Luận văn thạc sĩ về chính sách lao động nữ trong công nghiệp hóa và hiện đại hóa ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích chính sách lao động nữ trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Việt Nam, đề xuất giải pháp cải thiện.

• Đề tài: Chính Sách Lao Động Nữ Trong Công Nghiệp Hóa Và Hiện Đại Hóa Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ kinh tế

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LAO ĐỘNG NỮ VÀ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ Ở VIỆT NAM
• 1.1.1. Lực lượng lao động xã hội và lực lượng lao động nữ
• 1.1.2. Chính sách lao động Nữ và nội dung của chính sách lao động Nữ
• 1.2. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ TRONG QUÁ TRÌNH CNH, HĐH Ở VIỆT NAM
• 1.2.1. CNH, HĐH và yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện chính sách về lao động Nữ ở Việt Nam
• 1.2.2. Sự cần thiết khách quan phải hoàn thiện chính sách đối với lao động Nữ trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam
• 1.2.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến hoàn thiện chính sách lao động Nữ trong thời kỳ CNH, HĐH ở Việt Nam
• 1.3. KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA TRONG KHU VỰC VỀ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ
• 1.3.1. Kinh nghiệm của Thái Lan
• 1.3.2. Kinh nghiệm của Nhật Bản
• 1.3.3. Kinh nghiệm của Philippin
• 1.3.4. Những bài học kinh nghiệm rút ra có thể vận dụng đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM
• 2.1. TÌNH HÌNH LAO ĐỘNG VÀ VIỆC LÀM CỦA PHỤ NỮ VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 2000 - 2006
• 2.1.1. Mức độ tham gia lực lượng lao động của phụ nữ
• 2.1.2. Trình độ học vấn và chuyên môn của LLLĐ nữ
• 2.1.3. Tiền lương và thu nhập
• 2.1.4. Phụ nữ tham gia lãnh đạo, quản lý
• 2.2. ĐÁNH GIÁ VỀ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.2.1. Về chính sách việc làm
• 2.2.2. Về chính sách tuyển dụng lao động
• 2.2.3. Về chính sách tiền lương, thu nhập
• 2.2.4. Về chính sách an toàn, vệ sinh lao động
• 2.2.5. Về chính sách bảo hiểm xã hội
• 2.2.6. Về chính sách khuyến khích phụ nữ tham gia lãnh đạo quản lý
• 2.3. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN PHẢI GIẢI QUYẾT TRONG QUÁ TRÌNH HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ
• 2.3.1. Việc ban hành các văn bản dưới luật còn chậm
• 2.3.2. Quá trình xây dựng luật còn thiếu sự đồng bộ, còn sự khập khiễng, mất cân đối, trùng lắp và thiếu sự nhất quán
• 2.3.3. Còn nhiều khó khăn đối với phía chủ sử dụng lao động Nữ
• 2.3.4. Vẫn còn nhiều khó khăn từ phía người lao động nữ
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ TRONG QUÁ TRÌNH CNH, HĐH Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. QUAN ĐIỂM VÀ MỤC TIÊU VỀ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ TRONG QUÁ TRÌNH CNH, HĐH Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Những quan điểm cơ bản nhằm hoàn thiện chính sách đối với lao động Nữ trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam
• 3.1.2. Mục tiêu thực hiện CNH, HĐH của Việt Nam và dự báo về nhu cầu lao động Nữ đến năm 2020
• 3.2. NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH LAO ĐỘNG NỮ TRONG QUÁ TRÌNH ĐẨY MẠNH CNH, HĐH Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Nhóm giải pháp về hoàn thiện nội dung chính sách đối với lao động Nữ
• 3.2.2. Giải pháp về tổ chức thực hiện nhằm hoàn thiện chính sách lao động Nữ
• MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách lao động nữ trong công nghiệp hóa ở Việt Nam

Chính sách lao động nữ tại Việt Nam đã được hình thành và phát triển từ những năm đầu sau độc lập. Đặc biệt, trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chính sách này ngày càng trở nên quan trọng. Chính sách lao động nữ không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi của phụ nữ mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, tỷ lệ lao động nữ tham gia vào lực lượng lao động đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự thay đổi tích cực trong nhận thức và chính sách đối với lao động nữ.

1.1. Định nghĩa và vai trò của lao động nữ trong xã hội

Lao động nữ được hiểu là những phụ nữ từ 15 tuổi trở lên có khả năng lao động. Họ đóng vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ nông nghiệp đến công nghiệp và dịch vụ. Sự tham gia của lao động nữ không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn thúc đẩy bình đẳng giới.

1.2. Lịch sử hình thành chính sách lao động nữ ở Việt Nam

Chính sách lao động nữ đã được đề cập từ những năm đầu sau độc lập, với nhiều văn bản pháp luật được ban hành. Đặc biệt, Bộ Luật Lao động năm 1995 đã đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của lao động nữ, với nhiều điều khoản cụ thể về quyền lợi và nghĩa vụ của họ.

II. Những thách thức trong chính sách lao động nữ hiện nay

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng chính sách lao động nữ vẫn gặp phải nhiều thách thức. Tình trạng bất bình đẳng giới, thiếu cơ hội việc làm và các vấn đề về sức khỏe vẫn tồn tại. Theo báo cáo của ILO, lao động nữ thường phải đối mặt với những rào cản lớn trong việc tiếp cận các cơ hội việc làm và phát triển nghề nghiệp.

2.1. Bất bình đẳng giới trong thị trường lao động

Bất bình đẳng giới vẫn là một vấn đề lớn trong thị trường lao động Việt Nam. Phụ nữ thường nhận được mức lương thấp hơn so với nam giới, mặc dù họ có trình độ học vấn và kỹ năng tương đương. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống cá nhân mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế của đất nước.

2.2. Thiếu cơ hội việc làm cho lao động nữ

Nhiều phụ nữ vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm phù hợp với khả năng và nguyện vọng của họ. Các ngành nghề truyền thống thường không tạo ra nhiều cơ hội cho lao động nữ, trong khi các ngành công nghiệp mới lại yêu cầu kỹ năng cao mà nhiều phụ nữ chưa được đào tạo.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách lao động nữ trong công nghiệp hóa

Để cải thiện tình hình, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện chính sách lao động nữ. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc bảo vệ quyền lợi mà còn cần tạo ra môi trường làm việc bình đẳng và công bằng cho lao động nữ.

3.1. Tăng cường đào tạo nghề cho lao động nữ

Đào tạo nghề là một trong những giải pháp quan trọng giúp lao động nữ nâng cao kỹ năng và khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động. Cần có các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu của thị trường và khả năng của phụ nữ.

3.2. Cải thiện chính sách việc làm cho lao động nữ

Cần có các chính sách việc làm cụ thể nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho lao động nữ, bao gồm việc ưu tiên tuyển dụng, hỗ trợ khởi nghiệp và tạo ra các cơ hội việc làm mới trong các lĩnh vực đang phát triển.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách lao động nữ

Nghiên cứu về chính sách lao động nữ đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực trong việc nâng cao vị thế của phụ nữ trong xã hội. Các chương trình hỗ trợ và chính sách đã giúp nhiều phụ nữ có cơ hội tiếp cận việc làm và phát triển nghề nghiệp.

4.1. Các mô hình thành công trong hỗ trợ lao động nữ

Nhiều mô hình hỗ trợ lao động nữ đã được triển khai thành công, như các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp và các chính sách bảo vệ quyền lợi. Những mô hình này đã giúp nhiều phụ nữ vượt qua khó khăn và phát triển bản thân.

4.2. Đánh giá tác động của chính sách đến đời sống lao động nữ

Các chính sách lao động nữ đã có tác động tích cực đến đời sống của họ, từ việc nâng cao thu nhập đến cải thiện điều kiện sống. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để điều chỉnh kịp thời các chính sách này.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách lao động nữ

Chính sách lao động nữ cần được tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Việc bảo vệ quyền lợi và tạo cơ hội cho lao động nữ không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là của toàn xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách lao động nữ trong phát triển bền vững

Chính sách lao động nữ không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của phụ nữ mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội. Đầu tư vào lao động nữ chính là đầu tư cho tương lai.

5.2. Định hướng phát triển chính sách lao động nữ trong tương lai

Trong tương lai, cần có các chính sách linh hoạt và phù hợp hơn với nhu cầu của thị trường lao động. Việc tạo ra môi trường làm việc bình đẳng và công bằng sẽ giúp nâng cao vị thế của lao động nữ trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đẩy mạnh tiến trình hội nhập quốc tế và chuyển dịch cơ cấu, lực lượng lao động nữ đóng vai trò then chốt khi chiếm tới 50,86% tổng dân số và 48,59% tổng lực lượng lao động cả nước năm 2006. Đặc biệt, lao động nữ chiếm tỷ trọng vượt trội trong các ngành kinh tế trọng điểm như dệt may và chế biến thực phẩm (khoảng 60% đến 70%), giáo dục và đào tạo (66,6%), và y tế cứu trợ xã hội (62%). Tuy nhiên, cơ chế thị trường cùng quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đang đặt ra nhiều rào cản lớn đối với lao động nữ về trình độ chuyên môn, điều kiện làm việc, tiền lương và cơ hội thăng tiến.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu tập trung giải quyết là sự thiếu đồng bộ, bất cập và khoảng cách giữa các văn bản pháp luật hiện hành với thực tiễn thực hiện chính sách đối với lao động nữ. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về chính sách lao động nữ; đánh giá toàn diện thực trạng chính sách lao động nữ giai đoạn 2000 - 2006; chỉ rõ những rào cản từ phía chủ sử dụng lao động và bản thân người lao động; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống chính sách lao động nữ tại Việt Nam từ sau đổi mới, trọng tâm là giai đoạn 2000 - 2006 và định hướng giải pháp phát triển đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, hướng tới nâng tỷ lệ lao động nữ qua đào tạo nghề, giảm thiểu khoảng cách thu nhập (lao động nữ chỉ đạt 88,97% tiền lương so với bình quân chung), đồng thời tạo đòn bẩy phát triển nguồn nhân lực bền vững trong kỷ nguyên hội nhập kinh tế toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của lý thuyết vốn con người (Human Capital Theory) và lý thuyết phân công lao động theo giới (Gender Division of Labour). Lý thuyết vốn con người chỉ rõ trình độ học vấn, kỹ năng chuyên môn và sức khỏe quyết định trực tiếp đến năng suất cũng như thu nhập của người lao động. Trong khi đó, lý thuyết phân công lao động theo giới phân tích sâu sắc gánh nặng kép của phụ nữ khi vừa đảm nhận chức năng tái sản xuất sức lao động (thiên chức làm mẹ, chăm sóc gia đình kéo dài 5 đến 10 năm), vừa tham gia vào thị trường lao động xã hội.

Mô hình nghiên cứu phân tích chính sách lao động nữ được cấu trúc qua 3 nhóm biến số chính:

1. Môi trường thể chế và chính sách: Hệ thống pháp luật lao động, chính sách bảo hiểm xã hội, an toàn vệ sinh lao động và các văn bản dưới luật.
2. Các yếu tố vi mô và tổ chức: Hành vi tuyển dụng của doanh nghiệp, chi phí xã hội phát sinh tăng thêm khoảng 10% đến 15% khi sử dụng lao động nữ, điều kiện làm việc và đào tạo nghề dự phòng.
3. Đặc tính của lực lượng lao động nữ: Trình độ học vấn, kỹ năng chuyên môn kỹ thuật, rào cản tâm lý và định kiến giới.

Các khái niệm trọng tâm bao gồm: lực lượng lao động nữ (phụ nữ từ đủ 15 tuổi trở lên có khả năng lao động, đang có việc làm hoặc sẵn sàng làm việc), chính sách lao động nữ (hệ thống chủ trương, quy chuẩn pháp lý nhằm bảo vệ và phát huy vai trò kinh tế - xã hội của phụ nữ), và quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa (chuyển dịch căn bản từ sản xuất thủ công sang sử dụng công nghệ tiên tiến).

+-------------------------------------------------------------------+
|                        MÔI TRƯỜNG THỂ CHẾ                         |
|   (Bộ luật Lao động, Chính sách BHXH, Tiền lương, An toàn VSLĐ)   |
+---------------------------------+---------------------------------+
                                  |
                                  v
+---------------------------------+---------------------------------+
|                    THỰC TRẠNG DOANH NGHIỆP                        |
|   (Chi phí sử dụng lao động tăng 10-15%, Tuyển dụng, Đào tạo)     |
+---------------------------------+---------------------------------+
                                  |
                                  v
+---------------------------------+---------------------------------+
|                    LỰC LƯỢNG LAO ĐỘNG NỮ                          |
| (Gánh nặng kép, 73,63% chưa qua đào tạo, Bất bình đẳng thu nhập)  |
+---------------------------------+---------------------------------+
                                  |
                                  v
+-------------------------------------------------------------------+
|     GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH LAO ĐỘNG NỮ ĐẾN NĂM 2020      |
+-------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp liên ngành giữa kinh tế học lao động, xã hội học và luật học. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các cuộc điều tra Lao động - Việc làm thường niên giai đoạn 2000 - 2006 của Tổng cục Thống kê và Viện Khoa học Lao động và Xã hội, cùng các báo cáo chuyên đề của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu kế thừa kết quả khảo sát thực tế trên cỡ mẫu 100 doanh nghiệp có sử dụng đông lao động nữ tại 10 tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng kinh tế trọng điểm (Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Hà Tây, Nghệ An, Hà Tĩnh, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương) do Ban Nữ công - Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam triển khai. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các loại hình doanh nghiệp nhà nước, tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh đối chiếu (giữa lao động nam và lao động nữ, giữa khu vực thành thị và nông thôn) và phân tích định tính văn bản quy phạm pháp luật được lựa chọn nhằm bóc tách các bất cập trong khâu thực thi chính sách, từ đó đưa ra căn cứ vững chắc cho các đề xuất hoàn thiện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng lao động nữ và việc thực hiện chính sách tại Việt Nam:

• Quy mô lực lượng lao động nữ tăng trưởng nhanh nhưng chất lượng chuyên môn còn thấp: Giai đoạn 2000 - 2006, lực lượng lao động nữ tăng từ 19,01 triệu người lên 22,15 triệu người (tăng bình quân 2,2%/năm, tương đương 443 nghìn người/năm). Tuy nhiên, đến năm 2006, có tới 73,63% lao động nữ chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật, tỷ lệ có trình độ đại học - cao đẳng chỉ đạt 5,48%. Tỷ lệ lao động nữ chưa tốt nghiệp tiểu học hoặc mù chữ vẫn ở mức cao với 18,1%.

• Cơ cấu việc làm tập trung vào khu vực phi chính thức và công việc giản đơn: Chỉ có 19,15% lao động nữ làm việc trong khu vực kinh tế chính thức (trong khi tỷ lệ này ở nam giới là 25,48%). Hơn 80% lao động nữ làm việc ở khu vực không chính thức hoặc làm công việc gia đình không hưởng lương. Khảo sát tại các doanh nghiệp cho thấy lao động nữ làm công việc giản đơn chiếm tới 59,0%, trong khi lao động kỹ thuật chỉ chiếm 22,1% và cán bộ quản lý chỉ đạt mức 0,32%.

+-------------------------------------------------------------------+
|         CƠ CẤU TRÌNH ĐỘ CHUYÊN MÔN KỸ THUẬT LAO ĐỘNG NỮ           |
+-------------------------------------------------------------------+
| [||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||] 73,63%         |
| Chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật                              |
|                                                                   |
| [|||||||||] 18,1%                                                 |
| Trình độ chưa tốt nghiệp tiểu học và mù chữ                       |
|                                                                   |
| [|||] 5,48%                                                       |
| Trình độ Đại học, Cao đẳng trở lên                                |
+-------------------------------------------------------------------+

• Bất bình đẳng về tiền lương và thu nhập giữa hai giới: Dữ liệu điều tra mức sống dân cư cho thấy tiền lương bình quân của lao động nữ làm công ăn lương năm 2004 là 702.000 đồng/tháng, chỉ bằng 88,97% so với mức bình quân chung (789.000 đồng/tháng). Thu nhập của lao động nữ tại thành thị cao gần gấp đôi khu vực nông thôn (979.500 đồng/tháng so với 536.000 đồng/tháng). Đáng chú ý, vẫn còn 2,85% lao động nữ làm việc đủ thời gian nhưng nhận lương dưới mức lương tối thiểu.

• Chính sách ưu đãi và bảo vệ lao động nữ khó đi vào cuộc sống: Quy định tại Bộ luật Lao động 1995 về việc giảm thuế và cho vay ưu đãi đối với doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ chưa phát huy hiệu quả do thủ tục rườm rà. Kết quả điều tra 100 doanh nghiệp cho thấy chỉ có 5% doanh nghiệp tổ chức đào tạo nghề dự phòng cho lao động nữ, và hầu hết các doanh nghiệp chưa áp dụng quy định về thời gian làm việc linh hoạt theo Thông tư 03-LĐ-TBXH.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân hóa nghề nghiệp và chênh lệch thu nhập phản ánh rõ nét những rào cản kép mà lao động nữ phải đối mặt. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ định kiến xã hội cố hữu và quan niệm truyền thống về vai trò của người phụ nữ, khiến lao động nữ ít có cơ hội tham gia các khóa đào tạo nâng cao tay nghề dài hạn.

Về phía người sử dụng lao động, việc tuân thủ các quy định bảo vệ thai sản và các chế độ phúc lợi riêng biệt cho phụ nữ làm gia tăng chi phí thực tế từ 10% đến 15% so với việc tuyển dụng nam giới. Điều này tạo ra xu hướng ngầm trong việc hạn chế tuyển dụng phụ nữ ở các vị trí đòi hỏi thăng tiến nhanh hoặc doanh nghiệp tư nhân quy mô nhỏ.

So sánh với các nghiên cứu tương tự trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam có tỷ lệ phụ nữ tham gia lực lượng lao động rất cao (gần 49%), vượt trội hơn so với nhiều quốc gia cùng mức thu nhập. Tuy nhiên, sự dịch chuyển từ lao động giản đơn sang lao động kỹ thuật diễn ra chậm chạp. Các phát hiện này có thể được minh họa trực quan qua bảng tổng hợp so sánh mức lương theo vùng và biểu đồ cột phản ánh sự tương quan giữa trình độ chuyên môn với vị trí quản lý trong doanh nghiệp, giúp các nhà hoạch định chính sách nhận diện rõ các điểm nghẽn thể chế.

Tiêu chí so sánh	Lao động Nữ	Lao động Nam / Bình quân chung
Tỷ lệ tham gia LLLĐ (2006)	48,59%	51,41%
Tỷ lệ chưa qua đào tạo CMKT	73,63%	Khoảng 65%
Việc làm trong khu vực chính thức	19,15%	25,48%
Tiền lương bình quân tháng (2004)	702.000 đồng	789.000 đồng (Bình quân chung)
Tỷ lệ giữ vị trí quản lý trong doanh nghiệp	0,32%	Chiếm đa số

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và bài học kinh nghiệm từ Thái Lan, Nhật Bản, Philippines, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện chính sách lao động nữ trong tiến trình CNH, HĐH:

+-------------------------------------------------------------------+
|         CÁC TRỤ CỘT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH ĐẾN 2020      |
+-------------------------------------------------------------------+
|  1. HOÀN THIỆN THỂ CHẾ        -> Luật hóa bình đẳng giới,         |
|                                  cơ chế giảm thuế DN 15-20%       |
|  2. ĐÀO TẠO NGHỀ DỰ PHÒNG     -> Nâng tỷ lệ qua đào tạo lên 40%,  |
|                                  ngân sách ODA/địa phương         |
|  3. AN SINH & PHÚC LỢI        -> Nhà trẻ KCN, 100% LĐN phi        |
|                                  chính thức tiếp cận BHXH tự nguyện|
|  4. GIÁM SÁT & CHẾ TÀI        -> Thanh tra 100% vi phạm tuyển     |
|                                  dụng, Bộ LĐTBXH chủ trì          |
+-------------------------------------------------------------------+

• Hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế khuyến khích tài chính cho doanh nghiệp: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Bộ Tài chính cần ban hành văn bản hướng dẫn liên tịch tinh gọn thủ tục giảm thuế thu nhập doanh nghiệp từ 15% đến 20% cho các cơ sở có tỷ lệ lao động nữ trên 50%. Bổ sung chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi phân biệt đối xử theo giới trong tuyển dụng và trả lương, hoàn thành trong giai đoạn 2008 - 2010.

• Đẩy mạnh chương trình đào tạo nghề dự phòng và nâng cao chuyên môn kỹ thuật: Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam phối hợp với các hiệp hội ngành nghề triển khai quỹ đào tạo nghề chuyển đổi cho lao động nữ tại các ngành dệt may, da giày và chế biến thủy sản. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động nữ qua đào tạo đạt trên 40% vào năm 2015 và 50% vào năm 2020, ưu tiên nguồn vốn ODA cho các khóa học kỹ năng số và công nghệ sản xuất mới.

• Phát triển mạng lưới dịch vụ xã hội thân thiện với gia đình tại các khu công nghiệp: Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần quy hoạch đất đai và bố trí ngân sách xây dựng nhà trẻ mẫu giáo đạt chuẩn, nhà ở xã hội tại các khu chế xuất tập trung. Quy định trách nhiệm chia sẻ chi phí xây dựng cơ sở phúc lợi giữa chính quyền địa phương và các doanh nghiệp sử dụng từ 500 lao động nữ trở lên trước năm 2012.

• Mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội và dịch vụ tư vấn pháp lý cho khu vực phi chính thức: Bảo hiểm Xã hội Việt Nam cần thiết kế các gói bảo hiểm xã hội tự nguyện linh hoạt kết hợp thai sản cho hơn 80% lao động nữ đang làm việc ở khu vực phi chính thức. Đồng thời, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tăng cường các trung tâm tư vấn pháp luật lao động miễn phí tại 100% các quận, huyện có khu công nghiệp đến năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý nhà nước: Cung cấp bức tranh toàn diện và dữ liệu thực chứng phục vụ quá trình sửa đổi Bộ luật Lao động, Luật Bình đẳng giới và xây dựng Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2011 - 2020.

• Chủ doanh nghiệp và giám đốc nhân sự (HR): Giúp người sử dụng lao động nắm bắt chính xác các quy định pháp luật đặc thù về lao động nữ, từ đó thiết kế quy chế lương thưởng, chế độ phúc lợi và chương trình đào tạo nghề dự phòng tối ưu chi phí và nâng cao năng suất.

• Cán bộ công đoàn và tổ chức đại diện người lao động: Trang bị cơ sở lý luận và luận cứ thực tế để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của lao động nữ trong thương lượng thỏa ước lao động tập thể, giám sát an toàn vệ sinh lao động và điều kiện làm việc.

• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu xã hội học, kinh tế học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu giới trong kinh tế, cung cấp hệ thống số liệu chi tiết giai đoạn 2000 - 2006 làm nền tảng phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc hoàn thiện chính sách lao động nữ lại mang tính cấp bách trong thời kỳ công nghiệp hóa?
Quá trình CNH, HĐH đòi hỏi chuyển dịch mạnh mẽ từ lao động thủ công sang lao động kỹ thuật cao. Với hơn 73% lao động nữ chưa qua đào tạo, nguy cơ phụ nữ bị đào thải khỏi dây chuyền sản xuất hiện đại là rất lớn nếu không có chính sách hỗ trợ đào tạo kịp thời.

Nguyên nhân khiến doanh nghiệp còn e ngại khi tuyển dụng lao động nữ là gì?
Do đặc thù sinh lý và thiên chức làm mẹ, việc tuyển dụng lao động nữ làm phát sinh thêm các chi phí phúc lợi, bảo hiểm thai sản và thiếu hụt nhân sự tạm thời, ước tính làm tăng từ 10% đến 15% tổng chi phí sử dụng lao động so với nam giới.

Việt Nam có thể học tập được kinh nghiệm gì từ Nhật Bản và Thái Lan?
Việt Nam có thể tiếp thu mô hình Đạo luật Cải thiện phúc lợi của Nhật Bản về chính sách hỗ trợ phụ nữ tái hòa nhập thị trường sau thai sản và mô hình quỹ phúc lợi kết hợp nhà trẻ tại nơi làm việc của Thái Lan.

Lao động nữ ở khu vực kinh tế phi chính thức chịu những thiệt thòi lớn nào?
Hơn 80% lao động nữ thuộc khu vực này không được ký hợp đồng lao động chính thức, không được thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc, chế độ thai sản và thường xuyên phải làm các công việc có tính chất bấp bênh với thu nhập thấp.

Giải pháp nào giúp giải quyết vấn đề tiền lương thấp của lao động nữ?
Cần thực hiện nghiêm nguyên tắc trả công ngang nhau cho công việc có giá trị như nhau, đồng thời nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật để giúp lao động nữ chuyển dịch từ các công việc giản đơn sang các vị trí kỹ thuật và quản trị có giá trị gia tăng cao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách lao động nữ trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế tại Việt Nam.
• Phân tích chi tiết thực trạng giai đoạn 2000 - 2006, chỉ rõ các điểm nghẽn: 73,63% lao động nữ chưa qua đào tạo, thu nhập chỉ bằng 88,97% bình quân chung và việc thực thi chính sách ưu đãi còn nhiều hạn chế.
• Tổng kết các bài học kinh nghiệm quốc tế giá trị từ Thái Lan, Nhật Bản và Philippines có khả năng vận dụng trực tiếp vào điều kiện thể chế của Việt Nam.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khuyến nghị có tính khả thi cao nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với lao động nữ với tầm nhìn định hướng đến năm 2020.
• Nghiên cứu là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho các cơ quan lập pháp, tổ chức công đoàn và doanh nghiệp trong việc kiến tạo môi trường lao động bình đẳng, tiến bộ và phát triển bền vững. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn bộ hệ thống bảng biểu và luận cứ chi tiết trong toàn văn công trình để ứng dụng vào công tác thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LAO ĐỘNG NỮ VÀ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ Ở VIỆT NAM 1. Lực lượng lao động xã hội và lực lượng lao động nữ 1. Khái niệm lực lượng lao động xã hội Từ năm 1996 đến nay, trong các cuộc điều tra Lao động Việc làm hàng năm trên cả nước luôn sử dụng khái niệm về lực lượng lao động như sau: Lực lượng lao động bao gồm những người từ đủ 15 tuổi trở lên đang có việc làm hoặc đang tìm kiếm việc làm.

Lực lượng lao động trong độ tuổi lao động (còn gọi là dân số hoạt động kinh tế trong độ tuổi lao động ) bao gồm những người trong độ tuổi lao động đang có việc làm hoặc không có việc làm (thất nghiệp) nhưng có nhu cầu làm việc và sẵn sàng làm việc. Như vậy, có thể hiểu theo nghĩa hẹp (có giới hạn về độ tuổi lao động) thì: lực lượng lao động bao gồm những người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động, đang có việc làm và những người chưa có việc làm nhưng có nhu cầu tìm kiếm việc làm. Ở Việt nam, độ tuổi lao động được qui định từ 15 tuổi đến hết 60 tuổi đối với nam và từ 15 tuổi đến hết 55 tuổi đối với nữ. Hiểu theo nghĩa rộng, lực lượng lao động bao gồm những người có khả năng lao động đang trong độ tuổi lao động và những người ngoài độ tuổi lao động, (tức là từ 15 tuổi trở lên theo qui định của Việt Nam) nhưng hiện đang làm việc hoặc thất nghiệp nhưng có nhu cầu làm việc.

Khái niệm lực lượng lao động Nữ Từ khái niệm lực lượng lao động ở trên có thể hiểu khái niệm lực lượng lao động nữ như sau: 7 Lực lượng lao động nữ bao gồm những người phụ nữ từ đủ 15 tuổi trở lên có khả năng lao động, đang có việc làm hoặc chưa có việc làm nhưng có nhu cầu tìm kiếm việc làm và sẵn sàng làm việc. Lực lượng lao động nữ trong độ tuổi lao động bao gồm những người phụ nữ từ 15 tuổi đến 55 tuổi, có khả năng lao động, hiện đang có việc làm hoặc chưa có việc làm nhưng đang tìm kiếm việc làm. Đặc điểm của lao động Nữ + Trước tiên là đặc điểm thiên chức làm mẹ : Do chức năng tự nhiên của giới tính, phụ nữ có thiên chức mang thai và sinh con, nuôi con bằng dòng sữa của mình. Mỗi người phụ nữ nếu sinh hai con thì thường là phải mất từ 5 đến 10 năm đề dành tâm trí và sức lực cho việc sinh nở và chăm sóc con cái.

Đây chính là trở ngại lớn nhất đối với lao động nữ khi tham gia thị trường lao động so với lao động nam. + Thứ hai là đặc điểm sức khỏe sinh lý: Phụ nữ thường là thấp bé, nhẹ cân, chân yếu tay mềm lại phải đảm nhận thiên chức làm mẹ nên không thích hợp với công việc nặng nhọc, độc hại ảnh hưởng đến sức khỏe người mẹ và thai nhi như những công việc trên cao, công việc dưới nước hoặc tiếp xúc với hóa chất độc hại. Bên cạnh đó, đặc tính của phụ nữ lại rất dịu dàng, khéo tay, cần cù, chịu khó nên rất thích hợp các nghề thêu ren, giáo dục, dịch vụ, thủ công truyền thống và chế biến nông sản, thực phẩm,. + Thứ ba là đặc điểm về xã hội: So với nam giới, điều kiện sinh hoạt ăn, ở của lao động nữ thường phức tạp hơn.

Lao động nữ thường có trình độ học vấn, trình độ chuyên môn thấp hơn lao động nam. Thêm vào đó là tính rụt rè, tự ti, an phận và khó thích nghi được với những điều kiện làm việc nư thường xuyên đi công tác xa nhà, làm việc ban đêm, nghề có tính chất nguy hiểm,.là những trở ngại đối với lao động nữ. Chính sách lao động Nữ và nội dung của chính sách lao động Nữ 1. Chính sách xã hội và chính sách lao động Nữ * Quan niệm về chính sách xã hội Chính sách là sự thể chế hóa, cụ thể hóa tư tưởng, quan điểm của chủ thể lãnh đạo, phù hợp với bản chất chế độ chính trị - xã hội, phản ánh lợi ích và trách nhiệm của Nhà nước, cộng đồng xã hội, phản ánh lợi ích giữa con người với con người, giữa con người với xã hội, hướng tới mục đích cao nhất là phục vụ con người.

Dưới giác độ quản lý nhà nước, chính sách là công cụ quan trọng để giải quyết các vấn đề của đất nước, điều chỉnh các mối quan hệ chính trị - xã hội trong từng giai đoạn phát triển cụ thể của đất nước. Như vậy có thể nói rằng: chính sách xã hội là tổng thể những biện pháp, cách thức, phương thức của nhà nước tác động vào lĩnh vực xã hội. Nhằm đưa các hoạt động xã hội phát triển theo những mục tiêu nhất định trong những giai đoạn nhất định. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ 6 đã nêu rõ « chính sách xã hội bao trùm mọi mặt của cuộc sống con người: điều kiện lao động và sinh hoạt, giáo dục và văn hóa, quan hệ gia đình, quan hệ giai cấp,.

Coi nhẹ chính sách xã hội tức là coi nhẹ yếu tố con người trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ». Chính sách xã hội tác động và liên quan đến nhiều lĩnh vực hoạt động lớn của xã hội, đến những đối tượng khác nhau, và một trong số các đối tượng được hưởng thụ chính sách xã hội chính là lực lượng lao động nữ nói riêng và phụ nữ nói chung. * Quan niệm về chính sách đối với lao động nữ Phụ nữ chiếm một nửa của nhân loại, vì vậy ở mỗi quốc gia phụ nữ luôn là đối tượng tác động, điều chỉnh của hệ thống chính sách. Chính sách lao động nữ nằm trong hệ thống chính sách xã hội.

Chính sách lao động nữ có thể được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau. 9 Lao động nữ trước hết là người lao động xã hội, vì vậy hệ thống chính sách về lao động của Đảng và Nhà nước ta đều trực tiếp hoặc gián tiếp có tác động đến lao động nữ. Có thể nói, chính sách đối với lao động nữ là hệ thống các chủ trương, quan điểm đã được thể chế hóa dưới nhiều hình thức, nhằm tạo điều kiện cho người phụ nữ phát huy năng lực của mình trên mọi lĩnh vực chính trị-kinh tế-văn hóa-xã hội. và đảm bảo công bằng xã hội giữa phụ nữ và nam giới.

Về mặt nhận thức, chính sách đối với lao động nữ được hiểu như một bộ phận của chính sách xã hội nói chung là sự kết hợp và lựa chọn của các nhà hoạch định chính sách trước các tương quan nhiều chiều giữa hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội, giữa lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài.Về nguyên tắc, lao động nữ sẽ có những điều kiện vật chất, tinh thần, môi trường khi kinh tế phát triển và chính sách xã hội chung được đảm bảo. Ngoài mục đích là xây dựng và phát huy công bằng xã hội giữa hai giới thì chính sách đối với lao động nữ còn nhằm khắc phục sự bất bình đẳng, thiếu công bằng và phát triển mất cân đối giữa phụ nữ thuộc các nhóm xã hội, nghề nghiệp, dân tộc và các vùng khác nhau. Vậy, chính sách lao động Nữ là một bộ phận của chính sách xã hội, được áp dụng đối với phụ nữ trong độ tuổi lao động nhằm phát huy vai trò của lao động Nữ trong qua trình phát triển kinh tế xã hội. Chính sách xã hội đối với lao động nữ chỉ có thể phát huy tác dụng khi tính đến các chức năng riêng có của phụ nữ trong một thể hoàn chỉnh luôn động và tạo điều kiện để người phụ nữ lựa chọn hoặc kết hợp theo cái mà họ thấy có lợi nhất cho gia đình và bản thân.

Nội dung của chính sách đối với lao động Nữ Phụ nữ nói chung và lao động nữ nói riêng là nhóm người dễ bị thương tổn theo các mức độ khác nhau. Trong nền kinh tế thị trường, họ thuộc một 10 trong những nhóm bất lợi và cần có sự hỗ trợ của Chính phủ, của xã hội và của cộng đồng. Vì vậy, hệ thống luật pháp, chính sách việc làm cho lao động nữ đã quy định một số biện pháp ưu tiên để bù đắp thiệt thòi của họ và giúp cho lao động nữ khắc phục các rào cản về giới, khuyến khích lao động nữ vừa hoàn thành tốt các công tác xã hội và vai trò làm mẹ, làm vợ trong gia đình. Trong hơn 40 năm qua đã có khoảng 45 vạn văn bản của Nhà nước đề cập đến các chính sách xã hội đối với lao động nữ.

Sự đổi mới của đất nước đã làm cho các chính sách nói chung và chính sách lao động nữ nói riêng cũng dần được đổi mới, hoàn thiện để phù hợp với điều kiện mới, trong đó Bộ Luật Lao động (1995) đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng chính sách về lao động nữ. Chương X của Bộ Luật Lao động gồm 10 điều qui định các quyền lợi cụ thể của lao động nữ có liên quan đến chức năng, đặc điểm riêng của phụ nữ, ( từ Điều 109 đến Điều 118). Nội dung của các văn bản chính sách và pháp luật này rất phong phú, trong đó tập trung vào một số vấn đề chính của lĩnh vực lao động nữ bao gồm: * Chính sách về lao động việc làm Chính sách việc làm là một trong những chính sách xã hội cơ bản nhất của mọi quốc mọi gia nhằm góp phần bảo đảm an toàn, ổn định và phát triển xã hội. Chính sách việc làm được thể chế hóa bằng hệ thống pháp luật các quan điểm, chủ trương, phương hướng và các cách giải quyết việc làm cho người lao động.

Quan điểm của Nhà nước ta trong chính sách việc làm là cố gắng tạo điều kiện để người lao động có được việc làm, khuyến khích mọi người tự tạo việc làm, và tạo ra việc làm để thu hút hêm lao động xã hội. Có việc làm đồng nghĩa với có thu nhập, tạo điều kiện cho lao động nữ vươn lên bình đẳng với nam giới trong gia đình và ngoài xã hội. Lao động nữ sẽ phát huy vai trò của mình trong giáo dục và nuôi dạy con cái, hạn chế các tiêu cực xã hội, góp phần bình ổn xã hội.