phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục công trình khoa học của tác liên quan đến luận án, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chƣơng, 8 tiết. Tổng quan những công trình có liên quan đến đề tài luận án Chương 2. Chủ trƣơng và sự chỉ đạo của Đảng đối với việc vận động lực lƣợng thứ ba giai đoạn 1969 - 1973 Chương 3. Đảng với việc vận động lực lƣợng thứ ba giai đoạn 1973 - 1975 Chương 4.
Nhận xét và kinh nghiệm 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chủ đề nghiên cứu về sự ra đời, hoạt động, vai trò và đặc điểm của lực lƣợng thứ ba và sự lãnh đạo của Đảng LĐVN trong việc vận động, tranh thủ lực lƣợng thứ ba trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nƣớc là một trong những trọng tâm của sử học và các ngành khoa học có liên quan. Chính vì vậy, chủ đề này đã có nhiều nhà nghiên cứu và đƣợc công bố, ấn hành dƣới nhiều dạng: sách, bài báo khoa học, đề tài khoa học, luận án,… 1. Những công trình nghiên cứu về lực lượng thứ ba Trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nƣớc, lực lƣợng thứ ba hình thành và phát triển, có những hoạt động tích cực trong các đô thị, góp phần làm rối loạn sào huyệt của đối phƣơng, góp phần từng bƣớc cô lập kẻ thù xâm lƣợc, những thế lực chiến tranh, có lợi cho cuộc đấu tranh độc lập dân tộc và thống nhất đất nƣớc.
Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu trực tiếp về lực lƣợng thứ ba không nhiều. Về thời gian xuất hiện của lực lƣợng thứ ba, một số công trình khảo cứu về thời điểm xuất hiện, tên gọi của lực lƣợng thứ ba ở Việt Nam và các ý kiến trong các công trình đó khá khác nhau. Trong bài viết “How America Mocked the Ceasefire: Vietnam Since the Paris Agreement” [160], tác giả Andre Menras xác định phong trào hòa bình đấu tranh chống các chính sách độc tài của Ngô Đình Diệm hình thành và lớn mạnh từ năm 1963 là lực lƣợng thứ ba [160, tr. Công trình “Vietnam: The Unheard Voices” của tác giả Don Luce và John Sommers [162] và bài viết “They Call it a Third Solution” của tác giả Alfred Hassler [159] đều xác định tên gọi “lực lƣợng thứ ba” đã đƣợc nhiều ngƣời trong phong trào đô thị miền Nam dùng từ năm 1965.
Bài báo “Kỷ niệm 36 năm Ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (30 - 4 - 1975/2011): Đóng góp của “thành phần thứ ba” cho ngày chiến thắng” của Mặt Trận Tổ quốc Việt Nam [109] đã đề cập đến sự ra đời và những đóng góp cơ bản của lực lƣợng thứ ba. Bài báo đã nhấn mạnh đến việc bà Nguyễn Thị Bình (Bộ 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trƣởng Bộ Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam (CPCMLTCHMNVN) có ý kiến: Lực lƣợng thứ ba ra đời trong thời gian đàm phán Hiệp định Paris, tuy nhiên bà không chỉ ra một thời điểm cụ thể [109, tr. Bên cạnh các công trình đề cập đến tên gọi, thời gian xuất hiện của lực lƣợng thứ ba, nhiều nhà nghiên cứu còn đề cập đến vai trò, vị trí và đóng góp của lực lƣợng thứ ba trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nƣớc. Bài viết “Những trăn trở của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt: Đại đoàn kết và hòa hợp dân tộc” [118] viết về sức mạnh đại đoàn kết dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nƣớc, nhất là giai đoạn “Đánh cho Ngụy nhào”, trong đó, Cố Thủ tƣớng Võ Văn Kiệt đã nhận xét về đóng góp quan trọng của lực lƣợng thứ ba góp phần vào tiến trình giải phóng miền Nam, thống nhất đất nƣớc trong thời gian sau Hiệp định Paris về Việt Nam 1973 đƣợc ký kết.
Ông nhấn mạnh “phải nhìn nhận công lao, sự đóng góp to lớn của các tầng lớp ngƣời Việt yêu nƣớc từng sống trong lòng chế độ cũ, hiện ở trong nƣớc hay ở bên ngoài. Bản thân tôi cùng với anh em đƣợc giao tiếp quản Sài Gòn năm 1975, một Sài Gòn nguyên vẹn sau một cuộc chiến tranh nhƣ vậy, tôi nghĩ không thể không nói đến vai trò của nội các Dƣơng Văn Minh và các lực lƣợng chính trị đối lập với Mỹ - Thiệu, có quan hệ với chính phủ Dƣơng Văn Minh lúc bấy giờ” [118, tr. Trong bài viết “Vài nhận xét về „thành phần thứ ba‟ và „hòa hợp, hòa giải dân tộc‟” [114], tác giả Ngô Vĩnh Long làm sáng tỏ những chỗ “nhạy cảm”, điểm “ngại” của các nhà nghiên cứu trong nƣớc (Việt Nam) khi đề cập đến vai trò, vị trí và đóng góp của lực lƣợng thứ ba đối với vấn đề đoàn kết dân tộc và việc xây dựng một xã hội dân chủ, hài hòa. Trên cơ sở trình bày những quan điểm về tên gọi và thời điểm xuất hiện lực lƣợng thứ ba ở miền Nam Việt Nam của các học giả trong và ngoài nƣớc, khái quát sự phát triển của vài nhóm trong thành phần lực lƣợng thứ ba, tác giả Ngô Vĩnh Long đã làm rõ một số đóng góp của lực lƣợng này trong “giai đoạn” 1968 - 1972 và 1973 - 1975.
Đó là sự đóng góp quan trọng cho giải pháp hòa bình trong quá trình đàm phán, góp phần dẫn đến “thất bại và sự chống đối của nhân dân Mỹ và nhân dân thế giới, buộc Henry Kissinger phải trở lại bàn đàm bán và ký Hiệp định Paris” [114, tr. 17] và “đóng vai trò hòa giải, hòa hợp dân tộc” [114, tr. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong cuốn sách “Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh 60 năm tiếp bƣớc con đƣờng Cách mạng tháng Tám (1945 - 2005)”, tác giả Hồ Sơn Phấn có bài viết “Tìm hiểu vai trò của “lực lượng thứ ba” ở Sài Gòn - Nam Bộ hoạt động cho độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội (1973 - 1975)” [7, tr. Bài viết làm rõ những hoạt động nổi bật của lực lƣợng thứ ba trong đấu tranh đòi chính quyền Nguyễn Văn Thiệu thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định Paris, chấm dứt chiến tranh và lập lại hòa bình ở Việt Nam.
Tác giả cho rằng, “lực lƣợng thứ ba đã phần nào đóng góp sức mình cùng quân dân cả nƣớc đã làm nên chiến thắng mùa xuân 1975 oanh liệt” [7, tr. Bài viết “Phong trào đô thị và lực lượng chính trị thứ ba với đàm phán Paris” của tác giả Ngô Bá Thành trong công trình “Về Phong trào đô thị miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ 1954 - 1975”, NXB Tổng hợp, Thành phố Hồ Chí Minh [20, tr. 35 - 45] đã phác họa những nét cơ bản nhất về hoạt động và đóng góp của phong trào đô thị và lực lƣợng thứ ba trên mặt trận chính trị ở miền Nam và tại Hội nghị Paris về Việt Nam. Tác giả nhấn mạnh: Phong trào đô thị và lực lƣợng thứ ba “là phong trào đấu tranh chính trị đƣợc sinh ra và trƣởng thành trong một hoàn cảnh khá đặc thù” [20, tr.
35] và “đã trở thành một hạt nhân tích cực trong đời sống chính trị, cổ vũ phong trào đấu tranh đòi độc lập, tự do và thống nhất tại các đô thị miền Nam” [20, tr. Chính trong môi trƣờng đấu tranh vì mục tiêu “độc lập, tự do, hòa bình, hòa giải và hòa hợp dân tộc, thống nhất Tổ quốc” [20, tr. 35], phong trào của lực lƣợng thứ ba đã có những “đóng góp xứng đáng vào quá trình phối hợp giữa mặt trận chính trị và mặt trận ngoại giao cả trƣớc, trong đàm phán và sau khi ký Hiệp định Paris” [20, tr. Đồng thời tác giả nhấn mạnh: “Hiệp định Paris là một thắng lợi chính trị quan trọng có ý nghĩa nhiều mặt đối với lực lƣợng thứ ba: Hiệp định đã xác nhận thực tế ở miền Nam có hai chính quyền, hai quân đội, hai vùng kiểm soát và ba lực lƣợng chính trị”.
Bên cạnh đó, tác giả nhận định: Lực lƣợng thứ ba “đã công nhận về mặt pháp lý vai trò” của họ “trên thế bình đẳng với “hai phe miền Nam” trong Hội đồng quốc gia hòa hợp và hòa giải dân tộc để đôn đốc thi hành Hiệp định và tổ chức tổng tuyển cử” [20, tr. Bài viết “Lực lượng thứ ba và những đóng góp cho sự nghiệp thống nhất đất nước (1969 - 1975)” của tác giả Hồ Khang [106] thể hiện góc nhìn đa dạng xung quanh các quan điểm nói về tên gọi và quá trình hình thành lực lƣợng thứ ba, cũng 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhƣ những nhận định về lực lƣợng này trong các văn kiện của Đảng LĐVN giai đoạn 1969 – 1973; khái quát những hoạt động, phong trào tiêu biểu của lực lƣợng thứ ba và đóng góp của lực lƣợng này trong các giai đoạn đấu tranh đòi ký kết Hiệp định Paris, lập lại hòa bình và thực hiện hòa hợp dân tộc, đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Paris, đòi hòa bình, hòa giải dân tộc và trong và đấu tranh hỗ trợ cho Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975. Đặc biệt, tác giả đƣa ra nhận định đã đến lúc cần có những đánh giá công tâm và ghi nhận xác đáng về đóng góp và vai trò của lực lƣợng thứ ba trong cuộc chiến tranh Việt Nam để hƣớng tới sự hòa hợp, hòa giải dân tộc một cách chân thành, thực sự. Trong công trình “The Third Force in the Viet Nam war: The elusive search for peace 1954 - 1975” [172], tác giả Sophie Quinn - Judge đã đề cập về lực lƣợng thứ ba với khía cạnh những đề xuất và hy vọng về con đƣờng thống nhất đất nƣớc bằng giải pháp đàm phán, hòa bình thay cho xung đột quân sự.
Phản đối ý tƣởng rằng chiến tranh giữa Hà Nội và Mỹ là không thể tránh khỏi, tác giả dõi theo các chƣơng trình của miền Bắc Việt Nam để đi đến thống nhất đất nƣớc từ cuộc đàm phán Giơnevơ năm 1954 cho đến sự sụp đổ cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa (VNCH) năm 1975. Bên cạnh đó, tác giả còn xem xét các cách thức mà các nhóm và nhân vật ở miền Nam Việt Nam xây dựng các đề xuất hòa bình của riêng lực lƣợng thứ ba, với hy vọng rằng ngƣời Việt Nam có thể giải quyết những bất đồng của họ bằng cách tiến hành các cuộc đàm phán mà không có sự can thiệp từ bên ngoài.