Chương 1: Chuẩn và đồ gá Nội dung 1. Chuẩn trong chế tạo máy 2. Đồ gá gia công 1 ĐỒ ÁN CÔNG NGHỆ CHẾ TẠO 2 1 10/3/2022 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.1 Các loại bề mặt trong gia công cơ khí 1.2 Định nghĩa và phân loại chuẩn 1.1 Nguyên tắc định vị 6 điểm 1.2 Những lưu ý trong định vị 1.3 Sai số gá đặt 3 1.
CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.1 Các loại bề mặt trong gia công cơ khí 1 Bề mặt dùng định vị 1 3 2 Bề mặt kẹp chặt 2 3 Bề mặt gia công 4 Bề mặt không gia công 4 5 Bề mặt dùng kiểm tra Một bề mặt có thể đảm nhiệm một hay một vài chức năng trên 5 5 Bề mặt (hay vị trí) dùng để xác nhận vị trí tương quan giữa các về mặt trên => Chuẩn 4 2 10/3/2022 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.1 Các loại bề mặt trong gia công cơ khí 1.2 Định nghĩa và phân loại chuẩn 1.1 Nguyên tắc định vị 6 điểm 1.2 Những lưu ý trong định vị 1.3 Sai số gá đặt 5 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Định nghĩa và phân loại chuẩn a. Định nghĩa “Là tập hợp các bề mặt, các đường, các điểm mà căn cứ vào đó người ta xác định được vị trí tương đối giữa các bề mặt, các đường, các điểm của bản thân chi tiết đó hay của chi tiết khác trong cùng một sản phẩm” Chuẩn là bề mặt A Chuẩn là đường B Chuẩn là điểm R Chuẩn được sử dụng trong quá trình: -Thiết kế Việc chọn chuẩn ảnh hưởng lớn -Gia công đến độ chính xác và tính kinh -Đo lường tế trong chế tạo máy -Lắp ráp 6 3 10/3/2022 1.
CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Định nghĩa và phân loại chuẩn b. Phân loại Dựa vào các quá trình trong gia công cơ khí để phân loại chuẩn Thiêt kế => gia công => kiểm tra => lắp ráp 7 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Định nghĩa và phân loại chuẩn b. Phân loại Chuẩn thiết kế : là chuẩn được dùng trong quá trình thiết kế.
Chuẩn này được hình thành khi lập các chuỗi kích thước trong quá trình thiết kế Chuẩn thiết kế có thể là chuẩn thực hay chuẩn ảo Chuẩn thực Chuẩn ảo 8 4 10/3/2022 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Định nghĩa và phân loại chuẩn b. Phân loại Chuẩn công nghệ : • Dùng trong quá trình gia công • luôn luôn là chuẩn thực Chia ra: chuẩn gia công, chuẩn lắp ráp và chuẩn kiểm tra. •Chuẩn gia công : xác định vị trí của những bề mặt, đường, hoặc điểm của chi tiết trong quá trình gia công cơ Chuẩn này bao giờ cũng là chuẩn thực.
CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Định nghĩa và phân loại chuẩn b. Phân loại Chuẩn gia công bao gồm chuẩn thô và chuẩn tinh Chuẩn thô : là những bề mặt dùng làm chuẩn chưa qua gia công Chuẩn tinh : là những bề mặt dùng làm chuẩn đã qua gia công • Chuẩn tinh chính: là chuẩn tinh sau khi gia công được dùng làm chuẩn trong quá trính lắp ráp. • Chuẩn tinh phụ: là chuẩn tinh sau khi gia công không được dùng trong quá trình lắp ráp A A Chuẩn tinh chính Chuẩn tinh phụ 10 5 10/3/2022 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Định nghĩa và phân loại chuẩn b.
Phân loại Chuẩn lắp ráp là chuẩn dùng để xác định vị trí tương quan của các chi tiết khác nhau của một bộ phận máy trong qúa trình lắp ráp Chuẩn lắp ráp có thể trùng hoặc không trùng với mặt tỳ lắp ráp Chuẩn lắp ráp 11 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Định nghĩa và phân loại chuẩn b. Phân loại Chuẩn kiểm tra Dùng trong quá trình kiểm tra Là chuẩn căn cứ vào đó tiến hành đo hay kiểm tra kích thước về vị trí giữa các yếu tố hình học của chi tiết máy Ví dụ : Để kiểm tra độ đồng tâm giữa các bậc trục, ta sử dụng hai lỗ tâm làm chuẩn kiểm tra 12 6 10/3/2022 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.1 Các loại bề mặt trong gia công cơ khí 1.2 Định nghĩa và phân loại chuẩn 1.1 Nguyên tắc định vị 6 điểm 1.2 Những lưu ý trong định vị 1.3 Sai số gá đặt 13 1.
CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.3 Gá đặt Gá đặt chi tiết gồm 2 quá trình: Quá trình đinh vị Quá trình kẹp chặt Quá trình định vị bao giờ cũng diễn ra truớc, quá trình kẹp chặt tiếp bước theo sau. Định vị: là qúa trình xác định chính xác vị trí tương đối của chi tiết so với dụng cụ cắt trước khi gia công. Kẹp chặt : là quá trình cố định vị trí của chi tiết sau khi định vị để chống lại tác dụng của ngoại lực ( chủ yếu là lực cắt ) trong quá trình gia công làm cho chi tiết không được xê dịch và dời khỏi vị trí đã định vị. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.3 Gá đặt Ví dụ quá trình gá đặt Quá trình đinh vị: chi tiết được định vị bằng khối V và phiến chặn để đảm bảo kích thước A và B Quá trình kẹp chặt: Lực kẹp P( tay đòn, xy lanh…) được sử dụng để cố định vị trí chi tiết sau khi đã được định vị P B 15 1.
CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.1 Nguyên tắc định 6 điểm Vật rắn tuyệt đối trong không gian có khả năng di chuyển theo theo 6 bậc tự do -3 bậc tịnh tiến: Ox, Oy, Oz -3 bậc xoay quanh trục: Ox, Oy, Oz 16 8 10/3/2022 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.1 Nguyên tắc định vị 6 điểm ▪ Điểm 1 hạn chế bậc tự do tịnh tiến theo OZ ▪ Điểm 2 hạn chế bậc tự do quay theo OY ▪ Điểm 3 hạn chế bậc tự do quay theo OX ▪ Điểm 4 hạn chế bậc tự do tịnh tiến theo OX ▪ Điểm 5 hạn chế bậc tự do quay theo OZ ▪ Điểm 6 hạn chế bậc tự do tịnh tiến theo OY Nguyên tắc 6 điểm được sử dụng để định vị chi tiết khi gia công. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Những lưu ý trong định vị ❖Một mặt phẳng bất kỳ có khả năng khống chế tối đa 3 bậc tự do ❖Khi gia công chi tiết được định vị không cần thiết luôn đủ 6 bậc tự do, chỉ cần những bậc tự do cần thiết để đảm bảo yêu cầu của nguyên công ❖Số bậc tự do khống chế không được quá 6, nếu 1 bậc nào đó được khống chế quá 1 lần gọi là siêu định vị Siêu định vị sẽ làm kênh, lệch, biến dạng chi tiết hay đồ gá sai số gá đặt giảm ĐCXGC 18 9 10/3/2022 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Những lưu ý trong định vị Ví dụ minh họa về khả năng khống chế bậc tự do thường gặp 1 bậc tự do 5 bậc tự do 2 bậc tự do 4 bậc tự do 6 bậc tự do 19 1.
CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Những lưu ý trong định vị Ví dụ về siêu định vị Siêu định vị 20 10 10/3/2022 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.2 Những lưu ý trong định vị Ví dụ về siêu định vị a) Siêu định vị b) Định vị đúng 21 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.3 Sai số gá đặt Sai số gá đặt trong quá trình gia công được xác định thông qua 3 yếu tố: -Sai số do kẹp chặt -Sai số đồ gá -Sai số chuẩn Công thức tính sai số gá đặt: 22 11 10/3/2022 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.3 Sai số gá đặt Sai số do kẹp chặt Là lượng chuyển vị của gốc kích thước do lực kẹp thay đổi chiếu theo phương kích thước thực hiện Trong đó: α: Góc giữa phương kích thước thực hiện và phương dịch chuyển của gốc kích thước Ymax, Ymin: dịch chuyển nhỏ và lớn nhất do lực kẹp 23 1.
CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.3 Sai số gá đặt Sai số đồ gá Sinh ra chủ yếu do 3 yếu tố: -Sai số do chế tạo -Sai số do mòn -Sai số do gá đặt đồ gá Sai số của đồ gá thường nhỏ và được bỏ qua khi gia công. Khi yêu cầu độ chính xác cao có thể lấy bằng (0.3) sai số gia công 24 12 10/3/2022 1. CHUẨN TRONG CHẾ TẠO MÁY 1.3 Sai số gá đặt Sai số chuẩn “Sai số chuẩn phát sinh khi chuẩn định vị không trùng với gốc kích thước và có trị số bằng lượng biến động của gốc kích thước chiếu lên phương kích thước thực hiện” Không có sai số chuẩn Có sai số chuẩn 25 2.1 Trang bị công nghệ 2.3 Định vị và đồ định vị 2.1 Định vị mặt chuẩn là mặt phẳng 1.2 Đinh vị mặt chuẩn là mặt trụ ngoài 1.3 Định vị mặt chuẩn là mặt trụ trong 1.4 Định vị với chuẩn định vị kết hợp 2.4 Cơ cấu kẹp chặt 2.1 Kẹp chặt bằng chêm 2.2 Kẹp chặt bằng ren vít 2.5 Cơ cấu sinh lực 27 2.1 Trang bị công nghệ Chất lượng sản phẩm cơ khí, năng suất lao động và giá thành là những chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật quan trọng trong sản xuất cơ khí. Để đảm bảo các chỉ tiêu trên, trong quá trình chế tạo sản phẩm cơ khí ngoài máy cắt kim loại và dụng cụ cắt, chúng ta còn cần các trang bị công nghệ.
Trang bị công nghệ ( với gia công cơ khí ) là toàn bộ các phụ tùng kèm theo máy công cụ nhằm mở rộng khả năng công nghệ của máy, tạo điều kiện cho việc thực hiện quá trình công nghệ chế tạo cơ khí với hiệu quả kinh tế kỹ thuật cao.1 Trang bị công nghệ Hai loại trang bị công nghệ thường dùng trong cơ khí là đồ gá ( đồ gá gia công, đồ gá kiểm tra, đồ gá lắp ráp ) và dụng cụ phụ. - Đồ gá: là những trang bị công nghệ cần thiết được dùng trong quá trình gia công cơ ( đồ gá gia công ), quá trình kiểm tra ( đồ gá kiểm tra ), quá trình lắp ráp ( đồ gá lắp ráp ). - Dụng cụ phụ (đồ gá dao): là một loại trang bị công nghệ dùng để gá đặt dụng cụ cắt trong quá trình gia công.1 Trang bị công nghệ 2.3 Định vị và đồ định vị 2.1 Định vị mặt chuẩn là mặt phẳng 1.2 Đinh vị mặt chuẩn là mặt trụ ngoài 1.3 Định vị mặt chuẩn là mặt trụ trong 1.4 Định vị với chuẩn định vị kết hợp 2.4 Cơ cấu kẹp chặt 2.1 Kẹp chặt bằng chêm 2.2 Kẹp chặt bằng ren vít 2.5 Cơ cấu sinh lực 30 15 10/3/2022 2.2 Đồ gá gia công cơ Là một loại trang bị công nghệ nhằm xác định chính xác vị trí của chi tiết gia công so với dụng cụ cắt, đồng thời giữ vững vị trí đó trong suốt quá trình gia công. Đồ gá khoan Đồ gá phay Đồ gá tiện 31 2.