PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội, sự ra đời và phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt là một tất yếu khách quan. Thanh toán không dùng tiền mặt có một vai trò hết sức quan trọng đối với từng người dân, từng doanh nghiệp và đối với toàn bộ nền kinh tế, đáp ứng được đòi hỏi của sản xuất và lưu thông hàng hóa trong nền kinh tế thị trừờng, làm cho Ngân hàng trở thành trung tâm thanh toán của nền kinh tế. Hiện nay, khi mà nền kinh tế đã phát triển sang một giai đoạn mới, xã hội hiện đại với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, giao dịch thương mại kéo theo sự gia tăng của dịch vụ thanh toán trực tuyến trên các thiết bị điện tử đòi hỏi hình thức thanh toán không dùng tiền mặt không ngừng hoàn thiện và ngày càng phát triển.
Nắm bắt nhu cầu này, các ngân hàng thương mại, các tổ chức trung gian thanh toán rất tích cực triển khai các loại hình dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Bên cạnh việc phát triển và mở rộng các phương thức truyền thống như ủy nhiệm chi (lệnh chi), ủy nhiệm thu (nhờ thu), nhiều dịch vụ, phương thức mới, hiện đại, tiện lợi và tiện ích dựa trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin đã xuất hiện và đang đi dần vào cuộc sống, phù hợp với xu thế thanh toán của các nước trong khu vực và trên thế giới như thẻ ngân hàng, Mobile Banking, Internet Banking, SMS Banking, ví điện tử. Theo thống kê của NHNN năm 2019, thanh toán không dùng tiền mặt đã có nhiều chuyển biến tích cực. Đến nay, có 78 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán cung cấp dịch vụ thanh toán qua Internet và 45 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán di động (mobile payment).
Số lượng giao dịch tài chính qua kênh Internet đạt hơn 226 triệu giao dịch với giá trị giao dịch khoảng 10,9 triệu tỷ đồng (tăng tương ứng 51,8% và 18,3% so với năm 2018); số lượng giao dịch tài chính qua kênh điện thoại di động đạt gần 202 triệu giao dịch với giá trị giao dịch hơn 2,09 triệu tỷ đồng (tăng tương ứng 104,9% và 155,3% so với năm 2018). Các con số thống kê này cho thấy xu hướng phát triển mạnh mẽ của kênh thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời 2 cũng thể hiện mức độ cạnh tranh gay gắt trong lĩnh vực thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, công nghệ cũng như điện tử ngày càng phát triển, cùng với sự cạnh tranh gay gắt giữa giữa các đơn vị cung cấp các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt đòi hỏi các đơn vị này không ngừng phải thay đổi để nâng cao chất lượng dịch vụ, đảm bảo sự an toàn trong các hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt và đặc biệt luôn phải đảm bảo đầy đủ các điều kiện cho hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt trong đó có các ngân hàng thương mại. Thực tế, trong bối cảnh hiện nay công nghệ biến đổi không ngừng.
Trong lĩnh vực thanh toán không dùng tiền mặt, công nghệ cũng liên tục thay đổi, đặc biệt là chuyển động cùng công nghệ chíp (EPF 2019). Nhìn nhận thực tiễn và hiệu quả mang lại từ ứng dụng công nghệ chip phục vụ các ngành kinh tế phát triển và nhu cầu thiết yếu hàng ngày của cuộc sống con người, diễn đàn EPF 2019 tiếp tục đề cập và bàn thảo những vấn đề chiến lược và thực tiễn liên quan đến công tác chuyển đổi thẻ chip của các ngân hàng , thẻ chip thúc đẩy thay đổi hành vi, thói quen người tiêu dùng về thanh toán không dùng tiền mặt và đặc biệt là câu chuyện phát triển thanh toán di động trên hạ tầng chấp nhận thanh toán không tiếp xúc (contactless), thúc đẩy các hình thức thanh toán điện tử khác. Tuy nhiên, theo ý kiến của các chuyên gia việc ứng dụng công nghệ thẻ chip này còn gặp nhiều khó khăn như hệ thống công nghệ, nguồn nhân lực, nguồn tài chính… Do đó, câu chuyện đặt ra cho các ngân hàng thương mại hiện nay để tiếp tục phát triển mạnh mẽ hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt thì cần phải đảm bảo các điều kiện để thanh toán không dùng tiền mặt. Đây là vấn đề rất cấp thiết trong bối cảnh hiện nay cho tất các các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt nói chung và các NHTM nói riêng.
Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – CN Cao Bằng (VietinBank Cao Bằng) là một trong số bốn ngân hàng thương mại đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. Trải qua 10 năm xây dựng và phát triển, đến nay Viettinbank Cao Bằng 3 đã xây dựng được một hệ thống gồm một chi nhánh và hai phòng giao dịch với tổng cộng 64 cán bộ viên chức. Trong thời gian gần đây, khi hình thức thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến và hiện đại hóa, thì VietinBank Cao Bằng đã nắm bắt được thời cơ, hiện đại hóa cơ sở vật chất và đào tạo nguồn nhân lực nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu thanh toán không dùng tiền mặt của khách hàng là các cá nhân, tổ chức trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.Tuy nhiên, các yếu tố đảm bảo cho thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietinbank chi nhánh Cao Bằng vẫn còn nhiều hạn chế như cơ sở hạ tầng thanh toán còn thấp (Cả tỉnh chỉ có 3 máy ATM của Vietinbank và 15 máy POS); Kỹ năng giao tiếp, tư vấn xử lý các tình huống phát sinh của các giao dịch viên chưa được đánh giá cao. Công tác tiếp thị, quảng cáo của chi nhánh còn rất hạn chế.
Với sự vận động không ngừng nghỉ của nền kinh tế thị trường và sự cạnh tranh gay gắt giữa các Ngân hàng thương mại với nhau thì việc đảm bảo các yếu tố cho thanh toán không dùng tiền mặt tạo tiền đề để phát triển loại hình dịch vụ này đối với VietinBank Cao Bằng là vô cùng quan trọng và cấp thiết. Do đó, tác giả đã lựa chọn đề tài “Đảm bảo các yếu tố cho thanh toán không dùng tiền mặt của Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Công thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Cao Bằng” làm nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp của mình. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm đảm bảo các yếu tố cho thanh toán không dùng tiền mặt của Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam – Chi nhánh Cao Bằng trong giai đoạn 2020 – 2025.
Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thanh toán không dùng tiền mặt và đảm bảo các yếu tố cho thanh toán không dùng tiền mặt tại các NHTM. - Phân tích thực trạng đảm bảo các yếu tố cho thanh toán không dùng tiền mặt của Vietinbank chi nhánh Cao Bằng. Từ đó rút ra những đánh giá thành công, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế. 4 - Đề xuất định hướng và giải pháp nhằm đảm bảo các yếu tố cho thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietinbank chi nhánh Cao Bằng trong giai đoạn 2020 – 2025.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt và các yếu tố cho thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Vietinbank chi nhánh Cao Bằng. - Phạm vi thời gian: Tác giả tiến hành phân tích đánh giá thực trạng thanh toán không dùng tiền mặt và đảm bảo các yếu tố cho thanh toán không dùng tiền mặt tại Chi nhánh trong giai đoạn 2017 – 2019.
Các giải pháp đề xuất cho giai đoạn 2020 – 2025. Phƣơng pháp nghiên cứu 4. Phương pháp thu thập dữ liệu Dữ liệu được thu thập trong Luận văn bao gồm các dữ liệu thứ cấp và các dữ liệu sơ cấp. Các dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các nguồn sau: - Các giáo trình, công trình nghiên cứu có liên quan, các bài báo về đề tài nghiên cứu để hình thành lên cơ sở lý thuyết về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt và các yếu tố đảm bảo cho hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại.
- Các báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh của Vietinbank chi nhánh Cao Bằng trong giai đoạn 2017 – 2019 để đánh giá thực trạng hoạt động kinh doanh của Vietinbank chi nhánh Cao Bằng. - Các báo cáo về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Chi nhánh để phân tích thực trạng hoạt động không dùng tiền mặt tại chi nhánh giai đoạn 2017 – 2019. 5 - Các báo cáo nội bộ về nguồn nhân lực, về công nghệ, về mạng lưới, về nguồn tài chính…để phân tích đánh giá thực trạng các yếu tố cho thanh toán không dùng tiền mặt tại chi nhánh. - Các báo cáo nội bộ về cơ cấu tổ chức, lịch sử hình thành để giới thiệu khái quát về chi nhánh.
Dữ liệu sơ cấp Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu khảo sát. Đối tượng khảo sát là các cán bộ nhân viên ngân hàng trực tiếp hoặc gián tiếp thực hiện các hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Chi nhánh. Ngoài ra, tác giả tiến hành khảo sát cả khách hàng đang sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietinbank chi nhánh Cao Bằng. Mục đích của khảo sát để thu thập các ý kiến đánh giá của khách hàng, cán bộ nhân viên về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietinbank chi nhánh Cao Bằng và các yếu tố đảm bảo cho hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt.
Kích thước mẫu nghiên cứu: kích thước mẫu nghiên cứu dự kiến là 50 cán bộ ngân hàng và 150 khách hàng đang sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietinbank chi nhánh Cao Bằng. Phương pháp chọn mẫu: Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện. Đây là phương pháp chọn mẫu đối đối với những khách hàng, cán bộ ngân hàng sẵn sàng chấp nhận trả lời tất cả các câu hỏi trong bảng khảo sát. Với cách lựa chọn mẫu theo phương pháp thuận tiện sẽ giúp tác giả thuận lợi hơn trong quá trình khảo sát và thu thập được ý kiến đánh giá chính xác hơn do những người được khảo sát là những người sẵn sàng trả lời các câu hỏi trong bảng khảo sát.
Thời gian tiến hành khảo sát được thực hiện trong tháng 3/2020. Phần mềm xử lý Các dữ liệu sau khi thu thập được tổng hợp vào phần mềm exel để tiến hành phân tích.