Luận án tiến sĩ về chế độ tự quản địa phương và ứng dụng trong tổ chức chính quyền Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích chế độ tự quản địa phương trên thế giới và vấn đề áp dụng trong đổi mới tổ chức chính quyền địa, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp

• Tác giả: Nguyễn Thị Thiện Trí
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Cửu Việt
• Trường học: Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp Và Luật Hành Chính
• Đề tài: Chế Độ Tự Quản Địa Phương: Kinh Nghiệm Quốc Tế Và Ứng Dụng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở i t Na
• 1.3. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỘ TỰ QUẢN ĐỊA PHƯƠNG
• 2.1. Khái niệm chế độ tự quản địa phương
• 2.2. Định nghĩa tự quản địa phương
• 2.3. Cơ sở của chế độ tự quản địa phương
• 2.4. Phi tập trung hóa quản lý địa phương – xu hướng toàn cầu
• 2.5. Phân chia đơn vị hành chính - lãnh thổ thành đơn vị hành chính - lãnh thổ tự nhiên và đơn vị hành chính - lãnh thổ nhân tạo là cơ sở về tổ chức chế độ tự quản địa phương
• 2.6. Lý thuyết quyền tự nhiên và tính phi nhà nước của chế độ tự quản địa phương
• 2.6.1. Lý thuyết quyền tự nhiên và chế độ tự quản địa phương
• 2.6.2. Tính phi nhà nước của chế độ tự quản địa phương
• 2.7. Đặc trưng của chế độ tự quản địa phương
• 2.8. Nguyên tắc, nội dung và phạm vi tự quản của chế độ tự quản địa phương
• 2.8.1. Nguyên tắc của chế độ tự quản địa phương
• 2.8.2. Các nội dung tự quản của chế độ tự quản địa phương
• 2.8.2.1. Tự quản về chính trị
• 2.8.2.2. Tự quản về hành chính
• 2.8.2.3. Tự quản về tài chính
• 2.8.3. Phạm vi tự quản của chế độ tự quản địa phương
• 2.9. Bảo đảm, bảo vệ và cơ chế kiểm soát tự quản địa phương
• 2.9.1. Bảo đảm quyền tự quản của địa phương
• 2.9.2. Bảo vệ quyền tự quản của địa phương
• 2.9.3. Kiểm soát đối với cơ quan tự quản địa phương
• 2.10. Vai trò và hạn chế của chế độ tự quản địa phương
• 2.10.1. Vai trò của chế độ tự quản địa phương
• 2.10.2. Những hạn chế của chế độ tự quản địa phương
• 3. CHƯƠNG 3: LỊCH SỬ TỰ QUẢN ĐỊA PHƯƠNG VÀ ĐẶC TRƯNG TỰ QUẢN ĐỊA PHƯƠNG VÙNG NÔNG THÔN VÀ ĐÔ THỊ TRÊN THẾ GIỚI
• 3.1. Nguồn gốc hình thành và sự phát triển của chế độ tự quản địa phương
• 3.1.1. Giai đoạn cổ, trung đại. Các quốc gia Anh, Mỹ
• 3.1.2. Các nước châu Âu - lục địa
• 3.2. Lịch sử tự quản địa phương giai đoạn cận hiện đại và ngày nay
• 3.2.1. Ở các nước Anh, Mỹ
• 3.2.2. Các nước châu Âu - lục địa
• 3.2.3. Các nước hậu xã hội chủ nghĩa
• 3.2.4. Một số nước châu Á
• 3.3. Đặc trưng của tự quản địa phương ở vùng nông thôn và đô thị trên thế giới
• 3.3.1. Đặc trưng của tự quản địa phương ở vùng nông thôn
• 3.3.2. Đô thị hóa và đặc trưng TQĐP ở đô thị
• 3.3.3. Đô thị hóa và nhu cầu hình thành chế độ tự quản đô thị
• 3.3.4. Đặc trưng của chế độ tự quản địa phương vùng đô thị
• 4. CHƯƠNG 4: YẾU TỐ TỰ TRỊ, TỰ QUẢN TRONG LỊCH SỬ VÀ HIỆN TẠI CỦA MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG VIỆT NAM VÀ VẤN ĐỀ ÁP DỤNG CHẾ ĐỘ TỰ QUẢN ĐỊA PHƯƠNG TRONG ĐỔI MỚI CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG HIỆN NAY
• 4.1. Những yếu tố tự trị trong tổ chức chính quyền địa phương Việt Nam thời phong kiến
• 4.1.1. Khái quát lịch sử chế độ tự trị làng xã ở Việt Nam
• 4.1.2. Những yếu tố tự trị trong chế độ làng xã Việt Nam thời phong kiến
• 4.1.3. Những giá trị lịch sử của chế độ xã thôn tự trị ở Việt Nam đối với nền hành chính – chính trị Việt Nam
• 4.2. Yếu tố tự quản trong mô hình tổ chức chính quyền địa phương Việt Nam và hiệu quả của nó
• 4.2.1. Yếu tố tự quản trong tổ chức chính quyền địa phương từ sau 1945 đến Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015
• 4.2.2. Yếu tố tự quản trong tổ chức chính quyền địa phương từ sau 1945 đến trước Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015
• 4.2.3. Yếu tố tự quản trong mô hình tổ chức chính quyền địa phương từ Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015
• 4.2.4. Hệ quả của yếu tố tự quản trong mô hình tổ chức chính quyền địa phương
• 4.3. Những hạt nhân hợp lý của chế độ tự quản địa phương có thể tiếp nhận trong đổi mới chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay
• 4.3.1. Những cơ sở cho việc áp dụng những hạt nhân hợp lý của chế độ tự quản địa phương trong đổi mới chính quyền địa phương Việt Nam hiện nay
• 4.3.2. Những tiền đề lịch sử, chính trị, pháp lý có ý nghĩa cho việc đổi mới tổ chức chính quyền địa phương nước ta theo hướng áp dụng các hạt nhân hợp lý của chế độ tự quản địa phương
• 4.3.3. Chủ trương, đường lối của Đảng có thể hiện quan điểm đa dạng hóa mô hình tổ chức chính quyền địa phương và bảo đảm sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương
• 4.3.4. Những quy định pháp luật có thể hiện tinh thần tự quản địa phương
• 4.3.5. Những kinh nghiệm của chế độ tự trị làng xã Việt Nam thời phong kiến có thể áp dụng cho cải cách chính quyền địa phương theo hướng tự quản
• 4.3.6. Thực tiễn cải cách chính quyền địa phương đã và đang được thực hiện và những bài học kinh nghiệm
• 4.4. Những giải pháp đổi mới chính quyền địa phương ở Việt Nam theo hướng áp dụng các hạt nhân hợp lý của chế độ tự quản địa phương
• 4.4.1. Tổ chức và phân chia lại đơn vị hành chính lãnh thổ
• 4.4.2. Mô hình chính quyền địa phương Việt Nam theo hướng áp dụng các hạt nhân hợp lý của chế độ tự quản địa phương
• 4.4.2.1. Mô hình chung
• 4.4.2.2. Những giải pháp đổi mới tổ chức chính quyền địa phương ở vùng nông thôn
• 4.4.2.3. Những giải pháp đổi mới tổ chức chính quyền địa phương ở đô thị
• 4.4.3. Vấn đề đổi mới Đảng lãnh đạo và kiểm soát quyền lực đối với chính quyền địa phương trong điều kiện mới
• 4.4.4. Giải pháp về chế độ bầu cử, trưng cầu ý dân, tổ chức nhân sự, kỹ thuật lập pháp khi đổi mới mô hình chính quyền địa phương theo hướng áp dụng những hạt nhân hợp lý của chế độ tự quản địa phương
• KẾT LUẬN CỦA LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng quan về chế độ tự quản địa phương

Chế độ tự quản địa phương (TQĐP) là một khái niệm quan trọng trong quản lý hành chính, phản ánh sự phân quyền và quản lý địa phương. TQĐP cho phép các cộng đồng tự quyết định các vấn đề nội bộ, từ đó nâng cao tính hiệu quả và trách nhiệm của chính quyền địa phương. Theo nhiều nghiên cứu, TQĐP không chỉ là một hình thức quản lý mà còn là một phương thức thể hiện quyền lực của người dân. Việc áp dụng TQĐP giúp tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định, từ đó thúc đẩy phát triển cộng đồng và quản lý nhà nước hiệu quả hơn. Các mô hình TQĐP đã được áp dụng thành công ở nhiều quốc gia, từ các nước phát triển như Mỹ, Anh đến các nước đang phát triển như Ấn Độ, Bangladesh. Những kinh nghiệm này có thể được tham khảo để cải cách chính quyền địa phương tại Việt Nam.

1.1 Định nghĩa và cơ sở lý luận của chế độ tự quản địa phương

TQĐP được định nghĩa là một hệ thống chính quyền địa phương có khả năng tự quản lý các vấn đề nội bộ mà không cần sự can thiệp từ chính quyền trung ương. Cơ sở lý luận của TQĐP dựa trên nguyên tắc phi tập trung hóa, cho phép các cấp chính quyền địa phương có quyền tự chủ trong việc quản lý và điều hành. Điều này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho chính quyền trung ương mà còn tạo điều kiện cho các địa phương phát huy tối đa tiềm năng và nguồn lực của mình. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc áp dụng TQĐP có thể cải thiện đáng kể chất lượng dịch vụ công và sự hài lòng của người dân đối với chính quyền địa phương.

1.2 Vai trò và hạn chế của chế độ tự quản địa phương

Chế độ TQĐP đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quyền tự quản của cộng đồng, giúp người dân có tiếng nói trong các quyết định liên quan đến cuộc sống của họ. Tuy nhiên, TQĐP cũng gặp phải một số hạn chế, như sự thiếu hụt nguồn lực và năng lực quản lý tại các cấp chính quyền địa phương. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù TQĐP có thể mang lại nhiều lợi ích, nhưng nếu không được hỗ trợ đầy đủ về mặt pháp lý và tài chính, nó có thể dẫn đến sự bất bình đẳng trong phát triển giữa các khu vực. Do đó, việc xây dựng một khung pháp lý vững chắc và cung cấp nguồn lực cần thiết cho các chính quyền địa phương là rất quan trọng.

II. Kinh nghiệm quốc tế về chế độ tự quản địa phương

Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng thành công chế độ TQĐP, mang lại nhiều bài học quý giá cho Việt Nam. Các mô hình TQĐP ở Mỹ và các nước châu Âu thường tập trung vào việc phân quyền cho các cấp chính quyền địa phương, cho phép họ tự quyết định các vấn đề liên quan đến phát triển kinh tế, xã hội và môi trường. Kinh nghiệm từ các nước này cho thấy rằng, việc phân cấp quản lý và tự quản có thể giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm của chính quyền địa phương. Hơn nữa, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định là yếu tố then chốt để đảm bảo tính hiệu quả của TQĐP.

2.1 Mô hình tự quản địa phương tại Mỹ

Mô hình TQĐP tại Mỹ được xây dựng trên nền tảng của quyền tự quản và phân quyền. Các chính quyền địa phương có quyền tự quyết định các vấn đề liên quan đến phát triển cộng đồng, từ quy hoạch đô thị đến quản lý tài nguyên. Điều này không chỉ giúp tăng cường sự tham gia của người dân mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các địa phương. Các nghiên cứu cho thấy rằng, mô hình này đã giúp Mỹ phát triển mạnh mẽ về kinh tế và xã hội, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

2.2 Kinh nghiệm từ các nước châu Âu

Các nước châu Âu, đặc biệt là các nước Bắc Âu, đã áp dụng chế độ TQĐP rất hiệu quả. Họ tập trung vào việc xây dựng các cơ chế hợp tác xã hội và quản lý địa phương. Các chính quyền địa phương được trao quyền tự chủ trong việc quản lý các dịch vụ công, từ giáo dục đến y tế. Kinh nghiệm này cho thấy rằng, việc tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi và hỗ trợ tài chính cho các chính quyền địa phương là rất quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả của TQĐP.

III. Ứng dụng chế độ tự quản địa phương tại Việt Nam

Việt Nam đang trong quá trình đổi mới và cải cách chính quyền địa phương theo hướng tự quản. Việc áp dụng các hạt nhân hợp lý của chế độ TQĐP từ các quốc gia khác có thể giúp Việt Nam nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, để thực hiện điều này, cần có một khung pháp lý rõ ràng và các chính sách hỗ trợ phù hợp. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc cải cách hành chính và phát triển cộng đồng là những yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của TQĐP tại Việt Nam.

3.1 Thực trạng và thách thức trong việc áp dụng TQĐP

Hiện nay, chế độ TQĐP tại Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu hụt nguồn lực và năng lực quản lý tại các cấp chính quyền địa phương. Nhiều địa phương vẫn phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ chính quyền trung ương, dẫn đến tình trạng không đồng đều trong phát triển. Để khắc phục điều này, cần có những chính sách khuyến khích và hỗ trợ cho các chính quyền địa phương trong việc tự quản lý và phát triển cộng đồng.

3.2 Giải pháp cho việc áp dụng chế độ tự quản địa phương

Để áp dụng hiệu quả chế độ TQĐP tại Việt Nam, cần xây dựng một khung pháp lý vững chắc và cung cấp nguồn lực cần thiết cho các chính quyền địa phương. Các giải pháp có thể bao gồm việc tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý địa phương, đồng thời khuyến khích sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương mà còn tạo ra một môi trường phát triển bền vững cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu khoa học "Chế độ tự quản địa phương trên thế giới và vấn đề áp dụng trong đổi mới tổ chức chính quyền địa phương Việt Nam" do Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thiện Trí thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Cửu Việt (Chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, 2020) là một luận án tiến sĩ luật học tiên phong giải mã toàn diện cơ sở lý luận, lịch sử và thực tiễn của chế độ tự quản địa phương (TQĐP). Luận án đặt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN), hội nhập quốc tế sâu rộng và tái cấu trúc mô hình phân định thẩm quyền giữa trung ương (TƯ) và địa phương (ĐP).

Research Gap (Khoảng trống nghiên cứu): Trong một thời gian dài, nền tảng lý luận về tổ chức chính quyền địa phương (CQĐP) tại Việt Nam bị chi phối bởi nguyên tắc tập trung dân chủ với tính chất tập quyền áp đảo. Dù Luật Tổ chức CQĐP năm 2015 đã đưa ra các thuật ngữ "phân quyền, phân cấp, ủy quyền", song về bản chất pháp lý vẫn là "mô hình lai tạo, khó lý giải, chưa thoát ly khỏi cơ chế phân cấp quản lý truyền thống và không được hình thành trên cơ sở một lý thuyết khoa học minh định". Khoảng trống cốt lõi được luận án giải quyết chính là: Thiếu vắng một hệ thống lý luận hoàn chỉnh về bản chất phi nhà nước, học thuyết quyền tự nhiên và cơ chế phân định đơn vị hành chính - lãnh thổ tự nhiên/nhân tạo để làm cơ sở khoa học cho việc tiếp thu các "hạt nhân hợp lý" của chế độ TQĐP vào thực tiễn Việt Nam.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions):

1. RQ1: Bản chất pháp lý, nguồn gốc quyền lực và các đặc trưng phổ quát của chế độ TQĐP trên thế giới được cấu thành từ những học thuyết khoa học nào?
2. RQ2: Sự khác biệt mang tính bản chất giữa nguyên tắc phân quyền (decentralization/devolution) trong TQĐP với các hình thức tản quyền (deconcentration), ủy quyền (delegation) và phân cấp quản lý là gì?
3. RQ3: Lịch sử tổ chức chính quyền tại Việt Nam (đặc biệt là chế độ tự trị làng xã thời phong kiến và các giai đoạn lập hiến 1946, 1959, 1980, 1992, 2013) hàm chứa những yếu tố tự quản nào và bộc lộ những bất cập gì?
4. RQ4: Những hạt nhân hợp lý nào của chế độ TQĐP tương thích với thể chế chính trị - pháp lý Việt Nam, và lộ trình cải cách tổ chức CQĐP ở vùng nông thôn và đô thị cần được thiết kế ra sao?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu (Research Hypotheses):

1. H1: Chế độ TQĐP bắt nguồn sâu xa từ lý thuyết quyền tự nhiên và mang tính chất quyền lực công cộng phi nhà nước (publitrnaia vlastri), đóng vai trò là phương thức tối ưu hóa dân chủ cơ sở và cung ứng dịch vụ công.
2. H2: Mô hình phân định thẩm quyền hiện hành của Việt Nam theo Luật Tổ chức CQĐP 2015 thực chất là mô hình "Xô Viết tổng hòa", gây triệt tiêu tính chủ động của địa phương và tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền con người, quyền công dân.
3. H3: Việc tiếp thu có chọn lọc các hạt nhân hợp lý của TQĐP (tự quản chính trị, hành chính, tài chính gắn với phân loại đơn vị lãnh thổ tự nhiên và nhân tạo) không xung đột với nguyên tắc Đảng lãnh đạo mà ngược lại, củng cố tính chính danh và hiệu lực quản trị quốc gia.

Khung lý thuyết chủ đạo (Theoretical Framework): Luận án vận dụng tổng hòa Lý thuyết Quyền tự nhiên (Natural Rights Theory - John Locke, Thomas Linzey), Lý thuyết Phi tập trung hóa quản lý (Administrative Decentralization Theory - Peterson, UNDP, World Bank), Học thuyết Nhị nguyên về TQĐP (Dualist Theory of Local Government - Miroslav Kobasa), và Lý thuyết Phân chia Đơn vị Hành chính - Lãnh thổ (Nguyễn Cửu Việt, Ban Biên tập Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992).

Phạm vi và quy mô nghiên cứu: Về không gian, nghiên cứu khảo sát hệ thống pháp luật và mô hình TQĐP của các nền tài phán điển hình: Anh - Mỹ (Anglo-Saxon), Châu Âu lục địa (Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha, Ba Lan), các nước hậu XHCN (CHLB Nga, Belarus) và Châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Bangladesh); đồng thời phân tích thực chứng toàn bộ tiến trình lập hiến và tổ chức CQĐP tại Việt Nam từ thời kỳ phong kiến đến năm 2020.

---

Literature Review và Positioning

Luận án thực hiện tổng quan chuyên sâu hai luồng tài liệu học thuật quốc tế và trong nước:

                                  TIẾN TRÌNH LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG
                                  
        HỌC THUYẾT QUYỀN TỰ NHIÊN (TÂY PHƯƠNG)                  MÔ HÌNH TẬP TRUNG DÂN CHỦ (XHCN)
  (Natural Rights: Locke, Gillette, Linzey)            (Democratic Centralism: Xô Viết, Đông Âu cũ)
         CHẾ ĐỘ TỰ QUẢN ĐỊA PHƯƠNG (TQĐP)                         CƠ CHẾ PHÂN CẤP QUẢN LÝ
 (Local Self-Government: Decentralization / Devolution)       (Administrative Deconcentration / Phân cấp)
Tự quản Chính trị    Tự quản Hành chính   Tự quản Tài chính          KHỦNG HOẢNG KHÁI NIỆM & THỰC THI
(Political Autonomy) (Admin Autonomy)     (Fiscal Autonomy)       (Lai tạo, tập quyền ngụy trang, hình thức)
                                  ĐIỂM GIAO THOA ĐỘT PHÁ
                           LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGUYỄN THỊ THIỆN TRÍ
                             TIẾP THU HẠT NHÂN HỢP LÝ CỦA TQĐP
                   (Phân định Lãnh thổ Tự nhiên / Nhân tạo - Đổi mới CQĐP VN)

1. Luồng nghiên cứu quốc tế về Phi tập trung hóa và TQĐP:

• Về khái niệm và bản chất: Các học giả Durga Kanta Sarmah (1997), Fakhrul Islam (2015) và AL-Hossienie cùng cộng sự (2012) xác lập định nghĩa: "Chính quyền TQĐP, về cơ bản, là một thực thể xã hội có sự hiệp nhất cao, là một kiểu CQĐP của người dân, do người dân, vì người dân". James Katorobo (2005) và Merilee S. Grindle (2007) đồng thuận rằng TQĐP là kết quả tất yếu của phân quyền triệt để.
• Về phân loại phi tập trung hóa: Peterson (1999), UNDP (1998, 1999) và World Bank (2000) phân định rạch ròi 3 hình thức: tản quyền (deconcentration), ủy quyền (delegation) và phân quyền (devolution/decentralization). Serdar Yilmaz, Yakup Beris và Rodrigo Serrano-Berthet (2008) phát triển khung chẩn đoán (diagnostic framework) nhấn mạnh tính tự chủ (discretion) và trách nhiệm giải trình (accountability).
• Về các trường phái đối lập (Debates):
  • Tranh luận 1 (Tính nhà nước vs. Tính phi nhà nước): Norbert Kersting & Angelika Vetter (2003) cùng trường phái Rudolf von Gneist & Lorenz von Stein (thế kỷ XIX) bảo vệ quan điểm TQĐP mang tính quyền lực nhà nước, là sự nối dài của hành pháp. Ngược lại, Miroslav Kobasa (2012), Thomas Linzey và cộng sự (2015), David J. McCathy & Laurie Reynolds (2003) khẳng định TQĐP mang tính phi nhà nước, bắt nguồn từ quyền tự nhiên của cộng đồng cư dân.
  • Tranh luận 2 (Mức độ tự trị thực tế): Tsuneo Inako nhận định TQĐP Nhật Bản thực chất chỉ là "tự quản 30%" do sự phụ thuộc tài chính vào trung ương; trong khi Rodney L. Mott (1949) và Diane Lang (1991) phân tích sự đối lập gay gắt giữa nguyên tắc Dillon (Dillon’s Rule - coi ĐP là sinh thể phụ thuộc lập pháp bang) và quy chế tự trị (Home Rule - trao quyền tự chủ hiến định cho các thành phố tại Hoa Kỳ).

2. Luồng nghiên cứu trong nước về Phân cấp, Phân quyền và Tự trị:

• Nhóm quan điểm xem phân cấp là phân quyền sơ khai: Nguyễn Ngọc Chí (2010), Phạm Hồng Thái (2011), Nguyễn Minh Phương & Nguyễn Huyền Hạnh (2013) cho rằng phân cấp quản lý ở Việt Nam cùng bản chất với decentralization, chỉ khác về mức độ.
• Nhóm quan điểm phủ định tính chất phân quyền của phân cấp (Quan điểm được luận án kế thừa): Nguyễn Cửu Việt (2005, 2010, 2011, 2015), Bùi Đức Kháng (2006), Võ Kim Sơn (2007), Trương Đắc Linh & Nguyễn Cửu Việt (2011), Nguyễn Văn Cương & Trương Hồng Quang (2014) chứng minh phân cấp quản lý tại Việt Nam thực chất chỉ là một dạng biến thể của tập quyền/tản quyền. Trương Đắc Linh và Nguyễn Cửu Việt (2011) chỉ rõ: mô hình CQĐP Việt Nam là "mô hình Xô Viết tổng hòa", pha trộn cơ học giữa tập quyền, tản quyền và ủy quyền.
• Về lịch sử tự trị nông thôn: Vũ Quốc Thông (1973), Nguyễn Minh Tuấn (2006), Lưu Văn An (2008), Bùi Xuân Đức (2007, 2009) phân tích giá trị của thiết chế làng xã thời phong kiến với nguyên lý "phép vua thua lệ làng" như một minh chứng cho truyền thống tự trị tự nhiên của người Việt.

Định vị học thuật của luận án: Luận án đã vượt lên trên các nghiên cứu thuần túy mô tả luật học thực định để xây dựng một khung lý luận hệ thống, giải quyết xung đột nhận thức giữa "quyền lực nhà nước thống nhất" và "quyền tự quản của cộng đồng", định vị chính xác vị trí của TQĐP như một thiết chế quyền lực công cộng độc lập tương đối.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đột phá lý luận căn bản đối với khoa học luật hiến pháp và hành chính:

1. Tái định nghĩa bản chất quyền lực của TQĐP thông qua Lý thuyết Nhị nguyên (Dualist Theory): Luận án luận giải rằng TQĐP không phải là sự đối lập triệt tiêu với quyền lực nhà nước, cũng không phải là "nhánh quyền lực thứ tư" theo nghĩa cơ học, mà là một phương thức thực hiện quyền lực công cộng (publitrnaia vlastri). TQĐP vận hành theo cơ chế nhị nguyên: vừa đại diện cho quyền tự nhiên của cộng đồng cư dân (tính phi nhà nước), vừa chịu sự kiểm soát giới hạn của nhà nước trung ương để bảo đảm tính thống nhất quốc gia.
2. Giải mã triệt để sự khác biệt bản chất giữa Phân quyền (Decentralization) và Phân cấp quản lý: Luận án bác bỏ quan điểm đánh đồng phân cấp với phân quyền. Phân quyền là việc chuyển giao thẩm quyền gốc có tính hiến định/luật định, gắn liền với tư cách pháp nhân công quyền, ngân sách tự chủ và trách nhiệm độc lập của ĐP trước cử tri. Trong khi đó, phân cấp quản lý chỉ là sự chuyển giao tạm thời nhiệm vụ hành chính nội bộ trong hệ thống thứ bậc hành chính trực thuộc.

Các mệnh đề lý thuyết cốt lõi (Theoretical Propositions):

• Mệnh đề P1: Mức độ tự quản của chính quyền địa phương tỷ lệ thuận với mức độ vững mạnh và tính chính danh của chính quyền trung ương, chứ không dẫn đến nguy cơ phân rã quyền lực quốc gia.
• Mệnh đề P2: Tổ chức TQĐP chỉ đạt hiệu quả tối ưu khi được thiết lập tương ứng trên các đơn vị hành chính - lãnh thổ tự nhiên; việc áp dụng TQĐP cho các đơn vị lãnh thổ nhân tạo đòi hỏi quá trình "tự nhiên hóa" về kinh tế - xã hội.
• Mệnh đề P3: Tự quản địa phương là điều kiện tiên quyết để bảo vệ quyền con người, quyền công dân và thực thi dân chủ trực tiếp tại cơ sở trong Nhà nước pháp quyền.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 chiều kích cấu thành và 2 tiền đề cấu trúc:

                            KHUNG PHÂN TÍCH CHẾ ĐỘ TỰ QUẢN ĐỊA PHƯƠNG
                            
  
  
               BA TRỤ CỘT NỘI DUNG TỰ QUẢN (AUTONOMY PILLARS)
TỰ QUẢN CHÍNH TRỊ           TỰ QUẢN HÀNH CHÍNH          TỰ QUẢN TÀI CHÍNH
- Trực tiếp bầu cử lãnh đạo - Tự chủ bộ máy nhân sự     - Có tài sản riêng, ngân sách riêng
- Ban hành quy chế địa phương - Ra quyết định độc lập   - Tự quyết nguồn thu, mức thuế ĐP
- Chịu trách nhiệm trước dân  - Cung ứng dịch vụ công    - Hạch toán độc lập, tự chịu trách nhiệm
  CƠ CHẾ BẢO ĐẢM VÀ KIỂM SOÁT TỰ QUẢN
  - Bảo đảm: Hiến pháp định chế + Chuyển giao tài chính công bằng
  - Bảo vệ: Tài phán Hiến pháp / Tài phán Hành chính (Judicial Protection)
  - Kiểm soát: Giám hộ hành chính hợp pháp (Legality Control, không kiểm soát tính hợp lý)

• Phân định Đơn vị Hành chính - Lãnh thổ Tự nhiên vs. Nhân tạo: Đơn vị tự nhiên (làng, xã, đô thị, công xã hình thành hữu cơ qua lịch sử, địa lý, kinh tế) là cái nôi của TQĐP đầy đủ; trong khi đơn vị nhân tạo (tổng, quận trung gian, vùng kinh tế do nhà nước lập ra vì mục đích hành chính thuần túy) chỉ đóng vai trò cơ quan tản quyền hoặc hành chính trung gian.
• Quy chế giới hạn (Boundary Conditions): Tự quản địa phương không đồng nghĩa với tự trị chính trị kiểu bang liên bang (Federal States); TQĐP hoạt động trong khuôn khổ nhà nước đơn nhất, bị giới hạn bởi quyền tài phán quốc gia và nguyên tắc bảo vệ lợi ích công cộng tối cao.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Thế giới quan và Lập trường Nhận thức luận (Epistemological Stance): Luận án kết hợp giữa Chủ nghĩa duy vật biện chứng & duy vật lịch sử của Triết học Mác - Lênin với Thuyết Hiện thực Pháp lý (Legal Realism) và Thuyết Thể chế (Institutionalism). Nghiên cứu nhìn nhận pháp luật không phải là những quy phạm tĩnh mà là các thiết chế vận động không ngừng theo điều kiện kinh tế - xã hội và văn hóa chính trị.
• Phương pháp tiếp cận đa tầng bậc (Multi-level Jurisprudential Design): Nghiên cứu từ khái quát đến cụ thể, từ lý luận phổ quát của nhân loại đến đặc thù lịch sử - chính trị của Việt Nam, kết nối giữa quá khứ (phong kiến), hiện tại (thời kỳ Đổi mới) và tương lai (giải pháp hoàn thiện thể chế).

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Phân tích Quy phạm & Lịch sử Pháp lý (Normative & Historical Legal Analysis): Phân tích hệ thống các bản Hiến pháp Việt Nam (1946, 1959, 1980, 1992, 2013), Luật Tổ chức HĐND và UBND qua các thời kỳ, Luật Tổ chức CQĐP 2015 (sửa đổi 2019), các văn bản sắc lệnh thời kỳ 1945-1946 và hương ước cổ truyền.
2. Luật học So sánh (Comparative Law Methodology): Khảo sát so sánh văn bản quy phạm quốc tế (Hiến chương Châu Âu về TQĐP 1985, Hướng dẫn UN-Habitat về Phân quyền 2007) và pháp luật thực định của các quốc gia:
   • Hệ thống thông luật (Common Law): Anh, Hoa Kỳ.
   • Hệ thống dân luật (Civil Law): Pháp (Luật Phân quyền 1982, 1989), CHLB Đức (Luật Hành chính tự quản 1919, 1949), Ý, Tây Ban Nha (Hiến pháp 1978).
   • Hệ thống chuyển đổi và các nước khác: CHLB Nga (Luật về các nguyên tắc TQĐP 1995, 2003/2019), Belarus (Hiến pháp và Luật TQĐP), Ba Lan, Nhật Bản (Hiến pháp 1947, Luật TQĐP 1947), Maroc (Hiến pháp 2011).
3. Tam giác hóa dữ liệu và phương pháp (Data and Method Triangulation): Kết hợp phân tích văn bản quy phạm (black-letter law), báo cáo đánh giá của các tổ chức quốc tế (World Bank, UNDP, UN-Habitat, OECD) và thực tiễn các vụ việc pháp lý điển hình tại Việt Nam.

                                  TAM GIÁC HÓA PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
                                  
                                        LÝ LUẬN PHÁP LÝ QUỐC TẾ
                                  (Hiến chương Châu Âu 1985, UN-Habitat,
                                   Học thuyết Quyền tự nhiên, Nhị nguyên)
                     (Anh, Mỹ, Pháp, Đức, Nga,          (Chế độ tự trị Làng xã phong kiến,
                      Nhật Bản, Ba Lan, Maroc)           Hiến pháp 1946-2013, Luật CQĐP 2015)

Data và phân tích

• Đơn vị phân tích: Hệ thống thể chế chính quyền địa phương, các quy định pháp luật về phân quyền/phân cấp, cơ chế bầu cử, cơ cấu ngân sách địa phương và các bản án/tranh chấp thẩm quyền hiến định.
• Kỹ thuật phân tích: Phân tích mô hình hóa (modeling), phân loại cấu trúc (typology analysis) và phân tích chức năng - cấu trúc (structural-functional analysis).
• Tính chuẩn xác và độ tin cậy: Tính giá trị nội tại (internal validity) được bảo đảm qua việc đối chiếu trực tiếp các điều khoản lập hiến nguyên bản; tính giá trị mở rộng (external validity) được thiết lập thông qua việc so sánh đối sánh giữa các quốc gia có bối cảnh chuyển đổi tương đồng.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Phát hiện F1: Nhận diện mô hình CQĐP Việt Nam là "mô hình Xô Viết tổng hòa" mang tính tập quyền ngụy trang. Luận án chứng minh rằng các quy định về "phân quyền, phân cấp, ủy quyền" trong Luật Tổ chức CQĐP 2015 chưa tạo ra sự thay đổi về chất. Bộ máy CQĐP nước ta hiện nay vẫn vận hành theo nguyên lý tập trung tuyệt đối của mô hình Xô Viết cũ: HĐND và UBND ở cả 3 cấp (tỉnh, huyện, xã) đều có cơ cấu rập khuôn, thiếu tư cách pháp nhân công quyền độc lập, biến chính quyền cấp cơ sở thành cấp thừa hành mệnh lệnh hành chính thuần túy.

2. Phát hiện F2: Khủng hoảng trong việc cào bằng đơn vị hành chính - lãnh thổ tự nhiên và nhân tạo. Tại Việt Nam, việc chia cắt địa giới hành chính qua các thời kỳ chủ yếu dựa trên ý chí chủ quan về quản lý dân số và an ninh của trung ương mà không phân định giữa đơn vị tự nhiên (xã, đô thị) và đơn vị nhân tạo (quận, huyện trung gian). Điều này làm triệt tiêu tính cố kết cộng đồng và làm biến dạng chức năng cung ứng dịch vụ công của chính quyền đô thị và nông thôn.

3. Phát hiện F3: Quy luật tương hỗ giữa quyền tự nhiên của cộng đồng và sự can thiệp của trung ương. Từ dữ liệu lập pháp của CHLB Đức, Pháp và CHLB Nga, luận án phát hiện: quyền tự quản của địa phương chỉ có thể được bảo đảm khi trung ương chuyển từ cơ chế kiểm soát "tính hợp lý" (merit/expediency control) sang kiểm soát "tính hợp pháp" (legality control) thông qua hệ thống tài phán (Tòa án hành chính hoặc Tòa án hiến pháp), chấm dứt sự can thiệp tùy tiện bằng mệnh lệnh hành chính của cơ quan cấp trên.

4. Phát hiện F4: Nghịch lý suy giảm dân chủ cơ sở và gia tăng nguy cơ xâm phạm quyền công dân. Do thiếu cơ chế TQĐP thực chất và thiếu sự kiểm soát trực tiếp từ cư dân địa phương, mô hình hiện hành làm gia tăng tình trạng lạm quyền, tham nhũng và xung đột lợi ích đất đai nghiêm trọng (điển hình như các vụ việc cưỡng chế thu hồi đất tại Tiên Lãng, Hải Phòng được các học giả Trương Đắc Linh, Lê Minh Thông chỉ ra).

                      BẢNG SO SÁNH ĐỐI CHIẾU MÔ HÌNH QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG
                      

Implications đa chiều

1. Ý nghĩa Lý luận (Theoretical Advances): Làm phong phú lý luận về Nhà nước pháp quyền XHCN tại Việt Nam; cung cấp luận cứ khoa học để khẳng định rằng tiếp thu TQĐP không làm suy yếu quyền lực nhà nước trung ương mà là phương thức phân công quyền lực hợp lý theo chiều dọc.

2. Đổi mới Phương pháp luận Lập pháp (Methodological Innovations): Thiết lập phương pháp phân loại thẩm quyền theo hai kỹ thuật: (1) Phương pháp liệt kê chi tiết thẩm quyền riêng của địa phương; (2) Phương pháp loại trừ (mọi vấn đề không thuộc thẩm quyền độc quyền của trung ương thì mặc nhiên thuộc thẩm quyền của địa phương tự quản).

3. Khuyến nghị Chính sách và Lộ trình Thực thi (Policy Recommendations):

• Tổ chức lại đơn vị hành chính - lãnh thổ: Xác định cấp xã/phường/thị trấn và đô thị (thành phố, thị xã) là các đơn vị hành chính - lãnh thổ tự nhiên để tổ chức mô hình TQĐP hoàn chỉnh. Cấp huyện/quận đóng vai trò đơn vị hành chính nhân tạo, chỉ duy trì cơ quan hành chính đại diện (tản quyền) của cấp tỉnh/trung ương nhằm tinh gọn bộ máy.
• Đa dạng hóa mô hình CQĐP Nông thôn và Đô thị:
  • Vùng nông thôn: Áp dụng mô hình Hội đồng tự quản xã và Thị trưởng/Chủ tịch xã do cử tri trực tiếp bầu, kế thừa truyền thống dân chủ làng xã;
  • Vùng đô thị: Áp dụng mô hình Thị trưởng mạnh (Strong-Mayor) hoặc Nhà quản trị thành phố chuyên nghiệp (City Manager) để tối ưu hóa việc cung ứng dịch vụ hạ tầng công cộng.
• Đổi mới cơ chế kiểm soát quyền lực và phương thức lãnh đạo của Đảng: Chuyển đổi phương thức kiểm soát của TƯ từ can thiệp hành chính trực tiếp sang kiểm soát tính hợp pháp thông qua Tòa án Hành chính; đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng theo hướng định hướng chiến lược và kiểm tra thông qua công tác cán bộ tham gia tranh cử dân chủ.

---

Limitations và Future Research

Hạn chế nghiên cứu (Limitations):

1. Rào cản về dữ liệu kinh tế lượng tài chính công: Luận án tập trung chủ yếu vào khía cạnh pháp lý - thể chế, chưa tiến hành mô hình hóa định lượng (econometric modeling) tác động của tự quản tài chính đối với tăng trưởng kinh tế vùng tại Việt Nam.
2. Giới hạn bối cảnh chính trị - xã hội đặc thù: Việc đề xuất cơ chế tài phán hiến pháp để bảo vệ TQĐP gặp những rào cản nhất định do Việt Nam hiện chưa thiết lập cơ quan tài phán hiến pháp chuyên trách (Tòa án Hiến pháp).
3. Phạm vi khảo sát thực nghiệm: Các phân tích về tự trị làng xã truyền thống chủ yếu dựa trên sử liệu vùng đồng bằng Bắc Bộ và Nam Bộ, chưa bao quát hết tính đa dạng trong tập quán tự quản của các cộng đồng dân tộc thiểu số miền núi.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Nghiên cứu định lượng xây dựng Chỉ số Tự chủ Địa phương (Self-Rule Index) áp dụng cho 63 tỉnh/thành phố tại Việt Nam theo khung đánh giá của Liên minh Châu Âu (Ladner, Keuffer & Baldersheim, 2015).
• Nghiên cứu mô hình chuyển đổi số và quản trị đô thị thông minh (Smart Urban Governance) trong bối cảnh tự quản địa phương hiện đại.
• Thiết kế cơ chế tài phán hành chính chuyên biệt giải quyết tranh chấp thẩm quyền giữa các cấp chính quyền địa phương và trung ương.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động Học thuật (Academic Impact): Đặt nền móng lý luận kinh điển cho các công trình nghiên cứu sau đại học về luật hiến pháp, hành chính và khoa học quản lý công tại Việt Nam; tạo lập khung tham chiếu cho các giáo trình đại học về CQĐP.
• Tác động Thể chế và Lập pháp (Policy & Institutional Impact): Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Bộ Nội vụ, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội và Ban Chỉ đạo Đổi mới sắp xếp tổ chức bộ máy trong việc sửa đổi Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức CQĐP và các đề án thí điểm mô hình chính quyền đô thị tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng.
• Lợi ích Xã hội (Societal Benefits): Thúc đẩy quyền làm chủ thực chất của nhân dân, nâng cao tính minh bạch, giảm thiểu tiêu cực, tham nhũng ở cấp cơ sở và tối ưu hóa chất lượng dịch vụ công cho hơn 90 triệu người dân Việt Nam.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới Học thuật: Tiếp cận một khung lý thuyết chuẩn mực quốc tế về TQĐP, giải quyết triệt để các xung đột thuật ngữ và phương pháp luận so sánh thể chế.
• Cơ quan Lập pháp & Hoạch định Chính sách (Quốc hội, Chính phủ, Bộ Nội vụ): Sở hữu giải pháp tái cấu trúc bộ máy hành chính lãnh thổ khả thi, khoa học, có lộ trình cụ thể để giải quyết bài toán tinh giản biên chế và nâng cao hiệu lực quản trị.
• Lãnh đạo Chính quyền Địa phương: Nhận thức rõ thẩm quyền, trách nhiệm giải trình và không gian tự chủ trong việc ban hành chính sách và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
• Cộng đồng Cư dân Địa phương: Được trao quyền năng pháp lý để tham gia trực tiếp vào quy trình ra quyết định, giám sát quyền lực và thụ hưởng dịch vụ công tối ưu.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng học thuyết nào? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc ứng dụng Học thuyết Nhị nguyên về TQĐP (Dualist Theory) và Lý thuyết Quyền tự nhiên (Natural Rights Theory) để chứng minh tính chất "quyền lực công cộng phi nhà nước" (publitrnaia vlastri) của TQĐP, qua đó bác bỏ luận điểm đồng nhất TQĐP với bộ máy hành chính nhà nước phái sinh. Luận án mở rộng học thuyết này vào điều kiện một quốc gia xã hội chủ nghĩa đơn nhất, chứng minh rằng TQĐP hoàn toàn tương thích và là sự cụ thể hóa tối ưu của nguyên lý "quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân".

2. Đổi mới phương pháp luận nổi bật khi so sánh với ít nhất 2 công trình tiền nhiệm? Trả lời: So với công trình của Trịnh Tuấn Thành (2015) (chỉ đề xuất áp dụng TQĐP ở cấp tỉnh) hay Nguyễn Minh Phương (2013) (chỉ đề xuất TQĐP ở cấp xã), luận án của Nguyễn Thị Thiện Trí đã tạo bước đột phá phương pháp luận khi gắn việc tổ chức TQĐP với Lý thuyết phân loại Đơn vị Hành chính - Lãnh thổ Tự nhiên và Nhân tạo. Luận án xác lập nguyên tắc: TQĐP phải được xây dựng trên đơn vị tự nhiên (xã, đô thị), trong khi đơn vị nhân tạo (huyện, vùng) chỉ tổ chức cơ quan tản quyền.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu nghiên cứu là gì? Trả lời: Sự phát hiện rằng yếu tố tự trị làng xã truyền thống thời phong kiến Việt Nam với cơ chế hương ước, hội đồng tộc biểu và quyền tự quyết tài sản công (công điền, công thổ) thực chất hàm chứa những nguyên lý TQĐP rất tiến bộ, vận hành hài hòa với chính quyền quân chủ trung ương mà không làm suy yếu quốc gia. Điều này chứng minh TQĐP không phải là sản phẩm ngoại lai xa lạ mà có gốc rễ lịch sử sâu dày trong văn hóa pháp lý Việt Nam.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức chuẩn cho cải cách thể chế không? Trả lời: Luận án thiết kế một Quy trình lập pháp và tái cấu trúc thể chế 4 bước: (1) Rà soát, phân định lại địa giới hành chính tự nhiên và nhân tạo; (2) Sửa đổi Hiến pháp và Luật Tổ chức CQĐP theo hướng hiến định quyền tự quản của cộng đồng cơ sở; (3) Tách bạch ngân sách và trao quyền tài sản công cho chính quyền tự quản; (4) Thiết lập cơ chế giám hộ hành chính hợp pháp và quyền khởi kiện của địa phương trước Tòa án.

5. Lộ trình nghiên cứu phát triển 10 năm được phác thảo như thế nào? Trả lời: Lộ trình 10 năm (2020-2030) tập trung vào: Giai đoạn 1 (2020-2023) Hoàn thiện khung lý luận và thí điểm mô hình tự quản đô thị/nông thôn tại một số địa phương đặc thù; Giai đoạn 2 (2024-2027) Đổi mới toàn diện Luật Tổ chức CQĐP và Luật Ngân sách Nhà nước; Giai đoạn 3 (2028-2030) Thể chế hóa hoàn chỉnh chế độ TQĐP trong lần sửa đổi Hiến pháp tiếp theo.

---

Kết luận

1. Khẳng định tính ưu việt của Chế độ Tự quản Địa phương: Luận án chứng minh TQĐP là xu thế quản trị công toàn cầu, là phương thức phân quyền dân chủ và khoa học nhất nhằm giải phóng tiềm năng sáng tạo của địa phương và bảo đảm quyền con người.
2. Phá vỡ thế bế tắc lý luận về phân cấp quản lý tại Việt Nam: Phân định rõ ràng bản chất giữa "tập trung dân chủ/phân cấp" với "phân quyền tự quản", chấm dứt tình trạng lai tạo thể chế kéo dài nhiều thập kỷ.
3. Xác lập mô hình tổ chức CQĐP trên cơ sở phân loại lãnh thổ khoa học: Khẳng định TQĐP gắn liền với đơn vị lãnh thổ tự nhiên (xã, đô thị), chuyển hóa căn bản chức năng của chính quyền cấp cơ sở từ cơ quan thừa hành mệnh lệnh sang thiết chế phục vụ cộng đồng.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và thể chế đồng bộ: Đưa ra lộ trình toàn diện từ sửa đổi quy định hiến định, tổ chức bộ máy nhân sự theo cơ chế dân cử trực tiếp, tự chủ tài chính - ngân sách đến đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và kiểm soát quyền lực qua tài phán.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành đột phá: Thiết lập nền tảng cho các nghiên cứu tiếp nối về tài chính công vùng, chính quyền đô thị thông minh và luật tài phán hiến pháp tại Việt Nam.
6. Di sản và giá trị ứng dụng bền vững: Công trình là tài liệu khoa học mẫu mực, định hình tư duy cải cách tổ chức quyền lực nhà nước theo chiều dọc, đóng góp thiết thực vào công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện đại, dân chủ, phồn vinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1; (3) Edyta Sokalska (2015), The concepts of the local self- government in Poland in the first years of regaining independence, Studia Prawnoustrojowe 28, UWM; (4) Thomas Linzey, Daniel E. Brannen Jr va Elizabeth Dunne (2015), The people’s r ght of loc l, commun ty self go ernment, The community Environmental Legal Defense Fund, (mục A, phần I); (5) Tasneem Sikander (2015), A Theoretical Framework of Local Government, International Journal of Humanities and Social Science, Vol. Thứ tư, tính ph nh nư c của ch ộ tự quản ị phương. Về vấn đề nay, hiện có hai quan điểm khác nhau: Qu n ểm 1: khẳng định chế độ TQĐP mang tính quyền lực nhà nước, là sự tiếp nối của quản lý nhà nước.

Quan điểm này được khẳng định bởi tác giả: Norbert Kersting, Angelika Vetter (2003), Reforming Local Government in Europe_ Closing the Gap between Democracy and efficiency, Springer Fachmedien Wiesbaden GmbH. Qu n ểm 2: là quan điểm có cơ sở lý luận và được chấp nhận hơn so với quan điểm 1. Quan điểm này khẳng định chế độ TQĐP không mang tính quyền lực nhà nước, không là sự tiếp nối của quản lý nhà nước. Tác giả nổi bật có quan điểm này là: Miroslav Kobasa (2012), Local self – government in Balarus: How to shift myth to reality, school of young managers in public administration, Minsk.

Thứ năm, các ặc trưng của tự quản ị phương: Một, đặc trưng về tính độc lập, các ĐP có sự độc lập trong việc quyết định các vấn đề có tính chất ĐP. Mối quan hệ giữa chính quyền TQĐP và chính quyền TƯ là mối quan hệ độc lập, tương hỗ, chỉ có tính hành chính trong một số trường hợp nhất định. Có các công trình như: (1) Rodney L. Mott (1949), Home rule for Amer c ’s t es, American Municipal Associate; (2) Marko Kambic (2008), Self-government and Autonomy of luan an 9 Statutory Municipalities in the Light of Historical Sources for the Provincial Capital of Ljubljana, Lexlocalis – Journal of local self government, vol.4; (3) Núria Bosch and José M.

Durán (2008), Fiscal Federalism and Political Decentralization: Lesson from Spain, Germany and Canada, Edward Elgar Publishing Limited; Hai, QĐP tự quản ược thành lập v i hai chức năng cơ bản là chức năng chính trị và chức năng công cộng. Chức năng chính trị đòi hỏi chính quyền TQĐP là nơi thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, chức năng công cộng đòi hỏi chính quyền TQĐP là nơi cung ứng tốt nhất các dịch vụ tốt nhất cho người dân. Các công trình sau có thề hiện nội dung này: (1) Harold Joseph Laski, W. Ivor Jennings, Elie Halévy, Sir Ivor Jennings, William Alexander Robson (1978), A Century of Municipal Progress 1835 – 1935, Greenwood Press; (2) David J.

McCathy, Laurie Reynolds (2003), Local government law – in a nutshell, Thomson west Ba, ặc trưng về tổ chức bộ máy chính quyền TQĐP. Theo (1) Walter Roy Huber (1997), California State and Local Goverment in Crisis, Educational Textbook, 3rd edition, tr. McCathy, Laurie Reynolds (2003), Local government law – in a nutshell, Thomson west thì các ĐP tự quản có bộ máy riêng không nằm trong cơ cấu tổ chức bộ máy nh nư c. Bốn, đặc trưng về chế độ tài chính: Theo các tác giả: (1) Nico Steytler, The play and role of local government in federal system, Konrad-Adenauer-Stiftung; (2) The World Bank Eastern Europe and Central Asia (2003), Local Self-Government and Civic Engagement in Rural Russia, World bank; (3) UnHabitat (2009), Guide to Municipal Finance, United Nations Human Settlements Programme; (4) Zhou Gideon& Chilunjika Alouis (2013), The Challenges of Self-Financing in Local Authorities The Case of Zimbabwe, International Journal of Humanities and Social Science, Vol.

11; June thì các cộng ồng TQĐP có t sản riêng, ngân sách riêng, hạch toán ộc lập. Năm, trách nhiệm ộc lập của chính quyền TQĐP. McCathy, Laurie Reynolds (2003), Local government law – in a nutshell, Thomson west thì chính quyền TQĐP có tư cách pháp nhân và chịu trách nhiệm độc lập trước nhân dân ĐP về các quyết định của mình. Thứ sáu, vấn ề ổi m i QĐP theo mô hình tự quản: Từ đặc trưng của chế độ TQĐP, nhiều tác giả đã đưa ra những khuyến nghị cho công cuộc cải cách CQĐP ở các quốc gia theo chế độ tự quản.

Một số khuyến nghị đáng chú ý được nêu như: (1) K. Bell (1996), Local self-government in Central and Eastern Europe: Decentralization or Deconcentration, Environment and Planning, luan an 10 Government and Policy, Vol.15; (2) Fred Lazin (2013), Local government Reforms in Eastern Europe after the collapse of the Xoviet Union: Some Observation, Europeanization of Public Administration and Policy: Sharing Values, Norm and practices 4/ 2013, Croaria. Cả hai tác phẩm đều nêu quan điểm về cải cách CQĐP ở Trung và Đông Âu và các nước mới độc lập thuộc Liên Xô cũ rằng: cải cách CQĐP theo hướng tự quản là hành trình dân chủ tất yếu nhưng không như nhau ở các quốc gia sau cải tổ vì nó phụ thuộc vào tình hình thực tế tại mỗi nhà nước, mỗi quốc gia nên có một phương thức riêng. (3) Shinichi Ichimura và Roy Bahl (2009), Decentralization Policies in asian Development, World Scientific Publishing Co.

Tác giả khuyến nghị những quốc gia có thời gian dài áp dụng chế độ tập trung đặc thù của Châu Á thì vấn đề đổi mới CQĐP không nên đi từ chính trị mà đi từ góc độ phát triển kinh tế và xã hội dân sự. (4) Phan Thị Lan Hương (2012), Luận án tiến sĩ, “Reform ng loc l go ernment n V etN m, lesson le rned from J p n”, Nagoya University. Luận án đề xuất những kiến nghị cho việc đổi mới CQĐP Việt Nam theo mô hình tự quản trên cơ sở tiếp thu một số ưu điểm phù hợp của chế độ TQĐP Nhật Bản. Về vai trò và hạn chế của chế độ tự quản địa phương Thứ nhất, về vai trò của TQĐP Chế độ TQĐP có những ưu điểm so với mô hình CQĐP truyền thống.

Hầu như các tác giả đều đánh giá cao vai trò của chính quyền TQĐP ở hai nội dung thiết yếu là: chính trị (dân chủ) và kinh tế (dịch vụ công cộng). Một số công trình có đề cập vấn đề này: (1) Norbert Kersting, Angelika Vetter (2003), Reforming Local Government in Europe_ Closing the Gap between Democracy and efficiency, Springer Fachmedien Wiesbaden GmbH; (2) Howard Elcock (2005), Local government - Policy and management in local authorities, published in the Taylor & Francis e-Library, chương 5, phần III: cả hai tác phẩm này đếu cho rằng chính quyền TQĐP bảo vệ và phát huy quyền làm chủ của người dân và cung cấp các dịch vụ theo một cách thích hợp tại ĐP. Zahid Sobaci, Mustafa Okmen (2008), The evalution of restructured local government in Turkey within the context of the european charter on local self government, Ankara Law Review, Vol. Các giá trị cơ bản của chính quyền TQĐP có thể được thể hiện bởi các khái niệm về tự do, bình đẳng và phúc lợi.

(4) Jerzy Regulski, Jacek Drozda (2015), Building local government - Lessons of experience from the Polish transition, International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank: về vấn đề này, tác giả khẳng định: không thể có một nền dân chủ thực thụ nếu không áp dụng chế độ TQĐP. luan an 11 Thứ hai, mặc dù có nhiều ưu điểm nhưng chính quyền TQĐP vẫn có hạn chế nhất định. Mccarthy, JR, Laurie Reynolds (2003), Local government law – in a nutshell, Thomson west thì TQĐP có thể là một trong những nguyên cớ dẫn đến sự bất bình đẵng giữa các ĐP, tình trạng cục bộ ĐP, hoặc có thể tạo ra những mâu thuẩn tạm thời giữa lợi ích cục bộ ĐP và lợi ích quốc gia…. Về mô hình chính quyền tự quản địa phương ở nông thôn và đô thị 1.

Ch ộ tự quản ị phương vùng nông thôn Thứ nhất, về sự ra đời chế độ TQĐP ở vùng nông thôn. Hefetz (2003), Rural and urban differences in privatization: limits to the competitive state, Environment and Planning C: Government and Policy, vol.Taufiqul Islam, Koichi Fujita (2012), Dimension of Decentralization Process and Rural Local Government in India: A Comparison with Bangladesh, Kyoto University Published, Kyoto thì đó là nhằm bảo đảm sự phát triển vùng nông thôn ở khía cạnh kinh tế và chính trị, cụ thể hơn, đó là sự phát triển bền vững, rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị. Thứ hai, đặc trưng của mô hình chính quyền TQĐP vùng nông thôn. Các tác giả như: (1) The World Bank Eastern Europe and Central Asia (2003), Local Self- Government and Civic Engagement in Rural Russia, World bank; (2) Eyong Evelyn Manyi (2007), Thesis “Local Governments and Rural Development: A Case Study of Buea in Cameroon”, University of Oslo; (3) Taufiqul Islam (2014), Decentralization and rural local government in India and Bangladesh: A brief comparision, J.

02 thì so với đô thị TQĐP ở vùng nông thôn có thể hình thành theo nguyên tắc phân quyền hoặc theo nguyên tắc phân quyền kết hợp với tản quyền; ngoài ra có thêm các đặc trưng khác về: nguồn tài chính, chức năng, tổ chức bộ máy… 1. Ch ộ tự quản ị phương ùng ô thị Thứ nhất, về sự ra đời chế độ tự quản đô thị. Theo quan điểm của các tác giả: (1) Diane Lang (1991), D llon’s rule nd the b rth of home rule, The municipal Reporter, December, 1991; (2) S. Grindle (2007), Going Local, decentralization democration, and the promise of good governance, Princeton University Press Published; (4) Tasneem Sikander (2015), A Theoretical Framework of Local Government, International Journal of Humanities and Social Science, Vol.

6 thì tự quản đô thị hình thành do nhu cầu luan an 12 dịch vụ công, về dân chủ, về tự do, về văn minh và sự thịnh vượng. Nó được hình thành và phát triển từ chế độ tự trị của các thành bang thời cổ đại và đánh dấu những cột mốc phát triển với cách mạng công nghiệp, cách mạng tư sản Pháp. Thứ hai, những nội dung liên quan đến đặc trưng của mô hình tự quản đô thị như: cơ sở pháp lý thành lập, tính độc lập, bộ máy, chức năng, vấn đề tài chính được đề cập trong một số tác phẩm điển hình như: (1) Rodney L. Reynolda (2008), Handbook of local government; (4) Zhou Gideon& Chilunjika Alouis (2013), The Challenges of Self-Financing in Local Authorities The Case of Zimbabwe, International Journal of Humanities and Social Science, Vol.

Về nguyên tắc, nội dung, phạm vi của chế độ tự quản địa phương Thứ nhất, về nguyên tắc của chế độ tự quản địa phương Nguyên tắc TQĐP là một nội dung pháp lý chứ không phải lý luận. Hiện tại, không có một tiêu chuẩn hay nguyên tắc mang tính toàn cầu về TQĐP, ngay cả Hiến Chương châu Âu về TQĐP và Hướng dẫn quốc tế về phân quyền và tăng cường quyền lực ĐP của Liên Hợp Quốc (UN-Habitat) cũng chỉ cố gắng đưa ra nguyên tắc khung về TQĐP. Theo đó, nguyên tắc TQĐP ở mỗi quốc gia là khác nhau và được quy định trong hiến pháp hoặc luật.