MỞ ĐẦU 1.Lý de chen đề tài ‘Sau chiễn thẳng Bach Ding, ar kiên Ngô Quyền xưng vương đã khép lại hon 10 thể kỹ Bắc thuộc, m ra kỹ nguyên mới rong lich sử Việt Nam - kỹ nguyên xây dang nhà nước phong lên Việt Nam đốc lập, hr chủ. Lich sử chứng tổ ring, tat aqua 10 tiểu dei phong kiễn đã k tgp nhu bị v đất nước, bộ máy nhà nước quân chủ Việt Nem được xác lập va tùng bước hoàn thiện ĐỂ biểu dei ving mạnh, các hà nước phong kiến Việt Nem đã luôn quan tâm đến nhân ổ cơn người, đặc tiệt là "ngời hiễn tà bởi “hin tả là nguyên khi qude gì, “nước t hay loạn cốt ở tan quan", Xuất phát từ Lý do đó, các tiểu đi phong liên đều chỉ trọng quan tâm tới vide huyễn chon đổi ngũ quan chức giúp vua tiễn khai các chính sách đối nội, đổi nngosi và nâng cao hiệu quả của nền hành chính phong kiến. Chính sich ci nhà nước thời phong kiến từ thể kỹ XV én thể kỹ thử XIX là xây đụng mốt đội ng quan lạ chuyên nghiệp, tuân thủ phép luật, châu trách nhiệm trong host đông công vụ. Thể chế đười triệu Lê Thánh Tông đã mỡ ra hỏi kỳ hong thành nhất trong lich sử xã hội thời phong kiễn và tré thành "khuôn ving thước ngọc" về ch độ tuyén dụng b8 nhiệm quan chức cho nhiều biểu đi về sưu Các triệu dai đã ben hành nhiều vin bản pháp luật quy inhrõ răng, chặt chế vé quan chi, bao gin: chế độ đảo tao, tuyén chon, sử dạng, quản lý, Kiém tra giám st, Xhấo hạch, chế dé trách nhiệm công vụ, rách nhiệm dao đúc; chỗ độ đấi ng, xử phat và khen thuống,.trong do chế độ th tuyển bồ nhiệm quan chốc công được tí Tiện rõ nét Người lâm quan cốt ở ha du "ân thi yêu vua, đưới thí yên dân”, Ben canh đó, người lâm quan hãi lá ngu cổ tài "dựng nước lấy học lam đâu, cân tr ấy nhân lam gic”.
Người ti không chỉ dựa vào bing cấp, khoa cũ ma phải được Jaf nghiên bing thọc tỉ, lay kết quả công việc để đánh giá và sử dụng tai năng Chính vi chế đô thi tuyển, bỗ nhiệm quan chúc thoi bay giờ tất nghiém ngất và tuyển chon được những người thục đặc, thục từ nên nhà nước phong kiễn Việt Nem di quản bị được đất nước trong những điều liận khỏ khẩn đặc bit ahi có gic ngosi bang xâm lược Hin nay, việc tuyển dụng công chúc, viên chúc vào bộ máy nhà nước thông qua con đường thi tuyển cũng rất được coi trọng, Nu rước năm 1986, việc tyễn ding công chức, viên chức vào bố máy nhà nước được thục hiện thông qua nh thúc xét tuyển thi din năm 1993, để dap ứng yêu cầu đỗi mới kinh tổ và cả cách. ảnh chỉnh nhà nước, Chính phố đi ban hành Nghị định số 25/CP về việc thay đổi Hình thức tuyển đụng cổng chúc từ xứt tuyển sang thi hyễn KZ từ thời đm áp dạng hình thức thi tuyển công chức, viên chức đến nay, bên cạnh những thành công trong việc tuyển dụng được đối ngũ công chức, viên chức có tài dic thi nhiêu bật cập trong vin dé thi tuyén đã phát ảnh. Nội đang thi tuyén tập trung nhiễu vào các vẫn đi lý luận chung hoặc mang tính lập le, khuên mẫu, chưa đánh giá được năng lọc, kỹ năng cña thi sinh khién cho việc thi tuyén không con ý nghĩa thục tế Tiêu cục trong th cử vẫn là vấn để nỗi côm, Ngoài ra, sưu tôi tring tuyển, công chức được bỗ nhiễm vào ngech chứ không phãi vao vị tí việc lam cơ thể, Trong quá tinh lâm việc có thé bi luân chuy Ẩn từ vị r này sang vi t khác dẫn din khôngphát huy được năng lực thục sự cia cổng chức, viên chúc trong tỉnh vực thé manh: Tử thục trang nêu trên việc them khảo, chất lọc những giá tr, bã học kinh "nghiêm về chế đổ th tuyén và bổ nhiệm quan chức rong thời kỹ phong liên lim co sở cho việc tuyển dụng, sử dụng những người lam việc rong các cơ quan, tổ chức nhà nước, tổ chức chính tị - xã hội 6 Việt Nam hiền nay la rất thất thục. Trong nh, ‘wre công vụ cổng chúc, quân tị đất nước, việc nghiên cứu truyén thông dân tốc để khai thác, bảo tên, phát huy nhũng giá tri phục vụ cho cuộc sống ngày nay và mai smu là vô cùng cần thiết Vi vậy tôi đã lự chọn để tú: "Chế nhiệm quan chúc của Nhà nuớc phong XIX” lăn đổ tá nghiên cứu luận vấn thạc đ của mình 2.
Tinh hình nghiên cứu Vin đi thi tuyén và bỗ nhiệm quan chúc đã nhân được sơ quan âm nghiên cửu, của nhiễu học giã trong và ngoti mate đưới nhiễu gốc độ 2.1, Tĩnh hành nghiên cứm trong nước.1 Niềm các công tinh nghadn cứn về chỗ độ quan lại cũa nhà nước phong biển Nghiên cứu vé chế độ quan lạ của nhà nước phong liên ở Việt Nam có rit nhiều công tình nghiên cơu khác nhau Đâu tiên phi để cập din các công tình "nghiên cứu chưng vé chế độ phong kiến và mô hình phong kiên tại Việt Nam êu, tiểu như sách Lich sử Tiết Nam - Từ ngiển gốc đồn cuỗi thể kỹ XIE (1956), Hà Nội của Dao Duy Anh đã tình bảy nối đang xoxy quanh lich sử Việt Nam từ thời "nguyên thủy cho din thể kỳ XIX. Tác giã đã & từ ngiên cửu dia lý din những vin để lịch sử, chính trị, văn hóa, xã hội, pháp luật. của nước ta qua các thời kỷ, sách. “Nà tước và pháp luật thời phong biển Tiét Nam: Niững suy ngẫm, Nsb Tư pháp, Hà Nổi (2005) của Bix Xuân Đính Ngoài các công tinh nghiên cửu ching vé chi độ phong kién và mô hành phong kiến, một số công tỉnhđ tập trung nghién cửu về chế độ quanlạ phong ifn, tiêu biểu là cuốn sách “TE chức bổ máy nhà nước quân chủ Pit Nam ti nếm 939 đến năm 1884 của Nguyễn Minh Tường, Nzb Khoa học xã hội, Ha Nội đã "nghiên cứu một cách hộ thing và toàn diện vé tổ chức bộ may Nhà nước quân chữ Việt Nam tri qua các tiểu đại đồng thoi có aso sinh điểm khác bit, đặc trừng của tổ chúc bộ máy Nha nước quân chi Việt Nam qua ting tiểu đại.
Đặc biệt, để phan tích, lm zõ chế đô quan lại thời phong kiến thông qua các khía cạnh: cách tuyển bộ quan ia, lệ phong tước; nhiễm vụ và quyển lợi của quan lại và vẫn đồ khio hoá, thuống phạt và chỗ đô mu trí ota quan li tạ các chương $, 9, 10 Bén đỏ, nghiên cứu chi Hit vào chế độ quan lại côn timg tiểu đại có thé kể đến. công tình Chế đổ quan li riểu Lé sơ (1428-1527) và những giá t tham Khảo, NXB Chính tr quốc gia sự thật 2020 của tác giá Nguyấn Thị Thu Hos đã luận gi sơ sở hình thành chế độ quan lạ hiều Lê sơ, chế độ tuyén chọn quan lạ: việc sử dạng quan lạ từ đó đánh giá tin hình thọc hiện chế đồ quan lạ tiểu Lê so trong mối liên hệ chất chế với chỗ 46 cổng vụ, công chức ngày nay, Cái cách hệ thống quam lại dha phương dưới thời Lé Thánh Tông (1977), Tnuờng Dai học khoa học xã ồi và nhân vin ci ác giảLê Thị Thanh Hòa, C cách hành chink đướt thời Minh “Mệnh (1996), Nzb. Khoa hoc xã hội, Ha Noi của tác gi Nguyễn Minh Tường: Chính cách đấi ngõ đổi với quan chức của nhà nước quân chủ Tiệt Nam tới “Ngyẫn (1802-1884) và những giá tí kễ thừa, ĐỀ tai nghiên cứu khoa học cập Trường Trường Đai học Luật Hà Nội Tắt cả các công hình này đã đồ cập, phân ích vĩ tí, vai trò, tim quan trong của đôi ngũ quan lạ, các chính sich về dio tạo, sở dung quan lạ trong thời kỳ phong kiên Việt Nam 2.2 Niềm các công trinh nghién cứn về chỗ đổ th hyễn quan li thời phong kiến Các công trình nghién cứu vé chế độ tỉ tuyén quan lạ thời phong kiến được chia theo trình tự thời gian như sae Trong nữa đầu thé kỷ XX đãxuất hiện một sổ công tỉnh nghiên cứu về giáo duc khoa cỡ Việt Nam thời quân chủ cia các học gã Việt Nam- những người vừa Hiểu tiết về Hán học vừa chit ảnh hướng bởi vấn kiến thúc Tây học Phin lớn những bãi vit trong giá đoạn này được đăng tin các tap chỉ niu Nam Phong, Ti Tân. Đây là những trang tap chi đều tin của Việt Nam đúng thể thúc, bai bin và giá tr vi tí thú, hư tường Cụ thể nhờ các bái nghién cứu: “do cửu v sựtí ta” của Dương Bá Trav (Tạp chỉ Nam Phong, sổ 23, 1919, 373-385) gi thiệu những nit dei cương vi giáo duc, khoa cổ thot quân chỗ, "ất thể vẫn Hoa cử sia” côn Hoa Bing (Tap chỉ Tri Tân, 1942, số 44, tr3 -5).
Đáng chủ ý nhất là cuốn Zược Ho về khoa cũ Tiết Nam từ Gt thấy dén Mẫu Ngo 1918 cis Trân V ăn Giáp đã ‘ban luận có hệ thống về quan chế Việt Nam trong tién trình lich sử bao gdm mô ta sơ lược khoa cử của Trung Quốc và chủ yêu đt su khoa cử Việt Nam từ năm 1075 đân năm 1918 và khẳng định nguôn gốc khoa cử Việt Nem là từ Trung Quốc. Từ thập niên 1990 của thé kỹ XX đến nay, các cổng tỉnh nghiên cứu về nội dang thi tuyén thời phong kiên xuất hiện phổ biển, được chủ rong vỀ nôi dụng, chuyên si cho ting tiểu đủ phong kiễn nhất din được iễu hiện đưới nhiều dang thúc khác nhau nữ bài viết, công bình chuyên khảo, luận án luận vin nh: Khoa sứ và giáo dục Tiệt Nam cin Nguyễn Quang Thing, Nxb Vén hón Thông tin, Hà Néi, 1993 đã hệ thống các kỹ tí, quả tình đảo tao cite mét quan lại rh còn là một môn đồ ở gai đoạn cuốt nhà Lê và đều nhà Nguyễn; Giác dục và khoa cứ Nho hoe thời 1ê ở Tiét Nam qua tà hậu Hein Ném, Nab Kho học Xã hô, Hà Nội, 2009 của Dinh Khắc Thuân đã sâu phân tích và hệ thống một số hia canh về giáo duc và khoa cũ Nho học thời Lê nh thể chỗ, tổ chúc trường học, nội dụng học tập, thi cử.