Chương 1: Cơ sở lý luận về đấu thầu xây lắp và cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp của các doanh nghiệp xây dựng. Chương 2: Đánh giá thực trạng về năng lực cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp của Công ty TNHH Xây Dựng Giao Thông Hoàng Mai giai đoạn 2010-2013 Chương 3: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp của Công ty TNHH Xây Dựng Giao Thông Hoàng Mai đến năm 2020. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU THẦU XÂY LẮP VÀ CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU XÂY LẮP CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐẤU THẦU 1.
Khái niệm đấu thầu và đấu thầu xây dựng 1. Khái niệm đấu thầu Đấu thầu là phƣơng thức tổ chức quá trình cạnh tranh giữa những ngƣời bán để nhằm tối đa hoá lợi ích của ngƣời mua. Thực chất đây là quá trình mua và bán có cạnh tranh diễn ra giữa một ngƣời mua với nhiều ngƣời bán trong trƣờng hợp mà việc xác định tƣơng quan giữa giá cả với số lƣợng và chất lƣợng hàng hóa, dịch vụ gặp khó khăn. Đây là phƣơng thức mua bán khá thông dụng và có hiệu quả đƣợc sử dụng phổ biến trong nền kinh tế thị trƣờng.
Theo Luật đấu thầu số 61/2005/QH11 thì:” Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các điều kiện của bên mời thầu để thực hiện các gói thầu về mua sắm hàng hóa, xây lắp, dịch vụ tư vấn ” [3, tr 2]. Khái niệm đấu thầu xây dựng Đấu thầu xây dựng (hay còn gọi là đấu thầu thi công xây lắp) là phƣơng thức cạnh tranh đƣợc áp dụng rộng rãi đối với các dự án đầu tƣ trong lĩnh vực xây dựng cơ bản. Đấu thầu xây dựng là cuộc cạnh tranh công khai giữa các nhà thầu với cùng một điều kiện nhằm dành đƣợc công trình (hay dự án) xây dựng do chủ đầu tƣ mời thầu, xét thầu và chọn thầu theo các quy định về đấu thầu của nhà nƣớc. Các khái niệm liên quan trong đấu thầu * Nhà thầu Nhà thầu là tổ chức, cá nhân có đủ tƣ cách hợp lệ theo quy định của pháp luật tham gia đấu thầu.
Nhà thầu có thể là nhà xây dựng trong đấu thầu xây lắp, nhà cung cấp trong đấu thầu mua sắm, nhà tƣ vấn trong đấu thầu cung cấp dịch vụ,. * Gói thầu Là toàn bộ dự án hoặc một phần công việc của dự án đƣợc phân chia theo tính chất kỹ thuật hoặc trình tự thực hiện dự án, có quy mô hợp lý nhằm đảm bảo tính đồng bộ của dự án. Trong trƣờng hợp mua sắm thì gói thầu có thể là một loại đồ dùng, trang thiết bị hoặc phƣơng tiện. - 2- * Dự án Theo định nghĩa chung nhất thì dự án là tổng thể các hoạt động phụ thuộc lẫn nhau nhằm tạo ra một sản phẩm đơn chiếc trong giới hạn cho phép về thời gian, không gian và nguồn lực.
Luật đấu thầu ghi rõ dự án là tập hợp các đề xuất để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc nhằm đạt đƣợc mục tiêu hay yêu cầu nào đó trong một thời gian nhất định dựa trên nguồn vốn xác định. * Chủ đầu tư Chủ đầu tƣ là ngƣời sở hữu vốn hoặc đƣợc giao trách nhiệm thay mặt chủ sở hữu, ngƣời vay vốn trực tiếp quản lý và thực hiện dự án theo quy định của pháp luật. * Bên mời thầu Bên mời thầu là chủ đầu tƣ hoặc tổ chức chuyên môn có đủ năng lực và kinh nghiệm đƣợc chủ đầu tƣ sử dụng để tổ chức đấu thầu theo các quy định của pháp luật về đấu thầu. Các nguyên tắc cơ bản trong công tác đấu thầu xây dựng Cũng nhƣ bất kỳ phƣơng thức kinh doanh nào, đấu thầu cũng có những nguyên tắc nhất định cần đƣợc tuân thủ để đảm bảo tính khách quan, công bằng và hiệu quả.
Các nguyên tắc này đều áp dụng chung cho bên mời thầu và bên dự thầu, đó là những nguyên tắc sau: * Nguyên tắc công bằng Đây là nguyên tắc rất quan trọng đối với các nhà thầu. Theo nguyên tắc này thì các nhà thầu phải đƣợc bình đẳng trong việc cung cấp thông tin từ chủ đầu tƣ, đƣợc trình bày một cách khách quan các ý kiến của mình trong quá trình chuẩn bị hồ sơ cũng nhƣ trong buổi mở thầu. Các hồ sơ đấu thầu phải đƣợc hội đồng xét thầu có đủ năng lực, phẩm chất đánh giá một cách khách quan, công bằng theo đúng quy định. Việc tuân thủ thực hiện nguyên tắc này sẽ giúp chủ đầu tƣ lựa chọn đƣợc nhà thầu đáp ứng đƣợc tốt nhất các yêu cầu của mình.
* Nguyên tắc công khai Đây là nguyên tắc bắt buộc, chỉ trừ những công trình đặc biệt thuộc bí mật quốc gia, những công trình còn lại đều phải bảo đảm công khai các thông tin cần thiết trong các giai đoạn mời thầu và mở thầu. Việc thực hiện nguyên tắc này sẽ thu hút đƣợc nhiều hơn nhà thầu tham gia, qua đó nâng cao chất lƣợng công tác đấu thầu. - 3- * Nguyên tắc bí mật Nguyên tắc này đòi hỏi chủ đầu tƣ phải giữ bí mật về các số liệu, thông tin nhƣ mức giá dự kiến của chủ đầu tƣ, các thông tin trao đổi giữa chủ đầu tƣ và nhà thầu trong quá trình chuẩn bị. Các hồ sơ dự thầu phải đƣợc niêm phong trƣớc khi đóng thầu, đến giờ mở thầu trƣớc sự chứng kiến của hội đồng và các nhà thầu tham gia đấu thầu mới đƣợc mở niêm phong.
Mục đích của nguyên tắc này là nhằm bảo đảm tính khách quan và công bằng, tránh thiệt hại cho chủ đầu tƣ trong trƣờng hợp giá dự thầu thấp hơn giá dự kiến hoặc gây thiệt hại cho bên dự thầu nào đó do thông tin bị lộ ra ngoài. * Nguyên tắc bảo đảm cơ sở pháp lý Theo nguyên tắc này thì các nhà thầu khi tham gia đấu thầu phải nghiêm túc tuân thủ các quy định của nhà nƣớc về đấu thầu nhƣ Luật đấu thầu, Luật xây dựng, Luật cạnh tranh, cũng nhƣ các cam kết đã đƣợc ghi nhận trong hợp đồng giao nhận thầu. Cơ quan quản lý chủ đầu tƣ có quyền yêu cầu huỷ bỏ kết quả đấu thầu nếu nguyên tắc này không đƣợc đảm bảo và đồng thời đề nghị các cơ quan chức năng tiến hành xử lý các nhà thầu vi phạm các quy định, luật. * Nguyên tắc bảo đảm cạnh tranh độc lập Nhà thầu khi tham gia đấu thầu phải bảo đảm các yêu cầu về tính cạnh tranh sau đây: - Nhà thầu tƣ vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi không đƣợc tham gia đấu thầu cung cấp dịch vụ tƣ vấn lập thiết kế kỹ thuật của dự án, nhà thầu tƣ vấn đã tham gia thiết kế kỹ thuật của dự án không đƣợc tham gia đấu thầu các bƣớc tiếp theo, trừ trƣờng hợp đối với gói thầu EPC.
- Nhà thầu tham gia đấu thầu phải độc lập về tổ chức, không cùng phụ thuộc vào một cơ quan quản lý và độc lập về tài chính với nhà thầu tƣ vấn lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu. - Nhà thầu tƣ vấn giám sát thực hiện hợp đồng phải độc lập về tổ chức, không cùng phụ thuộc vào một cơ quan quản lý và độc lập về tài chính với nhà thầu thực hiện hợp đồng. - Nhà thầu tham gia đấu thầu các gói thầu thuộc dự án phải độc lập về tổ chức, không phụ thuộc vào một cơ quan quản lý và độc lập với chủ đầu tƣ của dự án. - 4- * Nguyên tắc có đủ năng lực, trình độ Nguyên tắc này đòi hỏi chủ đầu tƣ và các nhà thầu phải có năng lực về kinh tế, kỹ thuật để đảm bảo thực hiện đầy đủ những cam kết khi đấu thầu.
Mục đích của nguyên tắc này là nhằm tránh những thiệt hại do chủ đầu tƣ hay nhà thầu không có đủ năng lực để thực hiện những cam kết của mình sau khi đấu thầu. Vai trò của hoạt động đấu thầu Có thể nói đấu thầu nói chung và đấu thầu xây dựng nói riêng là một trong những phƣơng thức kinh doanh có hiệu quả cao, điều này đã đƣợc khẳng định không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều nƣớc trên thế giới. Nó góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển, đặc biệt là trong ngành xây dựng, mang lại nhiều lợi ích to lớn cho các nhà thầu, chủ đầu tƣ và nền kinh tế quốc dân. Đối với chủ đầu tư Thông qua đấu thầu chủ đầu tƣ sẽ lựa chọn đƣợc nhà thầu có khả năng đáp ứng cao nhất các yêu cầu đề ra, tiết kiệm vốn, đúng tiến độ công trình.
Việc áp dụng đấu thầu trong xây dựng sẽ giúp cho công tác quản lý vốn đầu tƣ đƣợc hiệu quả hơn, hạn chế và khắc phục tình trạng thất thoát vốn đầu tƣ ở các khâu trong quá trình thực hiện dự án. Mặt khác đấu thầu sẽ giúp chủ đầu tƣ chủ động trong việc lựa chọn đối tác, tránh lệ thuộc vào một nhà thầu duy nhất, dễ dẫn đến tình trạng độc quyền. Ngoài ra trong quá trình đấu thầu, từ khâu chuẩn bị tổ chức, xét thầu, thƣơng thảo ký kết hợp đồng, giám sát thi công,. đều đòi hỏi đôi ngũ cán bộ của chủ đầu tƣ phải có trình độ chuyên môn, quản lý cao để lựa chọn đƣợc nhà thầu tốt nhất và tổ chức giám sát nhà thầu trong suốt quá trình thực hiện dự án đảm bảo chất lƣợng và đúng tiến độ.
Điều này đòi hỏi các cán bộ của chủ đầu tƣ bắt buộc phải tự nâng cao trình độ của mình để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công việc. Đối với các nhà thầu Hoạt động đấu thầu đã giúp nhà thầu có đƣợc môi trƣờng cạnh tranh lành mạnh, phát huy tối đa tính chủ động, năng động trong công việc tìm kiếm cơ hội tham gia đấu thầu. Cũng chính nhờ đấu thầu đã thúc đẩy nhà thầu phải không ngừng nâng cao trình độ mọi mặt nhƣ tổ chức quản lý, đào tạo nâng cao tay nghề đội ngũ cán bộ, đầu tƣ nâng cao năng lực máy móc thiết bị,. từ đó góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nhà thầu.
Đồng thời thông qua các cuộc đấu thầu dù thắng hay trƣợt cũng sẽ giúp nhà thầu tích luỹ - 5- đƣợc kinh nghiệm cạnh tranh, tiếp thu đƣợc những kiến thức, công nghệ mới, tiên tiến hiện đại. Đối với Nhà nước Thông qua đấu thầu, công tác quản lý trong lĩnh vực đầu tƣ và xây dựng cơ bản của nhà nƣớc ngày càng đƣợc nâng cao, nguồn vốn đƣợc sử dụng có hiệu quả, hạn chế đƣợc thất thoát, lãng phí. Khi đấu thầu các doanh nghiệp phải sử dụng mọi biện pháp cạnh tranh để thắng thầu, trong đó có biện pháp giảm giá.