PHẦN MỞ ĐẦU Bất bạo động – Phi bạo lực (non violence) là một tư tưởng, một triết lý, một phương pháp đấu tranh, phương pháp giao tiếp nhưng góp phần thể hiện đạo đức của chủ thể. Đó - Bất bạo động, Phi bạo lực - còn là một cách tiếp cận, một chiến lược hành động, một kỷ luật… được khởi sự từ cuộc đấu tranh của Gandhi1 hiện đang phát triển trên khắp thế giới và liên tục được cải tiến. Nó - phương pháp đấu tranh “Bất bạo động”, Phi bạo lực - vốn thích ứng với nhiều bối cảnh chính trị, xã hội, quốc gia và quốc tế. Nó - phương pháp giao tiếp Bất bạo động, Phi bạo lực - còn đóng vai trò như một yêu cầu, như một giải pháp thay thế để giải quyết xung đột, đề xuất các giải pháp khác nhằm góp phần hóa giải các mâu thuẫn, hoặc trực tiếp tạo niềm tin giữa chủ thể với người, nhóm người đối thoại mà không cần dùng đến phương pháp đấu tranh “bạo động” hoặc “bạo lực”.
Trong lĩnh vực nghiên cứu về khoa học chính trị, nghiên cứu về ngôn ngữ giao tiếp “Bất bạo động”, “Phi bạo lực” trở thành đề tài, hướng nghiên cứu, giải quyết đề tài của rất nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà giáo dục, nhà hoạt động ngoại giao, hoạt động chính trị,… Phương pháp giao tiếp phi bạo lực (Non Violence Communication - NVC) được tiến sĩ (TS.) Marshall Bertram Rosenberg2 - tên thường gọi là Marshall Rosenberge - đề xướng vào những năm 1960, khi ông còn làm việc với các phong trào đòi quyền bình đẳng của những người da đen. Việc chọn tiêu đề “giao tiếp phi bạo lực” là cách mà TS. Marshall Rosenberg chọn để diễn đạt, định danh hướng nghiên cứu mới, khác với hướng nghiên cứu và thực hành “giao tiếp bạo lực”. Phương pháp “giao tiếp phi bạo lực” còn có một số cách dịch khác như: giao tiếp bất bạo động, giao tiếp trắc ẩn, giao tiếp từ trái tim, giao tiếp chân thành, giao tiếp kết nối.
Riêng trong khuôn khổ và hướng nghiên cứu của luận văn này, học viên 1 Mahatma Gandhi (1869-1948): Anh hùng dân tộc Ấn Độ. Người đã chỉ huy và lãnh đạo cuộc kháng chiến chống chế độ thực dân Anh, giành độc lập cho Ấn Độ. Ông nổi tiếng với triết lý chính trị “Bất bạo động”, “Phi bạo lực”. Marshall Bertram Rosenberg (1934-2015): Nhà Tâm lý học người Mỹ và cũng là nhà hòa giải, tác giả và giảng viên.
Người đề xướng ra thuyết giao tiếp phi bạo lực (non vilonce communication). 6 sẽ thống nhất cách dịch và gọi tên phương pháp này là phương pháp giao tiếp phi bạo lực. Hoa Kỳ là một trong những quốc gia hùng mạnh về kinh tế - xã hội - quốc phòng - an ninh… và thuộc nhóm các nước dẫn đầu thế giới. Những chiến lược, sách lược về phát triển kinh tế - xã hội - quốc phòng - an ninh của Hoa Kỳ không chỉ có sức tác động trong nội bộ đất nước Mỹ, mà còn có sức lay chuyển, ảnh hưởng đến nhiều quốc gia trên toàn thế giới.
Theo đó, vị trí, vai trò, chức năng, tư tưởng và phương thức lãnh đạo, khuynh hướng, cách thức điều hành hoạt động của tổng thống - người đứng đầu quốc gia này là cực kỳ quan trọng. Quan trọng không chỉ với Mỹ, mà còn quan trọng với nhiều quốc gia trên toàn thế giới. Barack Obama3 là vị Tổng thống thứ 44 của nước Mỹ. Trong suốt thời gian đương nhiệm (từ 2009 đến 2016), kể cả đến nay, vị cựu tổng thống người Mỹ, gốc Phi này đã ghi nhiều dấu ấn mang tính biên niên sử của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.
Trong đó, một trong những dấu ấn cá nhân mà vị cựu tổng thống da màu đầu tiên của xứ sở cờ hoa này nhận được sự yêu thích, lòng mến mộ của phần lớn công chúng trên toàn thế giới, đó chính là phương thức diễn ngôn với những bài phát biểu có sức thu hút cử tri, công chúng trên toàn thế giới một cách mãnh liệt. Diễn ngôn của Barack Obama có những đặc điểm gì cần nghiên cứu? Với mong muốn được tìm hiểu sâu hơn về phương pháp giao tiếp này; đồng thời, chọn Barack Obama là chủ thể nghiên cứu trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, tôi chọn đề tài “Những đặc trưng giao tiếp phi bạo lực trong diễn ngôn của Barack Obama” để làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình. 3 Barack Hussein Obama II (Barack Obama) sinh ngày 4 tháng 8 năm 1961 là một chính trị gia, luật sư và tác giả người Mỹ gốc Phi, tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ từ năm 2009 đến năm 2017. Là thành viên của Đảng Dân chủ, Obama là tổng thống người Mỹ gốc Phi đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ.
Trước đây, ông từng là thượng nghị sĩ Hoa Kỳ đại diện cho Illinois từ năm 2005 đến năm 2008 và là thượng nghị sĩ bang Illinois từ năm 1997 đến năm 2004. 7 Lý do chọn đề tài Con người phát minh ra ngôn ngữ để có thể kết nối với nhau dễ dàng hơn. Vậy mà trớ trêu thay, cũng chính từ cách sử dụng ngôn ngữ mà ta có thể hiểu lầm nhau, trở nên xa cách, mất kết nối, thậm chí là ghét bỏ và hận thù nhau. Chỉ vì lời nói, hay đơn giản là vì cách diễn đạt ngôn ngữ mà một đất nước có thể giữ yên hòa bình hoặc rơi vào chiến tranh.
Sức mạnh của ngôn từ là rất lớn. Những lời nói có thể khiến trái tim bạn tan vỡ, chúng cũng có thể hàn gắn tâm hồn bạn. Hoặc, chúng có thể phá hủy bạn mãi mãi. Chẳng thế mà trong tác phẩm “Hoàng tử bé”, Antoine de Saint – Exupéry khẳng định: “Ngôn ngữ là nguồn gốc của mọi hiểu lầm” (de Saint-Exupéry, 2003).
Tiếp cận vai trò, chức năng của ngôn ngữ theo hướng này, tôi tin rằng: “Ngôn ngữ, ngôn từ, lời nói là một hình thái của quyền lực”. Giao tiếp phi bạo lực là một mô hình giao tiếp giúp nâng cao sự kết nối, sự thấu hiểu và lòng trắc ẩn được TS. Marshall Rosenberg nghiên cứu, phát triển và giảng dạy. Marshall Rosenberg phân biệt giữa sử dụng quyền lực để trừng phạt và sử dụng quyền lực để bảo vệ và xem đây là bài học bắt buộc của những nhà hoạch định chính sách hay những người thực thi pháp luật.
Marshall Rosenberg - còn cho rằng: Với cương vị là một tổng thống, mục tiêu chính trong việc sử dụng ngôn ngữ chính là để củng cố thêm quyền lực của chính mình (Rosenberg & Chopra, 2015). Đây cũng là bài học mà vị tổng thống này cần phải vượt qua với điểm số xuất sắc. Bởi lẽ giản đơn, đó là công cụ hiệu quả để tuyên truyền, vận động và làm thay đổi hành vi nhận thức của xã hội, của cộng đồng… Tổng thống George W. Bush4 kết thúc hai (02) nhiệm kỳ vào năm 2009, bàn giao lại cho người kế nhiệm thuộc đảng Dân chủ Barack Obama một sứ mệnh nặng nề.
Với khẩu hiệu “Chúng ta cần thay đổi” (Changed we need) (Irimieș & Irimieș, 2017), Barack Obama đắc cử, trở thành tổng thống da màu đầu tiên của nước Mỹ. Barack Obama nhận chức đứng đầu Nhà Trắng với “di sản” là những cuộc chiến Afghanistan và Iraq, cùng cuộc chiến chống khủng bố đã và đang để lại hậu quả nặng 4 Bush. George Walker Bush (còn gọi là George Bush con, Bush Jr hoặc là Bush 43, sinh ngày 06/7/1946) là một chính trị gia, doanh nhân, và là tổng thống thứ 43 của Hoa Kỳ tại nhiệm từ năm 2001 đến năm 2009. 8 nề cho đất nước Mỹ trong bối cảnh lúc bấy giờ.
Ngày 09/10/2009, Barack Obama được Ủy ban Nobel Na Uy tuyên bố trao giải Nobel Hòa Bình “nhờ những nỗ lực xuất sắc nhằm củng cố ngoại giao quốc tế và hợp tác giữa các dân tộc” (The Nobel Peace Prize 2009, 2009). Đây cũng là một trong những minh chứng chứng tỏ Tổng thống Barack Obama có công lớn trong việc dập tắt những cuộc chiến, khắc phục những hậu quả nặng nề của Hoa Kỳ trong giai đoạn lúc bấy giờ để tiếp tục phát triển thịnh vượng, nhất là góp phần “củng cố ngoại giao quốc tế và hợp tác hòa bình giữa các dân tộc”. Tổng thống Barack Obama là một bậc thầy trong việc sử dụng ngôn ngữ thông qua các bài diễn văn xuất sắc và có sức thuyết phục người nghe trên toàn thế giới, kể cả các “đối thủ” của mình. Theo quyển sách “Say it like Obama - Nói theo phong cách của Obama” của Leanne Shell, được dịch bởi Hoàng Sơn (Leanne & Sơn, 2009) thì Barack Obama đã có những chỉ dẫn vô cùng thuyết phục để vận động người dân bầu chọn cho mình và trở thành tổng thống nước Mỹ.
Còn trong bài dịch tựa đề “Đánh giá về nhiệm kỳ của Tổng thống Barack Obama”, được đăng tải trên trang nghiencuuquocte.org, tác giả Jeffrey Frankel và biên dịch bởi Nguyễn Huy Hoàng (Jeffrey Frankel & Biên dịch: Nguyễn Huy Hoàng; Biên tập: Lê Hồng Hiệp, 2017) đã chỉ ra những thay đổi đáng được ghi nhận của vị tổng thống này trong việc sử dụng quyền lực mềm để mang lại tự do và xây dựng giá trị phúc lợi. Riêng với học viên, trong suốt quá trình học tập, tìm hiểu và nghiên cứu về Quan hệ quốc tế, tôi rất ngạc nhiên về vị tổng thống Mỹ thứ hai được giải (hay đề cử giải) Nobel Hòa Bình - Barack Obama. Năm 2016, tôi lại may mắn được chọn là một trong những sinh viên được gặp Tổng thống Barack Obama. Cách mà ông ấy trả lời các câu hỏi đã thực sự để lại trong tôi nhiều ấn tượng tốt đẹp.
Từ đó, tôi bắt đầu để tâm nghiên cứu sâu hơn về cách thiết lập truyền thông cá nhân của vị tổng thống này. Từ những lý do nêu trên và với mong muốn tìm hiểu sâu hơn về phương thức giao tiếp Phi bạo lực, tôi quyết định thực hiện đề tài luận văn “Những đặc trưng giao tiếp phi bạo lực trong diễn ngôn của Barack Obama”. 9 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở hình thành khung lý thuyết về giao tiếp thông qua việc thực hành giao tiếp phi bạo lực; đồng thời, căn cứ vào vai trò quan trọng của giao tiếp phi bạo lực trong các hoạt động ngoại giao và trong quan hệ quốc tế, việc nghiên cứu đề tài này hướng đến hai (02) mục đích là: (1) Phân tích những “thành công”, những giá trị mang lại hiệu quả trong việc thực hành giao tiếp phi bạo lực của Tổng thống Barack Obama. (2) Qua đó, luận văn còn hướng tới mục đích góp phần khuyến khích những người làm trong ngành ngoại giao hoặc đang có những công việc thuộc lĩnh vực quan hệ quốc tế chú trọng thực hành phương pháp giao tiếp này.