1602 chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tác động của nó tới sự phát triển đô thị tỉnh bắc ninh luận văn tốt nghiệp

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu 1602 chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tác động của nó tới sự phát triển đô thị tỉnh bắc ninh luận văn, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Tuệ
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Địa lí học
• Đề tài: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tác động của nó tới sự phát triển đô thị tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tác động đến phát triển đô thị Bắc Ninh

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình tái cấu trúc các ngành kinh tế, từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển đô thị hóa. Tại Bắc Ninh, quá trình này đã chuyển đổi từ một tỉnh nghèo thành một trung tâm kinh tế năng động, với tỉ trọng công nghiệp chiếm 77,6% GDP. Tác động đến phát triển đô thị thể hiện qua việc nâng cấp đô thị, mở rộng không gian đô thị, và cải thiện cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, quá trình này cũng gặp nhiều thách thức như sự phụ thuộc vào vốn đầu tư nước ngoài và sự chênh lệch trong phát triển giữa các đô thị.

1.1. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, nhằm tối ưu hóa nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các lý thuyết kinh tế như 'Patterns of Development' và 'Structural Change and Economic Growth' đã chỉ ra rằng mỗi nền kinh tế đều trải qua ba giai đoạn: nông nghiệp, công nghiệp hóa, và hậu công nghiệp. Tại Việt Nam, quá trình này gắn liền với công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững.

1.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại Bắc Ninh

Bắc Ninh đã chuyển đổi từ một tỉnh nghèo thành một trung tâm kinh tế năng động, với tỉ trọng công nghiệp chiếm 77,6% GDP. Quá trình này được thúc đẩy bởi vốn đầu tư nước ngoài và sự phát triển của các khu công nghiệp. Tuy nhiên, kinh tế Bắc Ninh vẫn phụ thuộc nhiều vào FDI, và giá trị gia tăng công nghiệp chưa cao. Điều này đặt ra thách thức trong việc đảm bảo phát triển bền vững.

II. Tác động của chuyển dịch cơ cấu kinh tế đến phát triển đô thị Bắc Ninh

Tác động của chuyển dịch cơ cấu kinh tế đến phát triển đô thị Bắc Ninh thể hiện qua việc nâng cấp đô thị, mở rộng không gian đô thị, và cải thiện cơ sở hạ tầng. Thành phố Bắc Ninh và thị xã Từ Sơn đã trở thành các trung tâm kinh tế quan trọng. Tuy nhiên, sự phát triển không đồng đều giữa các đô thị và các vấn đề xã hội, môi trường nảy sinh là những thách thức cần giải quyết.

2.1. Phát triển mạng lưới đô thị

Quá trình chuyển dịch kinh tế đã thúc đẩy sự phát triển của mạng lưới đô thị tại Bắc Ninh. Số lượng đô thị tăng từ 7 năm 2000 lên 8 năm 2013, với sự xuất hiện của nhiều thị tứ. Đô thị Bắc Ninh đã được nâng cấp từ thị xã lên thành phố loại II, và thị trấn Từ Sơn lên thị xã. Tuy nhiên, sự phát triển không đồng đều giữa các đô thị vẫn là một vấn đề cần quan tâm.

2.2. Tác động đến cơ sở hạ tầng và chất lượng sống

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế đã cải thiện đáng kể cơ sở hạ tầng đô thị, đặc biệt là mạng lưới giao thông. Tuy nhiên, tác động kinh tế đến chất lượng sống của người dân vẫn còn hạn chế. Tỉ lệ dân thành thị của Bắc Ninh là 26,1%, thấp hơn mức trung bình cả nước (32%). Điều này cho thấy cần có các chính sách hỗ trợ để nâng cao chất lượng sống và thu hút dân cư đô thị.

III. Định hướng và giải pháp cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển đô thị Bắc Ninh

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển đô thị bền vững, Bắc Ninh cần tập trung vào các giải pháp như huy động vốn đầu tư, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Các chính sách phát triển cần đảm bảo sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.

3.1. Định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Bắc Ninh cần tiếp tục thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa, đồng thời phát triển các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Chính sách phát triển cần tập trung vào việc thu hút vốn đầu tư chất lượng cao và phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ.

3.2. Giải pháp phát triển đô thị bền vững

Để đảm bảo phát triển đô thị bền vững, Bắc Ninh cần cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng sống của người dân, và giải quyết các vấn đề môi trường. Phát triển kinh tế xanh và ứng dụng khoa học công nghệ là những giải pháp quan trọng để đạt được mục tiêu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu"[68] cung cấp những khái niệm về đô thị, chức năng đô thị, hình thể đô thị, đô thị hóa. được coi là cơ sở lí luận cho nghiên cứu đô thị Việt Nam. Những phân tích về kinh tế đô thị, xã hội đô thị và quản lí đô thị cũng đư ợc đề cập trong "Kinh tế học đô thị"[10], "Xã hội học đô thị"[44] và "Giáo trình quản lí đô thị"[34]. Tác giả coi đây là những cứ liệu khoa học quan trọng khi nghiên cứu về sự phát triển đô thị và tác động của CDCCKT đến phát triển đô thị tỉnh Bắc Ninh.

Về mặt thực tiễn có tác phẩm “Đô thị Việt Nam” [56] đã cho thấy hiện trạng phát triển đô thị nước ta cùng những định hướng phát triển trong bối cảnh đô thị hóa trên thế giới và khu vực. Tác phẩm "Đô thị hóa trong quá trình công nghiệp hóa: 7 Kinh nghiệm của Nhật Bản và một số nước khác" [59] lại đưa ra những kinh nghiệm cho đô thị hóa trong quá trình công nghiệp hóa ở Việt Nam qua việc phân tích, đánh giá đô thị hóa tại Nhật Bản và một số nước châu Á khác. Tổ chức Ngân hàng thế giới cũng có những báo cáo nghiên cứu về vấn đề đô thị và đô thị hóa tại Việt Nam như: Đô thị hóa và tăng trưởng [49] và Đánh giá đô thị hóa ở Việt Nam [118]. Đô thị hóa và tăng trưởng là những phân tích xoay quanh mối quan hệ giữa đô thị hóa và tăng trưởng còn Đánh giá đô thị hóa ở Việt Nam lại là bức tranh đầy đủ về thực trạng quá trình đô thị hóa ở Việt Nam trong đó đi sâu vào đánh giá tại các đô thị lớn như T.P Hà Nội và T.P Hồ Chí Minh.

Những nghiên cứu cụ thể tại một số địa phương chủ yếu là các công trình luận án đã đư ợc bảo vệ như luận án “ Phân tích dưới góc độ Địa lí kinh tế - xã hội sự chuyển hoá nông thôn thành đô thị ở Hà Nội trong quá trình đô thị hoá” [25] có ý nghĩa rất lớn về mặt thực tiễn khi tìm ra đặc điểm và xu hướng đô thị hoá của thủ đô Hà Nội trong quá trình chuyển hoá vùng nông thôn thành đô thị, luận án “ Phân tích quá trình đô thị hóa ở thành phố Hải Phòng giai đoạn 1985 - 2007"[12] lại là việc vận dụng cơ sở lí luận về đô thị hóa vào phân tích, đánh giá thực tiễn đô thị hóa tại Hải Phòng (đô thị quan trọng của Việt Nam). Hiện nay, những vấn đề liên quan đến đô thị vẫn tiếp tục được nghiên cứu. Nghiên cứu tại Bắc Ninh Những nghiên cứu về phát triển đô thị hay quá trình đô th ị hóa tại Bắc Ninh chủ yếu là những bài viết trên các báo, tạp chí và trong quy hoạch phát triển đô thị tỉnh Bắc Ninh. Bài báo "Phát triển đô thị công nghiệp tỉnh Bắc Ninh" [60] đã đi vào phân tích về điều kiện hình thành và thực trạng phát triển của một loại hình đô th ị gắn với KCN là đô thị công nghiệp.

Trong "Đề án quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị toàn tỉnh Bắc Ninh đến năm 2020"[117] và "Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Bắc Ninh đến năm 2030, tầm nhìn đ ến năm 2050" [123] là những phân tích về điều kiện, hiện trạng phát triển đô thị tỉnh Bắc Ninh, mục tiêu, định hướng xây dựng và phát triển đô thị Bắc Ninh là đô thị vệ tinh quan trọng của vùng đô thị Thủ đô. Tác động của chuyển dịch cơ cấu kinh tế tới phát triển đô thị Tác động của CDCCKT tới phát triển đô thị là vấn đề rất phức tạp với cả hai chiều thuận và nghịch, vì vậy trong số các công trình nghiên cứu, các bài viết mà tác giả luận án được tiếp cận thì có rất ít hoặc đã đ ề cấp đến nhưng chưa cụ thể và rõ 8 ràng về tác động của CDCCKT đến phát triển đô thị. Trong nghiên cứu về "Tái cơ cấu kinh tế và những thay đổi trong thành phố"[136] thì tác đ ộng của tái CCKT đến phát triển đô thị được tập trung phân tích ở góc độ xã hội với những tác động tiêu cực và hạn chế như: vấn đề thiếu việc làm, tỉ lệ thất nghiệp cao, chênh lệch về đời sống của dân cư giữa khu vực nội thành với các khu vực khác của Winnipeg (Canada), đồng thời cũng đưa ra m ột số giải pháp nhằm khắc phục những tác động tiêu cực này. Với luận án tiến sĩ địa lí “Tác động của những biến đổi kinh tế - xã hội đến phát triển đô thị ở thị xã Lạng Sơn”[39] có hướng nghiên cứu rất gần với nội dung của luận án cũng chưa đ ề cập cụ thể, rõ ràng tác đ ộng của CDCCKT đến phát triển đô thị mà là những phân tích, đánh giá tổng quát về tác động của biến đổi kinh tế - xã hội nói chung đến phát triển thị xã Lạng Sơn.

Trong luận án tiến sĩ kinh tế “Phát triển khu công nghiệp, khu chế xuất gắn với hình thành, phát triển đô thị công nghiệp: kinh nghiệm của một số nước châu Á và vận dụng vào Việt Nam”[38], lại phân tích, đánh giá về vai trò của khu công nghiệp và khu chế xuất (một hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp đặc trưng của quá trình CDCCKT theo hư ớng CNH, HĐH) trong việc hình thành, phát triển đô thị công nghiệp. Các công trình, bài viết này mới chỉ tập trung đánh giá, phân tích khái quát một khía cạnh tác động cụ thể nào đó của CDCCKT đến phát triển đô thị, bởi thực tế quá trình đô thị hoá ở Việt Nam đang diễn ra nhanh hơn quá trình CDCCKT, do vậy những tác động của CDCCKT đến đô thị chưa rõ rệt. Tỉnh Bắc Ninh đang có quá trình CDCCKT và đô th ị hóa diễn ra mạnh mẽ, vì vậy tác động của CDCCKT đến phát triển mạng lưới đô thị tỉnh được các cấp lãnh đạo, sở ban ngành rất quan tâm nhưng đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu độc lập hay một bài viết cụ thể nào. Như vậy số lượng các nghiên cứu về CDCCKT và đô thị tương đối nhiều, một số công trình đã chú ý đến tính định lượng và những điều kiện, nhân tố mới xuất hiện trong đời sống kinh tế - xã hội.

Song việc đánh giá tác động của CDCCKT đến phát triển đô thị hay vai trò của CDCCKT với quá trình đô thị hóa chưa có nhiều đề tài. Với mong muốn làm sáng tỏ quá trình CDCCKT và phát triển đô thị trong sự phát triển kinh tế - xã hội chung của tỉnh, luận án tập trung vào nghiên cứu các điều kiện, thực trạng quá trình CDCCKT, tác động của CDCCKT tới phát triển đô thị tỉnh Bắc Ninh. Luận án sẽ là tài 9 liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lí, quy hoạch khi xem xét, hoạch định chính sách phát triển tỉnh Bắc Ninh hay một địa phương cụ thể khác. Mục tiêu, nhiệm vụ và giới hạn đề tài 3.

Mục tiêu Trên cơ sở tổng quan những vấn đề lí luận, thực tiễn về CDCCKT và phát triển đô thị của thế giới và Việt Nam, luận án có mục tiêu làm sáng tỏ quá trình CDCCKT và những tác động của CDCCKT tới phát triển đô thị tỉnh Bắc Ninh, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm CDCCKT và phát triển hệ thống đô thị Bắc Ninh hiệu quả, bền vững. Nhiệm vụ Luận án tập trung vào giải quyết những nhiệm vụ sau: - Đúc kết cơ sở lí luận và thực tiễn về CDCCKT và phát triển đô thị để vận dụng vào địa bàn tỉnh Bắc Ninh. - Đánh giá các nhân tố tác động đến sự CDCCKT. Phân tích thực trạng CDCCKT tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2000-2013.

- Phân tích tác động của CDCCKT tới phát triển đô thị tỉnh Bắc Ninh. - Đề xuất giải pháp CDCCKT và phát triển đô thị tỉnh Bắc Ninh hiệu quả, hợp lí trong tương lai. Giới hạn để tài - Về nội dung: Luận án tập trung vào nghiên cứu quá trình CDCCKT và những tác động của nó tới phát triển đô thị tỉnh Bắc Ninh từ năm 2000 đến năm 2013 và tầm nhìn 2030: + Phân tích các nhân tố tác động đến CDCCKT. + Thực trạng CDCCKT dưới góc độ địa lý học (theo ngành, thành phần kinh tế, lãnh thổ).

Trong đó chỉ tập trung vào các ngành chiếm tỉ trọng lớn là công nghiệp, nông nghiệp, thủy sản và một số phân ngành dịch vụ. + Tác động của CDCCKT đến phát triển đô thị tập trung vào những tác động chủ yếu như: hình thành, mở rộng đô thị; biến đổi chức năng đô thị; thúc đẩy cơ sở hạ tầng đô thị; thúc đẩy kinh tế - xã hội đô thị; thay đổi quản lí và quy hoạch đô thị. - Về lãnh thổ: + Luận án nghiên cứu quá trình CDCCKT trên phạm vi lãnh thổ toàn tỉnh Bắc Ninh, có phân tích xuống cấp huyện, thị xã, thành phố và liên huyện. Đồng thời, 10 luận án cũng đặt tỉnh Bắc Ninh trong mối liên hệ với vùng đồng bằng sông Hồng (ĐBSH), vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc (VKTTĐPB) và cả nước.

+ Khi đánh giá tác động của CDCCKT đến phát triển đô thị, luận án tập trung vào hai địa bàn là thành phố Bắc Ninh và thị xã Từ Sơn. Đây là hai đô thị quan trọng nhất của tỉnh và là đô thị trung tâm để tỉnh Bắc Ninh trở thành thành phố văn minh, hiện đại, văn hiến vào năm 2020. Hai đô thị này thể hiện rõ ràng nhất tác động của CDCCKT đến phát triển đô thị. - Về thời gian nghiên cứu: Các số liệu sử dụng được lấy trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2013 và tầm nhìn đến 2030.

Quan điểm và phương pháp nghiên cứu 4. Các quan điểm nghiên cứu: 4. Quan điểm hệ thống Các hiện tượng địa lý kinh tế - xã hội rất phong phú và đa dạng. Chúng có qúa trình hình thành và phát triển trong mối liên hệ nhiều chiều giữa bản thân các hiện tượng với nhau và giữa chúng với các hiện tượng khác.

Để quá trình nghiên cứu được khách quan, khoa học nhất thiết phải sử dụng quan điểm hệ thống. Tỉnh Bắc Ninh là một hệ thống lãnh thổ, trong đó CCKT là một bộ phận có các mối quan hệ giữa các thành phần tác động qua lại với nhau. Hệ thống lãnh thổ này nằm trong hệ thống cao hơn là VKTTĐPB, vùng Đồng bằng sông Hồng và đặt trong mối quan hệ với toàn lãnh thổ Việt Nam khi đi xem xét các vấn đề CDCCKT và những tác động của CDCCKT đến phát triển đô thị.