Luận văn thạc sĩ về chính sách đối ngoại Việt Nam giai đoạn 1975-1985

Khám phá luận văn thạc sĩ về chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam giai đoạn 1975-1985, phân tích và đánh giá sâu sắc.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mai Hoa
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Chủ Trương, Chính Sách Đối Ngoại Của Đảng Và Nhà Nước Việt Nam Giai Đoạn 1975-1985
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CHỦ TRƯƠNG, CHÍNH SÁCH MỞ RỘNG QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI, PHỤC VỤ CÔNG CUỘC TÁI THIẾT ĐẤT NƯỚC VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC VIỆT NAM (1975-1978)
• 1.1. Khái quát về chủ trương, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam trước năm 1975
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƯƠNG, CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI PHÁ THẾ BAO VÂY, CÔ LẬP, PHỤC VỤ CÔNG CUỘC PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ GIỮ VỮNG CHỦ QUYỀN QUỐC GIA CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC VIỆT NAM (1979-1985)
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đối ngoại Việt Nam giai đoạn 1975 1985

Chính sách đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn 1975-1985 là một phần quan trọng trong việc xây dựng và phát triển đất nước sau khi thống nhất. Thời kỳ này đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của Việt Nam từ một quốc gia bị chiến tranh tàn phá sang một quốc gia độc lập, tự chủ. Chính sách đối ngoại không chỉ phản ánh sự cần thiết phải hòa nhập vào cộng đồng quốc tế mà còn là một phần không thể thiếu trong việc phục hồi và phát triển kinh tế. Đảng và Nhà nước Việt Nam đã xác định rõ ràng các mục tiêu và phương hướng trong chính sách đối ngoại, nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế và bảo vệ Tổ quốc.

1.1. Đặc điểm chính của chính sách đối ngoại Việt Nam

Chính sách đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn này được đặc trưng bởi sự độc lập, tự chủ và chủ động trong quan hệ quốc tế. Việt Nam đã tìm kiếm sự hợp tác với các nước xã hội chủ nghĩa và các nước không liên kết, đồng thời khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế. Sự kiện Việt Nam gia nhập ASEAN vào năm 1995 là một minh chứng cho sự chuyển mình này.

1.2. Vai trò của chính sách đối ngoại trong phát triển kinh tế

Chính sách đối ngoại không chỉ nhằm mục tiêu chính trị mà còn có vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển kinh tế. Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại và hợp tác kinh tế với các nước, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế trong nước.

II. Những thách thức trong chính sách đối ngoại Việt Nam giai đoạn 1975 1985

Giai đoạn 1975-1985, Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức trong chính sách đối ngoại. Những khó khăn này không chỉ đến từ tình hình trong nước mà còn từ bối cảnh quốc tế phức tạp. Sự bao vây cấm vận từ các nước phương Tây, đặc biệt là Mỹ, đã tạo ra nhiều khó khăn cho Việt Nam trong việc phát triển kinh tế và duy trì ổn định chính trị.

2.1. Tác động của chiến tranh lạnh đến chính sách đối ngoại

Trong bối cảnh chiến tranh lạnh, Việt Nam phải cân nhắc kỹ lưỡng trong việc lựa chọn đồng minh và đối tác. Sự cạnh tranh giữa các cường quốc đã ảnh hưởng đến khả năng hợp tác của Việt Nam với các nước khác, đặc biệt là các nước phương Tây.

2.2. Khó khăn trong quan hệ với các nước láng giềng

Việt Nam cũng gặp phải những khó khăn trong quan hệ với các nước láng giềng như Trung Quốc và Campuchia. Những xung đột biên giới và vấn đề Campuchia đã làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ ngoại giao, ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Việt Nam.

III. Phương pháp và giải pháp trong chính sách đối ngoại Việt Nam

Để đối phó với những thách thức, Việt Nam đã áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp trong chính sách đối ngoại. Sự linh hoạt và sáng tạo trong việc xây dựng quan hệ với các nước đã giúp Việt Nam vượt qua nhiều khó khăn.

3.1. Tăng cường hợp tác với các nước xã hội chủ nghĩa

Việt Nam đã chủ động tăng cường hợp tác với các nước xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là Liên Xô và các nước Đông Âu. Sự hỗ trợ từ các nước này đã giúp Việt Nam vượt qua giai đoạn khó khăn và phát triển kinh tế.

3.2. Đẩy mạnh quan hệ với các nước không liên kết

Việt Nam cũng đã tìm kiếm và phát triển quan hệ với các nước không liên kết, nhằm tạo ra một mạng lưới hỗ trợ đa dạng. Điều này không chỉ giúp Việt Nam có thêm nguồn lực mà còn tạo ra một môi trường hòa bình và ổn định cho sự phát triển.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu chính sách đối ngoại

Chính sách đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn 1975-1985 đã để lại nhiều bài học quý giá cho các thế hệ sau. Những thành công và hạn chế trong giai đoạn này đã được nghiên cứu và đánh giá, từ đó rút ra những kinh nghiệm quý báu cho việc hoạch định chính sách trong tương lai.

4.1. Những thành tựu đạt được

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước, từ đó tạo ra môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế. Sự gia tăng đầu tư nước ngoài và hợp tác quốc tế đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của đất nước.

4.2. Những hạn chế cần khắc phục

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong chính sách đối ngoại. Việc thiếu sự linh hoạt trong một số tình huống đã dẫn đến những khó khăn trong quan hệ với một số nước. Cần có những điều chỉnh kịp thời để nâng cao hiệu quả của chính sách đối ngoại.

V. Kết luận và tương lai của chính sách đối ngoại Việt Nam

Chính sách đối ngoại của Việt Nam giai đoạn 1975-1985 đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước. Những bài học từ giai đoạn này vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay. Tương lai của chính sách đối ngoại Việt Nam cần tiếp tục được xây dựng trên nền tảng của sự độc lập, tự chủ và hợp tác quốc tế.

5.1. Định hướng phát triển chính sách đối ngoại trong tương lai

Việt Nam cần tiếp tục phát huy những thành tựu đã đạt được, đồng thời khắc phục những hạn chế trong chính sách đối ngoại. Định hướng phát triển cần tập trung vào việc xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược với các nước lớn và khu vực.

5.2. Vai trò của chính sách đối ngoại trong phát triển bền vững

Chính sách đối ngoại không chỉ là công cụ để phát triển kinh tế mà còn là yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia. Cần có những chiến lược dài hạn để đảm bảo sự phát triển bền vững cho đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1975-1985 là một thời kỳ đặc biệt quan trọng trong lịch sử đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam, đánh dấu bước chuyển mình sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất. Trong bối cảnh quốc tế phức tạp với sự cạnh tranh giữa các cường quốc, Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức như bao vây, cấm vận kinh tế, xung đột biên giới và áp lực chính trị từ các thế lực thù địch. Theo thống kê, từ năm 1975 đến 1977, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 23 nước và vùng lãnh thổ, đồng thời tham gia 33 tổ chức quốc tế và 19 điều ước quốc tế, mở rộng quan hệ đối ngoại đa phương. Tuy nhiên, nền kinh tế trong nước vẫn còn nhiều khó khăn, với tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm xã hội bình quân chỉ đạt khoảng 1,4% mỗi năm trong kế hoạch 5 năm đầu tiên (1976-1980), trong khi dân số tăng 2,24% mỗi năm.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ chủ trương, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong giai đoạn này, phân tích những thành tựu và hạn chế trong hoạch định và thực hiện chính sách đối ngoại, đồng thời đúc rút kinh nghiệm lịch sử phục vụ cho công tác đối ngoại hiện tại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chủ trương, chính sách cơ bản và những sự kiện lịch sử chính trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam từ năm 1975 đến năm 1985, với trọng tâm là mối quan hệ với các nước XHCN, các nước Đông Dương, ASEAN, các nước tư bản và phong trào không liên kết.

Việc nghiên cứu chủ đề này có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá lại quá trình phát triển chính sách đối ngoại của Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay. Qua đó, luận văn cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định các chiến lược đối ngoại phù hợp, góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao, quan hệ quốc tế và chủ nghĩa quốc tế vô sản. Hai lý thuyết trọng tâm được vận dụng là:

• Lý thuyết chủ nghĩa quốc tế vô sản: Nhấn mạnh vai trò của sự đoàn kết quốc tế giữa các nước xã hội chủ nghĩa và phong trào giải phóng dân tộc trong việc hỗ trợ cách mạng Việt Nam.
• Lý thuyết về quan hệ quốc tế và đối ngoại cách mạng: Đề cao nguyên tắc độc lập, tự chủ, bình đẳng, cùng có lợi và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau trong quan hệ quốc tế.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: chủ trương đối ngoại, chính sách đối ngoại, đoàn kết quốc tế, hòa bình, độc lập dân tộc, hợp tác kinh tế đối ngoại, và phá thế bao vây cô lập. Mô hình nghiên cứu tập trung vào phân tích mối quan hệ đa chiều giữa Việt Nam với các nước XHCN, các nước Đông Dương, ASEAN, các nước tư bản và phong trào không liên kết trong bối cảnh chiến tranh lạnh và biến động quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp với các phương pháp phân tích, tổng hợp, đối chiếu, thống kê, so sánh và hệ thống hóa. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn kiện chính trị, nghị quyết, chỉ thị, sắc lệnh, thông tư của Đảng và Nhà nước, các hiệp định quốc tế, báo cáo ngoại giao, tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia, Văn phòng Lưu trữ Trung ương Đảng, Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng. Ngoài ra, các công trình nghiên cứu khoa học, sách báo, bài viết của các viện nghiên cứu uy tín cũng được khai thác làm nguồn tư liệu bổ trợ.

Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các tài liệu gốc và các công trình nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến chủ đề, nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện theo timeline nghiên cứu từ năm 1975 đến 1985, chia thành hai giai đoạn chính: 1975-1978 và 1979-1985, nhằm làm rõ sự phát triển và điều chỉnh chính sách đối ngoại trong từng giai đoạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mở rộng quan hệ đối ngoại đa phương (1975-1978)
   Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 25 nước mới, tham gia 33 tổ chức quốc tế và 19 điều ước quốc tế. Đặc biệt, quan hệ với các nước Đông Dương được củng cố qua Hiệp ước hữu nghị và hợp tác Việt - Lào (1977) và các hiệp định hỗ trợ kinh tế, quốc phòng. Kim ngạch xuất khẩu sang các nước XHCN tăng từ 125 triệu rúp năm 1976 lên 384 triệu rúp năm 1983, thể hiện sự phát triển kinh tế đối ngoại.

2. Tăng cường đoàn kết với các nước xã hội chủ nghĩa
   Hiệp ước hữu nghị và hợp tác toàn diện Việt - Xô (1978) có thời hạn 25 năm, tạo nền tảng vững chắc cho hợp tác chính trị, kinh tế, quân sự và văn hóa. Việt Nam nhận viện trợ không hoàn lại khoảng 500 triệu rúp và 1,5 tỷ đô la, cùng các khoản vay lớn từ các nước XHCN, góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng đất nước.

3. Hạn chế trong quan hệ với các nước ASEAN và Mỹ
   Việt Nam từ chối gia nhập ASEAN năm 1976 do quan điểm cứng nhắc, coi ASEAN là khối SEATO trá hình, dẫn đến quan hệ căng thẳng kéo dài. Chính sách đối ngoại với Mỹ cũng đặt điều kiện cao, đòi bồi thường chiến tranh, khiến cơ hội bình thường hóa quan hệ năm 1977 bị bỏ lỡ. Tình trạng này kéo dài gây ảnh hưởng tiêu cực đến vị thế quốc tế và phát triển kinh tế.

4. Xung đột và căng thẳng với Trung Quốc
   Quan hệ Việt - Trung bắt đầu xấu đi từ giữa những năm 1976 với các tranh chấp biên giới, vấn đề người Hoa và cắt viện trợ kinh tế. Trung Quốc đơn phương cắt bỏ 72 dự án viện trợ, rút chuyên gia và gây sức ép quân sự, dẫn đến cuộc chiến tranh biên giới năm 1979. Việt Nam đã kiên quyết bảo vệ chủ quyền, đồng thời tìm cách bình thường hóa quan hệ trong bối cảnh phức tạp.

Thảo luận kết quả

Những thành tựu trong chính sách đối ngoại giai đoạn 1975-1978 chủ yếu nhờ vào việc tận dụng tốt các điều kiện quốc tế thuận lợi, mở rộng quan hệ với các nước XHCN và các nước Đông Dương, đồng thời tranh thủ viện trợ kinh tế và quân sự. Việc ký kết các hiệp ước hữu nghị và hợp tác tạo ra nền tảng pháp lý và chính trị vững chắc cho quan hệ quốc tế của Việt Nam.

Tuy nhiên, sự cứng nhắc trong quan hệ với các nước ASEAN và Mỹ đã làm giảm cơ hội hợp tác, khiến Việt Nam bị cô lập phần nào trên trường quốc tế. So sánh với một số nghiên cứu về ngoại giao Việt Nam hiện đại, việc thiếu linh hoạt và nhạy bén trong đánh giá tình hình khu vực là nguyên nhân chính dẫn đến những hạn chế này.

Quan hệ với Trung Quốc là điểm nóng trong giai đoạn này, phản ánh sự phức tạp của quan hệ quốc tế trong bối cảnh chiến tranh lạnh và cạnh tranh ảnh hưởng khu vực. Dữ liệu về các vụ xung đột biên giới và cắt viện trợ cho thấy mức độ căng thẳng cao, đồng thời làm nổi bật vai trò của chính sách đối ngoại trong việc bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng quan hệ ngoại giao được thiết lập theo năm, biểu đồ kim ngạch xuất khẩu sang các nước XHCN, và bảng thống kê các vụ xung đột biên giới với Trung Quốc để minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường linh hoạt và nhạy bén trong hoạch định chính sách đối ngoại
   Cần xây dựng cơ chế phân tích tình hình quốc tế và khu vực kịp thời, đa chiều để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn, tránh cứng nhắc và duy ý chí. Chủ thể thực hiện: Bộ Ngoại giao phối hợp với các viện nghiên cứu, thời gian: 1-2 năm.

2. Mở rộng và đa dạng hóa quan hệ đối ngoại kinh tế
   Đẩy mạnh hợp tác kinh tế với các nước ASEAN, các nước tư bản và các tổ chức quốc tế trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi, nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế trong nước. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao, thời gian: 3-5 năm.

3. Tăng cường hợp tác quốc phòng và an ninh khu vực
   Phát triển quan hệ hợp tác với các nước láng giềng, đặc biệt là Trung Quốc và các nước Đông Dương, nhằm duy trì hòa bình, ổn định biên giới và an ninh khu vực. Chủ thể thực hiện: Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao, thời gian: liên tục.

4. Nâng cao năng lực nghiên cứu và đào tạo cán bộ đối ngoại
   Đầu tư đào tạo cán bộ ngoại giao có trình độ chuyên môn cao, am hiểu sâu sắc về lịch sử, chính trị và kinh tế quốc tế để đáp ứng yêu cầu công tác đối ngoại hiện đại. Chủ thể thực hiện: Học viện Ngoại giao, các trường đại học, thời gian: 2-3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu lịch sử và chính trị
   Luận văn cung cấp tư liệu quý giá về chính sách đối ngoại Việt Nam giai đoạn 1975-1985, giúp hiểu rõ bối cảnh và diễn biến lịch sử quan trọng.

2. Cán bộ, chuyên viên làm công tác đối ngoại và ngoại giao
   Giúp nâng cao nhận thức về các bài học lịch sử, từ đó vận dụng hiệu quả trong hoạch định và thực hiện chính sách đối ngoại hiện nay.

3. Sinh viên, học viên các ngành lịch sử, quan hệ quốc tế, chính trị học
   Là tài liệu tham khảo bổ ích cho việc nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử đối ngoại và quan hệ quốc tế của Việt Nam.

4. Các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước
   Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chiến lược phát triển đối ngoại phù hợp với bối cảnh mới, góp phần nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách đối ngoại của Việt Nam giai đoạn 1975-1985 có điểm gì nổi bật?
   Việt Nam tập trung củng cố quan hệ với các nước XHCN, mở rộng quan hệ với các nước Đông Dương, ASEAN và các nước không liên kết, đồng thời kiên quyết bảo vệ chủ quyền quốc gia trong bối cảnh chiến tranh lạnh và bao vây cấm vận.

2. Tại sao Việt Nam không gia nhập ASEAN ngay sau năm 1975?
   Việt Nam coi ASEAN là khối SEATO trá hình, nghi ngờ các nước trong khối là tay sai của Mỹ, dẫn đến quan điểm dè dặt và từ chối gia nhập, gây ra căng thẳng kéo dài trong quan hệ khu vực.

3. Quan hệ Việt Nam - Trung Quốc trong giai đoạn này diễn ra như thế nào?
   Quan hệ có nhiều bất đồng về biên giới, vấn đề người Hoa và viện trợ kinh tế, dẫn đến căng thẳng quân sự và chiến tranh biên giới năm 1979, ảnh hưởng tiêu cực đến chính sách đối ngoại của Việt Nam.

4. Viện trợ quốc tế đóng vai trò thế nào trong công cuộc xây dựng đất nước?
   Viện trợ không hoàn lại và các khoản vay từ các nước XHCN, đặc biệt là Liên Xô, đóng vai trò quan trọng trong việc khôi phục kinh tế, phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật và nâng cao năng lực quốc phòng.

5. Bài học quan trọng nào được rút ra từ chính sách đối ngoại giai đoạn này?
   Cần linh hoạt, nhạy bén trong hoạch định chính sách, tránh cứng nhắc, đồng thời mở rộng quan hệ đa phương, kết hợp chặt chẽ giữa đối ngoại và đối nội để tạo môi trường thuận lợi cho phát triển đất nước.

Kết luận

• Chủ trương, chính sách đối ngoại giai đoạn 1975-1985 đã góp phần quan trọng vào việc bảo vệ độc lập, chủ quyền và mở rộng quan hệ quốc tế của Việt Nam.
• Việt Nam đã thiết lập và củng cố quan hệ với các nước XHCN, Đông Dương, mở rộng quan hệ với các nước ASEAN và thế giới, mặc dù còn nhiều hạn chế.
• Hạn chế lớn nhất là sự cứng nhắc trong quan hệ với Mỹ, ASEAN và Trung Quốc, dẫn đến những khó khăn trong hội nhập quốc tế.
• Kinh nghiệm lịch sử cho thấy sự cần thiết của chính sách đối ngoại linh hoạt, đa phương và kết hợp chặt chẽ với chính sách đối nội.
• Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại trong bối cảnh hội nhập sâu rộng hiện nay, đồng thời kêu gọi các nhà nghiên cứu và cán bộ đối ngoại tiếp tục khai thác, vận dụng các bài học lịch sử.

Luận văn mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về việc áp dụng kinh nghiệm lịch sử đối ngoại trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện đại, góp phần nâng cao vị thế và sức mạnh quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu mặt trận ngoại giao chống Mỹ, cứu nước. Với đường lối chiến lược nêu trên, ngoại giao Việt Nam đã trở thành một mặt trận quan trọng có ý nghĩa chiến lược, phối hợp chặt chẽ với mặt trận quân sự và mặt trận chính trị, “vừa đánh, vừa đàm” giành thắng lợi từng bước, tiến tới ký kết Hiệp định Paris năm 1973 về chấm dứt chiến tranh và lập lại hòa bình ở Việt Nam, tạo tiền đề quan trọng cho đại thắng mùa Xuân lịch sử, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước năm 1975. Một cách tổng quát, xuyên suốt trong chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là thực hiện đoàn kết, liên minh chặt chẽ giữa cách mạng Việt Nam với các lực lượng cách mạng trên thế giới với phe XHCN là nòng cốt, lấy việc đoàn kết, liên minh với Liên Xô, Trung Quốc làm hạt nhân; phát triển liên minh chiến đấu và giúp đỡ lẫn nhau giữa nhân dân ba nước Đông Dương; trên cơ sở đó hình thành và phát triển một mặt trận hết sức rộng rãi của nhân dân thế giới đoàn kết với Việt Nam, tạo sự 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hậu thuẫn mạnh mẽ, vững chắc và giúp đỡ hết sức to lớn. Với chủ trương, chính sách đối ngoại phù hợp, bằng sự nỗ lực cao độ, Đảng, Nhà nước Việt Nam đã tranh thủ được Liên Xô, Trung Quốc từng bước đồng tình, đi đến ủng hộ đường lối, mục tiêu, lập trường và quyết tâm chiến đấu của nhân dân Việt Nam, giành cho Việt Nam sự giúp đỡ to lớn, quý báu về mọi mặt, trong điều kiện hai nước đang có mâu thuẫn, bất đồng sâu sắc1.

Việt Nam đã tận dụng vai trò quan trọng của Liên Xô trên trường quốc tế, đặc biệt đối với các nước Đông Âu, các tổ chức dân chủ, hoà bình quốc tế, với phong trào giải phóng dân tộc. Việt Nam tranh thủ vai trò to lớn của Trung Quốc là hậu phương trực tiếp của Việt Nam, bảo đảm việc đào tạo cán bộ, xây dựng lực lượng, cung cấp hậu cần, đảm bảo vận chuyển. Việt Nam tranh thủ được các viện trợ không hoàn lại, cho vay không tính lãi với nhiều chương trình kinh tế, thương mại, lương thực, ngoại tệ. và đặc biệt là quân sự của cả Liên Xô và Trung Quốc.

Nhìn chung, sự đoàn kết và giúp đỡ toàn diện, có hiệu quả của các nước XHCN, nhất là của Liên Xô, Trung Quốc từ vũ khí, phương tiện chiến tranh, lương thực đến cả vật tư kỹ thuật và hàng tiêu dùng thông dụng đã góp phần rất quan trọng vào việc tăng cường khả năng quốc phòng và sức mạnh chiến đấu của quân đội và nhân dân Việt Nam. Bên cạnh đó, các lực lượng cách mạng khác, các tầng lớp nhân dân lao động, chiến sỹ hòa bình, nhân sỹ, trí thức, nhân dân tiến bộ trên thế giới, trong đó có nhân dân tiến bộ Mỹ cũng đã dành cho sự nghiệp chính nghĩa của Việt Nam sự ủng hộ và sự đồng tình sâu sắc. Nhờ sự chủ động, tích cực, linh hoạt sử dụng nhiều hình thức tổ chức, nhiều phương thức đấu tranh, huy động nhiều lực lượng tham gia, phối hợp chặt chẽ hoạt động đối ngoại của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam đã tạo thành sức mạnh đấu tranh ngoại giao tổng hợp rộng lớn đẩy địch vào thế “bị kẹt bên trong, bị tiến công bên ngoài”. Các chủ trương, chính sách đối ngoại phù hợp, kịp thời mà Đảng, Nhà nước Việt Nam đề ra đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của 1 Từ giữa những năm 50 của thế kỷ XX, trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, cũng như trong nội bộ các nước XHCN nảy sinh bất đồng về đường lối, quan điểm và lợi ích.

Những bất đồng đó chẳng những không được khắc phục, mà ngày càng trở nên sâu sắc, đặc biệt là giữa Liên Xô và Trung Quốc và được bộc lộ rõ kể từ sau chuyến thăm Bắc Kinh của N. Khơrupxôp (1954) - Tổng bí thư ĐCS Liên Xô. Từ năm 1960, quan hệ Liên Xô - Trung Quốc xấu đi một cách nghiêm trọng, mâu thuẫn đã trở nên công khai. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nền ngoại giao Việt Nam, góp phần to lớn trong thắng lợi chung của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Bối cảnh lịch sử và chủ trương, chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước Việt Nam từ năm 1975 đến năm 1978 1. Bối cảnh quốc tế và trong nước Từ cuối những năm 70 (XX), so sánh lực lượng trên thế giới về quân sự có sự thay đổi, Liên Xô đã giành được thế cân bằng về vũ khí chiến lược với Mỹ. Từ năm 1970 đến năm 1977 là thời kỳ hòa hoãn giữa các nước lớn, hòa hoãn Mỹ - Xô, Tây Âu - Liên Xô, Mỹ - Trung Quốc, Tây Âu, Nhật Bản với Trung Quốc. Thiện chí và nỗ lực giảm căng thẳng của từng siêu cường đứng đầu mỗi cực thể hiện qua những cuộc gặp cấp cao giữa Liên Xô và Mỹ làm cho mối quan hệ giữa các nước TBCN Tây Âu và các nước XHCN Đông Âu cũng dần được cải thiện.

Sau một thời gian dài thương lượng, cuối cùng một bằng chứng quan trọng khác của sự hòa hoãn Đông - Tây, sự tháo ngòi cho các cuộc xung đột có thể xảy ra ở châu Âu cũng đã diễn ra - đó là cuộc gặp gỡ của Bộ trưởng Ngoại giao các quốc gia châu Âu tại Thủ đô Helsinki của Phần Lan trong các ngày 3 đến ngày 7-7-1975. Cuộc gặp mặt trên là bước đi dọn đường cho cuộc gặp thượng đỉnh của nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ các nước châu Âu tại Helsinki vào cuối tháng 7-1975 với việc ký kết Định ước Helsinki1. Trong nội bộ hệ thống các nước tư bản cũng có sự thay đổi. Tây Âu và Nhật Bản trở thành những trung tâm kinh tế mới cạnh tranh gay gắt với Mỹ, sự gắn bó với Mỹ về chính trị, quân sự, ngoại giao không còn chặt chẽ như trước.

Lợi dụng sự suy giảm thế và lực, khủng hoảng của Mỹ, Tây Âu và Nhật Bản vươn lên, trở thành các trung tâm kinh tế thế giới, cạnh tranh quyết liệt với Mỹ. Đặc biệt, sự thâm nhập của Nhật Bản vào thị trường Mỹ và Tây Âu làm cho cả Mỹ và Tây Âu đều lo ngại. Mâu thuẫn trong nội bộ liên minh châu Âu tăng lên. Các khối quân sự trở nên lỏng lẻo hoặc tan, xu hướng độc lập với Mỹ trong thế giới phương Tây ngày càng rõ nét.

1 Định ước Helsinki đề cập đến nhiều nội dung quan trọng như: sự bình đẳng giữa các quốc gia, việc loại trừ sự đe dọa hay sử dụng vũ lực trong quan hệ, tính bất khả xâm phạm của các tuyến đường biên giới, sự không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau; tăng cường phối hợp kinh tế, khoa học, kỹ thuật, trao đổi thông tin về các số liệu thống kê; tuân thủ quyền tự do và các quyền cơ bản của con người. 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Sau chiến tranh Việt Nam, Mỹ rút quân khỏi ĐNÁ lục địa. Đối với Mỹ, thắng lợi của Việt Nam làm đảo lộn chiến lược toàn cầu, đẩy Mỹ lún sâu vào một số khó khăn, địa vị quốc tế giảm sút. Trước tình hình suy thoái về kinh tế và thất bại quân sự, Mỹ có sự điều chỉnh chiến lược.

Tháng 12-1975, Tổng thống G.Ford tuyên bố tại Honolulu về “Học thuyết Thái Bình Dương”. Ý đồ của Mỹ trong tuyên bố này là giữ nguyên trạng chính trị trên thế giới, duy trì địa vị lãnh đạo về kinh tế đối với các nước tư bản, thực hiện chính sách “răn đe” đi đôi với tăng cường giúp đỡ, sử dụng các chính quyền thân Mỹ, dàn xếp mâu thuẫn với các cường quốc Tây Âu và Nhật Bản, sử dụng thế “cân bằng lực lượng” lợi dụng mâu thuẫn bên ngoài, nhất là lợi dụng sự chia rẽ Xô - Trung, hoà hoãn với hai nước XHCN lớn, chia rẽ phong trào giải phóng dân tộc với các nước XHCN. Nét mới trong chiến lược của Mỹ “sau Việt Nam” là giảm cam kết ở bên ngoài, thúc đẩy hòa hoãn với các đối thủ chính, tập trung ưu tiên giải quyết các vấn đề trong nước để củng cố địa vị trong hệ thống TBCN. Mặt khác, ở vào thế phải đối phó cùng một lúc với nhiều vấn đề, Mỹ không thể giữ thái độ đối địch gay gắt, mà phải dùng chính sách hoà hoãn với những nước có vai trò và tác động lớn đối với cách mạng trong từng khu vực như Việt Nam ở ĐNÁ, Cuba ở Mỹ la tinh nhằm vừa lôi kéo, vừa hạn chế các nước đó, để giữ nguyên trạng ở các khu vực.

Sự điều chỉnh chiến lược của Mỹ “sau Việt Nam” kéo theo sự điều chỉnh chiến lược của các nước lớn khác nói lên tác động to lớn của việc kết thúc chiến tranh ở Việt Nam không những đối với Việt Nam và Mỹ, mà với cả thế giới. Nhà sử học Mỹ Gabriel Kolko đã viết về điều đó như sau: “Chiến tranh Việt Nam là một sự kiện vĩ đại vượt quá phạm vi một nước và vượt quá cả thời gian và nó phản ánh, dưới hình thức rõ nét nhất, những sôi động và xu hướng cơ bản trong quá trình lịch sử kể từ năm 1946. Đó không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả lôgic của lòng tham, sức mạnh và nhược điểm đương thời của Mỹ” [59, tr.256] Sau 7 năm hòa hoãn Đông - Tây (1970-1977), từ năm 1978, Mỹ thúc đẩy chạy đua vũ trang với Liên Xô và các nước XHCN, tăng cường phản kích phong trào giải phóng dân tộc. Chiến lược ngăn chặn chống Liên Xô là cốt lõi trong chính sách đối ngoại của Mỹ.

Để chống Liên Xô khi Liên Xô đưa quân vào Apganistăng và chống Việt Nam khi Việt Nam đưa quân đội vào giải phóng Campuchia khỏi nạn diệt chủng Pôn Pốt, 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chính phủ Rigân tiếp tục gây sức ép với Liên Xô và Việt Nam, Mỹ đòi Liên Xô rút quân khỏi Apganistăng, Việt Nam rút quân khỏi Campuchia và ép quân đội Cuba rút khỏi Ănggôla. Ở Mỹ la tinh, Chính phủ Rigân ra sức ngăn chặn Liên Xô thông qua Cuba xâm nhập vào Trung Mỹ, tổ chức đội quân chống Chính phủ Nicaragoa. Trong lúc đó, Liên Xô tăng cường mở rộng ảnh hưởng ở châu Mỹ la tinh, châu Á, châu Phi, đặc biệt là ở các nước thuộc khối thuộc địa của Bồ Đào Nha mới giành được độc lập và quan tâm nhiều hơn đến ĐNÁ, châu Á - Thái Bình Dương.