Chính Sách Lãi Suất Với Mục Tiêu Tăng Trưởng Kinh Tế Của Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích chính sách lãi suất và tác động đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phan Thành Đức
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Chính Sách Lãi Suất Với Mục Tiêu Tăng Trưởng Kinh Tế Của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÃI SUẤT VÀ CHÍNH SÁCH LÃI SUẤT TRONG NỀN KINH TẾ
• 1.1. Lý luận cơ bản về lãi suất trong nền kinh tế
• 1.1.1. Khái niệm và phân loại lãi suất
• 1.1.2. Các nhân tố tác động đến lãi suất
• 1.1.2.1. Nhóm nhân tố ảnh hưởng đến cung cầu vốn
• 1.1.2.2. Nhóm nhân tố ảnh hưởng đến cung cầu tiền tệ
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CHÍNH SÁCH LÃI SUẤT CỦA NHNN & NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN DIỄN BIẾN KINH TẾ VĨ MÔ VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan tình hình kinh tế-tài chính Việt Nam giai đoạn 2001-2008
• 2.2. Đánh giá chính sách lãi suất với mục tiêu tăng trưởng kinh tế
• 2.2.1. Quá trình phát triển của chính sách lãi suất
• 2.2.2. Tác động của chính sách lãi suất đến diễn biến kinh tế vĩ mô
• 2.2.3. Mặt tích cực, những tồn tại và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH LÃI SUẤT VỚI MỤC TIÊU TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CỦA VIỆT NAM
• 3.1. Mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế-xã hội của Việt Nam đến năm 2020
• 3.2. Những thách thức của CSTT Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
• 3.3. Ảnh hưởng của xu hướng thắt chặt hay nới lỏng CSTT của các quốc gia trên thế giới
• 3.4. Giải pháp điều hành chính sách lãi suất với mục tiêu tăng trưởng kinh tế
• 3.4.1. Giải pháp trước mắt, điều hành CSTT thời kỳ khôi phục kinh tế sau giai đoạn khủng hoảng
• 3.4.2. Nhóm giải pháp điều hành lãi suất ổn định và có tính dài hạn
• 3.4.3. Nhóm giải pháp nhằm đảm bảo điều hành chính sách lãi suất linh hoạt và kịp thời
• 3.4.4. Nhóm giải pháp thúc đẩy quan hệ vay vốn tín dụng ngân hàng và kiểm soát sử dụng vốn vay hiệu quả ở các doanh nghiệp
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính Sách Lãi Suất và Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam

Chính sách lãi suất đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế. Tại Việt Nam, lãi suất không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư mà còn tác động đến tăng trưởng kinh tế. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa chính sách lãi suất và tăng trưởng kinh tế là cần thiết để xây dựng các chiến lược phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của lãi suất trong nền kinh tế

Lãi suất được định nghĩa là giá cả của việc sử dụng vốn. Nó ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và tiêu dùng của các doanh nghiệp và cá nhân. Sự thay đổi của lãi suất có thể kích thích hoặc kìm hãm tăng trưởng kinh tế.

1.2. Tác động của lãi suất đến đầu tư và tiêu dùng

Lãi suất cao có thể làm giảm nhu cầu vay vốn, từ đó ảnh hưởng đến đầu tư. Ngược lại, lãi suất thấp có thể khuyến khích đầu tư và tiêu dùng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

II. Những Thách Thức trong Chính Sách Lãi Suất tại Việt Nam

Chính sách lãi suất tại Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm lạm phát, sự biến động của thị trường tài chính và áp lực từ bên ngoài. Những yếu tố này có thể làm giảm hiệu quả của chính sách lãi suất trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

2.1. Lạm phát và tác động đến chính sách lãi suất

Lạm phát cao có thể dẫn đến việc Ngân hàng Nhà nước phải tăng lãi suất để kiểm soát giá cả. Điều này có thể làm giảm nhu cầu vay vốn và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

2.2. Sự biến động của thị trường tài chính toàn cầu

Sự biến động của thị trường tài chính toàn cầu có thể ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư vào Việt Nam. Điều này đặt ra thách thức cho chính sách lãi suất trong việc duy trì ổn định kinh tế.

III. Phương Pháp Điều Hành Chính Sách Lãi Suất Hiệu Quả

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế, cần có những phương pháp điều hành chính sách lãi suất hiệu quả. Việc phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ là rất quan trọng.

3.1. Phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ

Sự phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ có thể giúp ổn định lãi suất và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Điều này đòi hỏi sự linh hoạt trong việc điều chỉnh lãi suất.

3.2. Tăng cường kiểm soát lạm phát

Kiểm soát lạm phát là một trong những mục tiêu chính của chính sách lãi suất. Việc duy trì lãi suất thực dương sẽ giúp kiềm chế lạm phát và ổn định nền kinh tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Chính Sách Lãi Suất tại Việt Nam

Chính sách lãi suất đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực kinh tế tại Việt Nam. Những ứng dụng này không chỉ giúp ổn định nền kinh tế mà còn thúc đẩy đầu tư và phát triển.

4.1. Tác động của chính sách lãi suất đến đầu tư nước ngoài

Chính sách lãi suất ổn định có thể thu hút đầu tư nước ngoài, góp phần vào tăng trưởng kinh tế. Các nhà đầu tư thường tìm kiếm môi trường có lãi suất hợp lý để đầu tư.

4.2. Kết quả nghiên cứu về lãi suất và tăng trưởng

Nghiên cứu cho thấy rằng lãi suất có mối quan hệ chặt chẽ với tăng trưởng kinh tế. Việc điều chỉnh lãi suất phù hợp có thể tạo ra động lực cho sự phát triển bền vững.

V. Kết Luận và Triển Vọng Tương Lai của Chính Sách Lãi Suất

Chính sách lãi suất sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế Việt Nam. Cần có những điều chỉnh kịp thời để phù hợp với bối cảnh kinh tế toàn cầu.

5.1. Triển vọng phát triển chính sách lãi suất

Triển vọng phát triển chính sách lãi suất tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng kiểm soát lạm phát và duy trì ổn định kinh tế. Cần có những chiến lược dài hạn để đảm bảo tăng trưởng bền vững.

5.2. Những khuyến nghị cho chính sách lãi suất trong tương lai

Cần có những khuyến nghị cụ thể cho chính sách lãi suất, bao gồm việc tăng cường minh bạch và cải thiện cơ chế điều hành để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2001-2008, nền kinh tế Việt Nam duy trì mức tăng trưởng GDP bình quân khoảng 7,5% với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế rõ nét, trong đó công nghiệp và xây dựng tăng trưởng mạnh mẽ đạt trên 10% mỗi năm. GDP bình quân đầu người tăng từ 402 USD năm 2000 lên 1024 USD năm 2008, vượt mục tiêu đề ra trước hai năm. Tuy nhiên, năm 2008 chứng kiến tốc độ tăng trưởng giảm còn 6,23%, thấp hơn mục tiêu 7%, phản ánh tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu và những khó khăn nội tại như lạm phát cao và thâm hụt cán cân thương mại. Chính sách lãi suất của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn đổi mới từ cơ chế lãi suất cố định, khung lãi suất, lãi suất trần, đến cơ chế lãi suất thỏa thuận và điều hành theo Bộ luật dân sự 2005 nhằm mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu tập trung phân tích tác động của chính sách lãi suất đến đầu tư và tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế, đồng thời đề xuất các giải pháp điều hành chính sách lãi suất phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả điều tiết kinh tế. Phạm vi nghiên cứu bao gồm giai đoạn 1989-2008 với trọng tâm phân tích các cơ chế điều hành lãi suất và tác động kinh tế vĩ mô tại Việt Nam, có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách tiền tệ và phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế tài chính về lãi suất và chính sách tiền tệ, trong đó:

• Lý thuyết cung cầu vốn: Lãi suất được xác định bởi điểm cân bằng giữa cung và cầu vốn vay trên thị trường tiền tệ, ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư và tiết kiệm.
• Hiệu ứng Fisher: Mối quan hệ giữa lãi suất danh nghĩa, lãi suất thực và tỷ lệ lạm phát dự tính, trong đó lãi suất thực là yếu tố quyết định đến đầu tư.
• Lý thuyết cấu trúc kỳ hạn lãi suất: Giải thích sự khác biệt giữa lãi suất ngắn hạn và dài hạn dựa trên rủi ro và kỳ vọng thị trường.
• Mô hình truyền dẫn chính sách tiền tệ: Phân tích cách thức chính sách lãi suất tác động đến cung tiền, đầu tư và tăng trưởng GDP thông qua các công cụ như lãi suất tái chiết khấu, dự trữ bắt buộc và nghiệp vụ thị trường mở.

Các khái niệm chính bao gồm: lãi suất danh nghĩa, lãi suất thực, lãi suất cơ bản, lãi suất tái chiết khấu, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, và chính sách tự do hóa lãi suất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích số liệu thực tế và so sánh tương quan dựa trên các nguồn dữ liệu chính thức từ NHNN, Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính và các báo cáo kinh tế trong giai đoạn 1989-2008. Cỡ mẫu bao gồm các số liệu kinh tế vĩ mô như lãi suất thực, đầu tư toàn xã hội, tăng trưởng GDP, tỷ lệ lạm phát và các chỉ tiêu tài chính liên quan. Phương pháp chọn mẫu là lấy toàn bộ số liệu thống kê có sẵn trong giai đoạn nghiên cứu để đảm bảo tính toàn diện và khách quan. Phân tích số liệu được thực hiện bằng các công cụ thống kê mô tả, kiểm định tương quan và phân tích xu hướng nhằm đánh giá tác động của chính sách lãi suất đến các biến kinh tế chủ chốt. Timeline nghiên cứu tập trung vào các giai đoạn chính sách lãi suất thay đổi từ 1989 đến 2008, đặc biệt chú trọng các giai đoạn chuyển đổi cơ chế điều hành lãi suất và tác động kinh tế vĩ mô tương ứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của lãi suất thực đến đầu tư và tăng trưởng: Lãi suất thực trung và dài hạn có mối tương quan nghịch chiều rõ rệt với vốn đầu tư toàn xã hội (hệ số tương quan khoảng -0,79) và vốn đầu tư khu vực tư nhân (-0,89) trong giai đoạn 1999-2007. Khi lãi suất thực giảm, vốn đầu tư tăng lên, đặc biệt trong khu vực tư nhân, góp phần thúc đẩy tăng trưởng GDP (tương quan dương 0,88 giữa đầu tư và GDP).

2. Ảnh hưởng của lãi suất đến tiết kiệm và tiêu dùng: Lãi suất thực kỳ hạn 3 tháng giảm từ 7,5% năm 1999 xuống âm vào năm 2005, kéo theo tốc độ tăng tiết kiệm giảm từ 19% xuống còn khoảng 8,7%. Tiêu dùng thực tế tăng trưởng chậm lại, đặc biệt năm 2008 chỉ tăng 6,53% sau khi loại trừ yếu tố giá, phản ánh tác động ngược chiều giữa lãi suất thực và tiêu dùng cá nhân.

3. Chính sách lãi suất và sự chuyển đổi cơ chế điều hành: Quá trình chuyển từ cơ chế lãi suất cố định sang cơ chế thỏa thuận đã tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng chủ động hơn trong việc huy động và cho vay vốn, tuy nhiên cũng dẫn đến hiện tượng cạnh tranh lãi suất không lành mạnh và khó kiểm soát lãi suất thị trường trong giai đoạn 2002-2008.

4. Hiệu quả vốn đầu tư còn hạn chế: Hệ số ICOR của Việt Nam tăng từ 5,13 năm 2001 lên 6,92 năm 2008, cao hơn nhiều so với các nước trong khu vực, cho thấy hiệu quả sử dụng vốn đầu tư chưa cao, đặc biệt trong khu vực kinh tế nhà nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân mối quan hệ nghịch chiều giữa lãi suất thực và đầu tư là do chi phí vốn vay tăng làm giảm số dự án đầu tư khả thi, nhất là trong khu vực tư nhân vốn nhạy cảm với chi phí tài chính. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu kinh tế tài chính quốc tế về tác động của lãi suất đến đầu tư. Mặc dù lãi suất thực giảm kích thích đầu tư, nhưng hiệu quả sử dụng vốn thấp và các yếu tố như lạm phát cao, chính sách tài khóa chưa đồng bộ đã hạn chế tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Việc chuyển đổi cơ chế điều hành lãi suất từ kiểm soát hành chính sang cơ chế thị trường đã tạo ra sự linh hoạt nhưng cũng làm tăng biến động lãi suất, gây khó khăn cho việc dự báo và hoạch định đầu tư. Các biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa lãi suất thực, đầu tư và GDP thực tế cho thấy xu hướng rõ ràng, tuy nhiên cần bổ sung các phân tích về hiệu quả đầu tư và tác động của các chính sách khác để có cái nhìn toàn diện hơn. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò quan trọng của chính sách lãi suất trong điều tiết kinh tế vĩ mô, đồng thời cảnh báo về những rủi ro khi lãi suất thực âm kéo dài, ảnh hưởng tiêu cực đến huy động vốn và ổn định kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ổn định và linh hoạt chính sách lãi suất: NHNN cần duy trì mức lãi suất thực dương hợp lý nhằm khuyến khích tiết kiệm và đầu tư hiệu quả, đồng thời có cơ chế điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến kinh tế vĩ mô và thị trường tài chính quốc tế. Mục tiêu giảm biến động lãi suất trong ngắn hạn, đảm bảo ổn định trong trung và dài hạn, thực hiện trong vòng 1-2 năm tới.

2. Phối hợp chính sách tiền tệ và tài khóa: Tăng cường phối hợp đồng bộ giữa chính sách lãi suất với chính sách thu chi ngân sách nhằm kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững. Cần xây dựng khung phối hợp chính sách rõ ràng, thực hiện liên tục trong giai đoạn 3-5 năm.

3. Phát triển thị trường tài chính và công cụ tài chính: Hoàn thiện thị trường liên ngân hàng, thị trường chứng khoán để tạo sự gắn kết với thị trường tiền tệ, giúp điều tiết vốn hiệu quả và giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp. Đẩy mạnh phát triển các công cụ phái sinh và trái phiếu doanh nghiệp trong 3 năm tới.

4. Tăng cường quản lý và kiểm soát rủi ro tín dụng: Xây dựng hệ thống thông tin tín dụng minh bạch, nâng cao năng lực đánh giá rủi ro của các tổ chức tín dụng, đặc biệt trong việc cho vay trung và dài hạn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư. Triển khai các giải pháp này trong vòng 1-2 năm.

5. Nâng cao tính độc lập và chuyên nghiệp của NHNN: Tăng cường vai trò độc lập của NHNN trong điều hành chính sách tiền tệ, giảm thiểu sự can thiệp hành chính, nâng cao năng lực dự báo và phản ứng kịp thời với biến động thị trường. Thực hiện lộ trình trong 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách tiền tệ và tài chính: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và phân tích thực tiễn về chính sách lãi suất, giúp các nhà quản lý xây dựng và điều chỉnh chính sách phù hợp với mục tiêu tăng trưởng và ổn định kinh tế.

2. Ngân hàng Trung ương và các tổ chức tín dụng: Thông tin chi tiết về cơ chế điều hành lãi suất và tác động đến thị trường tiền tệ giúp các ngân hàng nâng cao hiệu quả quản lý lãi suất, rủi ro tín dụng và phát triển sản phẩm tài chính.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên kinh tế tài chính: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn chính sách lãi suất tại Việt Nam, hỗ trợ nghiên cứu sâu hơn về kinh tế vĩ mô và tài chính ngân hàng.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ tác động của chính sách lãi suất đến chi phí vốn và môi trường đầu tư giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư đưa ra quyết định tài chính, đầu tư hiệu quả hơn trong bối cảnh biến động kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách lãi suất ảnh hưởng thế nào đến tăng trưởng kinh tế?
   Chính sách lãi suất tác động đến chi phí vốn vay, từ đó ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp và tiêu dùng của cá nhân. Lãi suất thực thấp khuyến khích đầu tư và tiêu dùng, thúc đẩy tăng trưởng GDP. Ví dụ, giai đoạn 1999-2007, lãi suất thực giảm đã làm tăng vốn đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

2. Tại sao lãi suất thực âm lại gây khó khăn cho nền kinh tế?
   Lãi suất thực âm làm giảm động lực tiết kiệm, gây ra hiện tượng rút vốn khỏi hệ thống ngân hàng, làm giảm nguồn vốn cho vay và đầu tư. Năm 2008, lãi suất thực âm đã góp phần làm giảm tốc độ tăng tiết kiệm và ảnh hưởng tiêu cực đến ổn định kinh tế.

3. Làm thế nào để NHNN điều hành lãi suất hiệu quả trong bối cảnh hội nhập?
   NHNN cần linh hoạt điều chỉnh lãi suất theo diễn biến kinh tế trong nước và quốc tế, phối hợp chính sách tiền tệ với tài khóa, phát triển thị trường tài chính và nâng cao năng lực dự báo để giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả điều hành.

4. Chính sách lãi suất thỏa thuận có ưu nhược điểm gì?
   Ưu điểm là tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng chủ động trong kinh doanh, tăng cạnh tranh và linh hoạt lãi suất. Nhược điểm là dễ dẫn đến cạnh tranh lãi suất không lành mạnh, khó kiểm soát lãi suất thị trường, gây biến động lớn trong giai đoạn 2002-2008.

5. Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư tại Việt Nam hiện ra sao?
   Hiệu quả sử dụng vốn còn thấp, thể hiện qua hệ số ICOR cao và tăng dần từ 5,13 năm 2001 lên 6,92 năm 2008, cao hơn nhiều so với các nước trong khu vực. Nguyên nhân do đầu tư chưa hiệu quả, thất thoát và lãng phí, đặc biệt trong khu vực nhà nước.

Kết luận

• Lãi suất thực là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến đầu tư và tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 1999-2008.
• Quá trình chuyển đổi cơ chế điều hành lãi suất từ cố định sang thỏa thuận đã tạo ra sự linh hoạt nhưng cũng làm tăng biến động thị trường.
• Lãi suất thực âm và lạm phát cao trong một số năm đã gây khó khăn cho huy động vốn và ổn định kinh tế vĩ mô.
• Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư còn hạn chế, đặc biệt trong khu vực nhà nước, cần được cải thiện để nâng cao tác động tích cực của chính sách lãi suất.
• Đề xuất các giải pháp điều hành chính sách lãi suất linh hoạt, phối hợp chính sách tiền tệ và tài khóa, phát triển thị trường tài chính và nâng cao năng lực quản lý của NHNN nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu về tác động của chính sách lãi suất trong bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế.

Call to action: Các nhà hoạch định chính sách, ngân hàng và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để tận dụng hiệu quả chính sách lãi suất, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế Việt Nam ổn định và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 : Lãi suất và chính sách lãi suất trong nền kinh tế. Chương 2 : Quá trình phát triển chính sách lãi suất và những tác động đến diễn biến kinh tế vĩ mô của Việt Nam. Chương 3: Giải pháp điều hành chính sách lãi suất với mục tiêu tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -1- CHƯƠNG1:LÃI SUẤT&CHÍNH SÁCH LÃI SUẤT TRONG NỀN KINH TẾ 1.1 Lý luận cơ bản về lãi suất trong nền kinh tế 1.1 Khái niệm và phân loại lãi suất 1.1 Khái niệm Lãi suất là cái giá phải trả cho việc sử dụng vốn trên một thị trường bất kỳ, lãi suất vươn tới một mức cân bằng sao cho tổng cầu về vốn bằng tổng cung về vốn.

Hay nói cách khác, lãi suất là giá cả của quyền sử dụng một đơn vị vốn vay trong một khoảng thời gian nhất định.Lãi suất cao hay thấp do quan hệ giữa cung và cầu vốn quyết định.2 Phân loại lãi suất Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài có các cách phân loại như sau : ™ Phân loại theo tính chất của khoản vay Lãi suất chiết khấu: áp dụng khi ngân hàng cho khách hàng vay dưới hình thức chiết khấu thương phiếu hoặc các giấy tờ có giá khác chưa đến hạn thanh toán của khách hàng. Nó được tính bằng tỷ lệ phần trăm trên mệnh giá của giấy tờ có giá Lãi suất tái chiết khấu: áp dụng khi NHTW cho các ngân hàng trung gian vay dưới hình thức chiết khấu lại các thương phiếu hoặc các giấy tờ có giá ngắn hạn chưa đến hạn thanh toán của các ngân hàng này. Nó cũng được tính bằng tỷ lệ phần trăm trên mệnh giá của giấy tờ có giá. Lãi suất liên ngân hàng: là lãi suất mà các ngân hàng áp dụng khi cho nhau vay trên thị trường liên ngân hàng.

Lãi suất liên ngân hàng được hình thành qua quan hệ cung cầu vốn vay trên thị trường liên ngân hàng và chịu sự chi phối bởi lãi suất cho các ngân hàng trung gian vay của NHTW. Mức độ chi phối này phụ thuộc vào sự phát triển của hoạt động thị trường mở và tỷ trọng sử dụng vốn vay NHTW của các ngân hàng trung gian. Lãi suất cơ bản: là lãi suất được các ngân hàng sử dụng làm cơ sở để ấn định mức lãi suất kinh doanh của mình. Lãi suất cơ bản được hình thành khác nhau tùy từng nước, nó có thể do NHTW ấn định (như ở Nhật); hoặc có thể do tự bản thân các ngân hàng tự xác định căn cứ vào tình hình hoạt động cụ thể của ngân hàng 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -2- mình (ở Mỹ, Anh, Úc); hoặc căn cứ vào mức lãi suất cơ bản của một số ngân hàng đứng đầu rồi cộng (+) hoặc trừ (- ) biên độ dao động theo một tỷ lệ % nhất định để hình thành lãi suất cơ bản của mình (Malaysia) vv…Mặt dù khác nhau nhưng lãi suất cơ bản của hầu hết các nước đều hình thành trên cơ sở thị trường và có một mức lợi nhuận bình quân cho phép.

™ Phân loại theo giá trị thực của tiền lãi Lãi suất danh nghĩa: là lãi suất tính theo giá trị danh nghĩa của tiền tệ hay nói cách khác là loại lãi suất chưa loại trừ đi tỷ lệ lạm phát. Lãi suất thực: là lãi suất điều chỉnh lại cho đúng theo những thay đổi về lạm phát, hay nói cách khác, là loại lãi suất đã loại trừ đi tỷ lệ lạm phát. Quan hệ giữa lãi suất thực và lãi suất danh nghĩa được phản ảnh bằng phương trình Fisher: Lãi suất danh nghĩa = lãi suất thực + tỷ lệ lạm phát Vì được điều chỉnh lại cho đúng theo những thay đổi về lạm phát nên lãi suất thực phản ảnh chính xác khoản thu nhập thực tế từ tiền lãi mà người cho vay nhận được hay chí phí thực của việc vay tiền. Sự phân biệt giữa lãi suất thực và lãi suất danh nghĩa có một ý nghĩa quan trọng bởi lẽ chính lãi suất thực chứ không phải lãi suất danh nghĩa ảnh hưởng đến đầu tư.

™ Phân loại theo loại tiền cho vay Lãi suất nội tệ: là lãi suất cho vay và đi vay bằng đồng nội tệ Lãi suất ngoại tệ: là lãi suất cho vay và đi vay bằng đồng ngoại tệ Mối liên hệ giữa hai lãi suất này là: iD = iF + ΔE ;Trong đó: iD là lãi suất nội tệ, iF là lãi suất ngoại tệ, ΔE là mức tăng tỷ giá dự tính của đồng ngoại tệ.2 Các nhân tố tác động đến lãi suất 1 2.1 Nhóm nhân tố ảnh hưởng đến cung cầu vốn Lãi suất được xem là giá cả của quyền sử dụng vốn vay do vậy nó sẽ được xác định trên cơ sở quan hệ cung cầu vốn vay trên thị trường.Cung vốn vay là khối lượng vốn dùng để cho vay kiếm lời của các chủ thể khác nhau trong xã hội.Cầu vốn vay là nhu cầu vay vốn phục vụ sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng của các chủ thể khác nhau trong nền kinh tế. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -3- Lãi suất i O LS - lượng cung vốn vay LD - lượng cầu vốn vay Cung cầu vốn vay Hình 1.1: Quan hệ giữa cung cầu vốn và lãi suất Đường cung cầu vốn vay nói trên cho các nhà kinh tế học một mô hình để xác định lãi suất thị trường, được gọi là mô hình “khuôn mẫu tiền vay”. Điểm cân bằng cung cầu vốn vay tại một thời điểm xác định mức lãi suất thị trường.Các nhân tố ảnh hường đến lãi suất thị trường bao gồm: ™ Nhóm nhân tố làm lệch chuyển đường cung vốn Tài sản và thu nhập: trong giai đoạn đang tăng trưởng kinh tế thu nhập tăng và do đó tài sản của các chủ thể kinh tế tăng lên, làm tăng khả năng cung ứng vốn. Rủi ro: nếu như rủi ro mất vốn khi cho vay tăng lên thì việc cho vay trở nên kém hấp dẫn, cung vốn vay giảm xuống.

™ Nhóm nhân tố làm lệch chuyển đường cầu vốn Khả năng sinh lợi dự tính của các cơ hội đầu tư: càng có nhiều cơ hội đầu tư sinh lợi thì càng làm tăng nhu cầu đi vay. Điều này thường thấy trong điều kiện nền kinh tế tăng trưởng. Khi kinh tế tăng trưởng, các cơ hội đầu tư sinh lời tăng lên làm cho nhu cầu vay vốn tăng mạnh. Mặt khác, trong điều kiện kinh tế phát triển, của cải cũng tăng lên và sẽ kích thích tăng cung vốn vay.

Vậy lãi suất sẽ tăng hay giảm? Trong thực tế thì lãi suất cân bằng trong những điều kiện như vậy thường tăng lên do hiệu ứng tăng cung vốn vay từ tăng của cải diễn ra chậm hơn tăng cầu vốn vay do nền kinh tế tăng trưởng nhanh. Lạm phát dự tính: chi phí thực của việc vay tiền được xác định chính xác hơn bằng lãi suất thực, nó bằng lãi suất danh nghĩa trừ đi lạm phát dự tính. Với một 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -4- mức lãi suất cho trước, khi lạm phát dự tính tăng lên thì chi phí thực của việc vay tiền giảm xuống, điều này làm tăng nhu cầu vay vốn. Khi lạm phát dự tính tăng lên, lợi tức dự tính của việc cho vay so với việc đầu tư vào các tài sản hữu hình giảm xuống tại mọi mức lãi suất làm cho cung vốn vay giảm.

Lạm phát dự tính xảy ra cũng làm cho chi phí thực của việc vay tiền giảm dẫn đến nhu cầu vay vốn tăng lên. Kết quả là lãi suất cân bằng tăng. Nhà kinh tế học Irving Fisher là người đầu tiên đã nêu ra sự liên hệ giữa lạm phát dự tính với lãi suất vì vậy mối liên hệ đó còn được gọi là hiệu ứng Fisher. Tình hình ngân sách chính phủ: vì chính phủ các nước hiện nay có xu hướng tài trợ cho thâm hụt ngân sách bằng đi vay nên tình trạng thâm hụt ngân sách của chính phủ sẽ tác động đến nhu cầu vay vốn của chính phủ và do đó tác động đến nhu cầu vay vốn của nền kinh tế.2 Nhóm nhân tố ảnh hưởng đến cung cầu tiền tệ Ứng với mỗi một mức cung cầu tiền sẽ xác định được một lãi suất cân bằng tương ứng.

Cho nên có thể nói những nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ cung cầu tiền tệ trên thị trường cũng sẽ ảnh hưởng đến sự biến động của lãi suất trên thị trường. Lãi suất MS1 MS2 i1 MD i2 Cung cầu tiền Hình 1.2 : Mô hình khuôn mẫu ưa thích tiền mặt Để phân tích sự ảnh hưởng của cung cầu tiền tệ tới mức lãi suất cân bằng , mô hình “khuôn mẫu ưa thích tiền mặt” ở hình trên được sử dụng. Khuôn mẫu ưa thích tiền mặt cho thấy lãi suất cân bằng thay đổi khi các đường cung, cầu tiền tệ dịch chuyển. ™ Nhóm nhân tố làm dịch chuyển đường cầu tiền 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -5- Thu nhập: thu nhập tăng lên sẽ làm tăng nhu cầu nắm giữ tiền để giao dịch và là nơi cất giữ giá trị, do đó làm cho lượng cầu tiền tăng lên và ngược lại.

Mức giá: những thay đổi của mức giá sẽ làm cầu về tiền thực tế thay đổi nếu cầu tiền danh nghĩa chưa thay đổi.Do nền kinh tế có xu hướng cầu một lượng tiền thực tế không đổi ứng với một mức lãi suất và thu nhập nhất định nên cầu tiền danh nghĩa sẽ phải thay đổi theo mức giá để đảm bảo ổn định cầu tiền thực tế. Kết quả là là một sự gia tăng lên của mức giá sẽ làm lượng cầu tiền tăng lên. ™ Nhóm nhân tố làm dịch chuyển đường cung tiền Cung tiền trong nền kinh tế hiện nay phần lớn chịu sự tác động của CSTT của các NHTW. Cung tiền thay đổi, ngoài những hoạt động nhằm thực thi mục tiêu của CSTT ra, còn chịu ảnh hưởng bởi mức độ phụ thuộc của NHTW vào chính phủ và chế độ tỷ giá hối đoái của nước đó.

Nếu sự phụ thuộc của NHTW vào chính phủ cao thì tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài có thể sẽ tạo sức ép khiến NHTW phải in thêm tiền mua các chứng khoán chính phủ vào để tài trợ cho thâm hụt ngân sách, dẫn đến tăng cung tiền. Thêm vào đó, một chế độ tỷ giá hối đoái cố định đòi hỏi sự can thiệp của NHTW vào thị trường ngoại hối thông qua hoạt động mua bán ngoại tệ, và do vậy cũng sẽ ảnh hướng đến cung tiền.3 Các nhân tố khác Tỷ lệ lạm phát: nhân tố này có ảnh hưởng rất lớn đến sự biến động của lãi suất.