Ứng Dụng Mô Hình DPSIR Để Đánh Giá Môi Trường Không Khí Tại Thành Phố Thái Nguyên

Nghiên cứu ứng dụng mô hình DPSIR trong đánh giá chất lượng không khí tại Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020, cung cấp cái nhìn tổng quan và giải pháp.

• Tác giả: Lê Thị Lan Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Môi Trường Không Khí Thành Phố Thái Nguyên Giai Đoạn 2016-2020
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2.1. Lược sử hình thành và phát triển
• 2.2.2. Tổng quan những nghiên cứu sử dụng mô hình DPSIR trên thế giới và trong nước
• 2.2.3. Tổng quan về điều kiện tự nhiên – kinh tế – xã hội khu vực TP Thái Nguyên
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra, thu thập và xử lý thông tin
• 3.3.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.3.3. Phương pháp mô hình DPSIR trong lập báo cáo hiện trạng môi trường không khí
• 3.3.4. Phương pháp chỉ tiêu tổng hợp đánh giá chất lượng môi trường thành phần
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Các động lực của môi trường không khí trên địa bàn TP
• 4.2. Các áp lực đến môi trường không khí trên địa bàn TP
• 4.3. Thực trạng môi trường không khí trên địa bàn TP
• 4.4. Các tác động đến môi trường không khí trên địa bàn TP
• 4.5. Các đáp ứng của môi trường không khí trên địa bàn TP
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiện Trạng Môi Trường Không Khí Thành Phố Thái Nguyên

Đánh giá hiện trạng môi trường không khí tại Thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020 là một nhiệm vụ quan trọng nhằm xác định chất lượng không khí và các yếu tố ảnh hưởng đến nó. Thành phố Thái Nguyên, với sự phát triển nhanh chóng về kinh tế và đô thị hóa, đang phải đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm không khí. Việc áp dụng mô hình DPSIR giúp phân tích các động lực, áp lực, tình trạng, tác động và phản ứng liên quan đến môi trường không khí.

1.1. Mô Hình DPSIR Trong Đánh Giá Môi Trường Không Khí

Mô hình DPSIR (Driving Forces, Pressure, State, Impact, Response) là công cụ hữu ích trong việc đánh giá hiện trạng môi trường không khí. Mô hình này giúp xác định các yếu tố động lực như tăng trưởng dân số và công nghiệp hóa, từ đó phân tích áp lực lên môi trường không khí.

1.2. Tình Hình Ô Nhiễm Không Khí Tại Thành Phố Thái Nguyên

Thành phố Thái Nguyên đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Các nguồn ô nhiễm chủ yếu đến từ hoạt động công nghiệp, giao thông và sinh hoạt. Việc theo dõi chất lượng không khí thông qua các chỉ số như AQI là cần thiết để đánh giá tình hình hiện tại.

II. Các Vấn Đề Ô Nhiễm Không Khí Tại Thành Phố Thái Nguyên

Ô nhiễm không khí tại Thành phố Thái Nguyên đang gia tăng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Các hoạt động công nghiệp, giao thông và đô thị hóa là những yếu tố chính gây ra tình trạng này. Việc hiểu rõ nguyên nhân ô nhiễm không khí là rất quan trọng để đưa ra các biện pháp khắc phục hiệu quả.

2.1. Nguyên Nhân Chính Gây Ô Nhiễm Không Khí

Các nguồn ô nhiễm không khí tại Thành phố Thái Nguyên chủ yếu đến từ hoạt động công nghiệp, giao thông và sinh hoạt. Các chất ô nhiễm như bụi mịn, khí thải từ xe cộ và nhà máy đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng không khí.

2.2. Tác Động Của Ô Nhiễm Không Khí Đến Sức Khỏe

Ô nhiễm không khí có tác động tiêu cực đến sức khỏe con người, gây ra các bệnh về hô hấp và tim mạch. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, ô nhiễm không khí là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều bệnh tật và tử vong sớm.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Không Khí Tại Thái Nguyên

Để đánh giá chất lượng không khí tại Thành phố Thái Nguyên, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Việc sử dụng mô hình DPSIR giúp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng không khí một cách toàn diện. Các chỉ số như AQI cũng được sử dụng để theo dõi tình trạng ô nhiễm.

3.1. Phương Pháp Quan Trắc Chất Lượng Không Khí

Các trạm quan trắc chất lượng không khí được đặt tại nhiều vị trí khác nhau trong thành phố để thu thập dữ liệu. Dữ liệu này sẽ được phân tích để đánh giá tình trạng ô nhiễm không khí.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Và Đánh Giá Kết Quả

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để xác định các chỉ số chất lượng không khí. Việc đánh giá kết quả sẽ giúp đưa ra các biện pháp cải thiện chất lượng không khí hiệu quả.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Chất Lượng Không Khí Tại Thái Nguyên

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng không khí tại Thành phố Thái Nguyên đang ở mức báo động. Các chỉ số AQI thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, cho thấy tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Việc đưa ra các biện pháp khắc phục là rất cần thiết.

4.1. Thống Kê Chất Lượng Không Khí Giai Đoạn 2016 2020

Trong giai đoạn 2016-2020, chất lượng không khí tại Thái Nguyên đã có nhiều biến động. Các chỉ số AQI cho thấy sự gia tăng ô nhiễm, đặc biệt vào mùa khô.

4.2. Tác Động Của Ô Nhiễm Đến Môi Trường

Ô nhiễm không khí không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên. Các hệ sinh thái bị ảnh hưởng nghiêm trọng do chất lượng không khí kém.

V. Giải Pháp Cải Thiện Chất Lượng Không Khí Tại Thái Nguyên

Để cải thiện chất lượng không khí tại Thành phố Thái Nguyên, cần có các biện pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc áp dụng các công nghệ sạch trong sản xuất và giao thông là rất cần thiết. Đồng thời, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường cũng là một yếu tố quan trọng.

5.1. Biện Pháp Giảm Thiểu Ô Nhiễm Không Khí

Các biện pháp như kiểm soát khí thải từ các phương tiện giao thông và nhà máy cần được thực hiện nghiêm ngặt. Việc áp dụng công nghệ xanh trong sản xuất cũng sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm.

5.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Vệ Môi Trường

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về ô nhiễm không khí và các biện pháp bảo vệ môi trường là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và truyền thông cần được triển khai rộng rãi.

VI. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Về Môi Trường Không Khí

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy ô nhiễm không khí tại Thành phố Thái Nguyên đang ở mức báo động. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường. Hướng đi tương lai cần tập trung vào phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Vệ Môi Trường Không Khí

Bảo vệ môi trường không khí là trách nhiệm của toàn xã hội. Các biện pháp bảo vệ cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sức khỏe cho cộng đồng.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững Tại Thái Nguyên

Định hướng phát triển bền vững cần được chú trọng trong các chính sách phát triển kinh tế. Việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường là rất cần thiết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Thái Nguyên, với diện tích 222,93 km² và dân số khoảng 348.192 người năm 2020, là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của tỉnh Thái Nguyên và vùng trung du miền núi phía Bắc. Giai đoạn 2016-2020, thành phố chứng kiến sự phát triển kinh tế nhanh chóng với tốc độ tăng trưởng trên 15% và thu ngân sách tăng bình quân 16,5% mỗi năm. Tuy nhiên, quá trình phát triển công nghiệp, đô thị hóa và gia tăng dân số đã tạo ra áp lực lớn lên môi trường không khí, gây ra các vấn đề ô nhiễm nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

Luận văn thạc sĩ này nhằm ứng dụng mô hình DPSIR (Động lực - Áp lực - Trạng thái - Tác động - Đáp ứng) để đánh giá hiện trạng môi trường không khí tại Thành phố Thái Nguyên trong giai đoạn 2016-2020. Mục tiêu nghiên cứu bao gồm phân tích các động lực phát triển kinh tế - xã hội, các áp lực ô nhiễm, thực trạng chất lượng không khí, tác động đến sức khỏe và môi trường, cũng như các phản ứng chính sách và biện pháp quản lý hiện hành. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn thành phố với dữ liệu thu thập từ 11 điểm quan trắc môi trường không khí.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích tổng hợp về ô nhiễm không khí, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý môi trường phù hợp. Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu hỗ trợ xây dựng bộ chỉ thị môi trường không khí, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Mô hình DPSIR là khung lý thuyết chính được sử dụng trong nghiên cứu, bao gồm năm thành phần:

• Động lực (Driving Forces): Các yếu tố thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội như tăng dân số, công nghiệp hóa, đô thị hóa.
• Áp lực (Pressure): Các hoạt động gây ô nhiễm như phát thải khí, bụi, chất thải từ công nghiệp, giao thông và dân sinh.
• Trạng thái (State): Tình trạng hiện tại của môi trường không khí, thể hiện qua các chỉ số chất lượng không khí và nồng độ các chất ô nhiễm.
• Tác động (Impact): Ảnh hưởng của ô nhiễm không khí đến sức khỏe con người, hệ sinh thái và kinh tế xã hội.
• Đáp ứng (Response): Các biện pháp, chính sách và hành động nhằm giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng môi trường.

Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng các khái niệm chuyên ngành như chỉ số chất lượng không khí AQI, các chỉ tiêu ô nhiễm (TSP, PM10, NO2, SO2, CO, Cd, Pb, Mn, As, Hg), và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường không khí (QCVN 05:2013/BTNMT, QCVN 26:2010/BTNMT).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu quan trắc môi trường không khí tại 11 điểm trên địa bàn thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020, thu thập từ Trung tâm Quan trắc Tài nguyên & Môi trường Thái Nguyên và các báo cáo chuyên đề liên quan. Số liệu thứ cấp được bổ sung từ niên giám thống kê tỉnh, các đề tài, dự án môi trường và tài liệu pháp lý.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Tổng hợp và xử lý số liệu bằng phần mềm Excel, xây dựng bảng biểu và biểu đồ thể hiện biến động các chỉ tiêu ô nhiễm theo năm và vị trí quan trắc.
• So sánh các chỉ tiêu với quy chuẩn quốc gia để đánh giá mức độ ô nhiễm.
• Ứng dụng mô hình DPSIR để phân tích mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố động lực, áp lực, trạng thái, tác động và đáp ứng.
• Phân tích chỉ số AQI theo giờ và theo ngày để đánh giá chất lượng không khí tổng thể.

Cỡ mẫu nghiên cứu là 11 điểm quan trắc cố định, với tần suất lấy mẫu từ 2 đến 6 lần mỗi năm, đảm bảo tính đại diện và liên tục của dữ liệu trong 5 năm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Động lực phát triển và áp lực ô nhiễm:
   Dân số thành phố tăng từ 282.192 người năm 2016 lên 348.192 người năm 2020, mật độ dân số đạt 1.568 người/km², tạo áp lực lớn lên môi trường không khí. Tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 15%/năm, phát triển công nghiệp nặng, khai thác khoáng sản và giao thông gia tăng lượng khí thải và bụi mịn.

2. Thực trạng chất lượng không khí:

   • Tại điểm quan trắc KK-3 (khu vực Trường Mầm non Cam Giá), chỉ tiêu bụi tổng số (TSP) vượt ngưỡng quy chuẩn từ 1,3 đến 2,99 lần, bụi PM10 vượt từ 1,67 đến 3,1 lần trong giai đoạn 2016-2020. Chỉ số AQI tại đây đạt mức kém, năm 2017 lên mức xấu với giá trị 310.
   • Điểm KK-1 (quảng trường thành phố) có chỉ tiêu bụi PM10 vượt ngưỡng 1,03 lần năm 2016, phát hiện Cd và Hg trong không khí liên tục các năm. AQI giai đoạn 2016-2017 ở mức kém, sau đó cải thiện về mức trung bình.
   • Điểm KK-2 (cổng khu du lịch Hồ Núi Cốc) có chất lượng không khí đạt mức trung bình, các chỉ tiêu đều nằm trong giới hạn cho phép.
   • Tại điểm KK-4 (cổng UBND phường Gia Sàng), tiếng ồn vượt ngưỡng 1,01 lần trong 2 năm, TSP vượt từ 1,03 đến 1,65 lần trong 3 năm, AQI dao động từ trung bình đến kém.

3. Tác động đến sức khỏe và môi trường:
   Ô nhiễm bụi mịn và kim loại nặng như Cd, Pb, Hg ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người dân, đặc biệt tại các khu vực gần công nghiệp và giao thông đông đúc. Ô nhiễm tiếng ồn cũng vượt quy chuẩn tại nhiều điểm, gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

4. Đáp ứng chính sách và biện pháp quản lý:
   Thành phố đã triển khai các quy định xử phạt vi phạm môi trường, chương trình tuyên truyền bảo vệ môi trường, kiểm soát phát thải tại các khu công nghiệp và khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, vẫn cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và đầu tư trang thiết bị hiện đại để giảm thiểu ô nhiễm.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy ô nhiễm không khí tại Thành phố Thái Nguyên chủ yếu do các hoạt động công nghiệp, khai thác khoáng sản, giao thông và dân sinh. Mức độ ô nhiễm bụi mịn PM10 và kim loại nặng vượt quy chuẩn tại nhiều điểm quan trắc phản ánh áp lực lớn từ các nguồn thải này. So sánh với các nghiên cứu tương tự ở các đô thị công nghiệp khác cho thấy tình trạng ô nhiễm tương đồng, đặc biệt tại các khu vực có mật độ giao thông cao và hoạt động khai thác khoáng sản.

Biểu đồ diễn biến chỉ số AQI theo năm tại các điểm quan trắc thể hiện xu hướng giảm nhẹ sau năm 2017, có thể do các biện pháp quản lý môi trường được tăng cường. Tuy nhiên, sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế tiếp tục tạo ra áp lực mới, đòi hỏi các giải pháp đồng bộ và bền vững hơn.

Việc ứng dụng mô hình DPSIR giúp làm rõ mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố, từ đó đề xuất các biện pháp can thiệp phù hợp nhằm giảm thiểu áp lực và cải thiện trạng thái môi trường không khí. Kết quả nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ hoạch định chính sách môi trường tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và kiểm soát nguồn thải công nghiệp:
   Áp dụng công nghệ xử lý khí thải hiện đại, kiểm tra định kỳ các nhà máy luyện kim, khai thác khoáng sản để đảm bảo tuân thủ quy chuẩn phát thải. Chủ động di dời hoặc cải tạo các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng trong vòng 3 năm tới.

2. Quản lý giao thông và giảm phát thải phương tiện:
   Xây dựng quy hoạch giao thông hợp lý, phát triển hệ thống vận tải công cộng thân thiện môi trường, kiểm soát chất lượng nhiên liệu và khí thải xe cơ giới. Mục tiêu giảm 20% lượng khí thải giao thông trong 5 năm, do UBND thành phố phối hợp Sở Giao thông vận tải thực hiện.

3. Nâng cao nhận thức và tham gia cộng đồng:
   Tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ môi trường không khí, khuyến khích phân loại và xử lý rác thải đúng cách, hạn chế đốt rác và vật liệu sinh hoạt gây ô nhiễm. Thực hiện liên tục hàng năm với sự phối hợp của các tổ chức xã hội và trường học.

4. Phát triển hệ thống quan trắc và cảnh báo sớm:
   Mở rộng mạng lưới quan trắc tự động, liên tục, cập nhật dữ liệu và công khai thông tin chất lượng không khí cho người dân. Xây dựng hệ thống cảnh báo ô nhiễm không khí theo thời gian thực trong vòng 2 năm tới, do Trung tâm Quan trắc Tài nguyên & Môi trường tỉnh chủ trì.

5. Trồng cây xanh và cải tạo môi trường đô thị:
   Tăng cường trồng các loại cây có khả năng hấp thụ bụi và khí độc, phát triển các không gian xanh tại các khu dân cư và khu công nghiệp. Mục tiêu phủ xanh thêm 15% diện tích đô thị trong 5 năm, do UBND thành phố phối hợp Sở Xây dựng thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường:
   Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND thành phố Thái Nguyên có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và biện pháp quản lý ô nhiễm không khí hiệu quả.

2. Các doanh nghiệp và khu công nghiệp:
   Các nhà máy, khu công nghiệp trên địa bàn có thể tham khảo để cải tiến công nghệ, giảm phát thải và tuân thủ quy chuẩn môi trường, góp phần phát triển bền vững.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo:
   Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và các viện nghiên cứu môi trường có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo, phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về môi trường không khí.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội:
   Người dân, các tổ chức bảo vệ môi trường có thể nâng cao nhận thức, tham gia giám sát và thực hiện các hành động bảo vệ môi trường không khí tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình DPSIR là gì và tại sao được sử dụng trong nghiên cứu này?
   DPSIR là mô hình phân tích tổng hợp gồm Động lực, Áp lực, Trạng thái, Tác động và Đáp ứng, giúp hiểu rõ mối quan hệ nhân quả trong quản lý môi trường. Nghiên cứu sử dụng để đánh giá toàn diện hiện trạng ô nhiễm không khí và đề xuất giải pháp phù hợp.

2. Chỉ số AQI phản ánh điều gì về chất lượng không khí?
   AQI là chỉ số đo lường mức độ ô nhiễm không khí dựa trên các thông số như bụi mịn, khí độc. Giá trị AQI cao cho thấy chất lượng không khí kém, có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người.

3. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí tại Thành phố Thái Nguyên là gì?
   Chủ yếu do hoạt động công nghiệp, khai thác khoáng sản, giao thông đông đúc và các hoạt động dân sinh như đốt rác, đun nấu. Các nguồn này phát thải bụi, kim loại nặng và khí độc vào không khí.

4. Các biện pháp chính đã được triển khai để giảm ô nhiễm không khí?
   Bao gồm kiểm soát phát thải công nghiệp, xử phạt vi phạm môi trường, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng, phát triển mạng lưới quan trắc và cải tạo không gian xanh.

5. Làm thế nào để người dân có thể tham gia bảo vệ môi trường không khí?
   Người dân có thể phân loại rác thải, hạn chế đốt rác, sử dụng phương tiện giao thông công cộng, trồng cây xanh và tham gia các chương trình tuyên truyền, giám sát môi trường tại địa phương.

Kết luận

• Ứng dụng mô hình DPSIR đã giúp đánh giá toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường không khí Thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020.
• Kết quả quan trắc cho thấy ô nhiễm bụi mịn và kim loại nặng vượt quy chuẩn tại nhiều điểm, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và môi trường.
• Các động lực phát triển kinh tế, gia tăng dân số và đô thị hóa là nguyên nhân chính tạo áp lực ô nhiễm.
• Đáp ứng chính sách và biện pháp quản lý đã được triển khai nhưng cần tăng cường hiệu quả và đồng bộ hơn.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm giảm thiểu ô nhiễm, nâng cao chất lượng không khí và phát triển bền vững tại địa phương.

Next steps: Triển khai các khuyến nghị nghiên cứu, mở rộng mạng lưới quan trắc, tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ môi trường không khí, đảm bảo sức khỏe và phát triển bền vững cho Thành phố Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Các khái niệm liên quan: - Môi trường: Môi trường là tập hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội xung quanh con người có tác động đến con người và ảnh hưởng với các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, đất, sinh vật và xã hội (Lưu Đức H, 2005). - Ô nhiễm môi trường: là sự biến đổi thành phần và tính chất của môi trường gây nguy hại đến hoạt động sống bình thường của con người và sinh vật. Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường là do hoạt động của con người hoặc các quá trình tự nhiên (Luật BVMT, 2020).

- Ô nhiễm không khí: là sự có mặt của một thành phần lạ hoặc sự thay đổi đáng kể thành phần của không khí làm cho không khí bị bẩn hoặc gây ra mùi, mùi khó chịu, giảm tầm nhìn do bụi (Luật BVMT, 2020). - Nguồn gôc gây ô nhiễm môi trường không khí có thể chia thành: * Nguồn gốc tự nhiên Núi lửa phun trào: Núi lửa phun ra dung nham nóng và khói bụi giàu sunfua, mêtan và các khí khác. Không khí chứa nhiều bụi phát tán rất xa vì nó được phun lên rất cao. Cháy rừng: Các đám cháy rừng, thảo nguyên và đồng cỏ do các quá trình tự nhiên gây ra bởi sấm chớp, cọ sát giữa các thảm thực vật khô như tre và cỏ.

Các đám cháy này thường lan rộng, tỏa ra nhiều bụi và khí. Bão bụi gây ra bởi gió mạnh và bão, và mưa làm xói mòn nền sa mạc, đất canh tác và gió thổi tung thành bụi. Nước biển bốc hơi và cùng với sóng biển tung bọt, mang theo bụi muối và không khí lan truyền. Quá trình phân hủy các quần xác động, thực vật trong môi trường tự nhiên cũng thải ra nhiều khí gây nên hiện tượng ô nhiễm môi trường không khí.

5 Lượng chất ô nhiễm có nguồn gốc tự nhiên thường rất lớn, nhưng có phân bố tương đối đồng đều, các tác nhân không tập trung ở một khu vực nên con người, động thực vật cũng quen thuộc với nồng độ của các tác nhân này. * Nguồn gốc nhân tạo Nguồn gôc nhân tạo gây ô nhiễm môi trường không khí rất đa dạng, tuy nhiên tập trung chủ yếu là do hoạt động công nghiệp, đốt cháy nhiên liệu hóa thạch và hoạt động của các phương tiện giao thông. Các chất và tác nhân gây ô nhiễm không khi bao gồm: - Các loại oxit như: NO, NO2, SO2, CO, H2S và các loại khí halogen (clo, brom, iot). - Các hợp chất flo - Các chất tổng hợp (ete, benzene).

- Các chất lơ lửng (bụi rắn, bụi lỏng, bụi vi sinh vật), nitrat, sunfat, các phân tử cacbon, sol khí, muội, khói, sương mù, phấn hoa. - Các loại bụi nặng, bụi đất, đá, bụi kim loại như đồng, chì, sắt, kẽm, niken, thiếc, cadimi, … - Khí quang hóa như ozon, Fan, FB2N, NOx, anđehyt, etylen… - Chất phóng xạ - Nhiệt - Tiếng ồn Sáu tác nhân ô nhiễm đầu sinh ra chủ yếu do quá trình đốt cháy nhiên liệu và sản xuất công nghiệp. Các chất ô nhiễm trong không khí có thể được phân thành hai dạng: dạng khí và dạng phân tử nhỏ. Hầu hết các chất ô nhiễm đều có hại cho sức khỏe con người.

- Mô hình DPSIR: - DPSIR là ký hiệu các chữ đầu của năm từ Anh ngữ: - (D) Driving Forces, có nghĩa là lực điều khiển, động lực - (P) Pressure, có nghĩa là áp lực. 6 - (S) State, có nghĩa là tình trạng. - (I) Impact, có nghĩa là tác động. - (R) Response, có nghĩa là đáp ứng.

Mô hình DPSIR được đưa ra nhằm có cái nhìn tổng quan về tình trạng, môi trường tại một địa bàn, có thể là trên toàn cầu, tại một quốc gia, một tỉnh/Thành phố, hay một địa phương nhỏ hơn ta phải biết. - Động lực là khái quát các yếu tố đang tác động lên môi trường của địa bàn đang được xem xét. Ví dụ như sự gia tăng dân số, công nghiệp hóa, đô thị hóa, … - Áp lực lên các nhân tố môi trường. Ví dụ xả thải khí, nước đã bị ô nhiễm, chất thải rắn, chất thải độc hại vào môi trường.

- Tình trạng/hiện trạng tại một thời điểm hoặc thời gian nhất định. Ví dụ hiện trạng không khí, nước, đất, tài nguyên khoáng sản, đa dạng sinh học. trong 1 khoảng thời gian nhất dịnh - Tác động được đánh giá bao gồm tác động tiêu cực và tác động tích cực của tình trạng đó đến con người như điều kiện sinh sống, hoạt động sản xuất. của con người.

- Đáp ứng là các hành động của con người thực hiện nhằm khắc phục những tác động tiêu cực và phát huy những tác động tích cực nêu trên. Từ khái niệm trên trên ứng dụng mô hình phân tích tổng hợp DPSIR để đánh giá đánh giá thực trạng môi trường không khí Thành phố Thái Nguyên 1. Cơ sở pháp lý - Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khoá 14, kỳ họp 10 thông qua ngày 17/11/2020. - Nghị định số 40/2019/NĐ-CP ngày 13/5/2019 của Chính phủ, Nghị định về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường.

7 - Nghị quyết số 24/NQ-TW của Ban chấp hành Trung Ương ngày 3/6/2013 về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lí tài nguyên và bảo vệ môi trường. - Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg ngày 17 tháng 8 năm 2004 của Thủ tướng Chính phủ việc ban hành định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình nghị sự 21 của Việt Nam); - Chỉ thị số 25-CT/TTg ngày 31/8/2016 của Thủ tướng Chính phủ về một số nhiệm vụ, giải pháp cấp bách về bảo vệ môi trường. - Quyết định số 25/2010/QĐ-UBND ngày 25/8/2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt Quy hoạch bảo vệ môi trường tỉnh Thái Nguyên đến 2020; - Quyết định số 792/QĐ-UBND ngày 15/4/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên v/v phê duyệt mạng lưới quan trắc môi trường tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020 (mạng lưới quan trắc toàn tỉnh); - Quyết định 3583/QĐ-UBND ngày 23/12/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên v/v phê duyệt điều chỉnh, bổ sung một số nội dung của dự án mạng lưới quan trắc môi trường tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020. - Thông tư số 43/2015/TT-BTNMT ngày 29/09/2015 của Bộ Tài nguyên & Môi trường, Về Báo cáo hiện trạng môi trường, bộ chỉ thị môi trường và quản lý số liệu quan trắc môi trường.

- QCVN 05:2013/BTNMT - Của Bộ Tài nguyên & Môi trường, Quy định Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí xung quanh; - QCVN 26:2010/BTNMT – Của Bộ Tài nguyên & Môi trường, Quy định về Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn 1. Cơ sở thực tiễn 1. Lược sử hình thành và phát triển: Để đề xuất với Cơ quan Môi trường Châu Âu (EEA) về cách nên tiến hành xây dựng chiến lược Đánh giá Môi trường Tổng hợp, RIVM2 đã đề xuất việc sử 8 dụng một mô hình, trong đó phân biệt các vấn đề động lực, áp lực, trạng thái, tác động và phản ứng. Đây được gọi là mô hình DPSIR và từ đó đã được EEA áp dụng rộng rãi hơn, hoạt động như một cách tiếp cận tổng hợp để báo cáo.

Mô hình đưa ra một cấu trúc trong đó trình bày các chỉ số cần thiết để cung cấp phản hồi cho các nhà hoạch định chính sách về chất lượng môi trường và tác động kết quả của các lựa chọn chính trị được đưa ra hoặc sẽ được thực hiện trong tương lai. Theo mô hình DPSIR, có một chuỗi liên kết nhân quả bắt đầu từ 'D-động lực' (các ngành kinh tế, hoạt động của con người) thông qua 'P-áp lực' (khí thải, chất thải) đến 'S-trạng thái' (vật lý, hóa học và sinh học) và 'I-tác động' lên hệ sinh thái, sức khỏe con người và các chức năng, cuối cùng dẫn đến các 'R-phản ứng' chính trị (ưu tiên, thiết lập mục tiêu, chỉ số). Mô tả chuỗi nhân quả từ động lực đến tác động và phản ứng là một nhiệm vụ phức tạp và có xu hướng được chia nhỏ thành các nhiệm vụ phụ. Mô hình DPSIR được sử dụng trong các báo cáo của EEA (Peter Kristensen,2004).1: Mô hình DPSIR 9 Tổ chức EEA đồng thời khuyến nghị các quốc gia trên thế giới ứng dụng mô hình DPSIR trong đánh giá các chỉ tiêu về môi trường rộng rãi.

Công ước UNECE về Ô nhiễm không khí xuyên biên giới tầm xa (CLRTAP) là công ước quốc tế đầu tiên trên thế giới có đề cập đến các chiến lược giảm thiểu ô nhiễm không khí xuyên biên giới. Một số Nghị định thư CLRTAP đang có hiệu lực đối với các bên ở Châu Âu, bao gồm EU và các Quốc gia Thành viên. Các chất được đề cập và mức giảm cần thiết được liệt kê trong (Bảng 1. Nghị định thư lưu huỳnh lần thứ hai (UNECE, 1994) lần đầu tiên sử dụng cách tiếp cận nhằm đặt ra các mục tiêu phát thải để giảm sự vượt mức của các mức lắng đọng tới hạn đối với các hệ sinh thái ('thu hẹp khoảng cách').

Do đó, Nghị định thư này dẫn đến các cam kết quốc gia về giảm phát thải thay đổi tùy theo mức độ nhạy cảm của các hệ sinh thái (EEA, 2000) Vào tháng 5 năm 1999, Ủy ban Châu Âu đã trình bày đề xuất về Chỉ thị về mức trần phát thải quốc gia (NECD) (Ủy ban Châu Âu, 1999a) đối với các chất ô nhiễm tương tự như CLRTAP và lần đầu tiên đối với amoniac. Chỉ thị được đề xuất sử dụng cách tiếp cận tương tự như Nghị định thư lưu huỳnh thứ hai, nhưng mở rộng nó bao gồm việc giảm vượt quá các giá trị giới hạn tới hạn đối với ôzôn đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái. Các mục tiêu này trong đề xuất của NECD, vẫn chưa được thông qua, khắt khe hơn nhiều so với các mục tiêu đã thống nhất hiện nay. Trong một quá trình song song, vào ngày 1 tháng 12 năm 1999, CLRTAP đã đồng ý về mức trần phát thải quốc gia đối với nhiều nước châu Âu (bao gồm cả các nước thành viên EU) trong một Nghị định thư đa chất ô nhiễm mới đối với bốn chất ô nhiễm giống như NECD.

Tuy nhiên, đối với một số Quốc gia Thành viên, các mục tiêu ít nghiêm ngặt hơn các mục tiêu trong Chỉ thị được đề xuất.