của ngân hàng thấp và ngân hàng có thể tái phân phối nguồn vốn để gia tăng thêm lợi nhuận của mình.

Ngoài ra, tỷ lệ an toàn vốn cao còn thể hiện khả năng chịu đựng các cú sốc từ bên ngoài và khả năng quản lý rủi ro của các cổ đông ngân hàng. ➢ Chất lượng tài sản: Chất lượng tài sản được đo lường bằng hai tỷ lệ bao gồm tỷ lệ cho vay / tổng tài sản và tỷ lệ nợ xấu / Tổng tài sản. Trong đó, tỷ lệ cho vay chia cho tổng tài sản để đo lường nguồn thu nhập và các kỳ vọng về lợi nhuận của ngân hàng. Các khoản nợ xấu chia cho tổng tài sản là thước đo quan trọng về chất lượng tài sản.

Tỷ lệ này còn thể hiện được cụ thể danh mục cho vay nào đang làm ảnh hưởng xấu đến hoạt động của ngân hàng. ➢ Tỷ lệ thanh khoản (tài sản thanh khoản / tổng tài sản): Tỷ lệ này càng cao thì các ngân hàng sẽ càng chịu đựng được các rủi ro thanh khoản cao hơn và ngược lại. Vì tài sản thanh khoản là loại tài sản mà ngân hàng dễ dàng chuyển đổi 13 thành tiền khi có nhu cầu liên quan đến thanh khoản. Do đó tài sản này thường có mức sinh lời rất thấp nên ngân hàng nên xem xét điều chỉnh nắm giữ loại tài sản này một cách hợp lý để tối ưu hóa lợi nhuận của ngân hàng.

➢ Tỷ lệ nợ xấu (Nợ xấu/ Tổng dư nợ tín dụng): Tỷ lệ này thường được sử dụng để đo lường rủi ro tín dụng của các ngân hàng. Chỉ số này càng nhỏ thể hiện chất lượng tín dụng của ngân hàng càng cao, ngân hàng ít gặp rủi ro trong hoạt động.