Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Trong quá trình phát triển khoa học GD, hoạt động – học tập được nghiên cứu một cách có hệ thống. HĐGDNGLL từ lâu đã trở thành một đề tài nghiên cứu phong phú và hấp dẫn đối với các nhà nghiên cứu khoa học xã hội và càng ngày càng chứng minh vai trò to lớn của HĐGDNGLL trong việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của con người nói chung cũng như vai trò bổ trợ cho các môn học cơ bản nói riêng được quan tâm đặc biệt.
Vì vậy HĐGDNGLL là một phần quan trọng trong các chương trình giáo dục ở hầu hết các nước trên thế giới. Trong sách “Giáo dục học” tập 3 [20], tác giả T.Ilina đã đề cập tới khái niệm, nội dung và các hình thức cơ bản của HĐGDNGLL.X Mrienco đã trình bày sự thống nhất của công tác GD trong và ngoài giờ học, nội dung và hình thức tổ chức HĐGDNGLL. Đặc biệt trong cuốn sách “Effective Eduacational Management” tác giả Van Der Westhtuizen đã nêu nên một số vấn đề về: khái niệm, mục đích, phân loại các hoạt động của HS làm 7 lĩnh vực, các nhiệm vụ quản lý hoạt động của HS, vai trò của GV và những người lớn khác trong việc tổ chức hoạt động của HS. Mahoney và Cairns (1997) [36] đã xem xét các tích cực khi tham gia vào các HĐGDNGLL, ngoại khóa và họ phát hiện ra phần lớn sự lựa chọn đều xuất phát từ việc đáp ứng nhu cầu và lợi ích cá nhân của người học.
Tức là việc người học tham gia vào các HĐGDNGLL được tự lựa chọn các loại hình hoạt động theo sở thích cá nhân và theo nguyện vọng vì vậy thể hiện được tính tích cực và hứng thú cho người học. Posner và Vandell (1999) [39] nghiên cứu sự tham gia của HS trong 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các chương trình sau giờ học. Theo nghiên cứu HS có huynh hướng thích thú tham gia vào các HĐGDNGLL, các loại hình này được đa dạng thể hiện qua các hoạt động: tham quan dã ngoại, thực tế, múa hát, khiêu vũ, thể dục – thể thao…. McNeal (1995) [38] chỉ ra rằng tham gia HĐGDNGLL, ngoại khóa cho sinh viên tăng thái độ, hứng thú học tập và khuyến khích được người học hoàn thành chương trình học tập tốt hơn.
HĐGDNGLL giúp người học hình thành và phát triển kỹ năng học tập và cuộc sống hiệu quả. Tăng hứng thú học tập của người học bằng các loại hình HĐGDNGLL cho HS được thực tế, khảo sát và tham gia các trò chơi hoạt động. Nghiên cứu của Mahoney, 2000 [33]; Posner & Vandell,1999[37] cho rằng các hoạt động ngoại khóa, ngoài giờ lên lớp có chất lượng cao trong việc xây dựng mối quan hệ giữa sinh viên và những người xung quanh. Khi tham gia HĐGDNGLL, HS được hoạt động cùng nhau, hỗ trợ nhau hoàn thành tốt mục tiêu dạy học.
Tham gia các HĐGDNGLL củng cố niềm tin và giúp người học gắn bó, đoàn kết với nhau. Nghiên cứu của Mclure (2000) [35] hỗ trợ các khái niệm về mối quan hệ tích cực giữa việc học tập trong lớp và học ngoại khóa, ngoài giờ lên lớp. HĐGDNGLL có tác động tích cực đến hoạt động học, giúp củng cố và hoàn thiện các kỹ năng mà hoạt động trên lớp chưa đáp ứng được. Ngoài ra, còn rất nhiều các công trình nghiên cứu về HĐNGLL như các nghiên cứu của Shannon (2006) [38] về lợi ích HĐNGLL: HĐGDNGLL mang lại những lợi ích to lớn trong việc khuyến khích học sinh, sinh viên học tập, bồi dưỡng nâng cao trí tuệ, thể lực.
Học sinh được học đi đôi với thực hành, tham gia các hoạt động mình yêu thích từ đó trau dồi thêm đạo đức, tình cảm. Nghiên cứu của Barnet (2007) [39] về việc khuyến khích người học tham gia vào các HĐNGLL khác nhau như: thể thao, khiêu vũ, điền kinh…. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các nghiên cứu này đều khuyến khích người học tham gia các HĐGDNGLL để hoàn thiện các kỹ năng sống, học tập và nâng cao tính tích cực học tập. Nghiên cứu của Rubin, Bommer và Baldwin (2002) [42] cho rằng các HĐGDNGLL là “Nơi mà người học được tinh chỉnh, phát triển và sử dụng các kỹ năng giao tiếp của họ”.
Khi tham gia vào các HĐGDNGLL, người học được rèn luyện phẩm chất, đạo đức và lối sống tốt hơn, lành mạnh hơn. Qua đó, điều chỉnh được bản thân và hoàn thiện kỹ năng giao tiếp, đáp ứng được nhu cầu của xã hội. Nghiên cứu của Sorge, Newsom và Hagerty (2000) [48] nghiên cứu tác động tích cực khi tham gia vào các hoạt động ngoại khóa, giáo dục ngoài giờ lên lớp đến học sinh dân tộc thiểu số.Trong nghiên cứu này, tác giả đưa ra những tác động tích cực khi học sinh dân tộc thiểu số được tham gia vào các HĐGDNGLL như: Nâng cao nhận thức, kỹ năng sống, hiểu biết xã hội, đạo đức, lối sống, văn hóa – văn nghệ, các hoạt động thể dục - thể thao, rèn luyện sức khỏe. Nghiên cứu về các loại, hình thức tổ chức HĐGDNGLL, nghiên cứu của McGaha &Fitzpatrick (2010) [47] HĐGDNGLL gồm các hoạt động như đọc báo, tạp chí, đọc sách, sử dụng máy vi tinh tại nhà.(gọi chung hoạt động tự học, tự nghiên cứu), các hoạt động tổ chức xã hội, hoạt động thể thao, chính trị…HĐGDNGLL được nghiên cứu ở đây gồm rất nhiều loại hình, cách tổ chức và cách thức tham gia, cho thấy việc tham gia vào các HĐGDNGLL có ý nghĩa hết sức quan trọng vào việc phát triển các kỹ năng của học sinh, sinh viên và nếu được tổ chức tốt sẽ nâng cao hiệu quả học tập, chất lượng đạo tạo.
Nghiên cứu về tác động HĐGDNGLL với hoạt động học tập: Trong một cuộc khảo sát 292 sinh viên đại học, Mary Rombokas phát hiện: Có tương quan tương giữa việc tham gia các hoạt động ngoại khóa ở trường trung học và thành quả học tập ở đại học (Rachel Hollrah, 2007). Nói về những lợi 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ích mà các học sinh, sinh viên có thể đạt được khi tham gia vào hoạt động ngoại khóa thì ngoài việc đạt được thứ hạng cao trong học tập người ta nhấn mạnh đến khả năng tìm kiếm tri thức, sự phát triển về kỹ năng sống và kỹ năng xã hội. Luyện tập các môn nghệ thuật, thể thao học sinh có được nhiều thói quen tốt, tinh thần trách nhiệm trong cuộc sống. Các học sinh tham gia vào việc tổ chức các sự kiện đạt được nhận thức về bản thân, biết tự tin, tự trọng, tự hào.
Các hoạt động xã hội tạo ra tình huống để học sinh biết cách phân tích, giải quyết vấn đề một cách sáng tạo. Matt Craft cho rằng hoạt động ngoại khóa còn có ảnh hưởng tích cực đến kỹ năng tổ chức và quản lý thời gian của học sinh. Các hoạt động này chiếm mất một số buổi trong thời khóa biểu của học sinh, trong khi nhiệm vụ chính của họ vẫn là học tập. Để có thể tham gia được các hoạt động mà họ yêu thích, học sinh phải biết sử dụng thời gian một cách hiệu quả, lập kế hoạch cá nhân một cách hợp lý nhất để có thể hoàn thành được mọi nhiệm vụ (Rachel Hollrah, 2007).
Theo kết quả cuộc khảo sát do Mary Rombokas thực hiện đã nêu trên, có 74,6(%) sinh viên đồng ý rằng các đội nhóm thể thao trong nhà trường mà họ đã tham gia là môi trường tốt nhất để rèn luyện nhân cách (Rachel Hollrah, 2007). Trong hoạt động ngoại khóa học sinh làm quen được với nhiều bạn mới, xây dựng tinh thần đồng đội, kỹ năng làm việc hợp tác. Những kỹ năng này lại giúp họ thành công ở học đường và trong nghề nghiệp tương lai. Học sinh dành thời gian cho các hoạt động ngoại khóa cảm nhận ý nghĩa cuộc sống rất tích cực, tránh được việc sa vào tệ nạn sử dụng các chất kích thích và vi phạm pháp luật (Rachel Hollrah, 2007).
Như vậy, mục tiêu rèn luyện các kỹ năng cá nhân của người học cần được xem là mục tiêu chủ yếu của các hoạt động ngoài giờ lên lớp. Mục tiêu mở rộng và khắc sâu kiến thức trong chương trình chính khóa chỉ nên xem là thứ yếu khi tổ chức các hoạt động này. Nghiên cứu về HĐGDNGLL cũng đã thu hút sự quan tâm của các 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhà nghiên cứu, các nhà giáo ở trong nước bắt đầu từ những năm 80 của thế kỷ XX đến nay. Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến các khía cạnh khác nhau của HĐGDNGLL như vai trò, biện pháp, phương pháp, hình thức tổ chức… trong và ngoài nhà trường ở nhiều bậc học khác nhau như: Giáo dục Mầm non, giáo dục Tiểu học, giáo dục THCS, giáo dục THPT, giáo dục Đại học.
Để đáp ứng yêu cầu cải cách GD, đã có nhiều công trình nghiên cứu làm rõ khái niệm “Hoạt động lên lớp” và xác định các hình thức tổ chức có chất lượng cho HĐGDNGLL trong nhà trường. Các nhà nghiên cứu mang tính lý luận nhằm xác định mục tiêu, vị trí, vai trò, nhiệm vụ, nội dung, hình thức của HĐGDNGLL như một số nghiên cứu của: Đặng Thúy Anh, Phạm Hoàng Gia, Lê Trung Tấn… Tác giả Đặng Vũ Hoạt nghiên cứu trong cuốn “ Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THCS” [15] đưa ra khái niệm HĐGDNGLL “Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học – kĩ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hóa văn nghệ, thẩm mĩ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí… để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách (đạo đức, năng lực, sở trường.) Tác giả Nguyễn Dục Quang (chủ biên) và Ngô Ngọc Quế (2007) trong tài liệu “Giáo trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” [20] nghiên cứu vai trò, vị trí, mục tiêu, nội dung, chương trình của HĐGDNGLL và nghiên cứu cho rằng HĐGDNGLL thể hiện vai trò ở những điểm sau:“Đây là dịp để học sinh củng cố tri thức đã học ở trên lớp, biến tri thức thành niềm tin. Thông qua các hình thức hoạt động cụ thể, học sinh có dịp để đối chiếu, để kiểm nghiệm tri thức đã học, làm cho những tri thức đó trở thành của chính các em” Ngoài ra còn là sự tiếp nối các hoạt động dạy học, phát triển quan hệ giao tiếp, hình thành văn hóa ứng xử, giao tiếp. cho người học.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.